پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ حق پایدار است

دنیا بر خود جنبشهای زیادی دیده است جنگها و نبردها و افکار و عقاید گوناگون در آن ظاهر شده است ـ همه بمرور زمان از شدت و جوش خود افتاده و عاملین بنبردها از بین رفته ناشرین عقاید و افکار رخت بدیار دیگر بسته‌اند. ولی دستِ گلچین طبیعت حقایق را در دامن خود چون دُر در دل صدف جا داده و حفظ نموده است. اما افکار باطل در طی جذر و مد تاریخ چنان محو و نابود شده‌اند که حتا اسمی از ناشر آن هم نمانده است. پس آقای کسروی ، با اتکاء به اینکه حق پایدار است و خداوند پاک طرفدار حق است ـ از نشر حقایق و روشن کردن افکارِ توده منتی بر جوانان بگزارید و اینان تشکر خود را با اشاعه‌ی گفتار و اندیشه‌های نامه‌ی پرچم در بین مردم تقدیم می‌دارند. امید است در سایه‌ی سعی و کوشش آزادگان توده‌ی ایرانی بدردها و گرفتاریهای خود پی برده و دستِ درمان‌طلب را بدامن گرامی‌نامه‌ی شما دراز کنند و جواب آنهایی که می‌خواهند پرده بر آفتاب حقیقت بکشند و قلمشان از روی غرض می‌نویسد بگمراهی و آلودگیشان که دارند و خود بزرگترین بیچارگی است واگزار نمایید.

آنان مثل درخت هستند که بوزش هر باد باهتزاز آمده گاهی بطرف شمال و زمانی بجنوب متوجه شده و هنگامی که محیطْ آرام و نسیمی در بین نیست با داد و فریاد راه انداختن و باین و بآن تعریف و هجو نوشتن ، دیو و پری خلق کردن ، بر مردم معبود درست نمودن مشغول می‌شوند و حاصل عمر صرف شده در عالم مطبوعاتِ آنها جز گمراهی افکار مردم ـ و خوشگذرانی خود نتیجه‌ای نداده و آنان جز این بهره‌ای نمی‌خواستند. چه پیر میکده‌ چنین تعلیمشان داده است :
خوش باش که بعد از من و تو ماه بسی
از سلخ بغره آید و از غره بسلخ
غفار بقال

(پرچم روزانه شماره‌های 161 و 163)
✴️ پشتیبانان پیمان

در این چهار سال آزادمردانی در تهران و دیگر شهرها بپشتیبانی پیمان برخاسته‌اند و هر یكی باندازه‌ی توانایی خود كوشش در راه رواج مهنامه بكار برده‌اند تا آنجا كه یك تن جوانمرد گرجی این پشتیبانی را بعهده گرفته و چون با این شماره ، پیمان یك دوری را بپایان می‌رساند و ما امیدواریم از سال پنجم یك دوره‌ی نوین دیگری باز شود در اینجا می‌بایست فهرستی از آن آزادمردان بنگاریم و سپاس بر ایشان گزاریم. بویژه كه كسانی این را خواستارند تا آنان را بشناسند. با اینحال ما چون می‌خواهیم كوششهای پاكدلانه‌ی آنان همچنان بی‌آلایش بماند و با هیچ چیز دیگری درنیامیزد اینست از بردن نامها خودداری می‌نماییم و برای آنكه شناسایی درمیانه‌ی ایشان باشد بهتر می‌دانیم كارتی چاپ كرده به هر یكی بفرستیم. به هر حال از خدا خواهانیم ایشان را هماره خرسند و سرفراز گرداند و بایشان پاداش رساند.
(411642)

🔸نامهای ماندگار در تاریخچه‌ی پیمان

کوشاد تلگرام
: کسانی که از نخستین سالهای کوشش کسروی با وی همراهی و پشتیبانی کردند مردان ارجمندی هستند که باید نامهاشان در تاریخ جاویدان بماند.

خوانندگانی در همان سالها ‌می‌خواسته‌اند نویسندگان و همراهان مهنامه‌ی پیمان را بشناسند. چنانکه در بالا شرحش آمد ، پیمان نخست برآن بوده که از آنان تنها خصوصی ارجشناسی شود. لیکن سپس چون گفته شده که کمترین سودِ شناخته شدن این نیکومردان آنست که در نوشتن تاریخچه‌ی مهنامه‌ به آن نیاز هست ، اینبوده که مهنامه در سالهای بعد یاوران و پشتیبانان آن را نیز رفته‌رفته شناسانیده است.

مهنامه در سال چهارم انتشار خود ، با آوردن پیکره‌ی زیر راهبران پیمان را نشان داده.
🔹 راهبران پیمان
پیکره‌ی بالا راهبران و نویسندگان پیمان را با آقای اقبالی نشان می‌دهد :

نامها از راست به چپ (نشسته) : 1ـ حسن اقبالی از پشتیبانان دیرین پیمان 2ـ محمد ملک‌نژاد 3ـ دارنده‌ی پیمان 4ـ رضا سلطانزاده
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 ٦٠ـ داستان اوین

اوین دیهی بزرگ و آباد در پیرامون تهران است. چنانکه گفته می‌شد این دیه وقف بدستگاه مشهد (یا بگفته‌ی خودشان آستان قدس) می‌بوده. ولی در سایه‌ی آشفتگی آن دستگاه و سستی کارکنانش ، این دیه فراموش گردیده هشتاد سال بیشتر در آنجا رفتار «مالکانه» می‌شده. کشاورزان زمینها را ازآنِ خود دانسته می‌خریده‌اند و می‌فروخته‌اند ، درخت می‌کاشته‌اند ، خانه برویش می‌ساخته‌اند.

بدینسان می‌بوده تا رضاشاه بروی کار آمد ، و بنام آنکه متولی وقفهای آستانه در هر زمان شاه آن زمانست ، دست بکارهای آنجا انداخته و از جمله ببازگردانیدن وقفهای فراموش شده برخاسته.

درباره‌ی اوین فاضل‌الملک وکیل دربار در عدلیه عرضحال داده. ولیکن بجای آنکه «همه‌ی خرده‌مالکان» را که صد تن بیشتر می‌بودند بمحاکمه بخواند ، برای آسانی کار خود تنها ده تن را بمحاکمه خوانده بود. عرضحال او به شعبه‌ی یکم آمده (پیش از زمان من) و چندی در گردش می‌بوده و محاکمه می‌رفته تا دادگاه بعنوان آنکه «وقفیت رَقَبه مسلم است» حکمی بزیان آن ده تن داده که چون از استیناف نیز گذشته خواسته‌اند اجرا کنند و در اینجا با انگیزش فاضل‌الملک به زورورزی برخاسته حکمی را که درباره‌ی ده تن داده شده بود ، درباره‌ی همه بکار بسته‌اند و زمینها را از دست همه گرفته‌اند. کشاورزان که از هشتاد سال زمینها را ازآنِ خود شناخته بآبادیش کوشیده بودند از این رفتار برآشفته و دسته بسته بشهر آمده بودند.

بویژه که در آن میان داستانی رخ داده بوده ، و آن اینکه خالصی‌زاده آن آخوند هوچی که از عراق آمده و بنام آنکه مرا انگلیسیها بیرون رانده‌اند ، در تهران دستگاه هوچیگری بزرگی درچیده بود ، رضاشاه برای اینکه او را خاموش گرداند ، دیه‌های وقفی مشهد را هرچه در پیرامونهای تهران می‌بود به اجاره به او سپرده بود. این آخوند در این هنگام فرصت یافته و با چند تن ژاندارم به اوین رفته و در آنجا نشیمن گرفته و بنام آنکه «حقوق حقه‌ی آستان مقدس امام» را زنده می‌گردانم ، دست ستم بکشاورزان بازگردانیده بود که این درد دیگری بآنان می‌بود.

دربار ، گذشته از آنکه زمینها را از دستشان می‌گرفت ، بدرختهایی که کاشته و خانه‌هایی که بنیاد گزارده بودند بهایی نمی‌داد. آنگاه با آزمندی رضاشاه و ستمگری خالصی‌زاده ، بیم آن می‌رفت که اجاره‌ی سالهای گذشته را نیز بطلبند. کشاورزان از هر باره در بیم و سختی می‌بودند.

اینان در شهر بمجلس و دیگر جاها رفته و دادخواهی کرده و از همه جا پاسخ شنیده بودند : «اگر تظلمی دارید بروید عدلیه». این پاسخی می‌بود که به هر ستمدیده‌ای داده شدی. لیکن کدام عدلیه؟!. آیا هست عدلیه‌ای که بتواند درمیان درباری با آن چیرگی با یک مشت کشاورزان بیچاره دادگری کند؟!.

چون از همه جا آن پاسخ را شنیده بودند بنزد نقیب‌زاده‌ی تبریزی (آقای مشایخ) رفته و او را وکیل گرفته بودند و او بنام اینکه رفتار اجرا بیرون از قانون بوده ، عرضحال بزیان دربار بعنوان «رفع مزاحمت» به صلحیه داده بود. امین صلح عرضحال را پذیرفته و بگردش انداخته و پس از رسیدگی ، حکم غلطی داده دلیل غلطتری یاد کرده بود. حکم در این زمینه می‌بود : «چون عمل اجرا مستند بحکم محکمه‌ی شعبه‌ی اول بدایت است ، شکایت مدعیان وارد نیست و اگر ایرادی بآن حکم دارند باید عرضحال اعتراض ثالث بمحکمه‌ی صالحه‌اش بدهند». این حکم که سرچشمه‌اش جز ترس و بیچارگی قاضی نمی‌بود داده شده و نقیب‌زاده از آن استیناف خواسته و پرونده بدادگاه ما آمده بود ، که روزی که من آن را دیدم و خواندم رو بآقایان احمدی و شرافتیان برگردانیده گفتم : «چنین پیداست که رفتن من در اینجا نزدیک شده».

شُوندش را پرسیدند گفتم : پرونده‌ایست درباره‌ی دربار که بغلط رأی داده شده. من آن را شکسته بزیان دربار رأی خواهم داد و بیگفتگوست که مرا از اینجا خواهند برداشت ، بویژه با آن رنجشهایی که داور و دیگران می‌دارند. شرافتیان دلسوزانه گفت : «کاری کنید که خودتان رأی ندهید» ، گفتم : چه کار کنم؟... اگر بخواهم خودم رأی ندهم باید بگردن یکی از «قضات علی‌البدل» اندازم. در حالی که آنان ناتوانتر از منند. هر یکی از آنان که باشد خُردش کنند. ولی مرا بآسانی خرد نتوانند کرد. تنها آن خواهد بود که مرا بیکار گردانند. گفت : «اگر شما نباشید دیگری رأی بر علیه دربار نمی‌دهد». گفتم : آن گریز از بایای خود (فرار از وظیفه) است. سپس گفتم : آدمی تواند گیاه خورد و زندگی کند. این چه ترسیست که ما را فراگرفته؟!.

چون آقایان احمدی و شرافتیان گواه این سخنانند در اینجا نوشتم.
این پیکره در تهران برداشته شده. نویسنده‌ی کتاب را با آقایان اقبالی و ملک‌نژاد و سلطان‌زاده نشان می‌دهد.
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 5

ب ـ ما که مطلب را باین نحو نمی‌دانستیم. من نمی‌دانم این ملاها چه می‌گویند؟! چه ایرادی بشما دارند؟!. اگر دعوی پیغمبری این است زیانش چیست؟!.

ج ـ من با چیزهای دیگر کار ندارم. این مقصود شما که می‌خواهید اختلاف را از میان ایرانیها بردارید بسیار بزرگست. من مدتی در خارجه بوده‌ام ، در تفلیس و استامبول همیشه بما سرکوفت می‌کنند که هفتاد و دو ملت در ایران جمعست. اگر شما بتوانید همه‌ی ایران را به یک دین بیاورید منّت بگردن همه‌ی ماها گزارده‌اید.

د ـ گاهی کسانی می‌آیند و چنین می‌گویند : «بکارهای شما ایرادی نیست ولی شما بایستی آنها را بنام اسلام کنید.»

می‌گویم : مقصود شما را نمی‌فهمم. چگونه بایستی بنام اسلام کنم؟. مثلاً ما اکنون با پیروان فلسفه‌ی مادّی درباره‌ی روان گفتگو می‌کنیم. پیروان فلسفه‌ی مادّی هستی روان را نمی‌پذیرند. می‌گویند : آدمی همین کالبد مادّی محسوس است و چیز دیگری درو نیست. ما دلیلها آورده نشان می‌دهیم که جز از این تن و جان مادّی گوهری در آدمی هست که روان اوست. در این باره صدها سخن می‌رانیم. چگونه اینها را بنام اسلام کنیم؟!. آیا بگوییم اینها را از قرآن برداشته‌ایم؟!. اینها که در قرآن نیست.

در زمان پیغمبر اسلام گرفتاری مردم بت‌پرستی بود و قرآن نیز در آن باره آیه‌های بسیاری را دربر دارد و ما هنگامی که سخن از مرده‌پرستیها برانیم بهتر است که از آن آیه‌ها یاد کنیم. ولی در آن زمان کسی اشکال درباره‌ی روان نداشت و قرآن نیز درباره‌ی روان به استدلالی نپرداخته. پس ما چگونه بگوییم اینها از قرآنست؟!. چگونه آن سخنان را بنام اسلام رانیم؟!. این را برای مثل می‌گویم. موضوعهای دیگر از اینگونه بسیار است.

گاهی کسانی راهش را یاد داده می‌گویند : «یک آیه از قرآن عنوان کنید و از خودتان هرچه می‌خواهید بگویید». می‌گویم : چه خوش دستور می‌دهید. از این صورتسازی چه سودی تواند بود؟!. آنگاه چه شده که شما تاب تحمل حقیقت را ندارید؟!. چه شده که می‌خواهید ما پرده را بروی حقیقت بکشیم؟!.

شما اگر براستی علاقه باسلام دارید ، من از روزی که برخاستم میانه‌ی آن دین و کارهای خود جدایی نگزاردم. از همه‌ی دینها بویژه از اسلام بهواداری آشکار برخاستم. بکسانی که زباندرازیها به بنیادگزار اسلام یا بدیگر برانگیختگان می‌کردند پاسخها دادم.

هنگامی که من کوشش آغاز کردم دینها در برابر مادّیگری شکست خورده و میانه‌ی آنها با دانشها فاصله‌ی بسیار بزرگی باز شده بود و این کوششهای من بوده که دین را در برابر مادّیگری برانگیزانیده و فاصله‌ی میان آنها با دانشها را برداشته است. شما یا چندان درمانده و بی‌مایه‌اید که اینها را نمی‌دانید و یا چندان بدخواه و تیره‌دلید که دانسته و فهمیده نمی‌خواهید (1) چشم پوشید.

تاکنون بارها گفته‌ایم : دینها همه یک راه را پیموده‌اند و همه‌ی آنها مقاصدشان یکی بوده. بارها گفته‌ایم : دین یک رشته حقایقیست که همیشه هست و خواهد بود.

ما که این کوششها را می‌کنیم و با گمراهیها به نبرد پرداخته می‌خواهیم همه‌ی جهانیان را به یک راه آوریم و نام خدا را در جهان بلند می‌گردانیم و مردمان را از کشاکش با یکدیگر دور گردانیده آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی آنها بنیاد می‌گزاریم. اینها همان مقاصدیست که اسلام و دیگر دینها داشته‌اند. چنانکه بارها گفته‌ایم همین کوششهای ما اسلام را زنده می‌گرداند.

ولی شما باینها خشنود نیستید و بجای همراهی دشمنی و کارشکنی می‌نمایید. شما جز پایداری دستگاه خود را نمی‌خواهید و اسلام را بهانه ساخته‌اید. شما اسلام بآن دستگاه مفتخواری خود می‌گویید.

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ از گمراهیهایی که دچارش می‌باشید.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 4 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیه‌گاه یا پشتیبان خواهد

... چنانکه گفتیم انبوه درسخواندگان گرفتار گمراهیند. یک دسته از اینان مادیگری را یک چیز بیچون و چرا می‌شناسند و راستی را جز آن نمی‌دانند و اینست بنیاد زندگانی خود را بروی آن گزارده‌اند و آشکاره از آن هواداری می‌نمایند ، و اگر گاهی بگفتگو از راستی و درستی و نیکوکاری برخیزند جز برای فریب دیگران و یا بنام ریشخند نمی‌باشد. یک دسته‌ی دیگری با زبان هواداری از آن نمی‌نمایند و باشد که هیچ آگاهی روشنی از آن نمی‌دارند ولی در نتیجه‌ی هیاهو نافهمیده بآن گرویده‌اند و بنیاد رفتار و کردارشان بر آن می‌باشد و جز بخوشی خود نمی‌کوشند. یک دسته‌ی دیگری با زبان نکوهش از آن می‌نمایند و خود را خواهان راستی و درستی و نیکوکاری نشان می‌دهند و باشد که دروغ نمی‌گویند ولی در سایه‌ی برخورد با بدآموزیهای مادیگری خواه و ناخواه تکانی پیدا کرده‌اند و دلبستگی که براستی و درستی نشان می‌دهند چندان استوار نیست که جلو آز و هوس را گیرد و اینست اگر پایش افتد هم ‌ایشان از دزدی و دغلکاری بازنخواهند ایستاد.

بسیاری از کسانی که با گفتن یا بنوشتن بمردم پند راستگویی و درستکاری می‌دهند و یا درس غیرت و میهن‌دوستی می‌آموزند خود باوری بآنها ندارند و این چیزها را پوچ و فریب می‌شمارند و اینست همینکه دو یا سه تن باهم نشسته بدرد دل پردازند سخنشان جز آن نخواهد بود که باید زیرک بود و از هر راهیست پول بدست آورد. زندگانی نبرد است راستی و درستی چیست؟!.. مگر با اینها زندگی توان کرد؟!.. نمی‌بینید فلان کس از نیرنگبازی بکجا رسیده و بهمان مرد از چاپلوسی چه دارایی اندوخته؟!.. اینها سخنانیست که روزانه هزار بار گفته می‌شود و بگوشها برمی‌خورد. کار بجاییست که اگر کسی دربند درستکاری باشد و از یک سودی چشم پوشد و یا یک زیانی را بخود هموار گرداند بجای ستایش ازو آشکاره نکوهش کنند و او را نافهم و بیخرد خوانند. اگر کسی در نتیجه‌ی درستکاری کمچیز باشد و رخت و کلاه گرانبها نپوشد پاسش ندارند و ارجش کم کنند.

صدها کسان را توان شناخت که خود مردان نیکند و همیشه هواداری از نیکی نمایند ولی چون پایش افتد خود از نادرستی بازنتوانند ایستاد و از ناتوانی و سستی‌ای که در باورهاشان می‌باشد همچون دیگران آلوده‌ی دزدی و پستی شوند. مرا دوستی بود از اینگونه ، روزی به یک نادرستی برخاست و نزد من بهانه می‌آورد : «ای آقا ! مگر می‌شود با درستی راه رفت؟!.. داروین راست گفته که زندگانی نبرد است».

در جای دیگری هم گفته‌ام نیکویی و نیکرفتاری برای خود تکیه‌گاه یا پشتیبان خواهد. در یک توده هنگامی نیکی رواج گیرد که زندگی بروی نیکی بنیاد نهاده شود و مردم براستی نیکی را خواهند و نیکان را ارجمند شمارند و از بدی بیزاری جویند و بدان را خوار دارند. کسی که اگر دروغی گوید و یا ستمی روا دارد بسودی رسد یک چیزی باید ، تا او از آن سود چشم پوشد و از دروغگویی و یا ستمگری بازایستد وگرنه چگونه از یک سود چشم پوشد؟!..این راست است که آدمی سرشت روانی دارد و این سرشت خود خواستار نیکوکاریست ، ولی فراموش نباید کرد که در پهلوی آن ، سرشت جانی نیز هست که آز و هوس و کینه و خشم و مانند اینها را با خود دارد و این سرشت خواستار سودجوییست. آری در یک دسته از آدمیان سرشت روانی چندان نیرومند باشد که سرشت جانی را بر آن چیرگی نتواند بود و اینان بی‌آنکه چیزی از کنار وادارشان کند خود خواهان نیکیها باشند. چیزی که هست این دسته بسیار کمند و چنانکه بارها گفته‌ایم انبوه مردمان نه چنانند و اینست برای آنکه نیک باشند به یک تکیه‌گاهی نیاز دارند و باری این خواهند که چون نیکی می‌کنند نزد مردم ارجمند باشند و اگر در نتیجه‌ی نیکوکرداری و پرهیزکاری به کمچیزی افتادند و یا رختهای گرانبها نداشتند به دیده‌ها خوار نباشند ، وگرنه هرگز نشدنیست که اینان از آز و هوس و کینه و خشم و دیگر خویهای ناستوده که دارند خود را بازدارند و از سودجویی و هوسبازی و کینه‌خواهی بازایستند.
👇
این چیزیست که بیچون و چرا می‌باید پذیرفت ، و کنون شما ببینید که فلسفه‌ی مادی می‌گوید زندگانی نبرد است و هر کسی باید تنها دربند خوشیهای خود باشد و در این راه از هیچ کاری نپرهیزد و هیچ کس را بدیده نگیرد ، و باور بخدا و جهان دیگر و پاداش و کیفر را بیپا می‌شمارد ، و خرد و روان را نمی‌پذیرد ، و یک کلمه گویم از هر راه باد بآتش خویهای جانوری آدمی می‌زند و هر چیزی که مایه‌ی نگهداری آدمی از بدیها تواند بود از کار می‌اندازد و باین بدآموزیهای خود رنگ دانش و فلسفه می‌دهد و بدانسان با آب و تاب در دلها جایگزین می‌گرداند ، با چنین گمراهی‌ای از مردم چه چشم نیکی توان داشت؟!.. ببینید در جایی که به نیکوکاری ارجی گزارده نمی‌شود و کسی که در سایه‌ی پرهیزکاری کمچیز گردیده همه خوارش می‌دارند و زباندرازیها می‌کنند به نیکی چه امیدی توان بست؟!.. ببینید بآن اندرزهای سست که از دلهای تهی از باور بیرون می‌آید چه ارجی توان نهاد؟!..

از شگفتیهاست کسی که امروز به پندآموزی برخاسته و مثلاً بمردم سخنی از راستگویی و پرهیزکاری و مانند اینها می‌راند فردا می‌بینی بیاد دادن بدآموزیهای مادیگری برخاسته سخن را تا بآنجا می‌رساند که شرم یک بیماریست و باید بدرمانش کوشید. بدینسان سست‌باوری و نادانی خود را بهمه نشان می‌دهد. ببینید چگونه سررشته گم شده؟!.. ببینید کار درماندگی بکجا کشیده؟!..
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 61ـ حکمی که به زیان دربار دادم (تکه‌ی یک از دو)

چنانکه گفتم رأی امین صلح گذشته از آنکه از روی ترس می‌بود ، منطق غلطی را در برمی‌داشت. زیرا چنانکه گفتم این یکی از غلط‌فهمیهای عدلیه می‌بود که حکمی بزیان کسی می‌دادندی و خانه یا زمینی را از دست دارنده‌اش که در آن محاکمه پا درمیان نداشته درمی‌آوردندی و آنگاه می‌گفتندی «برو بعدلیه و بعنوان اعتراض ثالث عرضحال بده» ، و گفتم که این غلط می‌بود. از آن گذشته چنانکه نوشتم در محاکمه‌ی اوین تنها ده تن از خرده‌مالکان بدادگاه آمده و پیداست که حکم تنها درباره‌ی زمینهایی می‌بوده که آنان در دست می‌داشته‌اند. بزمینهای دیگران همبستگی نمی‌داشته. اینست کار اجرا که همه‌ی زمینها را از دست کشاورزان گرفته بود از هر باره بیرون از قانون بشمار می‌رفت.

راه نزدیکترش آن بودی که دادخواهان از کار اجرا به «رئیس کل بدایت» که من می‌بودم شکایت کنند و بازگردانیدن آن را بخواهند. ولی چون آن راه را ندانسته و بعنوان «رفع مزاحمت» به صلحیه شکایت کرده بودند جلوگیری از قانون نمی‌داشت که امین صلح برسیدگی درآید و رأی به «رفع مزاحمت» دهد. حکمی که از شعبه‌ی یک داده شده بود جلوگیر چنان رأیی نتوانستی بود.

به هر حال من دیدم گذشته از آنکه خود داستان وقف دانسته نیست و اگرهم دانسته‌اش گیریم تازه کاری بیخردانه بوده که از کسی سر زده و اکنون نتیجه‌ی آن اینست که مشتی از کشاورزان و رنجبران که زمینهایی را آباد گردانیده‌اند و می‌کارند و می‌دروند که هم بتوده یاوری می‌کنند و خوراک می‌بسیجند و هم خودشان با خانواده‌هاشان با دلی خرسند و خوش می‌زیند ، زمینهاشان از دستهاشان گرفته شود و بنام اجاره‌دار ، سالانه بخشی از دسترنج آنان بهره‌ی مفتخوران مشهد گردد ـ با چشم‌پوشی از آنها شیوه‌ی محاکمه و اجرای حکم از راه قانون نبوده. از اینرو راهی ندیدم جز اینکه رأی صلحیه را بشکنم و خود رأی به «رفع مزاحمت» دهم ، و چون چنان رأیی دادم دانسته شد اداره‌ی اجرا نمی‌خواهد آن را بکار بندد. اینبود هنگام عصر خود همراه مأمور اجرا به اوین رفتم و آنجا می‌بودم تا حکم بکار بسته شد. در آن روز میان نقیب‌زاده و خالصی‌زاده گفتگوهایی رفت و نیشهایی بهم زدند که بسیار شیرین می‌بود. ولی اینجا فرصت نوشتن نیست.

چنانکه نوشتم این حکم همچون توپ ترکید. فردایش شنیدیم هم وزارت عدلیه و هم دربار سخت خشمناک گردیده. فاضل‌الملک بدادگاه آمد و چنین گفت : «اعلیحضرت بسیار عصبانیست. بوزیر عدلیه ، بوزیر دربار ، بمن ، به اسدی ، پرخاش بسیار فرمودند». گفتم : چرا؟. گفت : «بخاطر حکمی که داده‌اید و خودتان بمحل رفته اجرا کرده‌اید». من پاسخی نداده تنها گفتم : «خواهشمندم آقای وزیر دربار وقت دهند و من ایشان را ببینم».
Adliye 7-10.pdf
553 KB
🔸 زندگانی من (ده سال در عدلیه)

🔹 7ـ یک نمونه از بدخواهی سررشته‌داران
🔹 8ـ آزمایش داوران
🔹 9ـ سفر زنجان
🔹 10ـ گردن‌ستبران زنجان
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 6

گاهی هم کسانی می‌گویند : «شما در کتابهای خود می‌نویسید : من باین کار بخواست خدا برخاستم. این معنایش پیغمبریست». می‌گویم : چه گناه بزرگی از من گرفته‌اید!. پس بگویید که تاب شنیدن نام خدا را ندارید!. بگویید شنیدن نام پاک‌خداست که شما را ناآسوده گردانیده!.

ببینید گرفتاری تا چه اندازه است. در چنین زمانی که خداناشناسی و بیدینی جهان را فراگرفته و انبوه مردمان هستی خدا را نمی‌پذیرند و سالانه هزارها کتاب در توهین بخدا و دین انتشار می‌یابد ، کسی اگر بالا افرازد و با پیشانی باز از هستی خدا سخن راند و دست او را در کارهای جهان نشان دهد گناهی بزرگ کرده است!.

من اگر گفته بودم اینها را در خواب از فلان امام شنیده‌ام و کارهای خود را بفلان مرده منسوب داشته معجزه‌هایی نیز برایش یاد کرده بودم گناهی نداشت. ولی چون نام خدا را می‌برم گناهی بزرگ کرده‌ام!.

من در این باره دفاعی ندارم. اگر پیغمبری همینست مرا از آن بیزاری نیست. بار دیگر می‌گویم : من این کارها را با خواست خدا کردم.

شگفتتر از اینها آنست که کسانی می‌آیند و بمن راهنماییها می‌کنند. یکی می‌آید و می‌گوید : «شما اصل اسلام را بگیرید. اسلام را اصلاح کنید». می‌گویم : آن را هم شما کنید. همه‌ی کارها را که نباید یک تن کند. می‌گوید : «آخر ما اهلش نیستیم». می‌گویم : چیزی که اهلش نیستید چگونه دستورش می‌دهید؟!.

این در کجاست که بیماران به پزشک دستور دهند؟!.

دیگری می‌آید و می‌گوید : «شما بگویید من مصلحم ، نام خود را مصلح گزارید». می‌گویم : من بهیچ نامی نیاز ندارم. اینها چیزهاییست که شما می‌اندیشید. شما دین را بازیچه گردانیده برایش این تشریفات را قائل شده‌اید. دین در پیش ما شناختن حقایق زندگانی و زیستن از راه خرد است. باینگونه چیزها که شما می‌اندیشید نیازی نیست.

بجای اینها شما بکوشید و حقایق زندگانی را دریابید. بکوشید و این گمراهیهای گوناگون را از خود دور گردانید. بکوشید و آن سیزده کیش را از میان خود بیرون رانید.

شما اینهمه نام خدا را می‌برید ، در حالی که او را نشناخته‌اید و در توی بت‌پرستیها و نادانیها دست و پا می‌زنید. بسیار نادانیست که اینها را گزارده و آنهمه گرفتاریها را بروی خود نیاورده تنها درپی این باشید که نام من چیست و عنوان کارم چه خواهد بود.

داستان شما داستان آن کسانیست که در توی لجنزاری افتاده و تا گلو فرورفته باشند و کسی که دست برای رهایی آنان می‌یازد با او بگفتگوهای فلسفی پردازند و از نام و عنوانش جستجو کنند و یا در آن کوششی که برهایی آنان می‌کند دستورهایی دهند ـ بجای بیرون جستن از آن گودال باین خودنماییها پردازند.

شما امروز گرفتارترین مردمانید و باید بیش از همه در اندیشه‌ی رهایی و رستگاری خود باشید.


اگر این غوغاهای شما با من بر سر دین است شما هنوز معنی دین را نمی‌دانید و نخست چیزی که بر شما واجبست آنست که معنی دین را شناسید.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 4 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)
🔸 امروز پایه‌ای برای نیک و بد درمیان نیست

در جای دیگری هم گفته‌ایم ، یکی از گرفتاریها اینست که پایه‌ای برای نیک و بد درمیان نیست و هر کسی بدلخواه چیزهایی را نیک یا بد می‌شمارند و جز سود و هوس خود را بدیده نمی‌گیرند و در این باره دیندار و بیدین یکسانند و هر دسته بنادانیهای دیگری گرفتار می‌باشند. این خود دلیل است که آدمیان بسر خود رستگار نگردند و نیک از بد و سود از زیان بازنشناسند. ببینید در همه‌ی کیشها کسی یا کسانی می‌باشند که باید دوستشان گیرند و نامهایشان همیشه بر زبان دارند و بدیدن بارگاههای ایشان روند ، و مایه‌ی رستگاری همینها را می‌شمارند. ما می‌پرسیم اینها برای چیست و چه سودی از آنها تواند بود؟!.. خواهند گفت : خدا آنان را برگزیده و دوستاریشان را مایه‌ی رستگاری گردانیده. می‌گوییم همین سخن پوچ است. همین سخن بیفرهنگی با خداست. چنان کاری اگر از یک آدمی سر زند کمی او باشد ، چه رسد بخدای فرزانه که هیچ کار او بی‌انگیزه و بی‌سود نیست. ببینید اگر فرمانروایی با زیردستانْ دربندِ نیکوکاری و بدکرداری آنان نباشد ، و بآبادی و ویرانی شهرشان نپردازد و بآنان چنین گوید : «شما باید فلان خویشاوند مرا دوست دارید و همیشه نام او را بر زبان رانید. اگر این کار کنید من بشما پاداشها دهم و اگر نکنید بکیفر رسانم» ، آنان بچنان فرمانروایی چه گویند؟!. آیا او را جز دیوانه‌ی بلهوس شمارند؟!. اسکندر پسر فیلیپ در دوهزار سال پیش یک چنین نادانی از خود نموده و در مرگ یک دوستی بنام هیفاستیون یال و دم اسبها و استرها را بُرانیده و دیرزمانی مردم را بسوگواری برانگیخته و از زدن نای و سرنا بازداشته ، هنوز این نادانی ازو بر سر زبانهاست و هر شنونده‌ای از نکوهش و سرزنش بازنمی‌ایستد. نادان شما که چنین کاری را بخدا می‌بندید و زشتی این گستاخی و بیفرهنگی را نمی‌شناسید.

آری کسی که در راه غیرت کشته گردیده باید او را دوست داشت و به ستمدیدگیش دل سوزانید. ولی این رفتار را باید با همه نمود و تنها به مسیح و حسین‌بن‌علی بس نکرد ، و به هر حال این جز از آنست که مسیحیان و شیعیان می‌دارند و دوست داشتن اینان و گریستن بایشان را بتنهایی سرمایه‌ی رستگاری می‌شمارند.
🔶 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
🔸 61ـ حکمی که به زیان دربار دادم (تکه‌ی دو از دو)

فردا آقای فاضل دوباره آمد و گفت : «آقای وزیر دربار امروز منتظر شماست». هنگام عصر بدربار رفتم. همانکه از در رسیدم تیمورتاش با لحن پرخاش گفت : «آقا چرا بر ما می‌تازید؟!.». گفتم : «اگر نظر حضرت اشرف بموضوع اوین است بهتر است توضیح دهم». گفت : «بفرمایید». گفتم : «قاضی در رأی خود آزاد است». سخن مرا بریده گفت : «قاضی در رأی خود آزاد است؟!. قاضی مستخدم دولتست!». گفتم : «قاضی مستخدم دولت نیست. قضاوت خودش قوه‌ی جداییست». گفت : «اینها حرفهای دمکراتهاست». گفتم : «حرفهای قانونست. قاضی تا آزاد نباشد قاضی نتواند بود. خواهشمندم حرفهایم را تا بآخر گوش دهید». چون دیگر خاموش ایستاد بسخن خود دامنه داده گفتم :

«اولاً اینکه اعلیحضرت وکیل می‌گیرد و در عدلیه عرضحال می‌دهد. این معنایش آنست که می‌خواهد پیروی از قانون کند. شما اگر می‌خواستید پیروی از قانون نکنید چرا عرضحال دادید و بعدلیه آمدید؟!. اگر می‌خواستید پیروی از قانون کنید پس چه گله‌ای از من دارید؟!.

ثانیاً پس چرا شما آنرویش می‌بینید که من حکمی داده‌ام و دیهی را از تصرف دربار خارج گردانیده‌ام. ولی آنرویش نمی‌بینید که همان حکم من و اجرای آن چه تأثیری در دلهای مردم خواهد داشت و چه نام نیکی را برای دولت تهیه خواهد کرد؟!.

ثالثاً من رأی درباره اصل وقفیت نداده‌ام. آن موضوع درمیان نبوده. رأی من در زمینه‌ی چگونگی اجرا بوده. در آن باره هم اگر گناهی هست بگردن وکیل دربار است. فاضل‌الملک نه خودش قانون می‌داند و نه شاگردهایش. عرضحالهایی می‌دهد پر از نواقص و توقع دارد که قضات به احترام او چشم از آن نواقص پوشند و این هم کار هر کس نیست. در همان دوسیه‌ی اوین بجای آنکه از همه‌ی خرده‌مالکین تظلم کند تنها از چند تن تظلم کرده. ولی در مرحله‌ی اجرا حکم را بر علیه همه اجرا کرده‌اند ، و این کار غلط بوده که من بازگردانیدم.

رابعاً من خودم به دیه رفتم و دیدم. این کشاورزان زمینها را آباد گردانیده‌اند ، ریشه بروی زمین می‌دارند ، درختهای کهنسال می‌دارند ، خانه‌ها ساخته‌اند. دربار هر کاری که می‌کند اقلاً باید بهای ریشه و درخت و خانه‌ی آنها را بپردازد. رفتار خشونت‌آمیز خالصی‌زاده جز ظلم صریح نیست.

همه چیز بکنار ، این چه صورتی دارد که یک دسته کشاورزان و رنجبران بنام اینکه شاه و دربار بآنها ظلم کرده در شهر بگردند و همه جا ناله کنند و در همه جا گفته شود بروید بعدلیه ، در عدلیه هم بتظلمشان گوش نداده محکومشان کنند و بازگردانند ـ آیا این بآبروی دولت برنمی‌خورد؟!.».

اینها را که می‌گفتم نیک گوش می‌داد و رام شده بود. اینبود گفت : «من می‌دانستم که شما آدم خامی نیستید و البته ملاحظه‌ای داشته‌اید. آمدند و گفتند شما می‌خواهید شهرت پیدا کنید ، می‌خواهید راه مدرس را پیش گیرید. اعلیحضرت را هم عصبانی کردند ... حال تکلیف چیست؟!.».

گفتم : «اگر نظر مرا می‌پرسید بهتر است کمیسیونی تشکیل دهید و نمایندگان کشاورزان را هم بخواهید و به هر حال آنها را راضی گردانید که باز بتوانند بکار کشاورزی خود پردازند».

گفت : «این کار را می‌کنیم. ولی باید خود شما در آن کمیسیون باشید». گفتم : «حاضرم».

این گفتگوها رفت و من برخاستم. پس از من فاضل‌الملک را خواسته و پرخاش سخت کرده گفته بود : «آقا شما قانون نمی‌دانید و کارهای دربار را ضایع می‌کنید ، آن وقت می‌آیید و می‌گویید قاضی مغرضست ، و اعلیحضرت را عصبانی می‌گردانید». فاضل‌الملک بدست و پا افتاده و گفته بود : «شاهد من حضرت آقای داور است. ایشان هرچه فرمودند قبول دارم». داور در این هنگام در اتاق دیگری می‌بوده فرستاده‌اند دنبالش ، آمده و در سر پا گفته : «خیر ، گناه در قاضیست. این قاضی اخلاق مخصوص دارد و عدلیه را دچار اشکال ساخته. با حضرت اشرف صحبت خواهم کرد». این را گفته و بازگشته.

پس از آن چه گفتگو شده من ندانستم. اما بیرون آمدن من از عدلیه که چندی پس از آن رخ داده چون خود آن داستان دراز می‌دارد این کتاب را در اینجا بپایان می‌رسانم تا آن را در کتاب دیگری جداگانه بنویسم.

[پایان]
گفتگو یا خودنمایی.pdf
330.2 KB
🔶 دردها و درمانها - بخش ۴
(یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔹 گفتگو یا خودنمایی - به چندین دروغ برخیزند تا یک راستی را نپذیرند

🖌 احمد کسروی
🔶 پرسش و پاسخ (رشته‌ی یکم)

🔸 تکه‌ی 7

الف ـ می‌خواهم من هم سئوالی کنم : من پیش از آنکه باروپا بروم درباره‌ی دین چشم‌بسته عقیده‌ای داشتم. باروپا که رفتم در آنجا دیدم عقیده‌ی دانشمندان ، دیگر است. بعقیده‌ی دانشمندان اروپا دین یادگار زمانهاییست که دانشها نبوده و مردمان در تاریکی بسر می‌برده‌اند و پس از آنکه دانشها رواج گرفته و روشنایی در جهان پدید آمده یکی از چیزهایی که باید از میان برود آن بوده ، این عقیده‌ی انبوه ایشانست. من در اروپا کسی از دانشمندان را ندیدم که عقیده بدین دارد ، ولی چون به ایران بازگشتم و گاهی از نوشته‌های شما بدست آورده می‌خواندم دیدم از دین پشتیبانی می‌نمایید و چون علت آن را ندانستم اکنون از خودتان می‌پرسم.

د ـ این ایراد را بسیاری از درسخواندگان گرفته‌اند. ولی باید دانست ما دین را بآن معنی که شناخته‌ی دیگران است نمی‌گوییم.

شما می‌گویید : بعقیده‌ی دانشمندان اروپا دین یادگار زمانیست که دانشها نبوده. باید دید آنها کدام دین را می‌گویند؟. کدام دین در برابر آنها بوده است که چنین باوری پیدا کرده‌اند؟.

پیداست که دانشمندان اروپا در برابر خود دین مسیحی را داشته و ناچار بوده‌اند درباره‌ی آن دین چنان باوری پیدا کنند. دین مسیحی ـ یا بهتر گوییم : دستگاهی که پاپ و کشیشان برپا گردانیده‌اند ـ از هر باره جای ایراد است و بیجهت نبوده که دانشمندان آن را بدانسان خوار گرفته‌اند.

آن دین عنوانش اینست : آدم و حوا در بهشت از درخت گندم خوردند و گناهکار شدند ، فرزندان آنها نیز گناهکارند. خدا یگانه پسر خود را فرستاد که کشته شود و کفاره‌ی گناهان فرزندان آدم باشد ، عیسا فرزند خدا بود و چون کشته شد روز سوم بمرگ چیره درآمد و از میان مردگان برخاست و بآسمان بالا رفت و در دست راست خدای پدر جا گرفت ، فرزندان آدم باید باو ایمان آورند تا از گناه پاک باشند و در آنجهان با شفاعت عیسا به بهشت روند. این برداشت دین مسیحیست.

اینها در پیش دانشمندان از آغاز تا انجام افسانه‌های بیپاست. دانشها از داستان آدم و حوا ناآگاهست. اگر آدم و حوا گندم خورده گناهکار شده‌اند بفرزندانشان چه ارتباط دارد؟!. فرزند خدا بودن عیسا ، از گور برخاستن او ، داستان کفاره و شفاعت ؛ هر کدام جداگانه جای ایراد است.

شما خدا را چه پنداشته‌اید که برایش فرزند می‌سازید؟!. یک مرده از گور چگونه تواند برخاست؟!. کفاره چیست و چه معنایی معقول برای آن توان پنداشت؟!.

از آنسو مطالبی که در تورات و انجیل درباره‌ی زمین و آسمانها و آفرینش جهان و دیگر موضوعهاست یکسره با دانشها ناسازگار است. خدا زمین و آسمانها را در شش روز آفرید و روز هفتم استراحت کرد ـ اینها در نظر دانشمندان افسانه‌های خنکیست. در انجیل سخن از مرده زنده گردانیدن مسیح می‌راند ، در حالی که تاریخ بیکبار از آن ناآگاهست. در چند جا از بیرون آوردن جن‌ها از دلهای بیماران گفتگو می‌کند که در برابر پزشکی جز مایه‌ی ریشخند نیست.

دانشمندان که در راه جستجو از حقایق رنجها برده و پس از قرنها کوشش درباره‌ی چگونگی زمین و خورشید و ماه و ستارگان و مانند اینها بحقایق ارجداری دست یافته‌اند پیداست که نوشته‌های توریت (1) و انجیل در پیش آنها بیش از افسانه‌های پیره‌زنان ارزشی ندارد و رویهم‌رفته مایه‌ی نفرت آنهاست.

همه‌ی مذهبها همین حال را دارد و با دانشها ناسازگار است. ما نیز هواداری از آنها نمی‌نماییم. گفتگوی ما از دین عنوانش جداست.

پابرگی از ویراینده :
1ـ نام و تلفظ دیگر «تورات»