🔶 دردها و درمانها ـ بخش 6 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 خودسری تکهی 13
ببینید چه اندازه بدورید که ما سالهاست میکوشیم و بیآنکه مزدی از شما خواهیم و فزونی جوییم معنی زندگی را بازمینماییم و راه پیشرفت و رستگاری را نشان میدهیم و بچارهی پراکندگیها میکوشیم و با خویهای بد نبرد میکنیم و شما بجای خشنودی بدتان میآید و بجای همراهی و پشتیبانی از در دشمنی میآیید. چه آلودگی بالاتر از این که ما نیکی میکنیم و شما بدی مینمایید. همه چیز بکنار ـ این گامهایی که ما در راه پیراستن زبان برداشتهایم آیا شما امید میداشتید؟!.. آیا امید میداشتید که یکی فارسی ناب نویسد و نوشتههای او را هر خوانندهای بفهمد؟!.. آیا امید میداشتید که کسی زبان پریشان فارسی را بپیراید و پایههایی از روی دانش (از روی زبانشناسی) برای آن گزارد؟!.. هنوز فراموش نشده اینکه صدها کسان با پیراستن زبان دشمنی مینمودند و میگفتند «نشود» و هنوز نوشتههای آنان از میان نرفته است.
آیا گمان میکردید که یک کسی در شرق برخیزد و بر اروپاییان ایراد گیرد و خود آنان سخنانش را بپذیرند و براست دارند؟!.. آیا گمان میبردید که یکی در ایران از دین و از زندگانی و از روان سخن راند و غربیان بنوشتههای او ارج گزارند؟!.. (1) ببینید چه اندازه بدورید که بجای خرسندی و پشتیبانی از در بیگانگی درمیآیید و از این سخنان بیش از آن بهره نمیخواهید که تکههایی را بردارید و برنگ دیگر انداخته سرمایهی خودنمایی سازید. (2) نمیدانم آیا اندازهی آلودگی خودتان را درمییابید یا نه؟!.. نمیدانم از اندازهی بیچارگی خود آگاهید یا نه؟!.. (بمانند آن کسانی که آلودهی رشک پلیدند و باین اندازه بس نکرده بدشمنی و کارشکنی نیز برمیخیزند و من نمیخواهم در اینجا از آنها سخنی رانم).
چون راه را از دست دادهاید کدام کاریست که بکنید و ناستوده نباشد. از چند سالست چاپ کردن کتابهای کهن رواج یافته. چون چند کسی از شرقشناسان آن را کردهاند صدها کسان پیروی از ایشان مینمایند و هر یکی یک یا دو کتابی را بدست آورده با یک آب و تابی بچاپ میرسانند. دلم میخواهد یکی بپرسد آیا سود اینها چیست؟!. دلم میخواهد فرصت داشتمی و چند کتابی را از آنها برگرفتمی و زشتیهای آن را بازنمودمی تا دانسته شدی که اینان تا چه اندازه از شناسایی نیک و بد بیبهرهاند. (3)
اینان آن نمیدانند که قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی که در آن زمانها برخاستهاند و سخنانی که سرودهاند شایستهی همان زمانها بوده. اگر در آن زمانها یک مرد برجستهای برخاستی ناگزیر مردم را تکان دادی. این نمیدانند که از کتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمیدانند که غربیان اگر آنها را بچاپ میرسانند و پراکنده مینمایند برای اینست که شرقیان را به همان حال که بودهاند آرزو میدارند و تکان و پیشرفت آنان را دوست نمیدارند. (4)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اشارهایست به ترجمهی بخشهایی از کتاب «آیین» به زبانهای اروپایی (نک. پیمان سال یکم شمارهی دوازدهم صفحهی 34 و نیز کتاب پرسش و پاسخ ، صفحهی 2). باید دانست که بخش یکم این کتاب به عربی با نام «الطریقه» ترجمه شده و در مصر بچاپ رسیده و بر مصریان و اعراب نیز تأثیر خود را گزاشته.
2ـ یکی از اینها سالها پس از کشته شدن نویسنده ، بیباکانه مثالی را از کتاب «آیین» بیآنکه بخواهد «برنگ دیگری» اندازد در گفتار خود آورده است. چنانکه گفتیم اینها یک و دو تن نبودهاند و باید بهنگام خود پرده از روی کارهاشان برداشت.
3ـ گرفتاری تودهای را دریابید که چنین کسانی «بزرگان» ، «ادبا» و «پژوهشگران» او میباشند!
4ـ بعنوان نمونهای از نخستین کوششهای پلیدانهی ایشان اوقاف گیب (E.J.W. Gibb Memorial Trust) را میتوان نام برد : یکی در انگلستان وصیت کرده که داراییش را در راه چاپ کتابهای کهن شرقی بکار گیرند. آیا ما نباید از خود بپرسیم این چه علتی داشته؟! آتش این مهر و شور بکتابهای دورهی زبونی شرقیان چگونه در دل یک انگلیسی زبانهزن گردیده؟! چرا نخواسته شرقیان با آن پول دانشگاه و آزمایشگاه بسازند؟! چرا داراییش را در راه ساخت بیمارستان و یتیمخانه بکار نینداخته؟!
🔸 خودسری تکهی 13
ببینید چه اندازه بدورید که ما سالهاست میکوشیم و بیآنکه مزدی از شما خواهیم و فزونی جوییم معنی زندگی را بازمینماییم و راه پیشرفت و رستگاری را نشان میدهیم و بچارهی پراکندگیها میکوشیم و با خویهای بد نبرد میکنیم و شما بجای خشنودی بدتان میآید و بجای همراهی و پشتیبانی از در دشمنی میآیید. چه آلودگی بالاتر از این که ما نیکی میکنیم و شما بدی مینمایید. همه چیز بکنار ـ این گامهایی که ما در راه پیراستن زبان برداشتهایم آیا شما امید میداشتید؟!.. آیا امید میداشتید که یکی فارسی ناب نویسد و نوشتههای او را هر خوانندهای بفهمد؟!.. آیا امید میداشتید که کسی زبان پریشان فارسی را بپیراید و پایههایی از روی دانش (از روی زبانشناسی) برای آن گزارد؟!.. هنوز فراموش نشده اینکه صدها کسان با پیراستن زبان دشمنی مینمودند و میگفتند «نشود» و هنوز نوشتههای آنان از میان نرفته است.
آیا گمان میکردید که یک کسی در شرق برخیزد و بر اروپاییان ایراد گیرد و خود آنان سخنانش را بپذیرند و براست دارند؟!.. آیا گمان میبردید که یکی در ایران از دین و از زندگانی و از روان سخن راند و غربیان بنوشتههای او ارج گزارند؟!.. (1) ببینید چه اندازه بدورید که بجای خرسندی و پشتیبانی از در بیگانگی درمیآیید و از این سخنان بیش از آن بهره نمیخواهید که تکههایی را بردارید و برنگ دیگر انداخته سرمایهی خودنمایی سازید. (2) نمیدانم آیا اندازهی آلودگی خودتان را درمییابید یا نه؟!.. نمیدانم از اندازهی بیچارگی خود آگاهید یا نه؟!.. (بمانند آن کسانی که آلودهی رشک پلیدند و باین اندازه بس نکرده بدشمنی و کارشکنی نیز برمیخیزند و من نمیخواهم در اینجا از آنها سخنی رانم).
چون راه را از دست دادهاید کدام کاریست که بکنید و ناستوده نباشد. از چند سالست چاپ کردن کتابهای کهن رواج یافته. چون چند کسی از شرقشناسان آن را کردهاند صدها کسان پیروی از ایشان مینمایند و هر یکی یک یا دو کتابی را بدست آورده با یک آب و تابی بچاپ میرسانند. دلم میخواهد یکی بپرسد آیا سود اینها چیست؟!. دلم میخواهد فرصت داشتمی و چند کتابی را از آنها برگرفتمی و زشتیهای آن را بازنمودمی تا دانسته شدی که اینان تا چه اندازه از شناسایی نیک و بد بیبهرهاند. (3)
اینان آن نمیدانند که قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی که در آن زمانها برخاستهاند و سخنانی که سرودهاند شایستهی همان زمانها بوده. اگر در آن زمانها یک مرد برجستهای برخاستی ناگزیر مردم را تکان دادی. این نمیدانند که از کتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمیدانند که غربیان اگر آنها را بچاپ میرسانند و پراکنده مینمایند برای اینست که شرقیان را به همان حال که بودهاند آرزو میدارند و تکان و پیشرفت آنان را دوست نمیدارند. (4)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اشارهایست به ترجمهی بخشهایی از کتاب «آیین» به زبانهای اروپایی (نک. پیمان سال یکم شمارهی دوازدهم صفحهی 34 و نیز کتاب پرسش و پاسخ ، صفحهی 2). باید دانست که بخش یکم این کتاب به عربی با نام «الطریقه» ترجمه شده و در مصر بچاپ رسیده و بر مصریان و اعراب نیز تأثیر خود را گزاشته.
2ـ یکی از اینها سالها پس از کشته شدن نویسنده ، بیباکانه مثالی را از کتاب «آیین» بیآنکه بخواهد «برنگ دیگری» اندازد در گفتار خود آورده است. چنانکه گفتیم اینها یک و دو تن نبودهاند و باید بهنگام خود پرده از روی کارهاشان برداشت.
3ـ گرفتاری تودهای را دریابید که چنین کسانی «بزرگان» ، «ادبا» و «پژوهشگران» او میباشند!
4ـ بعنوان نمونهای از نخستین کوششهای پلیدانهی ایشان اوقاف گیب (E.J.W. Gibb Memorial Trust) را میتوان نام برد : یکی در انگلستان وصیت کرده که داراییش را در راه چاپ کتابهای کهن شرقی بکار گیرند. آیا ما نباید از خود بپرسیم این چه علتی داشته؟! آتش این مهر و شور بکتابهای دورهی زبونی شرقیان چگونه در دل یک انگلیسی زبانهزن گردیده؟! چرا نخواسته شرقیان با آن پول دانشگاه و آزمایشگاه بسازند؟! چرا داراییش را در راه ساخت بیمارستان و یتیمخانه بکار نینداخته؟!
🔶 شیخ صفی و تبارش
🔸 گفتار سوم : کیش شیخصفی ـ تکهی 5
سنیگری از ایران چگونه برانداخته شد؟
آنچه در پایان باید دانست اینست که شیعیگری در ایران ، پس از زمان شاهاسماعیل ، خود پیش رفته و سنیگری ناتوان گردیده بود ، و شاهاسماعیل کاری که کرد سنیان را کشته شیعیگری را کیش همگانی کشور گردانید.
آخرهای زمان مغول را دیدیم که سنیان ، بویژه شافعیان ، بیشتر از شیعیان میبودند. ولی از آن هنگام تا پیدایش شاهاسماعیل ، دیگرگونیهایی رخ داده و در نتیجهی پیشامدها و شُوندهایی شیعیگری زمان بزمان رو برواج افزوده و همانا تا زمان شاهاسماعیل شیعیان بیشتر و چیرهتر گردیده بودهاند.
مردم ایران از آغاز اسلام دشمنی با بنیامیه کرده و با علویان همدردی نموده بودند ، و برخی از استانها ، از مازندران و دیلمان و گیلان ، با دست علویان اسلام پذیرفته جز آنان را به پیشوایی نشناخته بودند. سپس نیز خانوادههایی از دیلمان ، از آلبویه و کنگریان (1) و دیگران به پادشاهی رسیده و تا توانسته از شیعیگری هواداری نشان داده بودند.
از اینجا تخم شیعیگری از نخست در ایران کاشته شده بود که اگر چیرگی سلجوقیان سنی نبودی ، از همان قرنهای نخست به رویش پرداخته در سراسر کشور رواج پیدا کردی. بویژه که در کیش شیعی راه گریز از بایاهای[=واجبات] مسلمانی ـ از نماز و روزه و جهاد و مانند اینها ـ گشاده میبود و با دلخواه بسیاری از ایرانیان سازش بیشتری میداشت.
اینست در زمان مغول چون آزادی بمیان آمده بود ، شیعیگری بخود در ایران رواج مییافت که شیعی شدن خدابنده نمونهای از آنست. پس از برانداختن مغولان ، از شیعیان در این گوشه و آن گوشهی ایران خاندانهای پادشاهی ـ از سربداران در خراسان ، مرعشیان در مازندران ، کیایان در گیلان ، مُشَعشَعیان در خوزستان و لرستان ، قرهقویونلویان در آذربایجان و در عراق و فارس ـ پدید آمدند که هر یکی به نوبت خود برواج شیعیگری کوشیدند. تیمور لنگ و فرزندان او نیز به شیعیگری نزدیکتر میبودند.
بیگفتگوست که از پیدایش این فرمانروایان ، شیعیگری در ایران پیشرفت بسیار کرده بود. بویژه که در آن زمانها دوری میانهی سنی و شیعی باندازهای که امروز هست نمیبوده و «تبرا» یا بدزبانی با یاران پیغمبر که شاهاسماعیل رواج داد ، آن روز رواج نمیداشته و از اینرو سنیان بآسانی میتوانستهاند به شیعیگری گرایند. آنگاه کیش شافعی که بیشتر ایرانیان پیروش میبودند ، نزدیکترین کیشها به شیعیگری میبود و پیشوای آن کیش ، امام محمدبنادریس ، از فرزندان عبدالمطلب بوده و از خویشان علویان شمرده میشد ، و شعرهایی ازو در ستایش امام علیبنابیطالب در کتابها نوشته شده. میتوان گفت پایهی شیعیگری که دوستداری امام علیبنابیطالب میبود ، شافعیان میداشتند و بآسانی میتوانستندی شیعی گردند.
اینها همه یاوری به شاهاسماعیل کرده و کار او را در برانداختن سنیگری آسان گردانید. با اینحال شاهاسماعیل از خونریزیهای بسیار نیز بازنایستاده.
پابرگی :
1ـ آلبویه شیعی دوازدهامامی و کنکریان باطنی میبودند. برای آگاهی از تاریخچهی کنکریان [کتاب] «شهریاران گمنام» دیده شود.
[پایان کتاب]
🔸 گفتار سوم : کیش شیخصفی ـ تکهی 5
سنیگری از ایران چگونه برانداخته شد؟
آنچه در پایان باید دانست اینست که شیعیگری در ایران ، پس از زمان شاهاسماعیل ، خود پیش رفته و سنیگری ناتوان گردیده بود ، و شاهاسماعیل کاری که کرد سنیان را کشته شیعیگری را کیش همگانی کشور گردانید.
آخرهای زمان مغول را دیدیم که سنیان ، بویژه شافعیان ، بیشتر از شیعیان میبودند. ولی از آن هنگام تا پیدایش شاهاسماعیل ، دیگرگونیهایی رخ داده و در نتیجهی پیشامدها و شُوندهایی شیعیگری زمان بزمان رو برواج افزوده و همانا تا زمان شاهاسماعیل شیعیان بیشتر و چیرهتر گردیده بودهاند.
مردم ایران از آغاز اسلام دشمنی با بنیامیه کرده و با علویان همدردی نموده بودند ، و برخی از استانها ، از مازندران و دیلمان و گیلان ، با دست علویان اسلام پذیرفته جز آنان را به پیشوایی نشناخته بودند. سپس نیز خانوادههایی از دیلمان ، از آلبویه و کنگریان (1) و دیگران به پادشاهی رسیده و تا توانسته از شیعیگری هواداری نشان داده بودند.
از اینجا تخم شیعیگری از نخست در ایران کاشته شده بود که اگر چیرگی سلجوقیان سنی نبودی ، از همان قرنهای نخست به رویش پرداخته در سراسر کشور رواج پیدا کردی. بویژه که در کیش شیعی راه گریز از بایاهای[=واجبات] مسلمانی ـ از نماز و روزه و جهاد و مانند اینها ـ گشاده میبود و با دلخواه بسیاری از ایرانیان سازش بیشتری میداشت.
اینست در زمان مغول چون آزادی بمیان آمده بود ، شیعیگری بخود در ایران رواج مییافت که شیعی شدن خدابنده نمونهای از آنست. پس از برانداختن مغولان ، از شیعیان در این گوشه و آن گوشهی ایران خاندانهای پادشاهی ـ از سربداران در خراسان ، مرعشیان در مازندران ، کیایان در گیلان ، مُشَعشَعیان در خوزستان و لرستان ، قرهقویونلویان در آذربایجان و در عراق و فارس ـ پدید آمدند که هر یکی به نوبت خود برواج شیعیگری کوشیدند. تیمور لنگ و فرزندان او نیز به شیعیگری نزدیکتر میبودند.
بیگفتگوست که از پیدایش این فرمانروایان ، شیعیگری در ایران پیشرفت بسیار کرده بود. بویژه که در آن زمانها دوری میانهی سنی و شیعی باندازهای که امروز هست نمیبوده و «تبرا» یا بدزبانی با یاران پیغمبر که شاهاسماعیل رواج داد ، آن روز رواج نمیداشته و از اینرو سنیان بآسانی میتوانستهاند به شیعیگری گرایند. آنگاه کیش شافعی که بیشتر ایرانیان پیروش میبودند ، نزدیکترین کیشها به شیعیگری میبود و پیشوای آن کیش ، امام محمدبنادریس ، از فرزندان عبدالمطلب بوده و از خویشان علویان شمرده میشد ، و شعرهایی ازو در ستایش امام علیبنابیطالب در کتابها نوشته شده. میتوان گفت پایهی شیعیگری که دوستداری امام علیبنابیطالب میبود ، شافعیان میداشتند و بآسانی میتوانستندی شیعی گردند.
اینها همه یاوری به شاهاسماعیل کرده و کار او را در برانداختن سنیگری آسان گردانید. با اینحال شاهاسماعیل از خونریزیهای بسیار نیز بازنایستاده.
پابرگی :
1ـ آلبویه شیعی دوازدهامامی و کنکریان باطنی میبودند. برای آگاهی از تاریخچهی کنکریان [کتاب] «شهریاران گمنام» دیده شود.
[پایان کتاب]
🔶 در پیرامون روان
🔸 سخني دربارهی كتاب «در پيرامون روان»
كتاب «پيرامون روان» يكي از پرارجترين و گرانبهاترين كتابهاييست كه دربارهی يكي از دشوارترين زمينههاي شناخت آدمي نوشته شده ، در زمينهی چيزيست كه از دوهزار و پانصد سال باز كساني مانند افلاطون و ارسطو و ابنسينا و خواجه نصيرالدين توسي و مانندهاي آنان ، بآن پرداخته و نتوانستهاند چيستان آن را بگشايند. از سوي ديگر دانشمنداني مانند فرويد و يونگ و ديگران كه بنيادگزاران «روانشناسي» ميباشند نتوانستهاند جدايي ميان «تن و جان» و «روان» را نيك دريابند و آن را آنچنانكه در متن كتاب آمده بزندند (شرح دهند) ولي شادروان كسروي چيستان را گشوده و با سادهترين زبان ، جدايي آدميان را از ديگر جانداران نشان داده كه اگر راستي را بخواهيم «روانشناسي نوين» بدون اينها ارجي نتواند داشت و دشواري را از ميان نتواند برداشت.
پس جا دارد كه دانشمندان و پژوهندگان بآن پروا (توجه) كرده ، با انديشه آن را بخوانند و بدون اينكه «تعصب» جلو ديدگان آنان را بگيرد ، دانشمندانه و پاكدلانه بداوري پردازند.
مكتب كسروي كه بنام «پاكديني» خوانده ميشود و اين داستان روان يكي از پايههاي آن ميباشد ، بر خلاف تبليغاتي كه دشمنان آن كردهاند «مذهب يا كيش» نيست. «پاكديني» يك راه نوين زندگانيست. راهيست كه همپاي «دانش» است و بلكه چيزي هم فزونتر از آن دارد و درخور آنست كه دانشمندان آن را بررسي كرده بگفتگو گزارند.
ما كه شاگردان كسروي هستيم باور داريم كه بنبست كنوني جهان كه با پذيرفتن و گسترش پاكديني باز خواهد شد و آن راهنمايي و هديهاي كه شرق بغرب ميتواند بدهد ، اين انديشهها ميباشد.
همچنين باور داريم كه اگر كينهها و خودخواهيها از ميان برود و انديشمندان ايران پندار «مذهبي» بودن مكتب كسروي را بكنار گزارند بحقايقي دست مييابند كه در جاي ديگر بآن دسترسي نيست. اينها ادعا نيست و كتابهاي «پاكديني» خود بهترين گواه راستي اين سخن ميباشد.
«باهماد آزادگان»
🔸 سخني دربارهی كتاب «در پيرامون روان»
كتاب «پيرامون روان» يكي از پرارجترين و گرانبهاترين كتابهاييست كه دربارهی يكي از دشوارترين زمينههاي شناخت آدمي نوشته شده ، در زمينهی چيزيست كه از دوهزار و پانصد سال باز كساني مانند افلاطون و ارسطو و ابنسينا و خواجه نصيرالدين توسي و مانندهاي آنان ، بآن پرداخته و نتوانستهاند چيستان آن را بگشايند. از سوي ديگر دانشمنداني مانند فرويد و يونگ و ديگران كه بنيادگزاران «روانشناسي» ميباشند نتوانستهاند جدايي ميان «تن و جان» و «روان» را نيك دريابند و آن را آنچنانكه در متن كتاب آمده بزندند (شرح دهند) ولي شادروان كسروي چيستان را گشوده و با سادهترين زبان ، جدايي آدميان را از ديگر جانداران نشان داده كه اگر راستي را بخواهيم «روانشناسي نوين» بدون اينها ارجي نتواند داشت و دشواري را از ميان نتواند برداشت.
پس جا دارد كه دانشمندان و پژوهندگان بآن پروا (توجه) كرده ، با انديشه آن را بخوانند و بدون اينكه «تعصب» جلو ديدگان آنان را بگيرد ، دانشمندانه و پاكدلانه بداوري پردازند.
مكتب كسروي كه بنام «پاكديني» خوانده ميشود و اين داستان روان يكي از پايههاي آن ميباشد ، بر خلاف تبليغاتي كه دشمنان آن كردهاند «مذهب يا كيش» نيست. «پاكديني» يك راه نوين زندگانيست. راهيست كه همپاي «دانش» است و بلكه چيزي هم فزونتر از آن دارد و درخور آنست كه دانشمندان آن را بررسي كرده بگفتگو گزارند.
ما كه شاگردان كسروي هستيم باور داريم كه بنبست كنوني جهان كه با پذيرفتن و گسترش پاكديني باز خواهد شد و آن راهنمايي و هديهاي كه شرق بغرب ميتواند بدهد ، اين انديشهها ميباشد.
همچنين باور داريم كه اگر كينهها و خودخواهيها از ميان برود و انديشمندان ايران پندار «مذهبي» بودن مكتب كسروي را بكنار گزارند بحقايقي دست مييابند كه در جاي ديگر بآن دسترسي نيست. اينها ادعا نيست و كتابهاي «پاكديني» خود بهترين گواه راستي اين سخن ميباشد.
«باهماد آزادگان»
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 6 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 خودسری تکهی 14
و چون یک زمینه با گفت و شنود روشنتر گردد در پایانِ گفتار گفت و شنودی را که در سال پیش مرا با یکی رو داده در اینجا میآورم و این نمونهایست که چگونه اینان معنی هیچ چیز را نمیفهمند و گیجوار تکانی بخود میدهند و زندگی بسر میبرند : مردی نزد من آمده با بودن کسانی چنین گفت : من میخواهم نویسنده باشم و یک رشته گفتارهایی دربارهی نیکخویی و آیین زندگانی (بگفتهی خودش اخلاقی و اجتماعی) نوشتهام و میخواهم شما آنها را بخوانید و اندیشهی خود را دربارهی آن بگویید. من سر پیش انداخته نخواستم پاسخی دهم ، و چون دوباره پرسید گفتم : بهتر است این را از دیگری بخواهید. گفت : چرا؟!. گفتم این کار را که میخواهی پیش گیری ما زیانآور میشناسیم و نمیخواهیم شما را در آن کار یاوری کنیم. با شگفت پرسید : چهسان مگر کشور نویسنده نمیخواهد؟!. گفتم شما نخست بگویید : نویسندگی چیست و برای چیست؟!.. این از کجاست که باید کسانی بدیگران آموزگار و پندآموز باشند؟!.. آیا انگیزهی آن چیست؟!.. گفت : این دیگر انگیزه نمیخواهد امروز در همه جا نویسندگان هستند همچون ویکتور هوگو و آناتول فرانس و ویلز و دیگران. گفتم این پاسخ عامیانه است ، این شیوهی عامیان است که یک چیز را که بسیار دیدهاند و خو گرفتهاند انگیزهی آن را نیندیشند و اگر کسی پرسش کرد در شگفت شوند.
اگر از یک عامی بپرسید : شب و روز از کجا پدید میآید؟!. در شگفت شود و پاسخ دهد : «شب و روز دیگر از کجا نمیخواهد. شب و روز همیشه بوده است و پی هم آید و رود». شما نیز چنان پاسخ میدهید. من خودم پاسخ پرسش را میدهم و انگیزهی آموزگاری و پندآموزی را روشن میگردانم :
آدمیان ناگزیرند که جهان را بشناسند و معنی زندگی را دریابند و اینها چیزهاییست که مردمان سر خود نتوانند شناخت و اگر بسر خود باشند بکشاکش برخیزند و هر گروهی بجهان معنی دیگر دهند. از آنسوی برای زندگی یک راه بخردانه میخواهد که در این باره نیز مردم بسر خود بجایی نرسند و از هم پراکنده و دور باشند. همچنین آدمی را خویهای نیک و بد هر دو هست و باید آنها را نیک از بد جدا گردانید و مردم را به پیروی از خویهای نیک و به پرهیز از خویهای بد واداشت.
این سه زمینه است که باید بمردم یاد داد. ولی اینها هر سه بهم پیوسته است و یک توده تا نخست معنی درست زندگی را نشناسد آیینی برای زندگانی نخواهد داشت و خویهای نیک و بد را از هم بازنخواهد شناخت. شما ببینید همین اکنون چند اندیشه دربارهی جهان درمیانست : یکی اندیشهی خراباتیان که جهان را یک دستگاه بیهودهای میشمارند و برآنند که باید زندگی را با مستی و ناآگاهی بسر داد. دیگری اندیشهی صوفیان که میگویند خدا را با دیده میبینیم و برآنند که باید از خوشیها چشم پوشیده بسختیکشی خود را بخدا رسانند. دیگری اندیشهی فیلسوفان است که آدمی را با چهارپایان و ددان یکسان میشمارند و زندگی را جز نبرد و زورآزمایی نمیشناسند. دیگری اندیشهی کیشها که آفرینش را سراپا از بهر چند کسی میشمارند و برآنند که باید بخشنودی آنان کوشید و بمیانجیگری آنان باید طلب بهشت نمود. پیداست که اینها باهم ناسازگار است و هر یکی از آنها آیین دیگری برای زندگی میخواهد و خویهای دیگری را نیک یا بد میشناسد. شما اگر جهان را با دیدهی صوفیان بینید نباید ارجی ببازرگانی و کشاورزی و آبادی کشور و مانند اینها گزارید و از خویها نیز گوشهگیری و خاموشی و سستی و مانند اینها را پسندید. ولی اگر آن را با دیدهی فیلسوفان ببینید باید درپی زورآزمایی و ناتوانکشی و پولاندوزی باشید و از خویها نیز آز و دغلکاری و کوشش و مانند اینها را برگزینید ، همچنین با دیگر اندیشهها که هر یکی خواست دیگری میدارد.
اکنون همگی این اندیشهها در ایران پراکنده است و شما که میخواهید بمردم گفتگو از نیکخویی و آیین زندگی نمایید و گفتار نویسید نخست باید دید جهان را با چه دیده میبینید و کدام یکی از این اندیشهها را برمیگزینید و پس از آن از آیین زندگانی و خویهای نیک و بد بسخن برخیزید. اینکه امروز بلهوسانی خامه بدست میگیرند و چیزهای بیسر و بُنی را که از اندیشهشان گذشته برشتهی نوشتن میکشند و آب صد دره را بهم میآمیزند جز گمراهی نیست. آن نویسندهای که امروز ستایش از صوفیان یا خراباتیان مینماید و فردا گفتار دربارهی کوشش مینویسد نوشته دربارهی نافهمی خود بدست مردم میدهد.
👇
🔸 خودسری تکهی 14
و چون یک زمینه با گفت و شنود روشنتر گردد در پایانِ گفتار گفت و شنودی را که در سال پیش مرا با یکی رو داده در اینجا میآورم و این نمونهایست که چگونه اینان معنی هیچ چیز را نمیفهمند و گیجوار تکانی بخود میدهند و زندگی بسر میبرند : مردی نزد من آمده با بودن کسانی چنین گفت : من میخواهم نویسنده باشم و یک رشته گفتارهایی دربارهی نیکخویی و آیین زندگانی (بگفتهی خودش اخلاقی و اجتماعی) نوشتهام و میخواهم شما آنها را بخوانید و اندیشهی خود را دربارهی آن بگویید. من سر پیش انداخته نخواستم پاسخی دهم ، و چون دوباره پرسید گفتم : بهتر است این را از دیگری بخواهید. گفت : چرا؟!. گفتم این کار را که میخواهی پیش گیری ما زیانآور میشناسیم و نمیخواهیم شما را در آن کار یاوری کنیم. با شگفت پرسید : چهسان مگر کشور نویسنده نمیخواهد؟!. گفتم شما نخست بگویید : نویسندگی چیست و برای چیست؟!.. این از کجاست که باید کسانی بدیگران آموزگار و پندآموز باشند؟!.. آیا انگیزهی آن چیست؟!.. گفت : این دیگر انگیزه نمیخواهد امروز در همه جا نویسندگان هستند همچون ویکتور هوگو و آناتول فرانس و ویلز و دیگران. گفتم این پاسخ عامیانه است ، این شیوهی عامیان است که یک چیز را که بسیار دیدهاند و خو گرفتهاند انگیزهی آن را نیندیشند و اگر کسی پرسش کرد در شگفت شوند.
اگر از یک عامی بپرسید : شب و روز از کجا پدید میآید؟!. در شگفت شود و پاسخ دهد : «شب و روز دیگر از کجا نمیخواهد. شب و روز همیشه بوده است و پی هم آید و رود». شما نیز چنان پاسخ میدهید. من خودم پاسخ پرسش را میدهم و انگیزهی آموزگاری و پندآموزی را روشن میگردانم :
آدمیان ناگزیرند که جهان را بشناسند و معنی زندگی را دریابند و اینها چیزهاییست که مردمان سر خود نتوانند شناخت و اگر بسر خود باشند بکشاکش برخیزند و هر گروهی بجهان معنی دیگر دهند. از آنسوی برای زندگی یک راه بخردانه میخواهد که در این باره نیز مردم بسر خود بجایی نرسند و از هم پراکنده و دور باشند. همچنین آدمی را خویهای نیک و بد هر دو هست و باید آنها را نیک از بد جدا گردانید و مردم را به پیروی از خویهای نیک و به پرهیز از خویهای بد واداشت.
این سه زمینه است که باید بمردم یاد داد. ولی اینها هر سه بهم پیوسته است و یک توده تا نخست معنی درست زندگی را نشناسد آیینی برای زندگانی نخواهد داشت و خویهای نیک و بد را از هم بازنخواهد شناخت. شما ببینید همین اکنون چند اندیشه دربارهی جهان درمیانست : یکی اندیشهی خراباتیان که جهان را یک دستگاه بیهودهای میشمارند و برآنند که باید زندگی را با مستی و ناآگاهی بسر داد. دیگری اندیشهی صوفیان که میگویند خدا را با دیده میبینیم و برآنند که باید از خوشیها چشم پوشیده بسختیکشی خود را بخدا رسانند. دیگری اندیشهی فیلسوفان است که آدمی را با چهارپایان و ددان یکسان میشمارند و زندگی را جز نبرد و زورآزمایی نمیشناسند. دیگری اندیشهی کیشها که آفرینش را سراپا از بهر چند کسی میشمارند و برآنند که باید بخشنودی آنان کوشید و بمیانجیگری آنان باید طلب بهشت نمود. پیداست که اینها باهم ناسازگار است و هر یکی از آنها آیین دیگری برای زندگی میخواهد و خویهای دیگری را نیک یا بد میشناسد. شما اگر جهان را با دیدهی صوفیان بینید نباید ارجی ببازرگانی و کشاورزی و آبادی کشور و مانند اینها گزارید و از خویها نیز گوشهگیری و خاموشی و سستی و مانند اینها را پسندید. ولی اگر آن را با دیدهی فیلسوفان ببینید باید درپی زورآزمایی و ناتوانکشی و پولاندوزی باشید و از خویها نیز آز و دغلکاری و کوشش و مانند اینها را برگزینید ، همچنین با دیگر اندیشهها که هر یکی خواست دیگری میدارد.
اکنون همگی این اندیشهها در ایران پراکنده است و شما که میخواهید بمردم گفتگو از نیکخویی و آیین زندگی نمایید و گفتار نویسید نخست باید دید جهان را با چه دیده میبینید و کدام یکی از این اندیشهها را برمیگزینید و پس از آن از آیین زندگانی و خویهای نیک و بد بسخن برخیزید. اینکه امروز بلهوسانی خامه بدست میگیرند و چیزهای بیسر و بُنی را که از اندیشهشان گذشته برشتهی نوشتن میکشند و آب صد دره را بهم میآمیزند جز گمراهی نیست. آن نویسندهای که امروز ستایش از صوفیان یا خراباتیان مینماید و فردا گفتار دربارهی کوشش مینویسد نوشته دربارهی نافهمی خود بدست مردم میدهد.
👇
یک آموزگار یا یک راهنما باید دانش باندازه دارد و آنگاه یکی از راههایی را که هست دنبال نماید و یا خود راهی بروی مردم باز کند و آن را آشکاره گوید تا مردم بدانند چه میخواهد و چه میآموزد. اینست آنچه در پیرامون پندآموزی باید گفت اینست انگیزهی آنکه کسانی بمردم راهنمایی کنند. کنون بگو آیا تو اینها را میپذیری یا نه؟!.. اگر نمیپذیری بگو خودت چه انگیزهی دیگری میشناسی؟!.. اگر کسی ایراد کرد و گفت پندآموزی برای چیست چه پاسخ باو دهی؟!.. و اگر آن را که ما گفتیم میپذیری باید خَستُوان باشی که این گفتارها که نوشتهای بیهوده است.
اینها را که میگفتم گوش میداد و چون بپایان رسید بیآنکه پاسخی دهد برخاست و پیداست که تا آنگاه چنین سخنانی را نشنیده و هیچگاه نیندیشیده بود که نویسندگی چیست و برای چیست.
اینها را که میگفتم گوش میداد و چون بپایان رسید بیآنکه پاسخی دهد برخاست و پیداست که تا آنگاه چنین سخنانی را نشنیده و هیچگاه نیندیشیده بود که نویسندگی چیست و برای چیست.
✴️ پشتیبانان پیمان
🔸کوشاد تلگرام : در هفتههای گذشته از پشتیبانان پیمان یاد کردیم. ایشان کوششهای ارجداری کردهاند که در تاریخچهی پیمان بازمیماند. چون راه پیمان یا پاکدینی راهیست که رستگاری و خرسندی جهانیان را درپی دارد ، اینست این نامها در تاریخ جهان نیز بازخواهد ماند.
این پشتیبانان بیگمان همه در یک رده نبوده ، همه یکسان نکوشیدهاند. ولی هرچه هست ، چنانکه در گفتار گذشته بازنموده شد ، کوشش دشواری را بگردن گرفته بودند. در آنجا نشان داده شد که آن نیکمردان با همهی دشمنانی که پیمان داشت و تلخزبانیها و درشتگوییها که میشنیدند دست از پراکندن پیمان بازنمیداشتند.
با آنکه پیمان نام حزب بخود نداشت پشتیبانان آن را باید اندامان حزبی شمارد که با همهی دوری از یکدیگر ، براستی به چنان کوششهایی میپرداختند. آن پشتیبانان رفتهرفته نام «پیمانیان» یافتند و همانها بودند که پس از شهریور سال 1320بیاری احمد کسروی «باهَماد آزادگان» را بنیاد گزاردند و روزنامهی پرچم را زبان آن گردانیدند.
این برای ما مایهی سرفرازیست که از ایشان ارجشناسی کنیم و بزرگشان داریم.
امروز در اینجا دنبالهی آن یادآوری را از پیمان سال ششم ، شمارهی دوازدهم پی میگیریم.
🔸🔸🔸
ما پارسال كسانی را یاد كردیم كه از آشنایان پیشین من بودهاند و با پیمان از آغاز بیرون آمدنش آشنا گردیدند و برواج آن كوشیدند. كنون در اینجا بكسانی میپردازیم كه بیشترشان از خواندن خود مهنامه بآن گراییده و به پشتیبانی و هواداری برخاستهاند و از اینان نیز همه را در اینجا نمیشماریم و یك دسته را برای هنگام دیگر نگه میداریم. كسانی نیز خود خواستهاند نامی از ایشان برده نشود.
چه از كسانی نام میبریم و چه كسانی را نام نابرده میگزاریم هر یكی از روی یك انگیزهایست.
كسانی كه در اینجا یاد میكنیم و سپاس میگزاریم و باز میگوییم همگی نیستند.
از اسپهان آقایان وكیلپور و افجهای و دانشور
از تبریز آقایان حریری و مهدیه و اسلامی و صلحی
از رضاییه آقای خطیبی
از ساری آقای طاهری شهاب
از ساوه آقای دهلوی
از شاپور آقای منصوری
از فردوس آقای نقوی پاكباز
از قهفرخ آقای هاتفی
از مراغه آقایان آرینپور و شكوهیان
از مرند آقای حقانی
از ملایر آقای كسمایی
از میانه آقای حبشی
از میاندوآب آقای فرهی
از نهاوند آقای جلالی
برخی از اینان همچنین برخی از كسانی كه نام نبردهایم به پیمان و گفتههای آن بسیار نزدیكند و با فهم و دانش خود نیكیهای گرانبهایی را برای مردم انجام میدهند و خود آموزگاران شاینده هستند. ولی در اینجا جای گفتگو از این زمینه نمیباشد و امیدمندیم در جای دیگری این گفته را روشنتر گردانیم.
از بسیاری از اینها پیكره خواسته بودیم كه در پیمان بچاپ رسانیم برخی دیر رسیده و یكی هم درمیانه گم شده و انگیزهی چاپ نشدن آنها اینست.
(612714)
🔸کوشاد تلگرام : در هفتههای گذشته از پشتیبانان پیمان یاد کردیم. ایشان کوششهای ارجداری کردهاند که در تاریخچهی پیمان بازمیماند. چون راه پیمان یا پاکدینی راهیست که رستگاری و خرسندی جهانیان را درپی دارد ، اینست این نامها در تاریخ جهان نیز بازخواهد ماند.
این پشتیبانان بیگمان همه در یک رده نبوده ، همه یکسان نکوشیدهاند. ولی هرچه هست ، چنانکه در گفتار گذشته بازنموده شد ، کوشش دشواری را بگردن گرفته بودند. در آنجا نشان داده شد که آن نیکمردان با همهی دشمنانی که پیمان داشت و تلخزبانیها و درشتگوییها که میشنیدند دست از پراکندن پیمان بازنمیداشتند.
با آنکه پیمان نام حزب بخود نداشت پشتیبانان آن را باید اندامان حزبی شمارد که با همهی دوری از یکدیگر ، براستی به چنان کوششهایی میپرداختند. آن پشتیبانان رفتهرفته نام «پیمانیان» یافتند و همانها بودند که پس از شهریور سال 1320بیاری احمد کسروی «باهَماد آزادگان» را بنیاد گزاردند و روزنامهی پرچم را زبان آن گردانیدند.
این برای ما مایهی سرفرازیست که از ایشان ارجشناسی کنیم و بزرگشان داریم.
امروز در اینجا دنبالهی آن یادآوری را از پیمان سال ششم ، شمارهی دوازدهم پی میگیریم.
🔸🔸🔸
ما پارسال كسانی را یاد كردیم كه از آشنایان پیشین من بودهاند و با پیمان از آغاز بیرون آمدنش آشنا گردیدند و برواج آن كوشیدند. كنون در اینجا بكسانی میپردازیم كه بیشترشان از خواندن خود مهنامه بآن گراییده و به پشتیبانی و هواداری برخاستهاند و از اینان نیز همه را در اینجا نمیشماریم و یك دسته را برای هنگام دیگر نگه میداریم. كسانی نیز خود خواستهاند نامی از ایشان برده نشود.
چه از كسانی نام میبریم و چه كسانی را نام نابرده میگزاریم هر یكی از روی یك انگیزهایست.
كسانی كه در اینجا یاد میكنیم و سپاس میگزاریم و باز میگوییم همگی نیستند.
از اسپهان آقایان وكیلپور و افجهای و دانشور
از تبریز آقایان حریری و مهدیه و اسلامی و صلحی
از رضاییه آقای خطیبی
از ساری آقای طاهری شهاب
از ساوه آقای دهلوی
از شاپور آقای منصوری
از فردوس آقای نقوی پاكباز
از قهفرخ آقای هاتفی
از مراغه آقایان آرینپور و شكوهیان
از مرند آقای حقانی
از ملایر آقای كسمایی
از میانه آقای حبشی
از میاندوآب آقای فرهی
از نهاوند آقای جلالی
برخی از اینان همچنین برخی از كسانی كه نام نبردهایم به پیمان و گفتههای آن بسیار نزدیكند و با فهم و دانش خود نیكیهای گرانبهایی را برای مردم انجام میدهند و خود آموزگاران شاینده هستند. ولی در اینجا جای گفتگو از این زمینه نمیباشد و امیدمندیم در جای دیگری این گفته را روشنتر گردانیم.
از بسیاری از اینها پیكره خواسته بودیم كه در پیمان بچاپ رسانیم برخی دیر رسیده و یكی هم درمیانه گم شده و انگیزهی چاپ نشدن آنها اینست.
(612714)
✴️ نمک دواوین شعر
یا نمونهی دیگر از مفاخر ملی؟؟!!
آقای کسروی من هم مثل دیگران نظر مخصوصی در دواوین شعرا داشتم یعنی شاعر را حکیم و فاضل و مصلح و بالاخره پیشوا و گفتههای آنان را مثل آیات قرآن مدرک میپنداشتم. از روزی که پیمان و پرچم شروع به نشر حقایق و نمایاندن سرچشمهی درماندگیها و زبونیهای ما نموده از این اشتباه بزرگ بیرون آمده به بیهوده بودن آنها پی بردهام. زیرا هرچه فکر میکنم که این گروه بیشمار در این هزاروسیصد سال از پیدایش اسلام در ایران تا حال چه خدمتی باین آب و خاک کرده یا کدام گرهی از مشکلات زندگی ما گشودهاند که امروز برای ما عزیز بیجهت یا بگفتهی بعضی روزنامهها مفاخر ملی شدهاند ، میبینیم هیچ ـ اساساً داشتن این انتظار از آنها دور از خرد است زیرا خودشان عضو بیکاره و مفتخور جامعهی زمان خود بودهاند [1] و هنری جز شعر خوب یا بد گفتن نداشتهاند.
میگویند انقلاب بزرگ فرانسه را که اهمیت آن بر کسی پوشیده نیست نویسندگان و شعرای آن ملت بوجود آوردند ولی شعرای ما مردم را بخانقاهها ، خرابات و گوشهنشینی کشانیده ، و سستی ، مهملی ، لاقیدی و لهو و لعب را سفارش نمودهاند. اینست ما بسیاری از خویهای نیک نیاکان قدیم خود را از دست داده زبون شدهایم زیرا در آن هنگام که جانفشانی و از خود گذشتگی جای خوشی و میخانه رفتن را ایجاب مینموده اینها گفتهاند :
حالیا مصلحت وقت در آن میبینم که کشم ره سوی میخانه و خوش بنشینم
چند روز پیش برحسب اتفاق به یک کتابی بنام (منتخبات از اشعار فیلسوف اعظم لاهوتی) که 15 سال پیش چاپ شده برخوردم در صفحهی اول کتاب عکس شاعر یا بگفتهی ناشرِ کتاب ، فیلسوف اعظم ، تقریباً شصت ساله با عصایی در دست که سر آن العلی نوشته شده دیده میشود و زیر آن این عبارت را نوشتهاند (حکیم ربانی و فقید صمدانی فیلسوف بدایعنگار لاهوتی). شامل پنج بخش و بخش یکم آن 154 صفحه در تعریف پیغمبر و خاندانش ، بآسمان چهارم رسانیدن ناصرالدین شاه و برگزیدهترین بشر نمودن مظفرالدین شاه و وزیران و وکیلان و کسانی که از آنها امید استفادهی مادی میرفته. برای ناصرالدین شاه میگوید :
بر اسب رکاب ار بزند لحظه[ای]از زور در چرخ چهارم بکشد زود عنان را
فیلسوف اعظم از صدراعظم تقاضای کرامت مینماید :
وزیر اول شه باشی و به لاهوتی کرم کنی همه مه از مواجب و مرسوم
بخش سیّم در ترجیع و مراثی و تواریخ و مدح اطعمه و قطعات است. در اینجا نیز عالم ربانی منظور از شکم را بیان و مسکن خویش را مطبخ آرزو میکند :
اگر نبود شکم شهرت[شهوت؟] از کجا میبود که بهر ماهرخان آدمی شود در غم
بمطبخ است مرا آرزو کنم مسکن که پخته میشود آنجا غذای خوب وطن
بخش پنجم در مطایبات و هزلیات که نمک دواوین شعر است در این قسمت فیلسوف بدیوانگی خود اقرار میکند :
من که از جمله مجانینم عاشق روی و زلف مشکینم
بالاخره فقید صمدانی از پیشگاه خداوند سه چیز را آرزو میکند تا شاعری را ترک کند. باصطلاح ناز شست میخواهد :
یا رب سه چیز را تو به لاهوتی از عطا لطف و کرم نما نکند بعد شاعری
اول زن وجیه ... تا بدان جهت جایش بصدر مجلس آید بهمسری
یا آفتابرو پسری خوش ... کو را برم برای شه از برای چاکری
یا من شوم بسان جوانان دور شاه صاحب جمال گردم و بینم در ...
با اندک توجه در این دیوان و سبک آن معلوم خواهد شد که چگونه خرد و اخلاق ما پستی گرفته و کلمات فیلسوف اعظم و حکیم ربانی و فقید صمدانی را آلت مسخره قرار دادهایم. از همه بدتر بداشتن آنها مباهات میکنیم!!
امیدوارم بیاری خدا پیشرفت پرچم در منظور پاک خود بیشتر از اینها باشد تا بار دیگر امثال این قبیل فیلسوفها و علمای ربانی عمر خود را به سستی نگذرانیده بیجهت مایهی افتخار ما نباشند.
از تبریز ـ س.
پرچم : چون نویسندهی این گفتار از دبیرانست نامش را آشکار نبردیم.
[1] : به همین جهت هواداری روزنامهنویس مفتخور و گمراه از شاعر مفتخور و گمراه شگفتی ندارد. (کوشاد تلگرام)
یا نمونهی دیگر از مفاخر ملی؟؟!!
آقای کسروی من هم مثل دیگران نظر مخصوصی در دواوین شعرا داشتم یعنی شاعر را حکیم و فاضل و مصلح و بالاخره پیشوا و گفتههای آنان را مثل آیات قرآن مدرک میپنداشتم. از روزی که پیمان و پرچم شروع به نشر حقایق و نمایاندن سرچشمهی درماندگیها و زبونیهای ما نموده از این اشتباه بزرگ بیرون آمده به بیهوده بودن آنها پی بردهام. زیرا هرچه فکر میکنم که این گروه بیشمار در این هزاروسیصد سال از پیدایش اسلام در ایران تا حال چه خدمتی باین آب و خاک کرده یا کدام گرهی از مشکلات زندگی ما گشودهاند که امروز برای ما عزیز بیجهت یا بگفتهی بعضی روزنامهها مفاخر ملی شدهاند ، میبینیم هیچ ـ اساساً داشتن این انتظار از آنها دور از خرد است زیرا خودشان عضو بیکاره و مفتخور جامعهی زمان خود بودهاند [1] و هنری جز شعر خوب یا بد گفتن نداشتهاند.
میگویند انقلاب بزرگ فرانسه را که اهمیت آن بر کسی پوشیده نیست نویسندگان و شعرای آن ملت بوجود آوردند ولی شعرای ما مردم را بخانقاهها ، خرابات و گوشهنشینی کشانیده ، و سستی ، مهملی ، لاقیدی و لهو و لعب را سفارش نمودهاند. اینست ما بسیاری از خویهای نیک نیاکان قدیم خود را از دست داده زبون شدهایم زیرا در آن هنگام که جانفشانی و از خود گذشتگی جای خوشی و میخانه رفتن را ایجاب مینموده اینها گفتهاند :
حالیا مصلحت وقت در آن میبینم که کشم ره سوی میخانه و خوش بنشینم
چند روز پیش برحسب اتفاق به یک کتابی بنام (منتخبات از اشعار فیلسوف اعظم لاهوتی) که 15 سال پیش چاپ شده برخوردم در صفحهی اول کتاب عکس شاعر یا بگفتهی ناشرِ کتاب ، فیلسوف اعظم ، تقریباً شصت ساله با عصایی در دست که سر آن العلی نوشته شده دیده میشود و زیر آن این عبارت را نوشتهاند (حکیم ربانی و فقید صمدانی فیلسوف بدایعنگار لاهوتی). شامل پنج بخش و بخش یکم آن 154 صفحه در تعریف پیغمبر و خاندانش ، بآسمان چهارم رسانیدن ناصرالدین شاه و برگزیدهترین بشر نمودن مظفرالدین شاه و وزیران و وکیلان و کسانی که از آنها امید استفادهی مادی میرفته. برای ناصرالدین شاه میگوید :
بر اسب رکاب ار بزند لحظه[ای]از زور در چرخ چهارم بکشد زود عنان را
فیلسوف اعظم از صدراعظم تقاضای کرامت مینماید :
وزیر اول شه باشی و به لاهوتی کرم کنی همه مه از مواجب و مرسوم
بخش سیّم در ترجیع و مراثی و تواریخ و مدح اطعمه و قطعات است. در اینجا نیز عالم ربانی منظور از شکم را بیان و مسکن خویش را مطبخ آرزو میکند :
اگر نبود شکم شهرت[شهوت؟] از کجا میبود که بهر ماهرخان آدمی شود در غم
بمطبخ است مرا آرزو کنم مسکن که پخته میشود آنجا غذای خوب وطن
بخش پنجم در مطایبات و هزلیات که نمک دواوین شعر است در این قسمت فیلسوف بدیوانگی خود اقرار میکند :
من که از جمله مجانینم عاشق روی و زلف مشکینم
بالاخره فقید صمدانی از پیشگاه خداوند سه چیز را آرزو میکند تا شاعری را ترک کند. باصطلاح ناز شست میخواهد :
یا رب سه چیز را تو به لاهوتی از عطا لطف و کرم نما نکند بعد شاعری
اول زن وجیه ... تا بدان جهت جایش بصدر مجلس آید بهمسری
یا آفتابرو پسری خوش ... کو را برم برای شه از برای چاکری
یا من شوم بسان جوانان دور شاه صاحب جمال گردم و بینم در ...
با اندک توجه در این دیوان و سبک آن معلوم خواهد شد که چگونه خرد و اخلاق ما پستی گرفته و کلمات فیلسوف اعظم و حکیم ربانی و فقید صمدانی را آلت مسخره قرار دادهایم. از همه بدتر بداشتن آنها مباهات میکنیم!!
امیدوارم بیاری خدا پیشرفت پرچم در منظور پاک خود بیشتر از اینها باشد تا بار دیگر امثال این قبیل فیلسوفها و علمای ربانی عمر خود را به سستی نگذرانیده بیجهت مایهی افتخار ما نباشند.
از تبریز ـ س.
پرچم : چون نویسندهی این گفتار از دبیرانست نامش را آشکار نبردیم.
[1] : به همین جهت هواداری روزنامهنویس مفتخور و گمراه از شاعر مفتخور و گمراه شگفتی ندارد. (کوشاد تلگرام)
✴️ نامهای از یکی از خوانندگان کانال
(اهل دنیا همه هیچ ای هیچ برای هیچ بر هیچ مپیچ
دانی که پس از عمر چه ماند باقی مهر است و محبت است باقی همه هیچ)
بر اساس جست و جو من این شعر از مولاناست. معلوم است خواست شاعر این میبوده که هیچ کاری نکنید و تلاش و کوشش نکنید و بیهوده بگذرانید ولی از محبت کردن و مهر ورزیدن دست نکشید
اما جملهی آخر که میگوید (باقی همه هیچ) این سخن واقعا زیبنده نیست یا (اهل دنیا همه هیچ) هم سخن بیمایهایست
چه در سر داشتند ما نمیدانیم
اما از سخنان معلوم است که زندگی را به معنی واقعی کلمه ، هیچ و پوچ میدانستند و تنبلی و سستی را بیشتر دوست میداشتند.
رسول
کوشاد تلگرام : مایهی خشنودی ماست که دیگر خوانندگان نیز داوریهاشان را نوشته بفرستند.
(اهل دنیا همه هیچ ای هیچ برای هیچ بر هیچ مپیچ
دانی که پس از عمر چه ماند باقی مهر است و محبت است باقی همه هیچ)
بر اساس جست و جو من این شعر از مولاناست. معلوم است خواست شاعر این میبوده که هیچ کاری نکنید و تلاش و کوشش نکنید و بیهوده بگذرانید ولی از محبت کردن و مهر ورزیدن دست نکشید
اما جملهی آخر که میگوید (باقی همه هیچ) این سخن واقعا زیبنده نیست یا (اهل دنیا همه هیچ) هم سخن بیمایهایست
چه در سر داشتند ما نمیدانیم
اما از سخنان معلوم است که زندگی را به معنی واقعی کلمه ، هیچ و پوچ میدانستند و تنبلی و سستی را بیشتر دوست میداشتند.
رسول
کوشاد تلگرام : مایهی خشنودی ماست که دیگر خوانندگان نیز داوریهاشان را نوشته بفرستند.
🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار یکم : دین برآشفته و هم سست گردیده (تکهی یک از دو)
دین برآشفته و هم سست گردیده. زیرا چندین دین ، از زردشتی و جهودی و مسیحی و مسلمانی که در جهان رواج دارد ، هیچ یک با دیگری راست نمیآید و از ریشه باهم ناسازگار است. نیز هر یکی بچندین شاخه شده و همگی با پندارهای بیهوده درآمیخته و از قرنها همگی بحال ایستادگی افتاده.
با این آشفتگی ، از یکسو نیز دانشهای طبیعی که در زمان ما پیش رفته پر و بال آنها را شکسته. سپس نیز مادیگری که از اروپا برخاسته و بهمه جا رسیده رخنه در بنیاد آنها انداخته. اینست همه سست گردیده و از کار افتاده. با اینهمه زیانهای آنها بحال خود میماند.
امروز انبوه مردمان بیکبار بیدین ، و یا در میانهی دین و بیدینی آوارهاند. از صد تن یکی نیست که دین را نیک باور کند ، و آن را دستور زندگی گیرد. ولی دستهبندیهایی که بنام دین بوده بحال خود ایستاده.
باید گفت : دین نیست و هست. نیست زیرا کمتر کسی را توان یافت که بنام دینداری از دروغ و نادرستی پرهیز جوید ، و درپی راستی و نیکوکاری باشد. هست زیرا باز هم پیروان هر دین ، بلکه هواداران هر کیش ، دستهی جدایی هستند.
بارها رخ میدهد ترسا و مسلمان و جهود و زردشتی بزم میآرایند و فراهم مینشینند ، مسلمان باده مینوشد ، جهود گوشت میخورد ، همه بهم درمیآمیزند و بخدا و دین ریشخند میکنند ، هیچ بیدینی فرونمیگزارند ، با این حال چون بیرون میآیند ترسا جدا ، جهود جدا ، مسلمان جدا ، زردشتی جدا میباشد. هرگاه کسی پیشنهاد کند بیایید این جدایی را کنار گزارید و همه با یک نام زندگی کنید ازو میرنجند. هرگاه روزی پایش افتاد بهمین جدایی گزندها بهم میرسانند.
دین نیست و در شرق بنام دین صد پراکندگی هست. آوخ!. آوخ!.
نیز قرنها شرقیان با کیشهای گوناگون زیستهاند و هر گروهی برای خود پندارهای دیگر داشته ، در زندگانی رسمها و عادتهای جداگانه دنبال کرده ، جشنها جدا و پرستشگاهها جدا بوده ، کنون هم با آنکه دین از اثر افتاده انگارها و پندارها بجای خود میماند ، رسمها و عادتها همچنان روانست ، جشنها و پرستشگاهها را نگه میدارند. هر گروهی همچنان راه خود را دارند. امروز کمتر مسیحی یا جهود یا زردشتی است که بکیش خود باور کند. با این حال همهی عادتهای مسیحی و جهودی و زردشتی رواج میدارد. بچگان را با همان عادتها بار میآورند و همان انگارها و پندارها را یاد میدهند. همینست حال در دیگر کیشها. انبوه مردم گوهر دین را از دست هِشتهاند ولی بیهودهکاریهای آن را بازیچهوار نگه میدارند!.
بدتر از همه آلودگی خردهاست. پندارهای بیخردانه که از درون کیشها برخاسته و بدآموزیهای راهزنانه که از بیرون با آنها درآمیخته ، قرنها مایهی گرفتاری و بیماری خردها بوده. آنها را از راه برده و از کار انداخته و کنون با آنکه بنیاد دین رخنه پذیرفته بیماری خردها بحال خود میماند.
با اینهمه سستی که در کار دینست ، از سوی دیگر بدآموزیهای صوفیان و بافندگیهای فیلسوفان و گمراهیهای باطنیان و جبریان و بسیار از اینگونه نادانیها بر مغزها چیره است و خردها درمیان آنها سرگردان و گمراه میباشند و بسیاری از آنها بیکبار ناتوان و از کار افتادهاند.
🔸 گفتار یکم : دین برآشفته و هم سست گردیده (تکهی یک از دو)
دین برآشفته و هم سست گردیده. زیرا چندین دین ، از زردشتی و جهودی و مسیحی و مسلمانی که در جهان رواج دارد ، هیچ یک با دیگری راست نمیآید و از ریشه باهم ناسازگار است. نیز هر یکی بچندین شاخه شده و همگی با پندارهای بیهوده درآمیخته و از قرنها همگی بحال ایستادگی افتاده.
با این آشفتگی ، از یکسو نیز دانشهای طبیعی که در زمان ما پیش رفته پر و بال آنها را شکسته. سپس نیز مادیگری که از اروپا برخاسته و بهمه جا رسیده رخنه در بنیاد آنها انداخته. اینست همه سست گردیده و از کار افتاده. با اینهمه زیانهای آنها بحال خود میماند.
امروز انبوه مردمان بیکبار بیدین ، و یا در میانهی دین و بیدینی آوارهاند. از صد تن یکی نیست که دین را نیک باور کند ، و آن را دستور زندگی گیرد. ولی دستهبندیهایی که بنام دین بوده بحال خود ایستاده.
باید گفت : دین نیست و هست. نیست زیرا کمتر کسی را توان یافت که بنام دینداری از دروغ و نادرستی پرهیز جوید ، و درپی راستی و نیکوکاری باشد. هست زیرا باز هم پیروان هر دین ، بلکه هواداران هر کیش ، دستهی جدایی هستند.
بارها رخ میدهد ترسا و مسلمان و جهود و زردشتی بزم میآرایند و فراهم مینشینند ، مسلمان باده مینوشد ، جهود گوشت میخورد ، همه بهم درمیآمیزند و بخدا و دین ریشخند میکنند ، هیچ بیدینی فرونمیگزارند ، با این حال چون بیرون میآیند ترسا جدا ، جهود جدا ، مسلمان جدا ، زردشتی جدا میباشد. هرگاه کسی پیشنهاد کند بیایید این جدایی را کنار گزارید و همه با یک نام زندگی کنید ازو میرنجند. هرگاه روزی پایش افتاد بهمین جدایی گزندها بهم میرسانند.
دین نیست و در شرق بنام دین صد پراکندگی هست. آوخ!. آوخ!.
نیز قرنها شرقیان با کیشهای گوناگون زیستهاند و هر گروهی برای خود پندارهای دیگر داشته ، در زندگانی رسمها و عادتهای جداگانه دنبال کرده ، جشنها جدا و پرستشگاهها جدا بوده ، کنون هم با آنکه دین از اثر افتاده انگارها و پندارها بجای خود میماند ، رسمها و عادتها همچنان روانست ، جشنها و پرستشگاهها را نگه میدارند. هر گروهی همچنان راه خود را دارند. امروز کمتر مسیحی یا جهود یا زردشتی است که بکیش خود باور کند. با این حال همهی عادتهای مسیحی و جهودی و زردشتی رواج میدارد. بچگان را با همان عادتها بار میآورند و همان انگارها و پندارها را یاد میدهند. همینست حال در دیگر کیشها. انبوه مردم گوهر دین را از دست هِشتهاند ولی بیهودهکاریهای آن را بازیچهوار نگه میدارند!.
بدتر از همه آلودگی خردهاست. پندارهای بیخردانه که از درون کیشها برخاسته و بدآموزیهای راهزنانه که از بیرون با آنها درآمیخته ، قرنها مایهی گرفتاری و بیماری خردها بوده. آنها را از راه برده و از کار انداخته و کنون با آنکه بنیاد دین رخنه پذیرفته بیماری خردها بحال خود میماند.
با اینهمه سستی که در کار دینست ، از سوی دیگر بدآموزیهای صوفیان و بافندگیهای فیلسوفان و گمراهیهای باطنیان و جبریان و بسیار از اینگونه نادانیها بر مغزها چیره است و خردها درمیان آنها سرگردان و گمراه میباشند و بسیاری از آنها بیکبار ناتوان و از کار افتادهاند.
🔶 در پیرامون روان
🔸 نشست یکم : چرا ما از روان سخن میرانیم؟. (تکهی 1)
جوانانی خواستند که چند نشست در پیرامون روان گفتگو شود و برخی پرسشها کردند. در این نشست میخواهم بازنمایم که ما چرا از روان سخن راندهایم؟. چرا بآن زمینه درآمدهایم؟. این از چیزهاییست که باید دانسته شود.
باید دانست چهارده سال پیش که من میخواستم بکوششهایی آغازم چند چیز را جلوگیر خود مییافتم که یکی از آنها ـ بلکه بزرگترین همهی آنها ـ فلسفهی مادّی و بدآموزیهای آن میبود.
من نخواهم توانست از چِبودن[=ماهیت] آن فلسفه و از تاریخچهی پیدایش آن سخن رانم. اینها را جوانان درسخوانده بهتر از من میدانند. من تنها از هودههای[نتیجه] آن فلسفه سخن خواهم راند.
فلسفهی مادّی یا مادّیگری (یا بزبان پاک گوییم : پاردیگری) بزرگترین گمراهیست که جهان بخود دیده و یک رشته هودههایی از آن پدید آمده که جلوگیر هر گونه کوشش در راه نیکی توانستی بود ، بلکه بایستی بود. اینک آن هودهها را فهرستوار میشماریم :
نخست ـ آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیدهی آن فلسفه ، آدمی جانوریست سردستهی جانوران ، بدانسان که میمون از لیمور برخاسته و اندکی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندکی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها که جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمهی همهی خواهاکها1 و کناکهای2 جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.
دوم ـ از روی آن فلسفه آدمی نیکیپذیر نیست. در جایی که آدمی از هر باره مانندهی جانورانست ، پیداست که نیکیپذیر نخواهد بود ، چنانکه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد3 کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.
سوم ـ از روی آن فلسفه خود نیکی و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را میخواهد و بسود اوست ، نیک میشناسد و هرچه را نمیخواهد و بسود او نیست ، بد میشمارد. سرچشمهی دریافتهای آدمی مغز اوست ، مغز نیز مادّه است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید4.
چهارم ـ خرد را که داور نیک و بد ، و راست و کج ، و سود و زیان ؛ و خود گرانمایهترین داشتهی آدمیست ، آن فلسفه نمیشناسد. بودن چنین چیزی را در آدمی نمیپذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین کالبد مادّی و همین تن و جان سَتَرساست5 ، و برای فهم و دریافت درو ، چیزی جز مغزش نمیباشد و این مغز چنانکه گفتیم هَنایشپذیر از چیزهای بیرون و درونست.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ خواهاک (خواه + آک) = آنچه خواهند
2ـ کُناک (کن + آک) = آنچه کنند ، عمل
3ـ نهاد = طبع ، ذات
4ـ هناییدن (همچون پرانیدن) = اثر کردن ؛ هَنایش = اثر ؛ هَنایا = مؤثر
5ـ سَتَرسا = محسوس
🔸 نشست یکم : چرا ما از روان سخن میرانیم؟. (تکهی 1)
جوانانی خواستند که چند نشست در پیرامون روان گفتگو شود و برخی پرسشها کردند. در این نشست میخواهم بازنمایم که ما چرا از روان سخن راندهایم؟. چرا بآن زمینه درآمدهایم؟. این از چیزهاییست که باید دانسته شود.
باید دانست چهارده سال پیش که من میخواستم بکوششهایی آغازم چند چیز را جلوگیر خود مییافتم که یکی از آنها ـ بلکه بزرگترین همهی آنها ـ فلسفهی مادّی و بدآموزیهای آن میبود.
من نخواهم توانست از چِبودن[=ماهیت] آن فلسفه و از تاریخچهی پیدایش آن سخن رانم. اینها را جوانان درسخوانده بهتر از من میدانند. من تنها از هودههای[نتیجه] آن فلسفه سخن خواهم راند.
فلسفهی مادّی یا مادّیگری (یا بزبان پاک گوییم : پاردیگری) بزرگترین گمراهیست که جهان بخود دیده و یک رشته هودههایی از آن پدید آمده که جلوگیر هر گونه کوشش در راه نیکی توانستی بود ، بلکه بایستی بود. اینک آن هودهها را فهرستوار میشماریم :
نخست ـ آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیدهی آن فلسفه ، آدمی جانوریست سردستهی جانوران ، بدانسان که میمون از لیمور برخاسته و اندکی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندکی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها که جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمهی همهی خواهاکها1 و کناکهای2 جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.
دوم ـ از روی آن فلسفه آدمی نیکیپذیر نیست. در جایی که آدمی از هر باره مانندهی جانورانست ، پیداست که نیکیپذیر نخواهد بود ، چنانکه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد3 کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.
سوم ـ از روی آن فلسفه خود نیکی و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را میخواهد و بسود اوست ، نیک میشناسد و هرچه را نمیخواهد و بسود او نیست ، بد میشمارد. سرچشمهی دریافتهای آدمی مغز اوست ، مغز نیز مادّه است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید4.
چهارم ـ خرد را که داور نیک و بد ، و راست و کج ، و سود و زیان ؛ و خود گرانمایهترین داشتهی آدمیست ، آن فلسفه نمیشناسد. بودن چنین چیزی را در آدمی نمیپذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین کالبد مادّی و همین تن و جان سَتَرساست5 ، و برای فهم و دریافت درو ، چیزی جز مغزش نمیباشد و این مغز چنانکه گفتیم هَنایشپذیر از چیزهای بیرون و درونست.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ خواهاک (خواه + آک) = آنچه خواهند
2ـ کُناک (کن + آک) = آنچه کنند ، عمل
3ـ نهاد = طبع ، ذات
4ـ هناییدن (همچون پرانیدن) = اثر کردن ؛ هَنایش = اثر ؛ هَنایا = مؤثر
5ـ سَتَرسا = محسوس
🔶 دردها و درمانها ـ بخش ۷ (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکهی 1
مردم چرا نیک نمیشوند؟!..
تا چند سال پیش مردی نزد من آمدی و چون کارش پندآموزیست (واعظی) بارها از مردم گله کردی و چنین گفتی : «اینهمه رنج میکشم و آنچه گفتنی است میگویم ولی هیچ نتیجهای نیست ، و من نمیدانم مردم چرا نیک نمیشوند؟!..».
من باو پاسخ نگفتمی. ولی در اینجا میخواهم سخن او را دنبال کنم : راستی را مردم چرا نیک نمیشوند؟!.. امروز هر که را بینیم از بدی بیزاری مینماید و همینکه بگفتگو میپردازد سر هر سخنی گله از آلودگی مردم میکند و این بآسانی توان پذیرفت که انبوه مردم نیکنهاد و آرزومند نیکی میباشند ، و از آنسوی هزاران کسان از راه پندآموزی ، و گفتارنویسی ، و کتابنویسی ، و آموزگاری به نیک گردانیدن مردم میکوشند. بااینهمه مردم نیک نمیشوند و شما با هر کسی از آنان که به نیکی مردم میکوشند گفتگو کنید گله از بیهودگی تلاش خود مینمایند ، و این چیستانی شده که چرا کوششها بیهوده میگردد و چرا مردم نیک نمیشوند؟!.. در جهان هیچ کاری بیانگیزه نتواند بود ، و آیا انگیزهی این کار چیست؟!.. آیا بهتر نیست که در این باره بجستجو پردازیم و این راز را بدست آوریم؟.. بیگمان بهتر است و ما اینک آن را دنبال میکنیم :
باید گفت دو چیز جلو نیکی مردم را گرفته : یکی اینکه نیک و بد جدا از هم نیست و راه نیکی روشن نمیباشد. دوم آنکه کسانی که آرزوی نیکی مینمایند و در این باره بکوششهایی برخاستهاند راستیرا خواهان نیکی نمیباشند و بیشترشان آنچه میگویند دروغ است و خود را و دیگران را میفریبند. این دو چیز جلو نیکی مردم را گرفته است و برای آنکه سخن روشن گردد از هر یکی از آنها جداگانه بگفتگو میپردازیم :
🔸 نیک و بد (1) تکهی 1
مردم چرا نیک نمیشوند؟!..
تا چند سال پیش مردی نزد من آمدی و چون کارش پندآموزیست (واعظی) بارها از مردم گله کردی و چنین گفتی : «اینهمه رنج میکشم و آنچه گفتنی است میگویم ولی هیچ نتیجهای نیست ، و من نمیدانم مردم چرا نیک نمیشوند؟!..».
من باو پاسخ نگفتمی. ولی در اینجا میخواهم سخن او را دنبال کنم : راستی را مردم چرا نیک نمیشوند؟!.. امروز هر که را بینیم از بدی بیزاری مینماید و همینکه بگفتگو میپردازد سر هر سخنی گله از آلودگی مردم میکند و این بآسانی توان پذیرفت که انبوه مردم نیکنهاد و آرزومند نیکی میباشند ، و از آنسوی هزاران کسان از راه پندآموزی ، و گفتارنویسی ، و کتابنویسی ، و آموزگاری به نیک گردانیدن مردم میکوشند. بااینهمه مردم نیک نمیشوند و شما با هر کسی از آنان که به نیکی مردم میکوشند گفتگو کنید گله از بیهودگی تلاش خود مینمایند ، و این چیستانی شده که چرا کوششها بیهوده میگردد و چرا مردم نیک نمیشوند؟!.. در جهان هیچ کاری بیانگیزه نتواند بود ، و آیا انگیزهی این کار چیست؟!.. آیا بهتر نیست که در این باره بجستجو پردازیم و این راز را بدست آوریم؟.. بیگمان بهتر است و ما اینک آن را دنبال میکنیم :
باید گفت دو چیز جلو نیکی مردم را گرفته : یکی اینکه نیک و بد جدا از هم نیست و راه نیکی روشن نمیباشد. دوم آنکه کسانی که آرزوی نیکی مینمایند و در این باره بکوششهایی برخاستهاند راستیرا خواهان نیکی نمیباشند و بیشترشان آنچه میگویند دروغ است و خود را و دیگران را میفریبند. این دو چیز جلو نیکی مردم را گرفته است و برای آنکه سخن روشن گردد از هر یکی از آنها جداگانه بگفتگو میپردازیم :