🔶 زبان ایرانی : 303
🔸 شمال ، جنوب ، مشرق ، مغرب (تکهی 4)
موضوع چهار بخشی ایران از این حیث مهم است که اگر کسانی آن را ندانند از فهم یک رشته مطالبی راجع بتاریخ دورهی آخر ساسانیان و اوایل اسلام در خواهند ماند و چون سخن از سهوهای فردوسی در این موضوع رانده شده این یک سهو او را نیز یاد میکنیم :
در داستان بند کردن شیرویه پدر خود خسرو را و پیغامی که در زندان باو فرستاد و پاسخی که خسرو بآن پیغام داده از زبان خسرو میگوید :
سپهبد فرستادم از چارسوی گزیده بزرگان آزادهخوی
یکی بر خراسان یکی باختر دگر کشور نیمروز و خزر1
بیگفتگوست که مقصود از چارسوی همان چهارکوست است. لیکن باز یک رشته غلطهایی روی داده که نمیدانیم از فردوسی یا از خداینامه است. مقصود از خراسان معنی مشرق و نام سرزمین هر دو میتواند بود ولی باختر را مقابل آن شمردن غلط و بیجاست. نیمروز را هم چون فردوسی نام سیستان میدانسته (چنانکه خواهیم دید) آنست که کلمهی کشور بر سر آن افزوده بجای شمال هم کشور خزر را یاد کرده که از هر باره بیجاست.
شک نیست که در اصل خبر کلمههای خوراسان و خوربران و باختر و نیمروز بوده مؤلف خداینامه یا فردوسی تغییراتی در آن داده.
این بود آنچه دربارهی کوستهای چهارگانهی ایران در زمان ساسانیان و نامیده شدن آنها با نامهای چهار سوی گیتی بایستی گفت. از اینجا دانسته شد که نامهای مشرق و مغرب و شمال و جنوب در زبان پارسی چهار کلمهی خراسان و خاوران و باختر و نیمروز است. هم دانسته شد که فردوسی و فرهنگنویسان و دیگران در این باره از حقیقت پاک دور و بیگانه بودهاند و اشتباه ایشان نه از یک جهت بلکه از چندین جهت بوده است. از همه بدتر آن وارونهکاری است که دربارهی خاور و باختر روا داشته گاهی آن را نام شرق و این را نام غرب گرفته و گاهی عکس آن را بکار بردهاند. در حالی که باختر بمعنی هیچ یک از شرق و غرب نیست بلکه نام شمال است.
سرچشمهی این اشتباهها آنکه در نتیجهی چهار بخشی ایران در زمان ساسانیان دو کلمهی خراسان و نیمروز ، آن معنیهای خود را که در زبان مردم داشتهاند از دست دادهاند و هر یکی نام سرزمینی گردیده است. چنانکه خراسان کنون هم نام زمین است و بیک بخشی از کوست خوراسان دورهی ساسانی گفته میشود. نیمروز را هم فردوسی و دیگران نام سیستان که بخشی از کوست نیمروز ساسانی است گرفته و در همه جا جز باین معنی بکار نبردهاند.
فردوسی میگوید دربارهی رستم :
برون رفت آن پهلو نیمروز ز پیش پدر گرد گیتی فروز2
سعدی میگوید :
گر به غریبی رود از شهر خویش محنت و سختی نبرد پینهدوز
ور به خرابی فتد از مملکت گرسنه خسبد ملک نیمروز3
در فرهنگها نیز نیمروز را نام سیستان دانستهاند. در برهان قاطع چنین مینویسد : «چون سلیمان علیهالسلام بآنجا رسید زمین آن را پرآب دید دیوان را فرمود تا خاک بریزند در نیمروز ، پرخاکش کردند و بعضی گویند خسرو چین تا نیمروز آنجا را لشگرگاه کرده بود و وجوهات دیگر نیز دارد».
این راز بر ما پوشیده است که چگونه خوراسان و نیمروز معنیهایی که داشتهاند از دست دادهاند و نام زمین گردیدهاند لیکن خاوران و باختر که دو برادر دیگر آنها بودهاند نام زمین نگردیدهاند. آیا این تفاوت از چه رو بوده است؟ بهرحال گویا در آغاز قرنهای اسلامی پارسیزبانان با این اشکال دچار بودهاند که هرگاه که کلمهی خراسان یا نیمروز بر زبان میراندهاند دانسته نمیشده که آیا مقصود معنی پیشین آنست که مشرق و جنوب باشد یا سرزمینهای خراسان و سیستان. اینست که از اختلاص کلمههای عربی بزبان فارسی استفاده کرده برای رهایی از این اشکال دو کلمهی مشرق و جنوب را معمول ساختهاند و پس از دیری معنیهای دیرین خراسان و نیمروز پاک فراموش شده که جز نام سرزمین از آن دو کلمه فهمیده نمیشود.
1ـ شاهنامهی خاور ، جلد 5 ، ص 266.
2ـ شاهنامهی خاور ، ج 1.
3ـ گلستان.
🔸 شمال ، جنوب ، مشرق ، مغرب (تکهی 4)
موضوع چهار بخشی ایران از این حیث مهم است که اگر کسانی آن را ندانند از فهم یک رشته مطالبی راجع بتاریخ دورهی آخر ساسانیان و اوایل اسلام در خواهند ماند و چون سخن از سهوهای فردوسی در این موضوع رانده شده این یک سهو او را نیز یاد میکنیم :
در داستان بند کردن شیرویه پدر خود خسرو را و پیغامی که در زندان باو فرستاد و پاسخی که خسرو بآن پیغام داده از زبان خسرو میگوید :
سپهبد فرستادم از چارسوی گزیده بزرگان آزادهخوی
یکی بر خراسان یکی باختر دگر کشور نیمروز و خزر1
بیگفتگوست که مقصود از چارسوی همان چهارکوست است. لیکن باز یک رشته غلطهایی روی داده که نمیدانیم از فردوسی یا از خداینامه است. مقصود از خراسان معنی مشرق و نام سرزمین هر دو میتواند بود ولی باختر را مقابل آن شمردن غلط و بیجاست. نیمروز را هم چون فردوسی نام سیستان میدانسته (چنانکه خواهیم دید) آنست که کلمهی کشور بر سر آن افزوده بجای شمال هم کشور خزر را یاد کرده که از هر باره بیجاست.
شک نیست که در اصل خبر کلمههای خوراسان و خوربران و باختر و نیمروز بوده مؤلف خداینامه یا فردوسی تغییراتی در آن داده.
این بود آنچه دربارهی کوستهای چهارگانهی ایران در زمان ساسانیان و نامیده شدن آنها با نامهای چهار سوی گیتی بایستی گفت. از اینجا دانسته شد که نامهای مشرق و مغرب و شمال و جنوب در زبان پارسی چهار کلمهی خراسان و خاوران و باختر و نیمروز است. هم دانسته شد که فردوسی و فرهنگنویسان و دیگران در این باره از حقیقت پاک دور و بیگانه بودهاند و اشتباه ایشان نه از یک جهت بلکه از چندین جهت بوده است. از همه بدتر آن وارونهکاری است که دربارهی خاور و باختر روا داشته گاهی آن را نام شرق و این را نام غرب گرفته و گاهی عکس آن را بکار بردهاند. در حالی که باختر بمعنی هیچ یک از شرق و غرب نیست بلکه نام شمال است.
سرچشمهی این اشتباهها آنکه در نتیجهی چهار بخشی ایران در زمان ساسانیان دو کلمهی خراسان و نیمروز ، آن معنیهای خود را که در زبان مردم داشتهاند از دست دادهاند و هر یکی نام سرزمینی گردیده است. چنانکه خراسان کنون هم نام زمین است و بیک بخشی از کوست خوراسان دورهی ساسانی گفته میشود. نیمروز را هم فردوسی و دیگران نام سیستان که بخشی از کوست نیمروز ساسانی است گرفته و در همه جا جز باین معنی بکار نبردهاند.
فردوسی میگوید دربارهی رستم :
برون رفت آن پهلو نیمروز ز پیش پدر گرد گیتی فروز2
سعدی میگوید :
گر به غریبی رود از شهر خویش محنت و سختی نبرد پینهدوز
ور به خرابی فتد از مملکت گرسنه خسبد ملک نیمروز3
در فرهنگها نیز نیمروز را نام سیستان دانستهاند. در برهان قاطع چنین مینویسد : «چون سلیمان علیهالسلام بآنجا رسید زمین آن را پرآب دید دیوان را فرمود تا خاک بریزند در نیمروز ، پرخاکش کردند و بعضی گویند خسرو چین تا نیمروز آنجا را لشگرگاه کرده بود و وجوهات دیگر نیز دارد».
این راز بر ما پوشیده است که چگونه خوراسان و نیمروز معنیهایی که داشتهاند از دست دادهاند و نام زمین گردیدهاند لیکن خاوران و باختر که دو برادر دیگر آنها بودهاند نام زمین نگردیدهاند. آیا این تفاوت از چه رو بوده است؟ بهرحال گویا در آغاز قرنهای اسلامی پارسیزبانان با این اشکال دچار بودهاند که هرگاه که کلمهی خراسان یا نیمروز بر زبان میراندهاند دانسته نمیشده که آیا مقصود معنی پیشین آنست که مشرق و جنوب باشد یا سرزمینهای خراسان و سیستان. اینست که از اختلاص کلمههای عربی بزبان فارسی استفاده کرده برای رهایی از این اشکال دو کلمهی مشرق و جنوب را معمول ساختهاند و پس از دیری معنیهای دیرین خراسان و نیمروز پاک فراموش شده که جز نام سرزمین از آن دو کلمه فهمیده نمیشود.
1ـ شاهنامهی خاور ، جلد 5 ، ص 266.
2ـ شاهنامهی خاور ، ج 1.
3ـ گلستان.
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 16
داستان جنگهای ایران و یونان را در آن قرنها شنیدهاید. یونانیان که با همهی کمی در برابر دولت بزرگ هخامنشی ایستادگی نمودند شما اندکی نیز از خویهای ایشان جستجو کنید و راز این فیروزی را از آنجا جویید. نمیگویم : همهی خویهاشان ستوده بوده. میگویم : یک رشته خیمهای گرانبها از جانفشانی و دلیری و راستیپرستی و مانند اینها میان ایشان رواج بسیار داشته. داستان لئونیداس و یاران او در تنگهی ثرموپولای (1) همیشه در تاریخ خواهد ماند.
رومیان از یک شهر روم برخاسته و سپس بر سراسر ایتالیا دست یافتند ، و پس از آن در آسیا و اروپا و افریقا بر زمینهای بسیار پهناوری چیره شدند و چندین پادشاهی را برانداختند. اگر میخواهید راز این فیروزی را بدانید داستانهایی را که از گردنفرازی و جانفشانی و مردانگی ایشان نگاشتهاند بخوانید.
نمیگویم همه از این راه بوده. بیگمان در بزرگی و فیروزی رومیان قانونهای جمهوری و هنرهای جنگی و چیزهای دیگر پا درمیان داشته. لیکن ستودهخویی بیش از همه کار کرده. زیرا آن قانونها و هنرها را کارتاجیان (2) نیز که یکی از دشمنان بزرگ روم بودند میداشتند و ما میبینیم در جنگ با روم زبون گردیده و از میان رفتهاند و این جز در سایهی خویهای بد آنان نبوده. از خودِ داستانهای جنگی نمونههای نیکی از خویهای دو مردم در دست است و ما را نیازی بجستجو در کتابها نیست.
یک نمونه از جانفشانی رومیان اینست که چون در جزیرهی سیسیل جنگهای سختی میانهی دو کشور میرفت و هر دو سو گزند سختی دیده بود ـ کارتاجیان نمایندگانی به روم برای گفتگوی آشتی و آزادی دستگیرشدگان فرستاده و رگلوس نامی را که از کونسولها و سرداران روم بود و در جنگی بدست کارتاجیان افتاده بود همراه ساختند که بکوشد و سنای روم را بپذیرفتن پیشنهاد آشتی نزدیک گرداند ، و ازو پیمان گرفتند که هرگاه آشتی سر نگرفت بار دیگر به کارتاج بازگردد و در دستگیری بماند. اینان چون به روم رسیدند و فرستادگان کارتاج پیشنهاد آشتی کردند نمایندگان سنا از رگلوس شور خواستند و او چنین پاسخ داد : آشتی کردن و دستگیران را رها ساختن به کارتاج سودمندتر خواهد بود تا به روم ، و اگر جنگ دنبال شود رومیان فیروز خواهند درآمد و کارتاجیان را از سیسیلیا بیرون خواهند راند. بدینسان مرد نیکخو سود کشور را بآزادی و آسودگی خود برگزید ، و از گفتن راستی که بهای جانش بود بازنایستاد. و چون آشتی سر نگرفت همراه فرستادگان به کارتاج بازگشت و چنین میگویند در آنجا بشکنجه نابودش ساختند.
اما نمونهای از آلودگی کارتاجیان : داستان هانیبال (3) و لشکر بردن او را بر سر روم هر تاریخخوان میداند. از هنرهای جنگی که گفتگو میکنند و کتابها دربارهاش نوشتهاند یکی از شاهکارهای آن این لشکرکشی هانیبال میباشد. این مرد و خاندانش برای آنکه شکست کارتاج را جبران کنند و آن را از خاک بردارند بجانفشانیهای بسیار بزرگی برخاسته و بیست سال کمابیش کوشیده و از بومیان اسپانیا سپاهیان ورزیده پدید آورده بودند و هانیبال با یک دلیری بیمانند از کوههای آلپ سرازیر شده و بخاک روم درآمده و در چهار جنگ پیاپی لگیونهای روم را درهم شکسته و رومیان را بسختترین تنگنا انداخته بود. هر کسی میخواهد اندازهی هنرمندی این سردار بنام تاریخ را بداند ستایشهایی را که خود رومیان ازو نوشتهاند بخواند. این مرد پانزده سال در خاک روم نشست و رومیان با او برابری نتوانستند. کارتاج دوباره پا گرفته و با هماورد دیرین خود روبرو میایستاد و امید بسیار میرفت که روم بیک پیمان استواری ناگزیر گردد و دو کشور همیشه با آسایش بسر برند. ولی کارتاجیان از بدخویی این شایستگی را نداشتند و چنان فرصتی را فدای ناپاکدرونی پیشروان خود ساختند.
هانیبال در خاک روم دربایستها داشت و میبایست کارتاج پشتیبانی و یاوری ازو دریغ نگوید و پول و سپاه و خواروبار برای او فرستد و بارها هانیبال خواهش پشتیبانی از سنای کارتاج کرد. ولی چون کسانی از نمایندگان سنا آن فیروزی و پیشرفت را از هانیبال برنتافته از ناپاکدرونی بَرو رشک میبردند هر زمان که او خواهش پول یا سپاه کرد اینان بهانهای پیش کشیده خواهش او را نپذیرفتند و نتیجه آن شد که هانیبال ناتوان گردیده و کاری از پیش نبرد و شد آنچه در تاریخها نگاشتهاند و کارتاج زیر پای رومیان لگدمال گردید.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ Thermopylae
2ـ Carthage ، سرزمینی پیرامون شهر کنونی تونس (پایتخت کشور تونس) ، که دستهای از فینیقیان در حدود هشتصد سال پیش از میلاد بآنجا کوچیده و آباد کرده و بنام کارتاژ یا کارتاج خوانده شده.
3ـ Hannibal (183 تا 181ـ247 پیش از میلاد)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 16
داستان جنگهای ایران و یونان را در آن قرنها شنیدهاید. یونانیان که با همهی کمی در برابر دولت بزرگ هخامنشی ایستادگی نمودند شما اندکی نیز از خویهای ایشان جستجو کنید و راز این فیروزی را از آنجا جویید. نمیگویم : همهی خویهاشان ستوده بوده. میگویم : یک رشته خیمهای گرانبها از جانفشانی و دلیری و راستیپرستی و مانند اینها میان ایشان رواج بسیار داشته. داستان لئونیداس و یاران او در تنگهی ثرموپولای (1) همیشه در تاریخ خواهد ماند.
رومیان از یک شهر روم برخاسته و سپس بر سراسر ایتالیا دست یافتند ، و پس از آن در آسیا و اروپا و افریقا بر زمینهای بسیار پهناوری چیره شدند و چندین پادشاهی را برانداختند. اگر میخواهید راز این فیروزی را بدانید داستانهایی را که از گردنفرازی و جانفشانی و مردانگی ایشان نگاشتهاند بخوانید.
نمیگویم همه از این راه بوده. بیگمان در بزرگی و فیروزی رومیان قانونهای جمهوری و هنرهای جنگی و چیزهای دیگر پا درمیان داشته. لیکن ستودهخویی بیش از همه کار کرده. زیرا آن قانونها و هنرها را کارتاجیان (2) نیز که یکی از دشمنان بزرگ روم بودند میداشتند و ما میبینیم در جنگ با روم زبون گردیده و از میان رفتهاند و این جز در سایهی خویهای بد آنان نبوده. از خودِ داستانهای جنگی نمونههای نیکی از خویهای دو مردم در دست است و ما را نیازی بجستجو در کتابها نیست.
یک نمونه از جانفشانی رومیان اینست که چون در جزیرهی سیسیل جنگهای سختی میانهی دو کشور میرفت و هر دو سو گزند سختی دیده بود ـ کارتاجیان نمایندگانی به روم برای گفتگوی آشتی و آزادی دستگیرشدگان فرستاده و رگلوس نامی را که از کونسولها و سرداران روم بود و در جنگی بدست کارتاجیان افتاده بود همراه ساختند که بکوشد و سنای روم را بپذیرفتن پیشنهاد آشتی نزدیک گرداند ، و ازو پیمان گرفتند که هرگاه آشتی سر نگرفت بار دیگر به کارتاج بازگردد و در دستگیری بماند. اینان چون به روم رسیدند و فرستادگان کارتاج پیشنهاد آشتی کردند نمایندگان سنا از رگلوس شور خواستند و او چنین پاسخ داد : آشتی کردن و دستگیران را رها ساختن به کارتاج سودمندتر خواهد بود تا به روم ، و اگر جنگ دنبال شود رومیان فیروز خواهند درآمد و کارتاجیان را از سیسیلیا بیرون خواهند راند. بدینسان مرد نیکخو سود کشور را بآزادی و آسودگی خود برگزید ، و از گفتن راستی که بهای جانش بود بازنایستاد. و چون آشتی سر نگرفت همراه فرستادگان به کارتاج بازگشت و چنین میگویند در آنجا بشکنجه نابودش ساختند.
اما نمونهای از آلودگی کارتاجیان : داستان هانیبال (3) و لشکر بردن او را بر سر روم هر تاریخخوان میداند. از هنرهای جنگی که گفتگو میکنند و کتابها دربارهاش نوشتهاند یکی از شاهکارهای آن این لشکرکشی هانیبال میباشد. این مرد و خاندانش برای آنکه شکست کارتاج را جبران کنند و آن را از خاک بردارند بجانفشانیهای بسیار بزرگی برخاسته و بیست سال کمابیش کوشیده و از بومیان اسپانیا سپاهیان ورزیده پدید آورده بودند و هانیبال با یک دلیری بیمانند از کوههای آلپ سرازیر شده و بخاک روم درآمده و در چهار جنگ پیاپی لگیونهای روم را درهم شکسته و رومیان را بسختترین تنگنا انداخته بود. هر کسی میخواهد اندازهی هنرمندی این سردار بنام تاریخ را بداند ستایشهایی را که خود رومیان ازو نوشتهاند بخواند. این مرد پانزده سال در خاک روم نشست و رومیان با او برابری نتوانستند. کارتاج دوباره پا گرفته و با هماورد دیرین خود روبرو میایستاد و امید بسیار میرفت که روم بیک پیمان استواری ناگزیر گردد و دو کشور همیشه با آسایش بسر برند. ولی کارتاجیان از بدخویی این شایستگی را نداشتند و چنان فرصتی را فدای ناپاکدرونی پیشروان خود ساختند.
هانیبال در خاک روم دربایستها داشت و میبایست کارتاج پشتیبانی و یاوری ازو دریغ نگوید و پول و سپاه و خواروبار برای او فرستد و بارها هانیبال خواهش پشتیبانی از سنای کارتاج کرد. ولی چون کسانی از نمایندگان سنا آن فیروزی و پیشرفت را از هانیبال برنتافته از ناپاکدرونی بَرو رشک میبردند هر زمان که او خواهش پول یا سپاه کرد اینان بهانهای پیش کشیده خواهش او را نپذیرفتند و نتیجه آن شد که هانیبال ناتوان گردیده و کاری از پیش نبرد و شد آنچه در تاریخها نگاشتهاند و کارتاج زیر پای رومیان لگدمال گردید.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ Thermopylae
2ـ Carthage ، سرزمینی پیرامون شهر کنونی تونس (پایتخت کشور تونس) ، که دستهای از فینیقیان در حدود هشتصد سال پیش از میلاد بآنجا کوچیده و آباد کرده و بنام کارتاژ یا کارتاج خوانده شده.
3ـ Hannibal (183 تا 181ـ247 پیش از میلاد)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم (تکهی یک از دو)
یک سال بیشتر در وکالت گذرانیدم و چیزی که در اینجا بنویسم بیادم نمانده. جز آنکه من در وکالت نیز همان راه را پیمودم که در داوری میداشتم. باین معنی دعوایی را که میدیدم نه راستست ، وکالتش را نمیپذیرفتم. در محاکمه ، چه حقوقی و چه جزایی ، دروغ نمیگفتم ، انکار نمیکردم. در ایران پنداشته شده که وکیل باید دروغ گوید ، دروغ گفتن یکی از شیوههای وکالت است. ولی من اینها را نپذیرفتم. بسیاری میگفتند : «با این راه کسی بشما وکالت ندهد». ولی من وارونهی آن را دیدم. بسیاری بمن وکالت میدادند تنها برای آنکه راستی را پیش گرفتهام. بارها رخ داد که یکسو که من وکیلش میبودم از رفتار من بتکان آمد و همو وکالت سپرد که کار را با آشتی بپایان رسانم. بارها رخ داد که در تبریز و دیگر جاها هم اینسو و هم آنسو وکالت برای من فرستادند ، و من رفته و پرونده را خوانده و آنسو را که براستی نزدیک یافتم وکالتش پذیرفتم.
در این یک سال وکالت بود که تکان سختی در روان من پدید آمد و چون سفر گیلان کردم آن تکان هرچه سختتر شد و چون این داستان را در جای دیگر نوشتهام در اینجا بآن نمیپردازم. (1)
در این یک سال آقای عبدالله بهرامی که نامش در «زندگانی من» بردهام ، بوزارت عدلیه آمده معاون وزیر میبود. این مرد ارجمند که دوستیش نیز ارجمند است از دلسوزیها با من خودداری نمیتوانست. بارها میگفت : «من دوست نمیدارم شما وکالت کنید». در پاییز سال ١٣٠٧ بود که روزی تلفن کرده بود رفتم. گفت : «میخواهم باز شما بعدلیه بیایید. محاکمهی محمدباقر آغاز شده و ما در دیوان جنایی قاضی کم داریم. داور در اهواز است. من تلگراف کردم که کسروی را دعوت کنم. پاسخ داده که دعوت کنید». گفتم : «نظر شما را میپذیرم ولی دارالوکاله را بهم نخواهم زد تا داور بیاید ، و با او شرطهایی کنیم». این گفتگو شد و همان ساعت دستور داد «ابلاغی» نوشتند و آوردند و من همان روز کارهای وکالتی خود را بآقای سید عبدالله مدرسزاده (آقای کظیمی که اکنون هم از وکلاست) سپرده از فردا بدادگاه جنایی رفتم.
این محمدباقر و محاکمهاش داستان درازی میداشت که اینک بکوتاهی یاد میکنم : محمدباقر ، گلپایگانی میبوده به کاظمین رفته و در آنجا بزرگ شده و یک سفر به ایران آمده و بازگشته و درمیان سفر هفت تن را با خورانیدن زهر (داروی روباه) کشته بوده. پس از رفتن او شهربانی به بزه پی برده و یکایک دنبال کرده و چگونگی را بدست آورده و خود محمدباقر را نیز از عراق به تهران کشانیده بود ، و چون آن را شاهکاری از خود میدانست همهی پرونده را بروزنامهها داد که یک ماه بیشتر آن را زیر عنوان «جنایت عظیم» بچاپ میرسانیدند. سپس هم ادارهی اقدام ، آن را جداگانه بچاپ رسانید و تکه به تکه درمیان مردم پراکند. شش ماه کمابیش در سراسر کشور گفتگو از محمدباقر و جنایتهای او میبود ، روزی که او را برای محاکمه بعدلیه میآوردند ، مردم در سر راه انبوه گردیده چندان خشم از خود نشان میدادند که اگر پاسبانها نبودندی بسرش ریخته تکهتکه گردانیدندی.
یک هفتهی دیگر که من بدیوان جنایی رفتم ، انبوهیِ مردم و خشمهاشان به همان حال میبود. روزی را میبیوسیدند که حکم دیوان جنایی بیرون آید و از تمیز گذرد و محمدباقر را بالای دار ببینند و بسیار ناشکیبایی از خود مینمودند. ولی من از دادگاه رفتار دیگری میدیدم. برداشت دادگاه برآن میبود که جانی «تبرئه» شود.
من از این رفتار در شگفت بودم و سپس که جستجو کردهام و دانستهام ، داستان این بوده که رفتار خودنمایانهی شهربانی ، و اینکه پرونده را پیش از فرستادن بعدلیه بروزنامهها داد ، بداور برخورده بوده. آن را یک گونه بیپروایی با عدلیه میشمارده. راستی هم آنست که پراکندن داستانهای جنایی پیش از رفتن بدادگاه ، از دیدهی قضایی ناستوده میباشد. زیرا این ، سهشهای مردم را بتکان آوردن ، و آزادی داوران را از دستشان گرفتنست. آنگاه چیزی که هنوز نیک روشن نگردیده و به رسیدگیهایی نیازمند است ، پراکندن آن درمیان مردم چه عنوانی تواند داشت؟!.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نگاه کنید به «بخشی از گفتار آقای كسروی در روز یكم آذر» ، پرچم هفتگی شمارهی چهارم
🔸 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم (تکهی یک از دو)
یک سال بیشتر در وکالت گذرانیدم و چیزی که در اینجا بنویسم بیادم نمانده. جز آنکه من در وکالت نیز همان راه را پیمودم که در داوری میداشتم. باین معنی دعوایی را که میدیدم نه راستست ، وکالتش را نمیپذیرفتم. در محاکمه ، چه حقوقی و چه جزایی ، دروغ نمیگفتم ، انکار نمیکردم. در ایران پنداشته شده که وکیل باید دروغ گوید ، دروغ گفتن یکی از شیوههای وکالت است. ولی من اینها را نپذیرفتم. بسیاری میگفتند : «با این راه کسی بشما وکالت ندهد». ولی من وارونهی آن را دیدم. بسیاری بمن وکالت میدادند تنها برای آنکه راستی را پیش گرفتهام. بارها رخ داد که یکسو که من وکیلش میبودم از رفتار من بتکان آمد و همو وکالت سپرد که کار را با آشتی بپایان رسانم. بارها رخ داد که در تبریز و دیگر جاها هم اینسو و هم آنسو وکالت برای من فرستادند ، و من رفته و پرونده را خوانده و آنسو را که براستی نزدیک یافتم وکالتش پذیرفتم.
در این یک سال وکالت بود که تکان سختی در روان من پدید آمد و چون سفر گیلان کردم آن تکان هرچه سختتر شد و چون این داستان را در جای دیگر نوشتهام در اینجا بآن نمیپردازم. (1)
در این یک سال آقای عبدالله بهرامی که نامش در «زندگانی من» بردهام ، بوزارت عدلیه آمده معاون وزیر میبود. این مرد ارجمند که دوستیش نیز ارجمند است از دلسوزیها با من خودداری نمیتوانست. بارها میگفت : «من دوست نمیدارم شما وکالت کنید». در پاییز سال ١٣٠٧ بود که روزی تلفن کرده بود رفتم. گفت : «میخواهم باز شما بعدلیه بیایید. محاکمهی محمدباقر آغاز شده و ما در دیوان جنایی قاضی کم داریم. داور در اهواز است. من تلگراف کردم که کسروی را دعوت کنم. پاسخ داده که دعوت کنید». گفتم : «نظر شما را میپذیرم ولی دارالوکاله را بهم نخواهم زد تا داور بیاید ، و با او شرطهایی کنیم». این گفتگو شد و همان ساعت دستور داد «ابلاغی» نوشتند و آوردند و من همان روز کارهای وکالتی خود را بآقای سید عبدالله مدرسزاده (آقای کظیمی که اکنون هم از وکلاست) سپرده از فردا بدادگاه جنایی رفتم.
این محمدباقر و محاکمهاش داستان درازی میداشت که اینک بکوتاهی یاد میکنم : محمدباقر ، گلپایگانی میبوده به کاظمین رفته و در آنجا بزرگ شده و یک سفر به ایران آمده و بازگشته و درمیان سفر هفت تن را با خورانیدن زهر (داروی روباه) کشته بوده. پس از رفتن او شهربانی به بزه پی برده و یکایک دنبال کرده و چگونگی را بدست آورده و خود محمدباقر را نیز از عراق به تهران کشانیده بود ، و چون آن را شاهکاری از خود میدانست همهی پرونده را بروزنامهها داد که یک ماه بیشتر آن را زیر عنوان «جنایت عظیم» بچاپ میرسانیدند. سپس هم ادارهی اقدام ، آن را جداگانه بچاپ رسانید و تکه به تکه درمیان مردم پراکند. شش ماه کمابیش در سراسر کشور گفتگو از محمدباقر و جنایتهای او میبود ، روزی که او را برای محاکمه بعدلیه میآوردند ، مردم در سر راه انبوه گردیده چندان خشم از خود نشان میدادند که اگر پاسبانها نبودندی بسرش ریخته تکهتکه گردانیدندی.
یک هفتهی دیگر که من بدیوان جنایی رفتم ، انبوهیِ مردم و خشمهاشان به همان حال میبود. روزی را میبیوسیدند که حکم دیوان جنایی بیرون آید و از تمیز گذرد و محمدباقر را بالای دار ببینند و بسیار ناشکیبایی از خود مینمودند. ولی من از دادگاه رفتار دیگری میدیدم. برداشت دادگاه برآن میبود که جانی «تبرئه» شود.
من از این رفتار در شگفت بودم و سپس که جستجو کردهام و دانستهام ، داستان این بوده که رفتار خودنمایانهی شهربانی ، و اینکه پرونده را پیش از فرستادن بعدلیه بروزنامهها داد ، بداور برخورده بوده. آن را یک گونه بیپروایی با عدلیه میشمارده. راستی هم آنست که پراکندن داستانهای جنایی پیش از رفتن بدادگاه ، از دیدهی قضایی ناستوده میباشد. زیرا این ، سهشهای مردم را بتکان آوردن ، و آزادی داوران را از دستشان گرفتنست. آنگاه چیزی که هنوز نیک روشن نگردیده و به رسیدگیهایی نیازمند است ، پراکندن آن درمیان مردم چه عنوانی تواند داشت؟!.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ نگاه کنید به «بخشی از گفتار آقای كسروی در روز یكم آذر» ، پرچم هفتگی شمارهی چهارم
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی پنجم)
این خود جُستاریست که آیا دین بهرِ مردم است یا مردم بهرِ دین میباشند. اگر راستش بخواهیم دین بهر مردم است. دین بهر آنست که آمیغهای زندگانی را بمردم یاد دهد و آنان را از گمراهی بیرون آورد. خدا چنین خواسته است که هر چندگاهی یک بار کسی را از میان مردمان برانگیزد و با دست او شاهراهی برای زندگانی بروی مردم بگشاید. دین بهر اینست. ولی در اندیشهی شیعیان وارونهی این میباشد. در اندیشهی آنان مردم بهر دینند. باینمعنی که خدا «چهارده معصوم» را آفریده و آنان را بسیار گرامی داشته ، و اینجهان و مردمان را آفریده كه آن گرامیداشتگان را بشناسند و جایگاه آنان را در نزد خدا بدانند و برای خشنودی خدا همیشه نامهای آنان را بزبان رانند و درودها فرستند ، و بروی گورهاشان گنبدهای سیمین و زرین افرازند و از راههای دور بدیدن آن گنبدها روند ، سرگذشتهای آنان را فراموش نساخته همیشه تازه نگه دارند ، با دشمنان ایشان همیشه دشمن باشند و نفرین و دشنام دریغ نگویند ، و پیداست که بپاداش این کارها در آنجهان به بهشت خواهند رفت و آب کوثر خواهند خورد و هر گناهی كه كردهاند بپاس میانجیگری آن گرامیان ، آمرزیده خواهد شد. اینست فهمیدهی شیعیان.
در زمانهای باستان چون خواستندی از پهلوانانی ارجشناسی نشان دهند ، به یک نمایشی برخاستندی. بدینسان که یک کاروان بزرگی پدید آوردندی که دستههایی در پیشِ رو ، و دستههایی در پشت سر ، و آن پهلوانان درمیانه جا گرفتندی ، و به همان حال با موزیک و سرود براه افتادندی ، و همگی ستایش آن پهلوانان کردندی ، و بدینسان سراسر شهر را گردیدندی.
در اندیشهی شیعه دستگاه آفرش یک چنان نمایشی برای نشان دادن ارج و جایگاه «چهارده معصوم» میباشد. دستههایی از پیش رو رفته و درمیانه آن چهارده تن و بستگان و پیرامونیانشان آمدهاند و از پشتسر نیز دستههایی در کار آمدن و گذشتنند.
در سایهی همین باور است که شیعیان زمان آن چهارده تن (صدههای نخست اسلام) را بهترین زمانها شناسند ، و در پندار ایشان زمان هرچه میگذرد بدتر و بیارجتر میگردد.
در سایهی همین باور است كه بزمان خود و پیشامدهای این زمان ارج نگزارند و همه دربند زمان آن چهارده تن و پیشامدهای آن زمان باشند.
مثلاً امروز جنگ بسیار بزرگی درمیان دولتهای اروپا میرود و هر تودهای باید از پیشامد بتکان آید و در راه آیندهی خود بکوششهایی پردازد. ولی شیعی پروایی باینها ندارد و چهبسا که بداستانش نیز گوش ندهد. لیکن شما اگر از جنگ صفین بگویید یا داستان مختار سرایید ، آنها را با دلخواه و خوشی بشنوند و خرسندی نمایند.
دولتهای آزمند اروپا آنهمه چیرگی بشرقیان مینمایند و سراسر کشورهای شرقی بزیرِ دست آنان افتاده ، شیعی را باینها کاری نیست و پروا نیز ننماید. ولی پس از هزاروسیصد سال هنوز داستان فدک را فراموش نکرده است و هر زمان که پایش افتد بگفتگو از آن پردازد و به ابوبکر و عمر و دیگران از بدگویی بازنایستد.
در سال ١٣3٠[ق] که در تبریز با سپاه روس جنگ رفت و روسیان چیره درآمده شادروان ثقةالاسلام را با هشت تن دیگر ، بگناه دلبستگی بکشور و تودهی خودشان ، دستگیر کردند و روز عاشورا در سربازخانه بدار کشیدند ، در همان هنگام که آن هشت تن را بالای دار میفرستادند پیروان جعفربنمحمد در بازارها زنجیر میزدند و فریاد میکشیدند : «داد از ظلم یزید». (1)
در شهریور١٣٢٠ (خورشیدی) که سپاهیان روس و انگلیس مرز ایران را شکسته باین کشور درآمدند ، در همان روزها من ناچار بودم بشیراز و بوشهر روم ، و در اتوبوس که نشستیم یک دسته نیز «زوار» نشستند که از مشهد بازمیگشتند. درمیان راه نادانیهایی از آنان دیدم که ناگفتنیست. با آن گزندی که بکشور رسیده کمترین پروایی نمیداشتند و همهی سخنشان از سفر خودشان و یا از سرگذشتهای راست و دروغ امامانشان میبود ، و پیاپی آواز برداشته «صلوات» میکشیدند. تنها یک بار سخن از پیشامد کشور رفت یکی چنین پاسخ داد : «اینها خواهند رفت. روسها در مشهد میگفتند : اینجا مملکت امام رضاست. ما نخواهیم ماند».
از شیراز تا بوشهر با دستهی دیگری دچار بودم که اگر نادانیهای ایشان را بنویسم سخن بدرازا خواهد کشید. یک مدیر دبستانی بدیگران دستور میداد : «شش قُلْ هُوَ اللَّه بخوانید و به شش سوی خود بدمید و از بمب و از هیچ چیز نترسید». درمیان راه جز «صلوات» کاری نمیداشتند و گاهی نیز بدنهادی نشان داده آواز برمیداشتند : «به هر سه خلیفهی ناحق ...».
پابرگی از ویراینده :
1ـ داستان آن بیدادگری را در کتاب «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» بخوانید.
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی پنجم)
این خود جُستاریست که آیا دین بهرِ مردم است یا مردم بهرِ دین میباشند. اگر راستش بخواهیم دین بهر مردم است. دین بهر آنست که آمیغهای زندگانی را بمردم یاد دهد و آنان را از گمراهی بیرون آورد. خدا چنین خواسته است که هر چندگاهی یک بار کسی را از میان مردمان برانگیزد و با دست او شاهراهی برای زندگانی بروی مردم بگشاید. دین بهر اینست. ولی در اندیشهی شیعیان وارونهی این میباشد. در اندیشهی آنان مردم بهر دینند. باینمعنی که خدا «چهارده معصوم» را آفریده و آنان را بسیار گرامی داشته ، و اینجهان و مردمان را آفریده كه آن گرامیداشتگان را بشناسند و جایگاه آنان را در نزد خدا بدانند و برای خشنودی خدا همیشه نامهای آنان را بزبان رانند و درودها فرستند ، و بروی گورهاشان گنبدهای سیمین و زرین افرازند و از راههای دور بدیدن آن گنبدها روند ، سرگذشتهای آنان را فراموش نساخته همیشه تازه نگه دارند ، با دشمنان ایشان همیشه دشمن باشند و نفرین و دشنام دریغ نگویند ، و پیداست که بپاداش این کارها در آنجهان به بهشت خواهند رفت و آب کوثر خواهند خورد و هر گناهی كه كردهاند بپاس میانجیگری آن گرامیان ، آمرزیده خواهد شد. اینست فهمیدهی شیعیان.
در زمانهای باستان چون خواستندی از پهلوانانی ارجشناسی نشان دهند ، به یک نمایشی برخاستندی. بدینسان که یک کاروان بزرگی پدید آوردندی که دستههایی در پیشِ رو ، و دستههایی در پشت سر ، و آن پهلوانان درمیانه جا گرفتندی ، و به همان حال با موزیک و سرود براه افتادندی ، و همگی ستایش آن پهلوانان کردندی ، و بدینسان سراسر شهر را گردیدندی.
در اندیشهی شیعه دستگاه آفرش یک چنان نمایشی برای نشان دادن ارج و جایگاه «چهارده معصوم» میباشد. دستههایی از پیش رو رفته و درمیانه آن چهارده تن و بستگان و پیرامونیانشان آمدهاند و از پشتسر نیز دستههایی در کار آمدن و گذشتنند.
در سایهی همین باور است که شیعیان زمان آن چهارده تن (صدههای نخست اسلام) را بهترین زمانها شناسند ، و در پندار ایشان زمان هرچه میگذرد بدتر و بیارجتر میگردد.
در سایهی همین باور است كه بزمان خود و پیشامدهای این زمان ارج نگزارند و همه دربند زمان آن چهارده تن و پیشامدهای آن زمان باشند.
مثلاً امروز جنگ بسیار بزرگی درمیان دولتهای اروپا میرود و هر تودهای باید از پیشامد بتکان آید و در راه آیندهی خود بکوششهایی پردازد. ولی شیعی پروایی باینها ندارد و چهبسا که بداستانش نیز گوش ندهد. لیکن شما اگر از جنگ صفین بگویید یا داستان مختار سرایید ، آنها را با دلخواه و خوشی بشنوند و خرسندی نمایند.
دولتهای آزمند اروپا آنهمه چیرگی بشرقیان مینمایند و سراسر کشورهای شرقی بزیرِ دست آنان افتاده ، شیعی را باینها کاری نیست و پروا نیز ننماید. ولی پس از هزاروسیصد سال هنوز داستان فدک را فراموش نکرده است و هر زمان که پایش افتد بگفتگو از آن پردازد و به ابوبکر و عمر و دیگران از بدگویی بازنایستد.
در سال ١٣3٠[ق] که در تبریز با سپاه روس جنگ رفت و روسیان چیره درآمده شادروان ثقةالاسلام را با هشت تن دیگر ، بگناه دلبستگی بکشور و تودهی خودشان ، دستگیر کردند و روز عاشورا در سربازخانه بدار کشیدند ، در همان هنگام که آن هشت تن را بالای دار میفرستادند پیروان جعفربنمحمد در بازارها زنجیر میزدند و فریاد میکشیدند : «داد از ظلم یزید». (1)
در شهریور١٣٢٠ (خورشیدی) که سپاهیان روس و انگلیس مرز ایران را شکسته باین کشور درآمدند ، در همان روزها من ناچار بودم بشیراز و بوشهر روم ، و در اتوبوس که نشستیم یک دسته نیز «زوار» نشستند که از مشهد بازمیگشتند. درمیان راه نادانیهایی از آنان دیدم که ناگفتنیست. با آن گزندی که بکشور رسیده کمترین پروایی نمیداشتند و همهی سخنشان از سفر خودشان و یا از سرگذشتهای راست و دروغ امامانشان میبود ، و پیاپی آواز برداشته «صلوات» میکشیدند. تنها یک بار سخن از پیشامد کشور رفت یکی چنین پاسخ داد : «اینها خواهند رفت. روسها در مشهد میگفتند : اینجا مملکت امام رضاست. ما نخواهیم ماند».
از شیراز تا بوشهر با دستهی دیگری دچار بودم که اگر نادانیهای ایشان را بنویسم سخن بدرازا خواهد کشید. یک مدیر دبستانی بدیگران دستور میداد : «شش قُلْ هُوَ اللَّه بخوانید و به شش سوی خود بدمید و از بمب و از هیچ چیز نترسید». درمیان راه جز «صلوات» کاری نمیداشتند و گاهی نیز بدنهادی نشان داده آواز برمیداشتند : «به هر سه خلیفهی ناحق ...».
پابرگی از ویراینده :
1ـ داستان آن بیدادگری را در کتاب «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» بخوانید.
خبرگزاری «حوزه» از بندرعباس : غلامعلی نعیمآبادی ، نمایندهی ولی فقیه در هرمزگان در اجلاسیه تجلیل از پیرغلامان حسینی با اشاره بحدیث معروفی از امام صادق «مَن بَکی أَو أَبکی أَو تَباکی فی مُصیبهِ الحُسین حُرِّمَت جَسَدَهُ علی النار و وَجَبَت لَهُ الجَنَّه/ هرکس در مصیبت امام حسین بگرید یا بگریاند و یا (اگر گریهاش نیامد) خود را به حالت گریه بزند ، جسدش بر آتش حرام شده و بهشت بر او واجب میگردد» ، گفت: گریه اساس فضایل است و بآنان که به گریه و عزاداری میخندند باید گفت بحال خود گریه کنید.
(کتاب داوری) : ببینید گستاخی را تا بکجا رسانیدهاند : ... «هر که بگرید و بگریاند و یا خود را گریان نماید بهشت باو بایا شود». باید پرسید : چرا؟!. مگر گریستن به کشتگانی چه کاریست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنین گزافهدهی از خدا چه سزاست؟!.
«هر که بزیارت رود همهی گناهانش آمرزیده گردد». باید پرسید : پس دین چه میبایسته؟!. سخن از نیک و بد و حلال و حرام چه میسزیده؟!. در جایی که با گریستن یا بزیارت رفتن هر گناهی آمرزیده شود و بهشت بایا گردد چرا کسی از گناه بازایستد؟!. چرا دربند نیک و بد و حلال و حرام باشد؟!.
(کتاب داوری) : ببینید گستاخی را تا بکجا رسانیدهاند : ... «هر که بگرید و بگریاند و یا خود را گریان نماید بهشت باو بایا شود». باید پرسید : چرا؟!. مگر گریستن به کشتگانی چه کاریست و چه سودی از آن تواند برخاست که خدا چنان مزدی دهد؟!. چنین گزافهدهی از خدا چه سزاست؟!.
«هر که بزیارت رود همهی گناهانش آمرزیده گردد». باید پرسید : پس دین چه میبایسته؟!. سخن از نیک و بد و حلال و حرام چه میسزیده؟!. در جایی که با گریستن یا بزیارت رفتن هر گناهی آمرزیده شود و بهشت بایا گردد چرا کسی از گناه بازایستد؟!. چرا دربند نیک و بد و حلال و حرام باشد؟!.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
فرق بتپرستی و خداپرستی این نیست که در بتپرستی چیزی را که از سنگ و چوب میتراشیدند عبادت میکردند ولی در خداپرستی بجای آن خدای «آفریننده» را میپرستند. تفاوت در آنست که خداپرستی شناختن آیین جهانست. یاد میدهد که این جهان از روی آیین ثابتی میگردد. آیینی که خدا گزارده و هیچ کس نمیتواند تغییرش دهد. یاد میدهد هر کاری راهی دارد که جز از آن راه نباید کوشید : کسی اگر بیمارست باید از راهش که پزشک و داروست بدرمان کوشد ، اگر بیچیزست باید به پیشهای پردازد تا چیزدار گردد ، اگر خواهان نیکنامی است به نیکوکاری کوشد ، اگر دانایی خواهد راهش یاد گرفتن حقایقست. همینست دیگر کارها.
اینکه کسانی را ـ زنده یا مرده ـ دست اندرکار آیین جهان بدانند این همان بتپرستی است. یک بام و دو هواست.
پس اینکه این شیخک «یا من اسمه دوا و ذکره شفا» (نامش دارو و یادش درمانست) را دربارهی سوگواری برای امام حسین بکار میبرد در واقع میگوید : «آیین جهان» برای درمان بیماری و دردها اینست که در تکیهها شرکت کنید و سینه و زنجیر بزنید.
آیا اینها شرک و بتپرستی نیست؟
آیا ما ناحق میگوییم که شیعیگری بتپرستی است و بس؟!
اینکه کسانی را ـ زنده یا مرده ـ دست اندرکار آیین جهان بدانند این همان بتپرستی است. یک بام و دو هواست.
پس اینکه این شیخک «یا من اسمه دوا و ذکره شفا» (نامش دارو و یادش درمانست) را دربارهی سوگواری برای امام حسین بکار میبرد در واقع میگوید : «آیین جهان» برای درمان بیماری و دردها اینست که در تکیهها شرکت کنید و سینه و زنجیر بزنید.
آیا اینها شرک و بتپرستی نیست؟
آیا ما ناحق میگوییم که شیعیگری بتپرستی است و بس؟!
🔶 زبان ایرانی : 304
🔸 شمال ، جنوب ، مشرق ، مغرب (تکهی 5)
اما معروف شدن دو کلمهی خاور و باختر بمعنی شرق و غرب یا بعکس این ترتیب این راز هم بر ما پوشیده است. آنچه از راه گمان و پندار میفهمیم اینست که کسانی از آنان که دوستار کلمههای پارسی بودهاند و بکار بردن آنها را در گفتهها و نوشتههای خود بهتر از کلمههای عربی میدانستهاند کلمهی خاور را «خورآور» معنی نموده و از اینجا آن را بمعنی مشرق پنداشتهاند و بهمین معنی بکار بردهاند و چون در برابر آن کلمهی پارسی جز باختر نمیشناختهاند این را هم بمعنی مغرب پنداشتهاند1 بویژه که این دو کلمه کار قافیه و سجع را آسان میساخته و بآسانی ممکن میشده شعری یا عبارت سجعداری از آنها پدید آورد. یقین است که همین جهت یکی از علتهای شهرت این دو کلمه بوده است.
لیکن سپس کسانی از راه کاوش در زبان پهلوی و نوشتههای کهنهی پارسی پی باین نکته بردهاند که خاور نه بمعنی شرق بلکه بمعنی غرب است. اینست که آن را بجای کلمهی غرب بکار برده و چون لنگهای برای آن جز کلمهی باختر نمیشناختهاند ناگزیر این را هم بمعنی شرق گرفتهاند.
این گزارشی است که دو کلمهی خاور و باختر پس از دورهی ساسانیان پیدا کرده و در زبان شعرا و نویسندگان بمعنی شرق و غرب گردیده. ولی شگفت است که کسی بسراغ نام پارسی برای شمال و جنوب نرفته. آنکه فرهنگهاست در این باره قفل خاموش بزبان زده و هرگز بروی خود نیاوردهاند که چگونه در زبان چند هزار سالهی فارسی نامی برای این دو سمت جهان نبوده و کسی بجستجو و گفتگو برنخاسته است. اما شعرا آنان هم بکلمههای عربی بسنده کردهاند. فردوسی که پایبندی بکلمههای پارسی داشته در هر کجا که حاجت بیاد کردن شمال یا جنوب پیدا کرده چون نام پارسی برای آنها نمیدانسته ناگزیر راه مطلب را برگردانیده است. چنانکه دیدیم که در یاد کردن کوستهای چهارگانه کوست شمال را با نام «آذربایجان» یا «ارمنیه» یا «کشور خزر» یاد مینماید و جنوب را هم کشور نیمروز که مقصود سیستان است میخواند.
بهرحال از این پس باید در فرهنگها جبران گذشته را کرده نامهای درست چهار سمت جهان را بدانسان که بوده است و ما در این مقاله شرح دادیم یاد نمایند. اما نوشتهها ، اگر کسانی بکلمههای شمال و جنوب و شرق و غرب بسنده میکنند ایرادی بر آنان نیست زیرا که این کلمهها اگر هم عربی است در فارسی مشهور گردیده و در شمار کلمههای فارسی درآمده. ولی آنان که علاقه بنامهای پارسی این چهار سمت دارند آنان نباید غلطهای گذشتگان را تکرار نمایند و خاور را مشرق و باختر را مغرب بدانند بلکه باید بچگونگی درست مطلب پایبند بوده خاور را مغرب و باختر را شمال و نیمروز را جنوب بدانند و جز در این معنیها بکار نبرند. اما خراسان این کلمه امروز نیز نام سرزمین است که هرگز نخواهد بود آن را بمعنی شرق بکار برد و ناگزیر در این باره باید بکلمهی شرق یا مشرق2 عربی بسنده کرده از داشتن نام پارسی آن صرفنظر نمود.3
در پایان مقاله اشتباهی را که از یکی از شرقشناسان اروپا روی داده و با این گفتگو بیارتباط نیست تصحیح مینماییم : گفتیم حاکمی که پادشاهان ساسانی بر هر یکی از کوستهای چهارگانه میفرستادند «کوستپان» یا «پاتکوستپان» نامیده میشده و نیز گفتیم که کلمهی پات فزونی است که بر سر «کوستپان» میآمد. برخی شرقشناسان چنین پنداشتهاند که کلمهی پات چنانکه بر سر «کوستپان» میآمده بر سر «کوست» نیز میآمده و اینست که در شمردن کوستهای چهارگانه بجای کلمهی کوست «پاتکوست» گفتهاند و از اینجاست که ما در کتاب کلیمان هوارت شرقشناس فرانسهای به کلمهی Padghos برمیخوریم که هم از جهت فزوده شدن پاد بر اول و هم از جهت انداخته شدن «تاء» از آخر غلط است.4
1ـ فردوسی از آغاز شاهنامه تا زمان ساسانیان در همه جا خاور را بمعنی شرق بکار میبرد و باختر را بمعنی مغرب. ولی گویا در اثنای گفتگو از تاریخ ساسانیان باین نکته برخورده که خاور بمعنی غرب است و اینست که از اینجا ترتیب را معکوس کرده خاور را بجای غرب بکار میبرد. ولی شگفت است که ملتفت نشده که باختر جز بمعنی شمال نیست و این دفعه آن را بمعنی شرق بکار میبرد.
2ـ بجای شرق یا مشرق خورآیان توان گفت و خراسان همچنان برای نام سرزمین تواند بازماند. ـ و
3ـ اگر کسانی دربارهی نامهای پارسی چهارسوی گیتی و در موضوع چهار کوست دورهی ساسانی تحقیق بیشتر بخواهند گذشته از کتاب طبری و کتاب موسا خورینی ، الاعلاق النفیسه تألیف ابنرسته و نامهی «شهرهای ایران» که به پهلوی است بخوانند. لیکن چنانکه گفتهایم بهترین شرح را کتاب «ایرانشهر» پرفسور ماکوارت آلمانی دارد و دوباره میگوییم که این کتاب سزاوار ترجمه شدن به پارسی است.
4ـ مهنامهی پیمان سال یکم ، 16 آذر 1312 ، شمارهی دوم ـ و
🔸 شمال ، جنوب ، مشرق ، مغرب (تکهی 5)
اما معروف شدن دو کلمهی خاور و باختر بمعنی شرق و غرب یا بعکس این ترتیب این راز هم بر ما پوشیده است. آنچه از راه گمان و پندار میفهمیم اینست که کسانی از آنان که دوستار کلمههای پارسی بودهاند و بکار بردن آنها را در گفتهها و نوشتههای خود بهتر از کلمههای عربی میدانستهاند کلمهی خاور را «خورآور» معنی نموده و از اینجا آن را بمعنی مشرق پنداشتهاند و بهمین معنی بکار بردهاند و چون در برابر آن کلمهی پارسی جز باختر نمیشناختهاند این را هم بمعنی مغرب پنداشتهاند1 بویژه که این دو کلمه کار قافیه و سجع را آسان میساخته و بآسانی ممکن میشده شعری یا عبارت سجعداری از آنها پدید آورد. یقین است که همین جهت یکی از علتهای شهرت این دو کلمه بوده است.
لیکن سپس کسانی از راه کاوش در زبان پهلوی و نوشتههای کهنهی پارسی پی باین نکته بردهاند که خاور نه بمعنی شرق بلکه بمعنی غرب است. اینست که آن را بجای کلمهی غرب بکار برده و چون لنگهای برای آن جز کلمهی باختر نمیشناختهاند ناگزیر این را هم بمعنی شرق گرفتهاند.
این گزارشی است که دو کلمهی خاور و باختر پس از دورهی ساسانیان پیدا کرده و در زبان شعرا و نویسندگان بمعنی شرق و غرب گردیده. ولی شگفت است که کسی بسراغ نام پارسی برای شمال و جنوب نرفته. آنکه فرهنگهاست در این باره قفل خاموش بزبان زده و هرگز بروی خود نیاوردهاند که چگونه در زبان چند هزار سالهی فارسی نامی برای این دو سمت جهان نبوده و کسی بجستجو و گفتگو برنخاسته است. اما شعرا آنان هم بکلمههای عربی بسنده کردهاند. فردوسی که پایبندی بکلمههای پارسی داشته در هر کجا که حاجت بیاد کردن شمال یا جنوب پیدا کرده چون نام پارسی برای آنها نمیدانسته ناگزیر راه مطلب را برگردانیده است. چنانکه دیدیم که در یاد کردن کوستهای چهارگانه کوست شمال را با نام «آذربایجان» یا «ارمنیه» یا «کشور خزر» یاد مینماید و جنوب را هم کشور نیمروز که مقصود سیستان است میخواند.
بهرحال از این پس باید در فرهنگها جبران گذشته را کرده نامهای درست چهار سمت جهان را بدانسان که بوده است و ما در این مقاله شرح دادیم یاد نمایند. اما نوشتهها ، اگر کسانی بکلمههای شمال و جنوب و شرق و غرب بسنده میکنند ایرادی بر آنان نیست زیرا که این کلمهها اگر هم عربی است در فارسی مشهور گردیده و در شمار کلمههای فارسی درآمده. ولی آنان که علاقه بنامهای پارسی این چهار سمت دارند آنان نباید غلطهای گذشتگان را تکرار نمایند و خاور را مشرق و باختر را مغرب بدانند بلکه باید بچگونگی درست مطلب پایبند بوده خاور را مغرب و باختر را شمال و نیمروز را جنوب بدانند و جز در این معنیها بکار نبرند. اما خراسان این کلمه امروز نیز نام سرزمین است که هرگز نخواهد بود آن را بمعنی شرق بکار برد و ناگزیر در این باره باید بکلمهی شرق یا مشرق2 عربی بسنده کرده از داشتن نام پارسی آن صرفنظر نمود.3
در پایان مقاله اشتباهی را که از یکی از شرقشناسان اروپا روی داده و با این گفتگو بیارتباط نیست تصحیح مینماییم : گفتیم حاکمی که پادشاهان ساسانی بر هر یکی از کوستهای چهارگانه میفرستادند «کوستپان» یا «پاتکوستپان» نامیده میشده و نیز گفتیم که کلمهی پات فزونی است که بر سر «کوستپان» میآمد. برخی شرقشناسان چنین پنداشتهاند که کلمهی پات چنانکه بر سر «کوستپان» میآمده بر سر «کوست» نیز میآمده و اینست که در شمردن کوستهای چهارگانه بجای کلمهی کوست «پاتکوست» گفتهاند و از اینجاست که ما در کتاب کلیمان هوارت شرقشناس فرانسهای به کلمهی Padghos برمیخوریم که هم از جهت فزوده شدن پاد بر اول و هم از جهت انداخته شدن «تاء» از آخر غلط است.4
1ـ فردوسی از آغاز شاهنامه تا زمان ساسانیان در همه جا خاور را بمعنی شرق بکار میبرد و باختر را بمعنی مغرب. ولی گویا در اثنای گفتگو از تاریخ ساسانیان باین نکته برخورده که خاور بمعنی غرب است و اینست که از اینجا ترتیب را معکوس کرده خاور را بجای غرب بکار میبرد. ولی شگفت است که ملتفت نشده که باختر جز بمعنی شمال نیست و این دفعه آن را بمعنی شرق بکار میبرد.
2ـ بجای شرق یا مشرق خورآیان توان گفت و خراسان همچنان برای نام سرزمین تواند بازماند. ـ و
3ـ اگر کسانی دربارهی نامهای پارسی چهارسوی گیتی و در موضوع چهار کوست دورهی ساسانی تحقیق بیشتر بخواهند گذشته از کتاب طبری و کتاب موسا خورینی ، الاعلاق النفیسه تألیف ابنرسته و نامهی «شهرهای ایران» که به پهلوی است بخوانند. لیکن چنانکه گفتهایم بهترین شرح را کتاب «ایرانشهر» پرفسور ماکوارت آلمانی دارد و دوباره میگوییم که این کتاب سزاوار ترجمه شدن به پارسی است.
4ـ مهنامهی پیمان سال یکم ، 16 آذر 1312 ، شمارهی دوم ـ و
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 17
در شمارهی گذشته سخن را بآنجا رسانیدیم که برای نیکی خویها باید روان را نیرومند گردانید و برای نیرومندی روان چیزهایی میباید که یکی از آنها سود و زیان خویهای نیک و بد را چنانکه هست شناختن است و در این باره سخنانی رانده و دنبالهی آن را باین شماره نگه داشتیم.
* * *
برای نیکخوییها و اثر آن در پیشرفت یک توده گواهی بس نیکی در تاریخ قرنهای نزدیک ایران هست که ما روا نمیشماریم آن را در اینجا یاد نکنیم.
هر کسی نام نادرشاه را شنیده و بسیار کسانی تاریخ او را خواندهاند. ولی آنان که او را نیک شناختهاند کم میباشند. این مرد بزرگتر از آنست که مردم میشناسند و آنچه ما میدانیم همیشه کسانی از بیگانگان خواستهاند او را خُرد نشان دهند و از ارجش نزد ایرانیان کاهند. این را همیشه بسود خود دانستهاند.
ما در اینجا گفتگو از کارهای نادر نمیداریم و این اندازه میگوییم که چون افغانان به اسپهان دست یافتند بیکبار رشتهی کارهای ایران از هم گسیخت : از یکسو عثمانیان بر آذربایجان و کردستان و کرمانشاهان و همدان دست یافتند ، و از یکسو روسیان بر قفقاز و گیلان شتافته و آنجاها را بدست گرفتند. اینان ایران را از میان رفته پنداشتند و آن را میان خود به سه بخش کردند و با یکدیگر پیمان بستند. از آنسوی در خراسان و خوزستان و لرستان و بنادر و دیگر جاهای دوردست در هر یکی سرکش دیگری برخاست. اگر کسی کتاب میرزامهدیخان را خوانده میداند چگونه قلندرانی در اینجا و آنجا برخاسته و خود را «صفیمیرزا» یا «ساممیرزا» نامیده و از بازماندگان صفوی خوانده بیرق فرمانروایی بلند میکردهاند. یا اگر کسی نوشتههای محمدعلی حزین را خوانده میداند در شمال و غرب ایران چه آشفتگیها بوده و چه خونها میریخته است.
چندین سال بدینسان گذشت و از آنهمه مردان بنام که سالها از دستگاه صفوی نان خورده و شکوه و دارایی اندوخته بودند یکی نتوانست بداد کشور رسد و آن آشفتگی را بپایان رساند. شاهتهماسب با آنهمه سپاه بر گردِ سر و با صد تن از مردان بنام درباری در پیرامون خویش به هر کجا رو آورد جز شکست و فروماندگی بهره نگرفت. این تنها نادر بود که دست از آستین مردانگی درآورد و چندین سال از خواب و آرامش چشم پوشیده از یکسو افغانان را بجایگاه خودشان برگردانید و دست عثمانی و روس را از ایران برتافت ، از یکسو هم شوریدگیهای درون کشور را بپایان رسانید. سپس نیز باین اندازه بسنده نکرده لشکر بر سر هندوستان برد و خوارزم و بخارا را بگشود و در اندک زمانی ایران را یگانه دولت نیرومند آسیا گردانید.
نادر مرد بسیار دوراندیش و خونسردی بود و بکسانی که دست مییافت از ده تن یکی را نمیکشت و ارج دلیری و کاردانی مردان را شناخته همواره میکوشید از توانایی آنان سود جوید. اگر کسی داستان جنگهای او را با هراتیان خوانده نیک میداند که چندین بار افغانان بتنگی افتاده از نادر زینهار خواستند و چندین بار زینها شکسته و از در ستیز درآمدند. نادر چون دلیری افغانیها را میدید و در دل همیخواست آنان را رام خویش سازد و در جنگها از توانایی و جانفشانی آنان سود جوید از اینرو هیچگاه بر آنان خشم نمیگرفت و پس از دست یافتن با شمشیر کیفر نمیداد. آنان که داستان جنگهای نادر را در بغداد و دیگر جاها خواندهاند و از جانفشانیهای افغانان در آن جنگها آگاهند باید بدانند که آن خونسردیها بیهوده نبوده است.
دربارهی لشکرکشیهای نادر و هنرمندی او جای سخن بسیار است. اگر کسانی میخواهند معنی هنرهای جنگی را بشناسند چه بهتر که تاریخ نادر را نیک خوانند.
ببینید : نیکنهادی این مرد تا کجا بوده است که چون ایران را از دشمنان پیراست و چنین خواست که تاج شاهی بسر گزارد گردنکشانه باین کار برنخاست و بلکه مردم را بدشت مغان خواند و در آنجا از آنان شور طلبید. هر کسی میدانست که باید خود او شاه شود و جز این نبایستی بود. این خود بسیار خطاست که یکی بکاری برخیزد و رنج برد و چون آماده گردید آن را بدست دیگری سپارد. با اینهمه نادر پرده نگه داشت و از مردم شور خواست. اینکه محمدعلی حزین نوشته : «یک دو کس از مشاهیر را ببهانه بقتل آورده اسباب و ادوات سیاست جلوهگر ساخت و در آن مجمع مهیب سخن در امر سلطنت آغاز نهاد ...» و چنین خواسته که پادشاهی نادر را یک کار زورکی بازنماید درست نیست.
این خود اندوهیست که بیکارهای همچون شیخمحمدعلی حزین بگفتگو از نادر پردازد و در کارهای او بداوری برخیزد. اگر در آن روز نادر شاه نشدی که خواستی شد؟!.. دیگران کدام شایستگی را نشان داده بودند که پادشاه شوند؟!.
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 17
در شمارهی گذشته سخن را بآنجا رسانیدیم که برای نیکی خویها باید روان را نیرومند گردانید و برای نیرومندی روان چیزهایی میباید که یکی از آنها سود و زیان خویهای نیک و بد را چنانکه هست شناختن است و در این باره سخنانی رانده و دنبالهی آن را باین شماره نگه داشتیم.
* * *
برای نیکخوییها و اثر آن در پیشرفت یک توده گواهی بس نیکی در تاریخ قرنهای نزدیک ایران هست که ما روا نمیشماریم آن را در اینجا یاد نکنیم.
هر کسی نام نادرشاه را شنیده و بسیار کسانی تاریخ او را خواندهاند. ولی آنان که او را نیک شناختهاند کم میباشند. این مرد بزرگتر از آنست که مردم میشناسند و آنچه ما میدانیم همیشه کسانی از بیگانگان خواستهاند او را خُرد نشان دهند و از ارجش نزد ایرانیان کاهند. این را همیشه بسود خود دانستهاند.
ما در اینجا گفتگو از کارهای نادر نمیداریم و این اندازه میگوییم که چون افغانان به اسپهان دست یافتند بیکبار رشتهی کارهای ایران از هم گسیخت : از یکسو عثمانیان بر آذربایجان و کردستان و کرمانشاهان و همدان دست یافتند ، و از یکسو روسیان بر قفقاز و گیلان شتافته و آنجاها را بدست گرفتند. اینان ایران را از میان رفته پنداشتند و آن را میان خود به سه بخش کردند و با یکدیگر پیمان بستند. از آنسوی در خراسان و خوزستان و لرستان و بنادر و دیگر جاهای دوردست در هر یکی سرکش دیگری برخاست. اگر کسی کتاب میرزامهدیخان را خوانده میداند چگونه قلندرانی در اینجا و آنجا برخاسته و خود را «صفیمیرزا» یا «ساممیرزا» نامیده و از بازماندگان صفوی خوانده بیرق فرمانروایی بلند میکردهاند. یا اگر کسی نوشتههای محمدعلی حزین را خوانده میداند در شمال و غرب ایران چه آشفتگیها بوده و چه خونها میریخته است.
چندین سال بدینسان گذشت و از آنهمه مردان بنام که سالها از دستگاه صفوی نان خورده و شکوه و دارایی اندوخته بودند یکی نتوانست بداد کشور رسد و آن آشفتگی را بپایان رساند. شاهتهماسب با آنهمه سپاه بر گردِ سر و با صد تن از مردان بنام درباری در پیرامون خویش به هر کجا رو آورد جز شکست و فروماندگی بهره نگرفت. این تنها نادر بود که دست از آستین مردانگی درآورد و چندین سال از خواب و آرامش چشم پوشیده از یکسو افغانان را بجایگاه خودشان برگردانید و دست عثمانی و روس را از ایران برتافت ، از یکسو هم شوریدگیهای درون کشور را بپایان رسانید. سپس نیز باین اندازه بسنده نکرده لشکر بر سر هندوستان برد و خوارزم و بخارا را بگشود و در اندک زمانی ایران را یگانه دولت نیرومند آسیا گردانید.
نادر مرد بسیار دوراندیش و خونسردی بود و بکسانی که دست مییافت از ده تن یکی را نمیکشت و ارج دلیری و کاردانی مردان را شناخته همواره میکوشید از توانایی آنان سود جوید. اگر کسی داستان جنگهای او را با هراتیان خوانده نیک میداند که چندین بار افغانان بتنگی افتاده از نادر زینهار خواستند و چندین بار زینها شکسته و از در ستیز درآمدند. نادر چون دلیری افغانیها را میدید و در دل همیخواست آنان را رام خویش سازد و در جنگها از توانایی و جانفشانی آنان سود جوید از اینرو هیچگاه بر آنان خشم نمیگرفت و پس از دست یافتن با شمشیر کیفر نمیداد. آنان که داستان جنگهای نادر را در بغداد و دیگر جاها خواندهاند و از جانفشانیهای افغانان در آن جنگها آگاهند باید بدانند که آن خونسردیها بیهوده نبوده است.
دربارهی لشکرکشیهای نادر و هنرمندی او جای سخن بسیار است. اگر کسانی میخواهند معنی هنرهای جنگی را بشناسند چه بهتر که تاریخ نادر را نیک خوانند.
ببینید : نیکنهادی این مرد تا کجا بوده است که چون ایران را از دشمنان پیراست و چنین خواست که تاج شاهی بسر گزارد گردنکشانه باین کار برنخاست و بلکه مردم را بدشت مغان خواند و در آنجا از آنان شور طلبید. هر کسی میدانست که باید خود او شاه شود و جز این نبایستی بود. این خود بسیار خطاست که یکی بکاری برخیزد و رنج برد و چون آماده گردید آن را بدست دیگری سپارد. با اینهمه نادر پرده نگه داشت و از مردم شور خواست. اینکه محمدعلی حزین نوشته : «یک دو کس از مشاهیر را ببهانه بقتل آورده اسباب و ادوات سیاست جلوهگر ساخت و در آن مجمع مهیب سخن در امر سلطنت آغاز نهاد ...» و چنین خواسته که پادشاهی نادر را یک کار زورکی بازنماید درست نیست.
این خود اندوهیست که بیکارهای همچون شیخمحمدعلی حزین بگفتگو از نادر پردازد و در کارهای او بداوری برخیزد. اگر در آن روز نادر شاه نشدی که خواستی شد؟!.. دیگران کدام شایستگی را نشان داده بودند که پادشاه شوند؟!.
✴️ حقایق نیرومندتر از آنست که یاوهگویان بتوانند جلوش را بگیرند
آقای کسروی دارندهی نامهی گرامی پرچم :
اگرچه سلیقهی شما اینست که به پاسخ یاوهگویان کمتر میپردازید زیرا که وقت شما گرانبهاتر از آنست که با مجادلهی اشخاص نادان تلف شود ـ حتا میدانم که به بیشتر گفتارهایی که از هواداران پرچم در پاسخ بدگویان میرسد اجازه نمیدهید که در پرچم چاپ شود. در عین حال آرزومندم این چند سطر در آن نامه چاپ شود تا خفاشصفتانی که تاب دیدن روشنایی حقیقت را ندارند باشتباه خود پی برده و بدانند که توده آنها را خوب شناخته دیگر فریب لفاظی و مغالطهکاری آنان را نخواهد خورد.
حقیقتاً جای بسی تأسف است که نیروی گرانبهای راستیپژوهی که از فضایل عالیهی انسانی است در برخی کسان باندازهای سست گردیده که گاهی با بدیهیات و محسوسات نیز معارضه نموده بجای پذیرفتن حقایق بمقام جسارت و فضولی برآمده زبان بفحش و ناسزا میگشایند.
در صورتی که اگر آنان بهرهای از این نعمت خدادادی داشته باشند باید نوشتههای شما را که سرتاسر حقیقت و بسود توده و کشور ایرانست پذیرفته و در پیشرفت آنها مردانه بکوشند و اگر چنانچه برخلاف حقیقت تشخیص دادند پاسخی توأم با دلیل و منطق نوشته قضاوت را بنظر جامعه موکول کنند ، ولی این بیچارگان از فرط درماندگی نه حوصلهی پذیرفتن حقایق را دارند و نه در برابر نوشتههای شما پاسخ حسابی ، از اینسو هم خوی پلید رشک و خودخواهی آنان را ناراحت کرده وادارشان میسازد که خود را در نظر خاص و عام رسوا گردانند.
آقای کسروی ما میدانیم که یاوهگوییهای اینگونه اشخاص مغرض در کوششهای شما بقدر کاهی تأثیر نخواهد داشت ، شما بنویسید حقایق را انتشار دهید ، خدا پشتیبان شماست و خردمندان و پاکدلان در هر جا که باشند با شما همداستانند.
کوششهای خستگیناپذیر شما را در راه نشر حقایق و بیداری توده ، تاریخ هرگز فراموش نخواهد کرد. کسانی که در برابر افکار بلند شما ایستادگی میکنند دیر یا زود از کردهی خود پشیمان خواهند شد مگر تیرهدلانی که یک عمر با متلکگویی و مسخرهبازی بسر برده و از این راه به نان و نوایی رسیدهاند و میخواهند دیگران نیز زندگی را با گمراهی بسر برند. البته آنها در نادانی خود پافشاری کرده ولی بجز رسوایی بهرهای نخواهند برد.
آری آنان که از راه پیچیدگی بمردم بوسیلهی ورقپارههای سیاه و ننگین خود روزی میخورند حق دارند که در برابر گفتههای شما جار و جنجال راه بیندازند زیرا آنان همیشه از کردارهای زشت و ناشایست خود نگران بوده و میترسند که بزودی نامهی حقگوی پرچم پرده از روی سیاهکاریهای آنان بردارد اینک بجلو افتاده میخواهند با هیاهو و هوچیگری خلط مبحث کنند اینگونه عناصر ناپاک که از روزنامهنویسی مقصودی جز نان خوردن ندارند (آن هم بطور نامشروع) چه حق دارند که در برابر مقاصد عالیهی شما عرض اندام کنند اگر آنان هدفی جز این دارند بگویند که در مدت نویسندگی خود چه مقصدی را تعقیب کرده و چه کسانی را با خود هماندیشه گردانیدهاند چون اینان در عالم اجتماع وظیفهای برای خود قائل نیستند اینست که در راه کشور و توده هرگز بکوشش برنخاسته و تا میتوانند بکوششهای دیگران نیز رشک برده و بکارشکنی میپردازند.
اگر خار و خاشاک تواند جلو سیل را بگیرد دسیسههای اینان نیز خواهد توانست در برابر تعلیمات سودمند شما ایستادگی کند.
تبریز ـ نوشتهی آقای اسلامی
(پرچم روزانه ش 140)
آقای کسروی دارندهی نامهی گرامی پرچم :
اگرچه سلیقهی شما اینست که به پاسخ یاوهگویان کمتر میپردازید زیرا که وقت شما گرانبهاتر از آنست که با مجادلهی اشخاص نادان تلف شود ـ حتا میدانم که به بیشتر گفتارهایی که از هواداران پرچم در پاسخ بدگویان میرسد اجازه نمیدهید که در پرچم چاپ شود. در عین حال آرزومندم این چند سطر در آن نامه چاپ شود تا خفاشصفتانی که تاب دیدن روشنایی حقیقت را ندارند باشتباه خود پی برده و بدانند که توده آنها را خوب شناخته دیگر فریب لفاظی و مغالطهکاری آنان را نخواهد خورد.
حقیقتاً جای بسی تأسف است که نیروی گرانبهای راستیپژوهی که از فضایل عالیهی انسانی است در برخی کسان باندازهای سست گردیده که گاهی با بدیهیات و محسوسات نیز معارضه نموده بجای پذیرفتن حقایق بمقام جسارت و فضولی برآمده زبان بفحش و ناسزا میگشایند.
در صورتی که اگر آنان بهرهای از این نعمت خدادادی داشته باشند باید نوشتههای شما را که سرتاسر حقیقت و بسود توده و کشور ایرانست پذیرفته و در پیشرفت آنها مردانه بکوشند و اگر چنانچه برخلاف حقیقت تشخیص دادند پاسخی توأم با دلیل و منطق نوشته قضاوت را بنظر جامعه موکول کنند ، ولی این بیچارگان از فرط درماندگی نه حوصلهی پذیرفتن حقایق را دارند و نه در برابر نوشتههای شما پاسخ حسابی ، از اینسو هم خوی پلید رشک و خودخواهی آنان را ناراحت کرده وادارشان میسازد که خود را در نظر خاص و عام رسوا گردانند.
آقای کسروی ما میدانیم که یاوهگوییهای اینگونه اشخاص مغرض در کوششهای شما بقدر کاهی تأثیر نخواهد داشت ، شما بنویسید حقایق را انتشار دهید ، خدا پشتیبان شماست و خردمندان و پاکدلان در هر جا که باشند با شما همداستانند.
کوششهای خستگیناپذیر شما را در راه نشر حقایق و بیداری توده ، تاریخ هرگز فراموش نخواهد کرد. کسانی که در برابر افکار بلند شما ایستادگی میکنند دیر یا زود از کردهی خود پشیمان خواهند شد مگر تیرهدلانی که یک عمر با متلکگویی و مسخرهبازی بسر برده و از این راه به نان و نوایی رسیدهاند و میخواهند دیگران نیز زندگی را با گمراهی بسر برند. البته آنها در نادانی خود پافشاری کرده ولی بجز رسوایی بهرهای نخواهند برد.
آری آنان که از راه پیچیدگی بمردم بوسیلهی ورقپارههای سیاه و ننگین خود روزی میخورند حق دارند که در برابر گفتههای شما جار و جنجال راه بیندازند زیرا آنان همیشه از کردارهای زشت و ناشایست خود نگران بوده و میترسند که بزودی نامهی حقگوی پرچم پرده از روی سیاهکاریهای آنان بردارد اینک بجلو افتاده میخواهند با هیاهو و هوچیگری خلط مبحث کنند اینگونه عناصر ناپاک که از روزنامهنویسی مقصودی جز نان خوردن ندارند (آن هم بطور نامشروع) چه حق دارند که در برابر مقاصد عالیهی شما عرض اندام کنند اگر آنان هدفی جز این دارند بگویند که در مدت نویسندگی خود چه مقصدی را تعقیب کرده و چه کسانی را با خود هماندیشه گردانیدهاند چون اینان در عالم اجتماع وظیفهای برای خود قائل نیستند اینست که در راه کشور و توده هرگز بکوشش برنخاسته و تا میتوانند بکوششهای دیگران نیز رشک برده و بکارشکنی میپردازند.
اگر خار و خاشاک تواند جلو سیل را بگیرد دسیسههای اینان نیز خواهد توانست در برابر تعلیمات سودمند شما ایستادگی کند.
تبریز ـ نوشتهی آقای اسلامی
(پرچم روزانه ش 140)
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم (تکهی دو از دو)
به هر حال داور از رفتار شهربانی سخت رنجیده و چون برخی همچشمیهای دیگر میانهی او و سرتیپ محمدخان درگاهی ، رئیس شهربانی میبوده ، بنام کینهجویی چنین خواسته که دیوان جنایی آدمکشیهای هفتگانهی محمدباقر را «ثابت» نشناسد و بدینسان تیشه بریشهی خودنماییهای شهربانی بزند. دیوان جنایی در این زمینه کار میکرد. عنوانشان هم این میبود که در شهربانی به محمدباقر شکنجهها کردهاند و پرونده در نتیجهی زور و فشار پدید آمده ، و برای آنکه این عنوان را پایهدار گردانند ، برای محمدباقر یکی از زبردستترین وکیلان را که آقای سیدهاشم میبود برگزیده ، به محمدباقر که خود مردی سخندان و سخنگو میبود ، دل داده بودند که آزادانه سخن گوید. دادگاه محاکمه را درازتر میگردانید که از یکسو فرصتی باشد و محمدباقر و وکیلش ، بدرفتاریهای شهربانی را بهتر بازنمایند و از یکسو در نتیجهی گذشت زمان ، خشم مردم فرونشیند و زمینه برای «تبرئه» آماده گردد.
اینها رازهاییست که سپس دانستهام. آن روزها نمیدانستم و از رفتار دادگاه در شگفت میبودم. روزی در اتاق «مشاوره» گفتگو میرفت. من با دیگران همداستانی ننمودم و گفتم : با این پرونده نمیتوان محمدباقر را بیگناه شناخت. گرفتم که شکنجهاش کردهاند. نتیجهی آن ، این خواهد بود که ما به «اقرارهایش» ارج نگزاریم. بدلیلهای دیگر چه خواهیم گفت؟. آقای زرینکفش رئیس دادگاه چون دانست من با آنان هماندیشه نمیباشم و نخواست مرا برنجاند ، به این عنوان که از نشست نخست در دادگاه نبودهام ، مرا از همراهی در رأی برکنار گردانید. من نیز خشنودی نمودم. ولی همین کار یک داستانی بس شگفت پیدا کرد.
چگونگی آنکه چون دادگاه رأی «تبرئه» داد ، شهربانی سخت رنجید و چون یک دستهی بزرگی بدخواه دولت میبودند ، از این پیشامد فرصت جسته چنین خواستند بنام پشتیبانی از شهربانی بریختن آبروی دولت کوشند و به برخی نمایشها پرداختند. ولی سرتیپ محمدخان به راز دلهای ایشان پی برده خود بجلوگیری پرداخت. از جمله وکیلی از همان بدخواهان دولت در حیاط عدلیه مردم را بسر خود گرد آورده و بآنان سخن رانده چنین گفته بود : «این عدلیه برای انگلیسها ساخته شده. محمدباقر را با دستور داور تبرئه کردهاند. بهمین جهت کسروی در رأی شرکت نکرده. خود او میگفت که داور دستور داده».
این سخنان او را یک بازجوی شهربانی شنیده و بیدرنگ راپورت داده بود. من چون شنیدم دلآزرده شدم. زیرا بسیار جا داشت که داور این دروغ را راست پندارد و از آنکه من راز دادگاه را بدیگران گفته یا چنان نکوهشی از عدلیه کردهام برنجد. از اینرو از رفتار بیآزرمانهی آن وکیل بسیار رنجیدم.
لیکن در اینجا نیز سرتیپ محمدخان رفتار بسیار خردمندانه و جوانمردانه کرد ، و آن اینکه بداور تلفن کرده گفته بود : «گفتگوی مهمی هست که باید با بودن کسروی و فلان وکیل با شما بکنم. فردا آنها بخانهی شما بیایند ، من هم خواهم آمد». داور آگاهی داد و من هم رفتم. داستان بسیار شیرین و درازی رخ داد. سرتیپ گفت : «آقای داور این آقای ... را که میبینید اینجا نشسته یکی از هوچیهای بزرگ این شهر است. اینها دشمنان دولتند و چون موضوع تبرئهی محمدباقر پیش آمد ، اینها خواستند از آب گلآلود ماهی بگیرند ...». یک رشته از کارهای آنها را شمرد. سپس گفت : «دیروز هم که در حیاط عدلیه کنفرانس داده و نام آقای کسروی را برده شما یقین بدانید دروغ گفته. من این آقای کسروی را تا امروز ندیده بودم ولی میشناختم. مدعیالعمومهای شما هر یکی همانکه مدعیالعموم میشود بنزد من میآید و چاپلوسی میکند. ولی این آقا که دو سال پیش مدعیالعموم بود ، بدیدن من نیامد. من هم نرنجیدم. بلکه به ایشان علاقه پیدا کردم. امروز هم بنام همان علاقه ، درخواست کردم که این جلسه باشد و من قضایا را بگویم تا شما دربارهی ایشان بدگمان نباشید». این را گفت و باز بسخنان دراز دیگری از نیرنگبازیهای آن وکیل و دستهی ایشان پرداخت. در آن میان که او سخن میگفت ، وکیل بدنهاد تاب نیاورده میخواست از خود «دفاع» کند. ولی او فرصت نداده میگفت : «خاموش باش ، تو بیشرفی ، تو پستی». سپس داور بسخن پرداخت. او نیز نکوهشهایی کرد که چنان دروغی را ساخته سپس بگفتگو رنگ شوخی داده گفت : «گلهی بیشتر من از آنست که با این آقا تازه آشتی کردهایم. شما خواستهاید دوباره میان ما را بهم بزنید».
دو ساعت بیشتر این سخنان میرفت تا برخاستیم. من از جوانمردی سرتیپ محمدخان بسیار خشنود شدم. اکنون هم که پانزده سال بیشتر از آن هنگام گذشته من سپاسگزار جوانمردی او میباشم.
🔸 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم (تکهی دو از دو)
به هر حال داور از رفتار شهربانی سخت رنجیده و چون برخی همچشمیهای دیگر میانهی او و سرتیپ محمدخان درگاهی ، رئیس شهربانی میبوده ، بنام کینهجویی چنین خواسته که دیوان جنایی آدمکشیهای هفتگانهی محمدباقر را «ثابت» نشناسد و بدینسان تیشه بریشهی خودنماییهای شهربانی بزند. دیوان جنایی در این زمینه کار میکرد. عنوانشان هم این میبود که در شهربانی به محمدباقر شکنجهها کردهاند و پرونده در نتیجهی زور و فشار پدید آمده ، و برای آنکه این عنوان را پایهدار گردانند ، برای محمدباقر یکی از زبردستترین وکیلان را که آقای سیدهاشم میبود برگزیده ، به محمدباقر که خود مردی سخندان و سخنگو میبود ، دل داده بودند که آزادانه سخن گوید. دادگاه محاکمه را درازتر میگردانید که از یکسو فرصتی باشد و محمدباقر و وکیلش ، بدرفتاریهای شهربانی را بهتر بازنمایند و از یکسو در نتیجهی گذشت زمان ، خشم مردم فرونشیند و زمینه برای «تبرئه» آماده گردد.
اینها رازهاییست که سپس دانستهام. آن روزها نمیدانستم و از رفتار دادگاه در شگفت میبودم. روزی در اتاق «مشاوره» گفتگو میرفت. من با دیگران همداستانی ننمودم و گفتم : با این پرونده نمیتوان محمدباقر را بیگناه شناخت. گرفتم که شکنجهاش کردهاند. نتیجهی آن ، این خواهد بود که ما به «اقرارهایش» ارج نگزاریم. بدلیلهای دیگر چه خواهیم گفت؟. آقای زرینکفش رئیس دادگاه چون دانست من با آنان هماندیشه نمیباشم و نخواست مرا برنجاند ، به این عنوان که از نشست نخست در دادگاه نبودهام ، مرا از همراهی در رأی برکنار گردانید. من نیز خشنودی نمودم. ولی همین کار یک داستانی بس شگفت پیدا کرد.
چگونگی آنکه چون دادگاه رأی «تبرئه» داد ، شهربانی سخت رنجید و چون یک دستهی بزرگی بدخواه دولت میبودند ، از این پیشامد فرصت جسته چنین خواستند بنام پشتیبانی از شهربانی بریختن آبروی دولت کوشند و به برخی نمایشها پرداختند. ولی سرتیپ محمدخان به راز دلهای ایشان پی برده خود بجلوگیری پرداخت. از جمله وکیلی از همان بدخواهان دولت در حیاط عدلیه مردم را بسر خود گرد آورده و بآنان سخن رانده چنین گفته بود : «این عدلیه برای انگلیسها ساخته شده. محمدباقر را با دستور داور تبرئه کردهاند. بهمین جهت کسروی در رأی شرکت نکرده. خود او میگفت که داور دستور داده».
این سخنان او را یک بازجوی شهربانی شنیده و بیدرنگ راپورت داده بود. من چون شنیدم دلآزرده شدم. زیرا بسیار جا داشت که داور این دروغ را راست پندارد و از آنکه من راز دادگاه را بدیگران گفته یا چنان نکوهشی از عدلیه کردهام برنجد. از اینرو از رفتار بیآزرمانهی آن وکیل بسیار رنجیدم.
لیکن در اینجا نیز سرتیپ محمدخان رفتار بسیار خردمندانه و جوانمردانه کرد ، و آن اینکه بداور تلفن کرده گفته بود : «گفتگوی مهمی هست که باید با بودن کسروی و فلان وکیل با شما بکنم. فردا آنها بخانهی شما بیایند ، من هم خواهم آمد». داور آگاهی داد و من هم رفتم. داستان بسیار شیرین و درازی رخ داد. سرتیپ گفت : «آقای داور این آقای ... را که میبینید اینجا نشسته یکی از هوچیهای بزرگ این شهر است. اینها دشمنان دولتند و چون موضوع تبرئهی محمدباقر پیش آمد ، اینها خواستند از آب گلآلود ماهی بگیرند ...». یک رشته از کارهای آنها را شمرد. سپس گفت : «دیروز هم که در حیاط عدلیه کنفرانس داده و نام آقای کسروی را برده شما یقین بدانید دروغ گفته. من این آقای کسروی را تا امروز ندیده بودم ولی میشناختم. مدعیالعمومهای شما هر یکی همانکه مدعیالعموم میشود بنزد من میآید و چاپلوسی میکند. ولی این آقا که دو سال پیش مدعیالعموم بود ، بدیدن من نیامد. من هم نرنجیدم. بلکه به ایشان علاقه پیدا کردم. امروز هم بنام همان علاقه ، درخواست کردم که این جلسه باشد و من قضایا را بگویم تا شما دربارهی ایشان بدگمان نباشید». این را گفت و باز بسخنان دراز دیگری از نیرنگبازیهای آن وکیل و دستهی ایشان پرداخت. در آن میان که او سخن میگفت ، وکیل بدنهاد تاب نیاورده میخواست از خود «دفاع» کند. ولی او فرصت نداده میگفت : «خاموش باش ، تو بیشرفی ، تو پستی». سپس داور بسخن پرداخت. او نیز نکوهشهایی کرد که چنان دروغی را ساخته سپس بگفتگو رنگ شوخی داده گفت : «گلهی بیشتر من از آنست که با این آقا تازه آشتی کردهایم. شما خواستهاید دوباره میان ما را بهم بزنید».
دو ساعت بیشتر این سخنان میرفت تا برخاستیم. من از جوانمردی سرتیپ محمدخان بسیار خشنود شدم. اکنون هم که پانزده سال بیشتر از آن هنگام گذشته من سپاسگزار جوانمردی او میباشم.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
یکی از «مارمولکبازیها» در کار ملایان آنست که هر جا به جلوگیری برخورند که راه چاره را نمیدانند ، بجای آنکه معترف شوند باید همچون دیگر مردم بکوشند تا یاد گیرند ، بجای آنکه با راستگویی سرمشق خوبی برای دیگران باشند ، «نشانی غلط» میدهند.
شیخک بجای آنکه بگوید ما ملایان بیش از مردم عادی از اقتصاد چیزی نمیفهمیم ، این روزگار دیگر زمان امام علی نیست که اقتصاد نوین را جایگاهی نبوده ، امروز در این زمینه کارشناسان فن باید بچاره کوشند ، «دستِ بالا» را گرفته چنین وامینماید که نابسامانیهای بیشمار اقتصادی کشور در این چهل و اند سال حکومت ملایی از رهگذر آن بوده که دولتها قرآن و «فقه اهل بیت» را راهنما نگرفتهاند ـ لیکن در نزد ما از روشنترین دانستههاست.
باید پرسید : آیا در این دیرگاه دست شما را از قرآن و فقه کوتاه کرده بودند که به آنها «مراجعه» نتوانستید؟! چرا مبهم سخن میگویی ، در کجای قرآن برای این گرفتاریها راه نشان داده شده؟! چرا آن را روشن نمیگردانی؟!
اگر میدانی و آشکار نمیگردانی ، پس با تودهات دشمنی و فریبکاری!
چنانکه کسروی آن یگانهمرد گفته :
امروز قرآن افزاری در دست فریبکاران و سودجویان گردیده.
شیخک بجای آنکه بگوید ما ملایان بیش از مردم عادی از اقتصاد چیزی نمیفهمیم ، این روزگار دیگر زمان امام علی نیست که اقتصاد نوین را جایگاهی نبوده ، امروز در این زمینه کارشناسان فن باید بچاره کوشند ، «دستِ بالا» را گرفته چنین وامینماید که نابسامانیهای بیشمار اقتصادی کشور در این چهل و اند سال حکومت ملایی از رهگذر آن بوده که دولتها قرآن و «فقه اهل بیت» را راهنما نگرفتهاند ـ لیکن در نزد ما از روشنترین دانستههاست.
باید پرسید : آیا در این دیرگاه دست شما را از قرآن و فقه کوتاه کرده بودند که به آنها «مراجعه» نتوانستید؟! چرا مبهم سخن میگویی ، در کجای قرآن برای این گرفتاریها راه نشان داده شده؟! چرا آن را روشن نمیگردانی؟!
اگر میدانی و آشکار نمیگردانی ، پس با تودهات دشمنی و فریبکاری!
چنانکه کسروی آن یگانهمرد گفته :
امروز قرآن افزاری در دست فریبکاران و سودجویان گردیده.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
«یک زیان شیعیگری که میباید جداگانه شمارم ، گستاخی پیروان آن کیش بدروغگوییست. دروغگویی که از بدترین گناهانست اینان در راه کیش خود پرهیز ندارند و آن را گناه نشمارند. از نخست چنین میبوده و اکنون نیز چنانست.
...
چون در پندار شیعیان ، امامان همهکارهی دستگاه خدایند ، هر گونه گزافگویی و گزافاندیشی دربارهی آنان سزاست. هر کاری از آنان شدنیست. (بگفتهی ملایان ممکنالوقوع است).» (کتاب داوری)
کوشاد تلگرام : از این دروغها که ملایان برای گرمی دکان خود میسازند بدتر دروغ و تهمت بستن به دشمنانشان است. چنین زشتکاری را بد ندانسته برایش فلسفه هم بافتهاند. خوانندگان توانند گفتار زیر را که در این زمینه است بخوانند :
https://t.me/kasravi_ahmad/753
...
چون در پندار شیعیان ، امامان همهکارهی دستگاه خدایند ، هر گونه گزافگویی و گزافاندیشی دربارهی آنان سزاست. هر کاری از آنان شدنیست. (بگفتهی ملایان ممکنالوقوع است).» (کتاب داوری)
کوشاد تلگرام : از این دروغها که ملایان برای گرمی دکان خود میسازند بدتر دروغ و تهمت بستن به دشمنانشان است. چنین زشتکاری را بد ندانسته برایش فلسفه هم بافتهاند. خوانندگان توانند گفتار زیر را که در این زمینه است بخوانند :
https://t.me/kasravi_ahmad/753
🔶 زیانهایی که از شیعیگری برمیخیزد
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی ششم)
از گفتن بینیاز است که چنین مردمی ، با این بیپروایی به آمیغهای [=حقایق] زندگانی و بیگانگی بزمان خود ، سرنوشتی جز درماندگی و بدبختی نتوانند داشت ، و این سزای نادانی و گمراهی ایشانست که همیشه توسریخورِ بیگانگان باشند. اگر راستی را بخواهیم شیعیان با این گرفتاریهاشان مردم زمان خود نیستند ، بلکه مردگان هزاروسیصد سالهاند که به زندگان درآمیختهاند. اینست راه زندگانی را نمیشناسند.
اگر مثلی خواهیم باید گفت داستان اینان داستان آن مردیست که چشمش نادرست باشد که پیرامون خود و زیر پایش را نبیند ولی در یک فرسخی دیهی را تواند دید و بکارهای آنجا تماشا تواند کرد. پیداست که چنین مردی با آن چشم شگفتی ، زندگی نتواند کرد. زیرا چون پیرامون خود را نمیبیند بهنگامی که در یک فرسخی بتماشای آن دیه سرگرم است ، ناگهان لغزیده از پا خواهد افتاد و یا بچاهی فروخواهد رفت. این بدبختیها که امروز گریبانگیر شرقیان میباشد و آنان را بزیردستی غربیان کشانیده نتیجهی همین نادانی و مانندههای آنهاست.
میدانم کسانی ایراد گرفته خواهند گفت : در زمان صفویان که ایرانیان همگی در کیش شیعی میبودند پس چگونه بآن جنگهای بزرگ برخاستند و کشور را نگه داشتند؟!. چگونه بآن فیروزیها رسیدند؟..
میگویم : نخست : در زمان صفویان شیعیان شیفتهی روضهخوانی و زیارتِ تنها نمیبودند ، و بکارهای کشور نیز میپرداختند و دلیلش همانست که در راه نگهداری آن بجانفشانی برمیخاستند.
دوم : زمان صفویان جز از زمان ماست. در آن زمانها تودهها را اختیاری نبودی و پادشاهان توانستندی آنان را چنانکه میخواهند راه برند و به هر کاری وادارند. در آن زمان نیز جُربُزه [=استعداد] و غیرت شاهاسماعیل و شاهتهماسب و شاهعباس میبود که از ایرانیان شیعی جنگجویان پدید میآورد. آنگاه چنانکه در جای دیگری بگشادی نوشتهایم ، شاهاسماعیل و جانشینان او ، نه از ایرانیان ، بلکه از ایلهای ترک سود میجستند که مردانِ بیابانیِ جنگجویِ غیرتمندی میبودند و از شیعیگری جز جنگ با سنیان را یاد نگرفته بودند.
سوم : در زمان صفویان ایرانیان در برابر خود ، عثمانیان و ازبکان را میداشتند که چندان برتر نمیبودند. ولی امروز در برابرشان اروپاییان را میدارند که بسیار برتری پیدا کردهاند.
چهارم : در زمان صفویان جهان حال دیگری میداشت و امروز حال دیگری میدارد. امروز زندگانی تنها با جنگ و شمشیر زدن نیست و هر تودهای باید در همهی کارهای زندگی دلبستگی از خود نشان دهد و همهی هوش و پروای خود را در راه نیکی زندگانی بکار اندازد ، وگرنه از دیگران پس افتاده نابود خواهد گردید. زمان صفویان با این زمان از هر باره جداست.
🔸 گفتارهایی از کتاب «بخوانند و داوری کنند» (تکهی ششم)
از گفتن بینیاز است که چنین مردمی ، با این بیپروایی به آمیغهای [=حقایق] زندگانی و بیگانگی بزمان خود ، سرنوشتی جز درماندگی و بدبختی نتوانند داشت ، و این سزای نادانی و گمراهی ایشانست که همیشه توسریخورِ بیگانگان باشند. اگر راستی را بخواهیم شیعیان با این گرفتاریهاشان مردم زمان خود نیستند ، بلکه مردگان هزاروسیصد سالهاند که به زندگان درآمیختهاند. اینست راه زندگانی را نمیشناسند.
اگر مثلی خواهیم باید گفت داستان اینان داستان آن مردیست که چشمش نادرست باشد که پیرامون خود و زیر پایش را نبیند ولی در یک فرسخی دیهی را تواند دید و بکارهای آنجا تماشا تواند کرد. پیداست که چنین مردی با آن چشم شگفتی ، زندگی نتواند کرد. زیرا چون پیرامون خود را نمیبیند بهنگامی که در یک فرسخی بتماشای آن دیه سرگرم است ، ناگهان لغزیده از پا خواهد افتاد و یا بچاهی فروخواهد رفت. این بدبختیها که امروز گریبانگیر شرقیان میباشد و آنان را بزیردستی غربیان کشانیده نتیجهی همین نادانی و مانندههای آنهاست.
میدانم کسانی ایراد گرفته خواهند گفت : در زمان صفویان که ایرانیان همگی در کیش شیعی میبودند پس چگونه بآن جنگهای بزرگ برخاستند و کشور را نگه داشتند؟!. چگونه بآن فیروزیها رسیدند؟..
میگویم : نخست : در زمان صفویان شیعیان شیفتهی روضهخوانی و زیارتِ تنها نمیبودند ، و بکارهای کشور نیز میپرداختند و دلیلش همانست که در راه نگهداری آن بجانفشانی برمیخاستند.
دوم : زمان صفویان جز از زمان ماست. در آن زمانها تودهها را اختیاری نبودی و پادشاهان توانستندی آنان را چنانکه میخواهند راه برند و به هر کاری وادارند. در آن زمان نیز جُربُزه [=استعداد] و غیرت شاهاسماعیل و شاهتهماسب و شاهعباس میبود که از ایرانیان شیعی جنگجویان پدید میآورد. آنگاه چنانکه در جای دیگری بگشادی نوشتهایم ، شاهاسماعیل و جانشینان او ، نه از ایرانیان ، بلکه از ایلهای ترک سود میجستند که مردانِ بیابانیِ جنگجویِ غیرتمندی میبودند و از شیعیگری جز جنگ با سنیان را یاد نگرفته بودند.
سوم : در زمان صفویان ایرانیان در برابر خود ، عثمانیان و ازبکان را میداشتند که چندان برتر نمیبودند. ولی امروز در برابرشان اروپاییان را میدارند که بسیار برتری پیدا کردهاند.
چهارم : در زمان صفویان جهان حال دیگری میداشت و امروز حال دیگری میدارد. امروز زندگانی تنها با جنگ و شمشیر زدن نیست و هر تودهای باید در همهی کارهای زندگی دلبستگی از خود نشان دهد و همهی هوش و پروای خود را در راه نیکی زندگانی بکار اندازد ، وگرنه از دیگران پس افتاده نابود خواهد گردید. زمان صفویان با این زمان از هر باره جداست.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
چون آن مردگان را «گرامیداشتگان» خدا شناخته دستگاه آفرش را بسر آنان میگردانند ، همه بزمان آنان پرداخته بزمان خود ارج نمیگزارند. در پندار شیعیان دورهی بهتر جهان گذشته و آنچه بازمانده دورههای بیارج آن میباشد. خدا بجهان آنچه بایستی بکند کرده است : پیغمبرهایش را برانگیزیده ، علی و حسن و حسین و جعفر را که گلهای سرسبد آفرش بودهاند آورده ، دستگاه کربلایش را راه انداخته ، برای روز رستاخیز میانجیانی اندوخته گردانیده ، امام زمانش را در جابُلقا و جابُلسا آماده نگه داشته ، دیگر کاری که بکند نمانده و این دورههایی که میگذرد زمانهای بیهودهی جهانست که هیچ ارجی نباید گزاشت ، و تنها کاری که باید کرد آنست که بزیارت رفت ، گریه کرد ، داستان فدک را فراموش نساخت ، دست از گریبان ابوبکر و عمر برنداشت ، تا بدینسان امامان را از خود خشنود گردانید و روز رستاخیز از میانجیگری آنان بیبهره نمانْد. در نتیجهی همینست که هر بدبختی که بتوده و کشور پیش آید و هر گرفتاری که رخ دهد شیعیان پروا ننمایند بجای خود ، که از همان نیز معجزهای برای امامان خود پدید آورده چنین گویند : «اینها علامت آخرالزمان است ، خودشان خبر داده بودند».(کتاب داوری)
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔶 زبان ایرانی :305
🔸 شرق ، غرب ، شمال ، جنوب
چنانکه خوانندگان میدانند ما پارسال در روزنامهی پرچم دربارهی نامهای فارسی شمال و جنوب پرسشهایی از خوانندگان کردیم و یک رشته پاسخهایی رسید که در روزنامه بچاپ رسانیدیم. ولی اینکه کدام پاسخ راستتر بود ننوشتیم و اینک نتیجه را در اینجا میآوریم :
شرق : خراسان ، غرب : خوروران (خاور) ، شمال : باختر ، جنوب : نیمروز
اینها نامهاییست که در زمان ساسانیان بکار میرفته و خود یک داستان تاریخی میدارد که باید در جای دیگری بازنماییم. در اینجا سخن آنست که آیا میتوان امروز این چهار نام را در نوشتههای خود بکار برد و شناخته گردانید؟.. چنانکه خوانندگان میدانند اکنون چند دشواری پدید آمده زیرا :
1) خراسان امروز نام یک استانی گردیده که دیگر نتوان آن را در معنی شرق بکار برد.
2) خوروارن یا خاور که نام غرب میبوده فرهنگستان آن را نام شرق گردانیده و در روزنامهها و نوشتههای دولتی باین معنی شناخته گردیده.
3) باختر که نام شمال بوده فرهنگستان در معنی غرب شناخته گردانیده.
4) نیمروز بمعنی نیمهی روز یا ظهر است که ما بآن معنی نیز نیازمندیم. و چون ما بر آنیم که یک واژه را جز در یک معنی بکار نبریم اینست برای جنوب بواژهی دیگری نیاز خواهیم داشت.
باید در این باره بگفتگوی گشاده و درازی پردازیم و اگر خوانندگان هم چیزی میاندیشند بنویسند. در یکی از شمارههای آینده گفتار آقای مسعود مقدم را دربارهی داستان تاریخی این چهار نام خواهیم آورد که سپس دربارهی نامها و اینکه امروز چه باید بکنیم بسخن پردازیم.
(پرچم نیمهماهه ، ش4 ، س154)
پایان
🔸 شرق ، غرب ، شمال ، جنوب
چنانکه خوانندگان میدانند ما پارسال در روزنامهی پرچم دربارهی نامهای فارسی شمال و جنوب پرسشهایی از خوانندگان کردیم و یک رشته پاسخهایی رسید که در روزنامه بچاپ رسانیدیم. ولی اینکه کدام پاسخ راستتر بود ننوشتیم و اینک نتیجه را در اینجا میآوریم :
شرق : خراسان ، غرب : خوروران (خاور) ، شمال : باختر ، جنوب : نیمروز
اینها نامهاییست که در زمان ساسانیان بکار میرفته و خود یک داستان تاریخی میدارد که باید در جای دیگری بازنماییم. در اینجا سخن آنست که آیا میتوان امروز این چهار نام را در نوشتههای خود بکار برد و شناخته گردانید؟.. چنانکه خوانندگان میدانند اکنون چند دشواری پدید آمده زیرا :
1) خراسان امروز نام یک استانی گردیده که دیگر نتوان آن را در معنی شرق بکار برد.
2) خوروارن یا خاور که نام غرب میبوده فرهنگستان آن را نام شرق گردانیده و در روزنامهها و نوشتههای دولتی باین معنی شناخته گردیده.
3) باختر که نام شمال بوده فرهنگستان در معنی غرب شناخته گردانیده.
4) نیمروز بمعنی نیمهی روز یا ظهر است که ما بآن معنی نیز نیازمندیم. و چون ما بر آنیم که یک واژه را جز در یک معنی بکار نبریم اینست برای جنوب بواژهی دیگری نیاز خواهیم داشت.
باید در این باره بگفتگوی گشاده و درازی پردازیم و اگر خوانندگان هم چیزی میاندیشند بنویسند. در یکی از شمارههای آینده گفتار آقای مسعود مقدم را دربارهی داستان تاریخی این چهار نام خواهیم آورد که سپس دربارهی نامها و اینکه امروز چه باید بکنیم بسخن پردازیم.
(پرچم نیمهماهه ، ش4 ، س154)
پایان
🔶 دردها و درمانها - بخش 3 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 18
یک نمونهی دیگر از نیکنهادی نادر آنکه چون پادشاهی یافت بآسایش و خوشی نپرداخت و رشتهی کوشش را از دست نهشت و رفتار و کردار دیگر نکرد. در جایی که پادشاه یک کشور بزرگی میبود در همهی کارها و جنگها خود پیشگام میشد و از اینرو بود که همیشه فیروز میگردید.
آن روز که نادر از سفر هند و بخارا و خوارزم بازگشت ایران بزرگترین و نیرومندترین دولت آسیا بود. اگر آن حال پایدار ماندی بیگمان تاریخ شرق براه دیگری افتادی. ولی آنحال پایدار نماند. زیرا نادر رفتار خود را دیگر کرد و این هنگام بجای بخشایش و دوراندیشی با مردم ، دست ستم از آستین برآورد و خونهای بسیار ریخت. چندان که نزدیکانش بر جان خود ترسیدند و او را نابود کردند.
شاید بگویید : این حال چرا رخ داد؟!.. نادرشاه رفتار خویش را چرا دیگر کرد؟!.. این از چیزهاییست که در تاریخ پوشیده مانده. ولی ما آن را نیک جستهایم و برازش پی بردهایم و همین نکته است که میخواهیم در اینجا بازنماییم :
نادر با آن کارهایی که کرد و ایران را بسامان آورد و بزرگ گردانید از ایرانیان چشم ارجشناسی میداشت و هم بایستی داشته باشد. ولی مردم چندان ارجشناسی ننمودند و دستههایی از در نمکناشناسی درآمدند.
در آن روز هم ایرانیان گرفتار رشک میبودند و این از پلیدترین بیماریهاست. رشکبران بجای آنکه از دیدن مردان بزرگ و کارهای بزرگ شادمان گردند و ارج شناسند و به یاری و پشتیبانی برخیزند سخت خشمناک گردند و زبان بدگویی باز کنند و بکارشکنی برخیزند. در هر توده که این بیماری فزون شد آن توده کمتر رهایی یابد و بجایی رسد. زیرا هر کسی که دامن بکمر زند و برهایی آن کوشد و کارهای بزرگی انجام دهد مردم او را برنتابند و بجای یاری و پشتیبانی از در کارشکنی درآیند و او را از پا اندازند. اینگونه توده است که «بیمار پزشککش» نامیده شوند.
دربارهی نادر نیز کسان انبوهی بجای آنکه از فیروزیهای گرانبهای او خشنود گردند و یاری و همراهی دریغ نگویند رشکبرانه سخت دلگیر میشدند و کارهای بزرگ او را برنمیتافتند. هنگامی که افغانان به اسپهان درآمدند و آن آشفتگی در ایران پدیدار شد هزاران مردان بنام هر یکی خود را بگوشهای کشیدند و زبون و درمانده خاموش نشستند ، و چون نادر بکوشش برخاست تا زمان رنج و تلاش میبود همچنان خاموش ماندند و تکانی از خود نشان ندادند. ولی چون آن زمان سپری شد و هنگام شکوه و برخورداری رسید این زمان بیرون آمدند و به نادر و نزدیکان او رشک برده به زباندرازی پرداختند و مردم را بَرو شورانیدند.
اینان آن را برنمیتافتند که نادر که بیست سال پیش از شمار دیگران میبوده اکنون پادشاه ایران باشد و هیچ بیاد نمیآوردند که او باین جایگاه در سایهی کوششهای بسیار گرانبهایی رسیده ـ کوششهایی که مایهی زندگی ایران گردیده.
در دشت مغان چون گفتگوی پادشاهی نادر پیش آمد و او نخست نمیپذیرفت و سپس آن را بگردن گرفت شرطهایی با مردم کرد که یکی چشم پوشیدن از خاندان کهن صفوی بود. این شرط بسیار بجا بود. زیرا صفویان از شایستگی افتاده و جز مایهی ویرانی ایران نبودند. چنانکه داستان سلطانحسین و پسرش تهماسب بهترین گواه این گفته میباشد.
ولی رشکبران برای کارشکنی ، آن خاندان را دستاویز میگرفتند و اگر کسی را بنام ساممیرزا و یا عباسمیرزا پیدا میکردند ، گو که قلندر ویلگردی میبود و بدروغ خود را بخاندان صفوی میبست گرد او را گرفته درفش شورش میافراشتند و همه جا را پرهیاهو میساختند. مردانی که در پیرامون نادر به نوایی رسیده و از دست او فرمانروایی یافته بودند هواداری از صفویان را بهانه ساخته نمکناشناسانه بگردنکشی برمیخاستند. همین پیشامدها حال نادر را دیگرگون ساخت و او را بخونریزی واداشت.
یک دسته مردمی که خود هیچ کاری نتوانند و با اینهمه برخاستن مردان بزرگ را برنتابند و بر آنان رشک برند و پستنهادانه از در بدگویی و کارشکنی درآیند جز کشتن چه سزای دیگر دارند؟!.. تاریخنگاران آدمکشیهای نادر را مینگارند و از ستمهای او مینالند. من که چگونگی را نیک فهمیدهام او را ستمدیده میبینم و دلم بر آن مرد بزرگ میسوزد. کسی که برخاسته و آن کارها را بانجام رسانیده و از مردم بجای ارجشناسی و پشتیبانی جز کارشکنی و دشمنی ندیده ـ آیا چه ستمی بالاتر از این خواهد بود؟!..
🔸 19ـ خویهای پاک ـ تکهی 18
یک نمونهی دیگر از نیکنهادی نادر آنکه چون پادشاهی یافت بآسایش و خوشی نپرداخت و رشتهی کوشش را از دست نهشت و رفتار و کردار دیگر نکرد. در جایی که پادشاه یک کشور بزرگی میبود در همهی کارها و جنگها خود پیشگام میشد و از اینرو بود که همیشه فیروز میگردید.
آن روز که نادر از سفر هند و بخارا و خوارزم بازگشت ایران بزرگترین و نیرومندترین دولت آسیا بود. اگر آن حال پایدار ماندی بیگمان تاریخ شرق براه دیگری افتادی. ولی آنحال پایدار نماند. زیرا نادر رفتار خود را دیگر کرد و این هنگام بجای بخشایش و دوراندیشی با مردم ، دست ستم از آستین برآورد و خونهای بسیار ریخت. چندان که نزدیکانش بر جان خود ترسیدند و او را نابود کردند.
شاید بگویید : این حال چرا رخ داد؟!.. نادرشاه رفتار خویش را چرا دیگر کرد؟!.. این از چیزهاییست که در تاریخ پوشیده مانده. ولی ما آن را نیک جستهایم و برازش پی بردهایم و همین نکته است که میخواهیم در اینجا بازنماییم :
نادر با آن کارهایی که کرد و ایران را بسامان آورد و بزرگ گردانید از ایرانیان چشم ارجشناسی میداشت و هم بایستی داشته باشد. ولی مردم چندان ارجشناسی ننمودند و دستههایی از در نمکناشناسی درآمدند.
در آن روز هم ایرانیان گرفتار رشک میبودند و این از پلیدترین بیماریهاست. رشکبران بجای آنکه از دیدن مردان بزرگ و کارهای بزرگ شادمان گردند و ارج شناسند و به یاری و پشتیبانی برخیزند سخت خشمناک گردند و زبان بدگویی باز کنند و بکارشکنی برخیزند. در هر توده که این بیماری فزون شد آن توده کمتر رهایی یابد و بجایی رسد. زیرا هر کسی که دامن بکمر زند و برهایی آن کوشد و کارهای بزرگی انجام دهد مردم او را برنتابند و بجای یاری و پشتیبانی از در کارشکنی درآیند و او را از پا اندازند. اینگونه توده است که «بیمار پزشککش» نامیده شوند.
دربارهی نادر نیز کسان انبوهی بجای آنکه از فیروزیهای گرانبهای او خشنود گردند و یاری و همراهی دریغ نگویند رشکبرانه سخت دلگیر میشدند و کارهای بزرگ او را برنمیتافتند. هنگامی که افغانان به اسپهان درآمدند و آن آشفتگی در ایران پدیدار شد هزاران مردان بنام هر یکی خود را بگوشهای کشیدند و زبون و درمانده خاموش نشستند ، و چون نادر بکوشش برخاست تا زمان رنج و تلاش میبود همچنان خاموش ماندند و تکانی از خود نشان ندادند. ولی چون آن زمان سپری شد و هنگام شکوه و برخورداری رسید این زمان بیرون آمدند و به نادر و نزدیکان او رشک برده به زباندرازی پرداختند و مردم را بَرو شورانیدند.
اینان آن را برنمیتافتند که نادر که بیست سال پیش از شمار دیگران میبوده اکنون پادشاه ایران باشد و هیچ بیاد نمیآوردند که او باین جایگاه در سایهی کوششهای بسیار گرانبهایی رسیده ـ کوششهایی که مایهی زندگی ایران گردیده.
در دشت مغان چون گفتگوی پادشاهی نادر پیش آمد و او نخست نمیپذیرفت و سپس آن را بگردن گرفت شرطهایی با مردم کرد که یکی چشم پوشیدن از خاندان کهن صفوی بود. این شرط بسیار بجا بود. زیرا صفویان از شایستگی افتاده و جز مایهی ویرانی ایران نبودند. چنانکه داستان سلطانحسین و پسرش تهماسب بهترین گواه این گفته میباشد.
ولی رشکبران برای کارشکنی ، آن خاندان را دستاویز میگرفتند و اگر کسی را بنام ساممیرزا و یا عباسمیرزا پیدا میکردند ، گو که قلندر ویلگردی میبود و بدروغ خود را بخاندان صفوی میبست گرد او را گرفته درفش شورش میافراشتند و همه جا را پرهیاهو میساختند. مردانی که در پیرامون نادر به نوایی رسیده و از دست او فرمانروایی یافته بودند هواداری از صفویان را بهانه ساخته نمکناشناسانه بگردنکشی برمیخاستند. همین پیشامدها حال نادر را دیگرگون ساخت و او را بخونریزی واداشت.
یک دسته مردمی که خود هیچ کاری نتوانند و با اینهمه برخاستن مردان بزرگ را برنتابند و بر آنان رشک برند و پستنهادانه از در بدگویی و کارشکنی درآیند جز کشتن چه سزای دیگر دارند؟!.. تاریخنگاران آدمکشیهای نادر را مینگارند و از ستمهای او مینالند. من که چگونگی را نیک فهمیدهام او را ستمدیده میبینم و دلم بر آن مرد بزرگ میسوزد. کسی که برخاسته و آن کارها را بانجام رسانیده و از مردم بجای ارجشناسی و پشتیبانی جز کارشکنی و دشمنی ندیده ـ آیا چه ستمی بالاتر از این خواهد بود؟!..