پاکدینی ـ احمد کسروی
7.53K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
زندگانی من 34 و 35.pdf
1.6 MB
🔸 زندگانی من

بندهای 34 و 35 یکجا در یک فایل

🔹 34- نخست بار که به تهران رسیدم
🔹 35- باز گفتگو با بهائیان

(پایان کتاب)
🔸 ورجاوندبنیاد

🖌 احمد کسروی

این کتاب بنیاد پاکدینیست.
کسانی که میخواهند معنی جهان و زندگانی را بدانند این کتاب را بخوانند.
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 294
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی شانزدهم ـ مادینگی : این معنی چون بسیار باریک است و امروز از میان رفته باید شرح درازی درباره‌ی‌ آن برانیم : در هر زبانی برای جدا کردن مادینه از نرینه نشانهایی هست. بویژه در زبانهای باستان که این نشان بیشتر بوده. ولی در فارسی نه در زبان امروزی و نه در زبانهای باستان چنان نشانی دیده نمی‌شود. جز اینکه در جستجو چنین برمی‌آید که یکی از معنیهای کاف همین بوده که مادینه را از نرینه جدا گرداند. دلیلهایی که بر این سخن هست یکی آنکه در زمان هخامنشیان حکمرانان بزرگ را «شهربان» (یا بلهجه‌ی آن زمان خشثرپاون) می‌نامیدند که بمعنی نگاهدار کشور بوده چه شهر بعمنی کشور بکار میرفته. از آنسوی در زمان ساسانیان می‌بینیم زن پادشاه را «شهربانو» میخوانند و ما چنین می‌پنداریم که این کلمه همان شهربان است که چون بر زن گفته می‌شود و او که گفتیم گاهی جانشین کاف بوده بآخر آن افزوده گردیده. (1) خود از همین جاست که «بانو» بمعنی «بی‌بی» یا «خانم» گردیده. همین حال را دارد کلمه‌ی «کدبانو» که باید گفت همان «کدبان» است و واو برای مادینگی افزوده شده چه کد بمعنای خانه میباشد و «کدبان» نگاهدار خانه و «کدبانو» زن نگاهدار خانه است (2). فردوسی نیز شهربانو را بجای «ملکه» بکار برده در آنجا که از زبان اسفندیار میگوید :

تو را بانوی شهر ایران کنم بزور و بدل کار شیران کنم

دلیل دیگر داستان کردی و کردیه است که در تاریخ ساسانیان نگاشته‌اند. کردی از نزدیکان خسرو پرویز بود و بمیانجیگری وی خسرو خواهرش کردیه را بزنی گرفت و ازو فرزندی یافت. این داستها را دینوری نوشته و فردوسی بنظم سروده و اینکه نام برادری کردی و نام خواهر وی کردیه (که بیگمان اصل آن کردیک است) بوده این خود میرساند که کاف در فارسی بجای نشانه‌ی مادینگی بکار میرفته.

دلیل سوم در تاریخهای یونان نام روخشانا معروف است و او دختریست که بگفته‌ی یونانیان پدرش پادشاه بلخ و بگفته‌ی شاهنامه پدر وی دارا آخرین پادشاه هخامنشی بوده و به هر حال زن اسکندر ماکیدونی گردیده است. در کتابهای فارسی آن را «روشنک» گردانیده‌اند. چنانکه فردوسی میگوید :

کجا مادرش روشنک نام کرد جهان را بدو شاد و پدرام کرد

و این کار مؤلفان فارسی اگرچه بی‌ایراد نیست زیرا در زمان هخامنشیان آن نام را «روخشانا» می‌خوانده‌اند ولی از دیده‌ی اینکه فردوسی و دیگران قاعده‌ی زمان ساسانیان را بدیده گرفته‌اند ایراد چندانی بر آنان نیست زیرا یقین است در این زمان کلمه را «روشنک» میخوانده‌اند. از آنسوی ما آگاهی داریم که مردان را هم «روخشن» یا «روشن» می‌نامیده‌اند. چنانکه پلوتارخ کسی را با این نام Roxanes یاد میکند که ثمیستوکلیس یونانی در دربار ارتخشتر دیده. پس این دلیل دیگر است که در فارسی تفاوت میانه‌ی زن و مرد با کاف گزارده می‌شده است.

گذشته از آنکه در زبانهای دیگری از زبانهای آری نیز ما این تفاوت را در میانه‌ی زن و مرد می‌یابیم از جمله در لاتین نشانه‌ی مادینگی در نامهای زنان الف بوده چنانکه در Julius و Julia و در Octavius و Octavia و مانندهای اینها (3). این الف در فارسی نیز بوده که سپس تبدیل به کاف یافته است. زیرا چنانکه گفتیم (4) در زبان هخامنشیان بجای پسوند کاف الف بکار میرفته و اینست که گفتیم «روشنک» در آن زمان «روخشانا» بوده است.

پابرگیها :
1ـ این واو در آخر نام «سپاکو» که دایه‌ی کوروش بزرگ بوده نیز آمده که بمعنی «سگ ماده» میباشد و نرینه‌ی آن گویا «سپاکا» یا «سپاک» بوده است. امروزه نیز در برخی از گویشهای بومی صدای نزدیک به «فتحه» که یادگار همان کاف است در آخر واژه‌ها می‌افزایند و از آن مادینه درست میکنند مانند گو (گاو نر) گوه (گاو ماده) و خر (خر نر) خره (خر ماده) در یکی از گویشهای پیرامون قزوین. ـ (یحیای ذکاء)
2ـ مقصود زنی که نگاهدارِ خانه است. ـ ف
در زبان پهلوی چندین واژه هست که در آنها کاف نشان مادینگی است. همچون «ماتک» (ماده) و «مانپتک» (صاحبخانه‌ی زن) که نرینه‌ی آن «مانپت» میباشد. ولی چیزی که در اینجا اندکی ناروشن می‌ماند آنست که در پهلوی در واژه‌های بانو و کدبانو هم واو آمده و هم خود کاف باین گونه که آن دو «بانوک» و «کدبانوک» هم خوانده می‌شود. ـ (یحیای ذکاء)
3ـ یولیوس و اوکتاویوس دو قیصر مشهورند. یولیا دختر آن یکی و اوکتاویا خواهر این یکیست.
4ـ اینجا لغزشی روی داده. این موضوع درباره‌ی زبان آذری گفته شده (الف پیش از کاف) و مثالهایی از آن آورده شده : آشکارا ، بهدانا ، شرشرا ، جرجرا و مانندهای آنها. درباره‌ی زبان هخامنشیان تنها همان روخشانا یاد شده. ـ ف
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 7

بارها کسانی نزد ما آمده از پاره‌ای نگارشهای پیمان ناخرسندی می‌نمایند و ما یگانه پاسخی که بایشان داریم همینست که : بروید و درست بیندیشید و خرد را داور سازید تا از ناخرسندی بیرون آیید و همیشه آزموده‌ایم که رفته‌اند و برنگشته‌اند.

چندی پیش مردی آمده چنین گفت : من با نگارشهای پیمان صدی نود هم‌اندیشه‌ام و همیشه در انجمنها گفته‌های او را رواج میدهم. ولی ایرادهایی هم دارم. گفتم ایرادهایت را بنویس و بفرست. آن صدی ده که با ما هم‌اندیشه نیستی بازنمای ، اگر پایه‌ای از خرد و دانش دارد شاید ما با شما هم‌اندیشه گردیم. این نیز رفت و دیگر نیامد.

سخن گو بدرازی انجامد ، این زمینه بسخن درازی نیاز دارد تا روشن گردد. یک بیماری‌ای که انبوه کسان گرفتار آن هستند ولی درنمی‌یابند ، باید آن را هرچه روشنتر بازنمود تا دریابند. شما اگر در بیابان به تشنه‌ای که در طلب آبست برخورید و یک کاسه آب پاکیزه بجلوش گیرید و آن مرد بجای آنکه سپاسمندانه آب را گیرد و آتش تشنگی را فرونشاند ، ابروها درهم کشد و با شما از در پیکار درآید که : «چه شد شما آب پیدا کردید و من نکردم؟!...» آیا چنان کسی دیوانه و بیمارخرد شمرده نخواهد شد؟!..
ما آشکاره می‌بینیم این کسان از شنیدن راستیها از زبان دیگری خشم می‌گیرند و این خود دلیل بسیار روشن بر بیماری ایشان است.

یک دسته اگر بیماردل نباشند ، باری باید از کار خود نتیجه بخواهند. یک مرد درست‌خرد هیچ کاری را جز برای نتیجه نمی‌کند. آیا اینان از این کوششهای خود که می‌نویسند و می‌گویند ، چه سودی را چشم دارند؟!. اگر بیازمایید و بسنجید خواهید دید هیچ سودی را چشم ندارند. اگر درپی نتیجه‌ای بودند این بآسانی می‌دانستند که باید همدستی نمایند. شما اگر بانجمنی از مردم ساده‌ی روستایی برخورید و چنان خواهید بآنان اندرزهایی سرایید و چیزهایی یاد دهید و یکی از شماها که سخنی راند ، دیگران بنوبت خود آن را دوباره گویند و براستی آن گواهی دهند ، بیگمان شنوندگان آن را درست یاد گیرند و در دلهای خود جا دهند ولی هرگاه سخنی که یکی از شماها راند ، دیگران هر یکی آن را ناشنیده گیرد و هر یکی بنوبت خود بسخن دیگری پردازد ، بیگمان شنوندگان بهیچ کدام ارج نگزارند و جز پریشانیِ اندیشه بهره نگیرند. وانگاه از رفتارتان چنین فهمند که سخنرانی جز برای خودنمایی نیست و آنان نیز هر کدام همان راه را پیش گیرند.

این آزمایش بسیار روشنی است که هر کسی که اندک بهره از خرد دارد آن را دریابد و اینست هر چند تنی که خواستند بیک کاری برخیزند باید پیش از همه پایه‌ی همدستی و همکاری را استوار گردانند ولی بآن کسان اگر شما پیشنهاد همدستی کنید بیگمان از شما می‌رنجند و آنچه هرگز بآن نگرایند همکاریست که این خود آشکاره می‌رساند درپی نتیجه نمی‌باشند.

از این گونه دلیلها چندانست که بشمار نیاید. این بآسانی توان دریافت که این دسته که بنام راهنمایی توده بگفتن و نوشتن برخاسته‌اند و هر یکی از راه دیگری می‌کوشد نه در جستجوی راستیها می‌باشند و نه رستگاری توده را میخواهند و این کارهای ایشان جز برای خودنمایی نیست و اینانند که خیم راستی‌پرستی را از دست هِشته‌اند. اما زیانهای این بیماری ، باید آن را در گفتار دیگری بازنماییم. ...
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 40ـ چگونه از تهران دورم راندند (تکه‌ی دو از دو)

این پرونده‌ها را نیز به تهران فرستادیم. چون دیگر کار نمی‌داشتیم بگردش و تماشا پرداختیم. بارها به صحن و حرم می‌رفتیم و رفتار مردم را تماشا می‌کردیم و شیوه‌ی بت‌پرستی ایرانیان را تماشا می‌کردیم. در اینجا سالوسکاری بیش از اندازه می‌بود. بسیاری از کارکنان عدلیه‌ی پیش که در آنجا می‌بودند بدیدن ما می‌آمدند و درمیان گفتگو بیش از هر چیزی می‌خواستند دلبستگی خود را به «آستان قدس حضرت ثامن الائمه» بما بفهمانند. برخی از ایشان بستگی بآن آستان پیدا کرده سمت «جاروکشی» می‌داشتند. روزی پزشک شهربانی بدیدن آمد و پس از سالوسکاریها پرسید : «راستی شما نماز را قصر می‌خوانید یا تمام؟!». گفتم : «اگر مسئله می‌پرسید ما چون نمی‌دانیم چند روز خواهیم ماند بایستی نماز را قصر بخوانیم. ولی ما که نمازی نمی‌خوانیم». خواستم بدش بیاید و لب از سالوسکاری ببندد. سپس گفتم : شما مگر ملایید که سخن از نماز می‌رانید؟!. شما باید بما از تندرستی گفتگو کنید و دستورهایی بما دهید. این را که گفتم بیکبار خاموش گردید.

والی خراسان شریف‌الدوله که از تبریز همدیگر را می‌شناختیم بما مهربانی بسیار می‌کرد. آقای کیا مدعی‌العمومِ پیش پذیراییهایی بسیاری می‌نمود. من فرصت یافته یک روز بدیدن کتابخانه‌ی آستانه رفتم و بسیاری از کتابهای آنجا را دیدم. حاجی‌حسین‌آقا‌مَلِک (1) بدیدن آمد و ما را به وکیل‌آباد که دیه خودشانست میهمان برد. در آنجا نیز کتابخانه می‌داشت و دو روز که ماندیم من سودجویی کرده یادداشتها برداشتم.

بدیدن گور نادرشاه نیز رفته خشنود گردیدم که از آن حال بد بیرون آورده شده. ممتازالدوله «رئیس مجلس یکم» در مشهد می‌بود. روزی هم با او به توس رفته گردیدیم. گور فردوسی را در باغی نشان می‌دادند. بسر آن رفته یادی ازو کردیم و از زردآلوهای شیرینی که در پیرامونش بزمین ریخته بود چند تا برداشته خوردیم.

در توس زنها را دیدیم که کفشهای زرد آخوندانه (کفشهای پوست‌خربزه‌ای) بپا می‌کنند. بشوخی برخاستیم و گفتیم : «خراسانیان چنانکه مردانشان دستار می‌بندند و همه علمایند ، زنانشان هم کفش زرد می‌پوشند و همه علمایند».

در مشهد آنچه بسیار می‌شنیدیم سخن از کلنل ‌محمدتقیخان و ستایش از دلیری و کوشایی و پاکدامنی آن افسر جوان می‌بود. دانسته شد داستان جایی ژرف در دلهای بسیاری باز کرده. چنانکه نوشته‌ام هنگامی که داستان کلنل در خراسان رخ می‌داد من در راه تبریز و تهران می‌بودم و از داستان آگاهی نیکی نیافته بودم. در اینجا آهها و افسوسهایی که می‌شنیدم در من نیز می‌هنایید و به سرگذشت آن جوان دلیر و کوشا که می‌باید او را از شمار جلال‌الدین خوارزمشاه و لطفعلیخان زند گرفت ، دلبستگی پیدا می‌کردم. بارها به ناآزمودگی او که مفت خود را بکشتن داده افسوس خوردم.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ دارنده‌ی کتابخانه‌ی ملک در تهران
نگاره‌ی نادرقلی (تهماسب‌قلی‌خان) یا نادرشاه که در زمان خودش کشیده شده
در راه سیاست.pdf
2.6 MB
📘 در راه سیاست

✍ احمد کسروی

🔍 جستار : سه پایه‌ی سیاست ،‌ سرچشمه‌ی نیروی توده ، گمراهیهای سیاسی ،‌ آلودگیهای توده و لزوم چاره به آن ،‌ تأثیر فرهنگ بر سیاست ، رفتار با همسایگان ،‌ احزاب و شایندگان راهبری کشور ، استقلال ، شرط بهره‌مندی از پیشرفتهای اندیشه‌ای و دانشی جهان ، جایگاه اقتصاد کشور در کشاکش سرمایه‌داری و کمونیزم ، تکانی که باید خردها خورند ، همراهی با جنبشهای نیکخواهانه‌ی جهانی ، روزهای نیکی که جهانیان را تواند بود.

📊 شمار ساتها : ۹۵

🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398

🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 295
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی هفدهم ـ دوره و زمان : هزاره ، صده ، چله (چهله) ، دهه و مانند اینها.

هزاره یک دوره‌ی هزارساله است. این عبارت در کتابهای زردشتی بسیار بکار رفته. زیرا آنان جهان را بچندین هزاره بخش می‌کنند و برای هر یکی داستانهایی دارند.

صده دوره‌ی صدساله است که در زبانهای اروپایی هم چنین تعبیری رواج دارد و اینکه امروز بجای آن کلمه‌ی قرن را بکار می‌برند بیجاست و باید صده را بکار برد.

چله که اصل آن چهله است بسیار معروف است زیرا گذشته از آنکه صوفیان ریاضت چهل روزه‌ی خود را با این نام می‌خوانند و مسلمانان در چهل روز پس از مرگِ هر کسی بار دیگر یادی ازو میکنند و آن را چله میخوانند یک بخشی از زمستان نیز با این نام خوانده می‌شود. در شعر خاقانی «پنجاهه» نیز بکار رفته.

دهه نیز دوره‌ی ده‌روزه را میگویند و بسیار بکار میرود.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 8

آنچه تا اینجا نوشتیم در چند جمله می‌توان کوتاه نمود :

1) گُهریترین و گرانمایه‌ترین خوی آدمیان راستی‌پرستی ایشانست. یک آدمی که روانش بیمار نیست همیشه درپی راستیها (حقایق) باشد و چون بیک راستی برخورد ، خشنود گردد و آن را پذیرد و بهواداریش کوشد.

2) در جهان همه‌ی پیشرفتها نتیجه‌ی این خوی پاک است.

3) بیشتر مردمان ـ بویژه کسان چیزخوان ـ از این خوی پاک بی‌بهره شده‌اند. هر کسی چیزهایی را از کهنه و نو فراگرفته و آن سنگ راهش گردیده و بسیاری نیز آلوده‌ی خودخواهی‌اند.

4) آلوده‌تر از همه آن کسانیند که دعوی پیشوایی و راهنمایی دارند و بگفتن و نوشتن می‌پردازند.

5) دلیل این سخن آنکه اینان از گفته‌ها و نوشته‌های خود نتیجه نمی‌خواهند و از همدستی و همزبانی با یکدیگر سخت گریزانند و کاری را که انجام دادن می‌خواهند اگر دیگری پیش افتاد و انجام داد بجای آنکه خشنود گردند و سپاس گزارند و به پشتیبانی و یاوری برخیزند ، می‌رنجند و زبان ببدگویی باز می‌کنند.

در این باره در گفتارهای پیش دلیلها آوردیم و مثالها زدیم. در اینجا نیز یک دلیل روشن دیگر یاد می‌کنیم : اگر دیده باشید در بیشتر انجمنها همینکه چهار و پنج تن فراهم نشستند و سخن آغاز شد بیدرنگ گفتگو از بدی رفتار و کردار مردم بمیان آید. هر کس داستانی یا سرگذشتی بازگفته از بدخویی آشنایان و دوستان و خویشان خود بگله پردازد کم‌کم بسخن دامنه داده بگفتگو از نیک و بد توده درآیند و دلسوزیها کنند و نومیدیها نمایند و سرانجام بآنجا رسد که گویند : «ما نمی‌شویم».

این چیزیست که در بیشتر نشستها پیش آید. امروز پررواجترین کارها گله از بدخویی مردم می‌باشد. خرد و کلان و دانا و کانا و نیک و بد این عادت را دارند و آن را یک گونه دلسوزی بحال جهان می‌شناسند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 41ـ سفر شیروان (تکه‌ی یک از دو)

دو هفته کمابیش پاسخ تهران را می‌بیوسیدیم. شبی تلگراف رمزی رسید. چون کشف کردیم در این زمینه می‌بود : «چنانکه آگاهی رسیده در شیروان کارکنان دارایی و شهربانی زنی را شکنجه کرده‌اند و او خود را بچاه انداخته و کشته. در مجلس از دولت استیضاح کرده‌اند. چون چگونگی دانسته نیست ، بیدرنگ بشیروان روید و داستان را دنبال کنید و راپورتی با تلگراف بفرستید. قرار احاله از دیوان تمیز صادر شده».

چون تلگراف را خواندیم همان شبانه فرستادیم اتومبیل گرفتیم و برئیس شهربانی نوشته پایوری ازو خواستیم که نایب ‌علی‌اصغر نامی را فرستادند. بامداد آماده بودیم و راه افتادیم. درمیان راه نایب ‌علی‌اصغر که با بازپرس در پشت سر من نشسته بودند ، سخن از کلنل ‌محمدتقیخان می‌راند. ستایشها می‌کرد و افسوسها می‌خورد. چون راه مشهد و قوچان را می‌پیمودیم ، تپه‌های سر راه را نشان می‌داد و می‌گفت : «در اینجا کلنل فلان جنگ را کرد ، در آنجا فلان داستان رخ داد.» تا به یک جا رسید و آهی از دل برآورد و گفت : «در اینجا بود که کلنل را کشتند. بروی آن تپه سرش را بریدند».

این رفتار او مرا سخت سَهانید (1). خودم که از درون ناآسوده می‌بودم ، این گفتار و رفتار او ناآسوده‌ترم گردانید. دانستم جوان باغیرتیست و ارجش شناختم.

نیمه‌ روز به قوچان رسیدیم. اتومبیل در جلو اداره‌ی حکمرانی ایستاد و من بدرون رفتم. گفته شد : «حضرت حکمران به اندرون رفته». گفتم : با او کاری نمی‌داریم. زنی که در شیروان خود را بچاه انداخته و کشته در اینجا دوسیه نمی‌دارد؟. مدیر دفتر گفت : «آن موضوع هشتاد تومان را می‌فرمایید؟.». من در شگفت شدم و گفتم : «هرچه هست دوسیه‌اش دربیاور ببینم». پرونده‌ای درآورد و همان سرپا نگریسته دیدیم داستان بر سر هشتاد تومان بوده که از صندوق مالیه دزدیده شده و آن شکنجه‌ها که رفته و آن زن بدبختی که ناچار شده و خود را کشته ، سی‌وشش روز گذشته و فراموش شده. ولی آن هشتاد تومان فراموش نشده و رئیس مالیه‌ی شیروان پیاپی نامه‌ها بحکومت نوشته و دنبال کرده.

گفتم : من این دوسیه را می‌برم. بآقای حکمران بگویید مدعی‌العموم تهران می‌بود و به شیروان می‌رفت. گفت : «چند روز پیش حکمران خودش به شیروان رفته بود. زندانبان آنجا را همراه آورده همینجاست».

گفتم : او را بخوانید. خواندند دیدیم جوانی ژولیده است. چون در اتومبیل جا می‌داشتیم او را نیز گزارده راه افتادیم.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ سهیدن (همچون جهیدن) = برانگیخته شدن احساسات. سهانیدن = برانگیختن احساسات.
Audio
🔹 خمینی : جاهایی که تهمت و دروغ جایز و واجب است. 🔹

این یکی از درسهاییست که خمینی در نجف به شاگردانش میداده و آنها از ضبط صوت بروی کاغذ آورده و بچاپ میرسانیده‌اند. عنوان آنها «حکومت اسلامی یا ولایت فقیه» بوده است. جستار این فایل (درس) تهمت زدن و دروغ ساختن به کسانیست که با «اسلام» یا با کیش ملایان دشمنی کرده‌اند. شرح این اندیشه‌ی بیدینانه در کتاب داوری (گفتار سوم) آمده است.


⭐️ کانال کتابخانه‌ی پاکدینی
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 296
🔸 بخش دوم : معنیهای پسوند

معنی هجدهم ـ هرگونه نسبت : گذشته از این معنیهایی که یکایک شمردیم کاف را معنیهای دیگری هست که نمی‌توان آنها را {از این هجده [هفده؟] معنی شمرد و اینک برخی از آنها را که معنی هرگونه نسبت را میدهد} (1) در اینجا گرد می‌آوریم و خود باید دانست که اندک نسبتی که میانه‌ی معنی نخستین کلمه و معنی دومین باشد همین بس خواهد بود که کاف بکار رفته این معنی دومین را بفهماند و از اینجاست که ما میگوییم کاف را معنیهای بیشمار است : سنگک ، چشمک ، جفتک ، دسته ، دستک ، گیره ، قبضه ، پشتک ، شوره ، آدینه و مانند اینها.

سنگک نانی را گویند که بر روی سنگ بپزند.

چشمک بهم زدن چشمها را گویند.

جفتک لگدی که چهارپا با دو جفت پا بیندازد.

از دسته مقصود دسته‌ی شمشیر است که بعمنی جای دست بکار میرود.

دستک صدای دست یا دست بهم زدن را گویند.

گیره جای گرفتن هر چیزی.

قبضه هم که کلمه‌ی عربی است با هاء بِهمان معنی بکار میرود چنانکه میگویند : قبصه‌ی شمشیر. گاهی نیز قبضه بجای دست و چنگ بکار میرود که ابزار قبض است.

پشتک نام بازیچه‌ایست که باید بچگان از پشت یکدیگر بگذرند.

شوره چیزیست که از خاک شور بیرون می‌آورند.

آدینه را گفتیم که بمعنی روز آدین است. (2)

پابرگیها :
1ـ در متن چاپ شده در پیمان افتادگی هست. شادروان ذکاء از مجله‌ی ارمغان (سال دوازدهم) نیز سود جسته و یک سطر افتادگی را که میان {} آورده‌ایم درست گردانیده. ـ ف
2ـ یکی از معنیهای هاء که در این کتاب نیامده است پدید آوردن صفت از اسم است. همچون نبرده (مبارزه) ، نژاده (اصیل) و رنجه که از نبرد و نژاد و رنج درست شده است و گویا برای این معنی بیش از چند واژه مثال دیگری نتوان یافت. درباره‌ی مثال نخست در حدودالعالم (ص 6) نوشته : «و نیزه [؟] تاختن و تیر انداختن آموخت چنانکه نبرده‌ی جهان گشت در انواع هنر».
عسجدی گوید : شاه ابوالقاسم بن ناصر دین آن نبردی ملک نبرده سوار
فردوسی گوید : نبرده نژادی که چونین بود نهان کردن از من نه آیین بود
نمونه‌ی مثال سوم در این بیت بکار رفته :
انگشت مکن رنجه بدر کوفتن کس تا کس نکند رنجه بدر کوفتنت مشت (ی. ذکاء)
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکه‌ی 9

کنون در یکی از آن نشستها شما بآزمایشی پردازید : آن گله‌ها که میکنند و دلسوزیها که می‌نمایند شما پیشنهاد کنید بیایید دست بهم داده بچاره کوشیم. بگویید : «هیچ دردی بی‌درمان نیست. آلودگی مردم نیز چاره دارد. باید نخست نیک و بد از هم شناخته گردد و دستورهای روشن برای رفتار و کردار در دست باشد. سپس نیز چند کسی سخن یکی کنند و آن دستورها را رواج دهند. بیایید آن چند کس ما باشیم و از همینجا سخن یکی کرده و یک رشته دستورهایی را بدست آورده خودمان آنها را بکار بندیم و دیگران را هم بکار بستن آنها واداریم». چنین پیشنهادی را کنید تا ببینید چه پاسخی خواهید شنید. بیگمان چند تنی از این سخن شما سخت رنجیده و پرخاش خواهند نمود. از دیگران نیز یکی خواهد گفت : «ای بابا ! مگر می‌شود این مردم را به نیکی آورد؟» دومی خواهد سرود : «پیغمبران نتوانستند این مردم را درست گردانند آیا ما خواهیم توانست؟» .. سومی خواهد گفت : «من بیست سالست در این راه می‌کوشم و دیگر بستوه آمده‌ام ...» در همان هنگام که این پاسخها را می‌دهند و نومیدیها می‌کنند باز هر یکی بهانه بدست آورده دوباره دنباله‌ی نکوهش و گله از رفتار و کردار مردم را گرفته بار دیگر هنگامه را گرم خواهند ساخت. باز هر کدام داستانی خواهند گفت و شعری و حدیثی بگواهی خواهد آورد. یکی خاموش نشده آن یکی سر بلند نموده رشته‌ی سخن را دنبال خواهد کرد. شاید از همان پیشنهاد شما میدان گرفته و این زمان بفلسفه‌ی بدبینان (آنان که مردمان را نیکی‌پذیر نمی‌شناسند) خواهند درآمد و سخن این فیلسوف و نوشته‌ی آن پرفسور را بگواهی خواهند آورد.

بدتر از همه زمانیست که پیشنهاد شما را پذیرفته بخواهند راستی را کاری انجام دهند و بشمردن خویهای نیک و بد برخیزند. آن هنگامست که دانسته خواهد شد بیچارگان هیچی در دست ندارند. بیگمان کسانی کتابهای دیرین کهن را پیش خواهند کشید. کسانی روی نیاز بترجمه‌ی نگارشهای بیگانگان خواهند آورد. اگر یکی چیزهایی را از اندیشه‌ی خویش پیشنهاد نمود ، دیگران بکشاکش خواهند پرداخت. بدینسان کوچکترین نتیجه بدست نخواهد آمد.

اینها را از روی انگار نمی‌نویسیم ، چیزهاییست که بارها آزموده شده و یک بار دیگر شما بیازمایید. دوباره می‌نویسیم : اینان بیمارانند. یک دسته بدرد خودنمایی گرفتارند و تنها آن را می‌خواهند که سخنانی بگویند و از بهر چند دقیقه هم باشد بر دیگران برتری فروشند. خودنمایی گونه گونه است : یکی رختهای بسیار زیبا پوشد و بانجمنها درآید. دیگری بر اسب پربهایی یا بر اتومبیل آراسته‌ای نشیند و در خیابانها گردش کند. سومی باغ قشنگی سازد و میهمانیها در آن دهد ... اینها خودنماییهای بی‌زیان است. کسانی نیز عنوان راهنمایی و پندآموزی را بخویش بندند و بدنهادانه از این راه بخودنمایی برخیزند و مایه‌ی گمراهی مردم شوند.

دسته‌ی دیگری اگرچه دعوی راهنمایی ندارند اینان نیز بدرد بدگویی گرفتارند و همین اندازه می‌خواهند که چهار تن باهم نشینند و پیاپی بدیهای دیگران را شمارند و گله گزارند. بدانسان که پیش از این بازنمودیم. این هم راه دیگری از خودنمایی و برتری‌فروشی است. اگر باریک‌بین شوید پاره‌ای از اینان همینکه بانجمنی یا به بزمی درآیند همچون تشنه‌ای که بآب برسد بی‌تابانه بسخن پردازند و تا دل خود را تهی نسازند خاموش نگردند ولی همینکه گفتند و دل خود را تهی ساختند تو گویی همه چیز درست شد دیگر از جوش افتند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 41ـ سفر شیروان (تکه‌ی دو از دو)

شبانه به شیروان رسیده چون جایی را نمی‌شناختیم ، بتلگرافخانه رفتیم. رئیس تلگراف پیش آمد. گفتیم : از کارمندان دولتیم و امشب را در اینجا خواهیم ماند. در را باز کرد و نه تنها بما جا داد ، بمیزبانی و میهمانداری نیز پرداخت. کمی نگذشت که نایب ‌شکرالله‌خان «فراشباشی نایب‌الحکومه» بسراغ ما رسید : «حضرت حکمران سلام رسانید. فرمود آقایان کیستند و از کجا تشریف آورده‌اند؟». گفتم : «به نایب‌الحکومه سلام رسانید. مسافرانیم و به اینجا رسیده‌ایم و کارمان فردا دانسته خواهد شد».
چون داستان را بیش و کم دانسته و نامهای بزهکاران را شناخته بودیم ، همان شبانه من «اقامه‌ی دعوا» کردم و بازپرس قرار بازداشت چهار تن را که رئیس دارایی و رئیس شهربانی و نایب صادق و حسین زندانبان می‌بودند نوشت ، و آن را بدست نایب علی‌اصغرخان داده آقانصرالله ژاندارم را نیز در زیردست او نهادیم. خانه‌ای نیز گرفتیم که سه روزه در دست ما باشد و اداره‌اش گردانیم.

بامداد هنوز آفتاب نزده بود که آواز نایب علی‌اصغرخان مرا از خواب بیدار گردانید : «آقای مدعی‌العموم هر چهارتاشان توقیف کردم. بیایید ببینید : رئیس مالیه مثل اینکه از پاریس آمده از توقیف خود بسیار ناراضیست. می‌غرد و تهدید می‌کند».

برخاسته رو شستیم و رخت پوشیدیم و روانه شدیم. صارمی رئیس دارایی چنانکه نایب‌علی‌اصغر گفته بود کفشِ برقی در پا و رخت بسیار شیک در تن می‌داشت و خود جوان نافهم و تندی می‌بود. گفتیم : تو را بنام قانون بازداشته‌ایم. ولی شما توانید با تلگراف به «استیناف تهران» شکایت کنید. گفت : «می‌خواهم به میلسپو هم تلگراف کنم». گفتم : در آن هم آزادید و هر تلگرافی نویسید فرستاده خواهد شد. میرزاحسنخان رئیس شهربانی جوان بافهم و بیچاره‌ای می‌بود. با نداشتن هیچ بودجه‌ای می‌بایسته ایمنی شهری را بگردن گیرد. او از در فروتنی درآمد و خود را بما سپرد. نایب صادق که بزهکارتر از همه می‌بود مرد سالخورد و پست می‌بود و قانون نمی‌فهمید. زندانبان که از قوچان با خود آورده بودیم ، ازو پستتر می‌بود.

بیدرنگ اتاقی را برگزیده و میز و نیمکت گزارده بازپرس را در پشت آن نشاندیم و بازپرسی آغاز یافت. هنوز مردم از خانه‌های خود بیرون نیامده بودند که ما پارکه را برپا گردانیده بکار پرداختیم.

من دلم ناآرام می‌بود. خودداری نتوانستم. راهنمایی برداشته با نایب علی‌اصغر بسر خاک «شهربانو» رفتم. شهربانوی ستمدیده ، شهربانوی بیچاره. بالای سرش ایستاده اشکهایی از دیده ریختم. بازگشته به اداره‌ی نایب‌الحکومه رفتم و علی‌اکبر شوهر او را که پس از سی‌وشش روز هنوز در زندان می‌خوابید ، با دست خود زنجیرش باز نمودم و آزاد گردانیدم. نایب‌الحکومه هنوز نیامده بود.

نایب علی‌اصغرخان که او نیز همچو من سخت سهیده ، و ناآسوده می‌بود گاهی که می‌خواست رفتار مرا بستاید و سَهِش خود را بازنماید ، رو بهمراهان گردانیده چنین می‌گفت : «بعینه مثل مرحوم کلنل».
🔶 زبان ایرانی - کافنامه : 297
🔸 دنباله (تکه‌ی یک از دو)

تا اینجا گفتگویی که میخواستیم از پسوند کاف و معنیهای گوناگون آن بنماییم بپایان رسید. در این دنباله میخواهیم یک نکته‌ای را بازنماییم که در فن زبانشناسی ایران درخور ارج خواهد بود.

باید دانست که آنچه ما گفتگو کردیم از کلمه‌هایی بود که هم معنای آن پیش از پسوند در دست هست و هم معنای آن پس از پسوند. ولی یک رشته کلمه‌هایی نیز هست که معنیهای پیش از پسوند آنها دانسته نیست چنانکه : شانه ، خامه ، جامه ، سایه ، چامه ، چکامه ، تشنه ، گرسنه ، تازه ، پیاله ، آمه ، دانه ، چاره ، چانه ، سینه ، پاشنه ، پنبه ، پرده ، پینه ، پاره ، دهره و بسیار مانند اینها.

زیرا در اینها پیدا نیست که کلمه پیش از پیوستن پسوند چه معنی داشته. از اینجا میتوان پی برد که این کلمه‌ها بسیار دیرین است که معنیهای اصلی آنها پاک فراموش گردیده. ولی از راه زبانشناسی میتوان کوشید که معنی پاره‌ای از آنها بدست بیاید.

از جمله نگارنده کلمه‌ی دایه را بر گرفته چنین خواستم که معنی پیشین آن را پیدا نمایم. در آغاز این نکته نمودارم گردید که دایه چون بجای مادر است کودک را شاید دای یعنی مادر بوده و پسوند در این کلمه بمعنی مانندگی بکار میرود. ولی هرچه در فرهنگها جستجو نمودم چنین کلمه‌ای را پیدا ننمودم. در زبان ارمنی که ارتباط با فارسی دارد کاوش کردم هم نتیجه‌ای بدست نیامد. در پاره‌ای نیمزبانها که دسترس دارم بجستجو پرداختم راهی بروی مطلب باز نشد. ولی پس از چند ماهی ناگهان آنچه را که می‌جستم در یک کتاب تاریخی پیدا نمودم.

بدینسان که دینوری که خویشتن از مردم ایران است و زبان فارسی را می‌شناخته چون داستان گم شدن بهرام گور را می‌نگارد چنین میگوید که مادر بهرام بدان جایگاه شتافته دستور داد جستجوهای بسیار کردند که مگر لاشه‌ی بهرام را بدست بیاورند ولی نتیجه‌ای بدست نیامد و آن جایگاه را بجهت همین کار آن مادر «دایمرگ» نام نهادند. میگوید : زیرا که دای در زبان فارسی بمعنی مادر میباشد. (1)

این یک جمله نگارش دینوری دشوار مرا آسان ساخت و دانستم که آنچه که پنداشته بودم بجا بوده. سپس نیز از کسانی شنیدم که دای بمعنی مادر هنوز در زبان بختیاری بکار میرود.

سپس هم به نکته‌های دیگری برخوردم که موضوع را هرچه روشنتر گردانید. از جمله اینکه «دایی» که کسانی آن را ترکی می‌پندارند فارسی است و این نام بدان جهت داده شده که دایی چون خویشاوند مادری است او را بمادر نسبت داده‌اند. پس «دای» و «دایه» و «دایی» معنی هر سه روشن گردید.

این نمونه‌ایست از برای آنکه میتوان از راه جستجوهای علمی پی بمعنیهای بسیاری از کلمه‌های دیگر از این گونه برد. چیزی که هست در موضوعهای علمی نباید به پندار و گمان بسنده نمود یا اعتماد کرد بلکه باید کوشید و درستی یا نادرستی پندار یا گمان را نیک دریافت و هیچگاه نباید بیک دلیل بسنده کرد بلکه تا میتوان در راه پیدا کردن دلیل کوشش بکار برد.

این سخن برای آن میگویم که ما میتوانیم در زمینه‌ی هر یکی از کلمه‌هایی که شمردیم پنداری کنیم ولی این کار نتیجه‌ی علمی نخواهد داد.

پابرگی :
1ـ و یقال ان ذلک المکان بموضع من الماء یسمی دای مرج سمی بامه لان الام بلسان الفرس تسمی دای و هو مرج معروف.