🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار هشتم : جان و روان (تکهی یک از دو)
میباید در اینجا سخنانی نیز از روان برانیم. این نیز از دینست. این هم در نهاد آدمی نهاده شده که میخواهد بداند آیا پس از مرگ بیکبار نابود خواهد شد و یا روان او بازخواهد ماند. در این باره هم هرگاه راه روشنی در پیش نباشد پندارهای گوناگون بمیان آید و مایهی پراکندگی شود. آنگاه این نیز با آیین زندگانی که آدمیان در پیش گیرند پیوسته است. کسی اگر بداند جهان دیگری پس از مرگ درمیان است زندگی را هیچ و پوچ نشناخته پرهیزکارانه زید. ولی کسی که پس از مرگ بهستی دیگری امیدوار نیست چه شگفت که در جهان در بند هیچی نباشد؟!.
آدمی میباید پیش از همه خود را شناسد. در این باره هم فیلسوفان از دیرین و نوین ، پراکندهگویی فراوان کردهاند ، و این شگفت که هیچ کدام بآگاهی درستی دست نیافتهاند. اینان آدمی را با چرندگان و درندگان بلکه با رستنیها نیز ـ بیک رشته کشیده ، و او را هم دارای یک سرشت تنها شماردهاند ، و این نمونهی دیگری از درماندگی آنان و از بنبستی راه ایشان میباشد.
این بر کسانی گران میافتد که ما فیلسوفان را بدینسان خوار میداریم و نادانیهاشان برمیشماریم. بارها میشنویم گله مینمایند. لیکن چه باید کرد؟!. آیا میتوان بپاس دلخواه ایشان از راستیها چشم پوشید؟!. این چه بیماریایست آنان میدارند؟! اگر میگویند راست نیست بنویسند. این گفتههای ما در زمینهی «جان و روان» روشنترین و راستترین آگاهی در آن باره میباشد. آنان هر خردهای میدارند بنویسند. بنویسند تا دانسته شود راستیها چیست.
باید دانست آدمی اگر از جنس جانوران است با آنان یکی نیست. جانوران تنی و جانی بیشتر نمیدارند ، ولی آدمی گذشته از تن و جان دارای «روان» هم میباشد.
شاید کسانی جان را با روان یکی شمارند ، ولی نه چنانست. جان مایهی زندگی و همانست که از گردش خون پدید آید ، و جداگانه از تن نتواند بود ، ولی روان نه چنانست.
روشنتر گویم : جانور یک جان میدارد که با آن زنده میباشد ، میخورد ، و میخوابد ، کام میگزارد ، با دیگران کشاکش میکند ، سرچشمهی کارهای او «خودخواهی» (1) است. هر چیز را بهر خود میخواهد ، هر کوششی را بسود خویش میکند. از خرد بیبهره است و چیزی را باندیشه درنیابد.
لیکن آدمی گذشته از تن و جان گوهر دیگری را داراست که «روان» میباشد ، و همین گوهر است که او را از چرندگان و درندگان جدا میگرداند ، خرد و اندیشه از ویژههای اوست.
جان دربند طبیعت و همهی کارهایش از روی خودخواهی ، ولی روان والاتر و از بند طبیعت آزاد است.
سخن را با دلیلهایی روشن گردانیم : بارها دیدهاید گوسفندی را که سر میبرند گوسفندان دیگر پهلوی آن آسوده میچرند ، اسبی که لغزیده پایش شکسته اسب همراهش پروایی نمیکند. مرغی که به بند افتاده از گرسنگی نزدیک بمرگ میباشد مرغ دیگری باو نمیپردازد.
از همهی چرندگان و درندگان و پرندگان هیچ یکی پروای دیگری را ندارد ، و خود باید ندارد. از بریدن سر و شکستن پا و از گرسنگی شکم این آن را چه زیانست؟!.
ولی آدمیان آیا توانند از درد یکدیگر ناآگاه باشند؟!.. آیا نه اینست که چون یکی میافتد و پایش میشکند دیگران را دل بدرد میآید؟!. چون یکی بیمار میگردد دیگران ناآرام میشوند؟!. چون یکی گرسنه میباشد همه بَرو بخشوده نان برایش میبرند؟!... آیا اینها با خودخواهی که قانون طبیعی است چه سازش دارد؟!.
چه بسیار مردانی که در سال گرانی گرسنه مانده نان خود را به بینوایان بخشند!. چه فراوان کسانی که در راه آسایش دیگران خود را دچار آسیب سازند!. آزادهمردانی که جان در راه دیگران باختهاند کم نیستند!.
آن کارهای جانوران و این کارهای آدمیان. پیداست آدمی دارای گوهر دیگریست و آن در بند طبیعت و قانونهای آن نیست ، و این گوهر است که ما «روان» مینامیم.
پابرگی :
1ـ از خودخواهی در اینجا معنای ریشهای آن خواسته میشود که خواستن و دوست داشتن خود باشد (حبالذات).
🔸 گفتار هشتم : جان و روان (تکهی یک از دو)
میباید در اینجا سخنانی نیز از روان برانیم. این نیز از دینست. این هم در نهاد آدمی نهاده شده که میخواهد بداند آیا پس از مرگ بیکبار نابود خواهد شد و یا روان او بازخواهد ماند. در این باره هم هرگاه راه روشنی در پیش نباشد پندارهای گوناگون بمیان آید و مایهی پراکندگی شود. آنگاه این نیز با آیین زندگانی که آدمیان در پیش گیرند پیوسته است. کسی اگر بداند جهان دیگری پس از مرگ درمیان است زندگی را هیچ و پوچ نشناخته پرهیزکارانه زید. ولی کسی که پس از مرگ بهستی دیگری امیدوار نیست چه شگفت که در جهان در بند هیچی نباشد؟!.
آدمی میباید پیش از همه خود را شناسد. در این باره هم فیلسوفان از دیرین و نوین ، پراکندهگویی فراوان کردهاند ، و این شگفت که هیچ کدام بآگاهی درستی دست نیافتهاند. اینان آدمی را با چرندگان و درندگان بلکه با رستنیها نیز ـ بیک رشته کشیده ، و او را هم دارای یک سرشت تنها شماردهاند ، و این نمونهی دیگری از درماندگی آنان و از بنبستی راه ایشان میباشد.
این بر کسانی گران میافتد که ما فیلسوفان را بدینسان خوار میداریم و نادانیهاشان برمیشماریم. بارها میشنویم گله مینمایند. لیکن چه باید کرد؟!. آیا میتوان بپاس دلخواه ایشان از راستیها چشم پوشید؟!. این چه بیماریایست آنان میدارند؟! اگر میگویند راست نیست بنویسند. این گفتههای ما در زمینهی «جان و روان» روشنترین و راستترین آگاهی در آن باره میباشد. آنان هر خردهای میدارند بنویسند. بنویسند تا دانسته شود راستیها چیست.
باید دانست آدمی اگر از جنس جانوران است با آنان یکی نیست. جانوران تنی و جانی بیشتر نمیدارند ، ولی آدمی گذشته از تن و جان دارای «روان» هم میباشد.
شاید کسانی جان را با روان یکی شمارند ، ولی نه چنانست. جان مایهی زندگی و همانست که از گردش خون پدید آید ، و جداگانه از تن نتواند بود ، ولی روان نه چنانست.
روشنتر گویم : جانور یک جان میدارد که با آن زنده میباشد ، میخورد ، و میخوابد ، کام میگزارد ، با دیگران کشاکش میکند ، سرچشمهی کارهای او «خودخواهی» (1) است. هر چیز را بهر خود میخواهد ، هر کوششی را بسود خویش میکند. از خرد بیبهره است و چیزی را باندیشه درنیابد.
لیکن آدمی گذشته از تن و جان گوهر دیگری را داراست که «روان» میباشد ، و همین گوهر است که او را از چرندگان و درندگان جدا میگرداند ، خرد و اندیشه از ویژههای اوست.
جان دربند طبیعت و همهی کارهایش از روی خودخواهی ، ولی روان والاتر و از بند طبیعت آزاد است.
سخن را با دلیلهایی روشن گردانیم : بارها دیدهاید گوسفندی را که سر میبرند گوسفندان دیگر پهلوی آن آسوده میچرند ، اسبی که لغزیده پایش شکسته اسب همراهش پروایی نمیکند. مرغی که به بند افتاده از گرسنگی نزدیک بمرگ میباشد مرغ دیگری باو نمیپردازد.
از همهی چرندگان و درندگان و پرندگان هیچ یکی پروای دیگری را ندارد ، و خود باید ندارد. از بریدن سر و شکستن پا و از گرسنگی شکم این آن را چه زیانست؟!.
ولی آدمیان آیا توانند از درد یکدیگر ناآگاه باشند؟!.. آیا نه اینست که چون یکی میافتد و پایش میشکند دیگران را دل بدرد میآید؟!. چون یکی بیمار میگردد دیگران ناآرام میشوند؟!. چون یکی گرسنه میباشد همه بَرو بخشوده نان برایش میبرند؟!... آیا اینها با خودخواهی که قانون طبیعی است چه سازش دارد؟!.
چه بسیار مردانی که در سال گرانی گرسنه مانده نان خود را به بینوایان بخشند!. چه فراوان کسانی که در راه آسایش دیگران خود را دچار آسیب سازند!. آزادهمردانی که جان در راه دیگران باختهاند کم نیستند!.
آن کارهای جانوران و این کارهای آدمیان. پیداست آدمی دارای گوهر دیگریست و آن در بند طبیعت و قانونهای آن نیست ، و این گوهر است که ما «روان» مینامیم.
پابرگی :
1ـ از خودخواهی در اینجا معنای ریشهای آن خواسته میشود که خواستن و دوست داشتن خود باشد (حبالذات).
🔶 در پیرامون روان
🔸 نشست دوم : چگونه به هستی روان پی میبریم؟. ـ (تکهی 8)
آمدیم بر سر فیلسوفان : این گزافه است که آنان «از خردمندترین آدمیان» بودهاند. فیلسوفان کالاهاشان جز پنداربافی نبوده است و کمتر بوده که پروای خرد کنند و پیروی از دستور آن نمایند.
این دستور خرد است که به هر چیزی که راه نیست باید در برابرش بازایستاد و به پندار یا انگار نگرایید. فیلسوفان این دستور را نااندیشیده گرفته مردمان را با پندارها و انگارهای خود گیج گردانیدهاند. نام «فلسفه» دررفته و مردمان از پشت سر آن آمیغهای ارجداری را میبیوسند (1). ولی ما از فیلسوفان کارهایی میبینیم که به بازیچههای کودکان مانندهتر میبوده.
برای مثل میگویم :
بطلمیوس ستارهشناس یونانی که خورشید و ماه و ستارگان را گردنده بگرد خورشید میشناخته چرخهایی (افلاک) برای گردش آنها انگاشته بوده ـ خود او گفته است : این چرخها انگاریست. من انگاشتهام برای آنکه حساب ماه و خورشید و ستارگان را بسامانی اندازم. با اینحال اگر شما کتابی از فلسفه که در فارسی و عربی بسیار است بدست آورید خواهید دید دری در آن بنام «فلکیات» باز کرده و فیلسوفان دربارهی گردش چرخها و انگیزهی آن «گردش» گفتگو داشتهاند و هر یکی از پندار خود سخنی گفته. این گفته : گردش چرخها از «عشق» است. آن گفته : چرخها جان دارند. سومی گفته : هر چرخی را ستارهای که دروست میچرخاند. ببینید بروی انگاری چه پندارهایی بنیاد نهادهاند. این نمونهای از رفتار فیلسوفانست. این نشان از دوری آنان از خرد میباشد.
* * *
در این نشست چند چیز را روشن گردانیدم :
١ـ هستی روان و اینکه چگونه بآن پی میبریم.
٢ـ روان نه تنها پیرو خودخواهی نیست ، خواهاکها و کناکهایش بآخشیج آنست.
٣ـ آدمی با داشتن روان آفریدهی ویژهی برگزیدهایست.
٤ـ آدمی دارای خرد است که داور نیک و بد و راست و کج و خود در داوریهایش آزاد میباشد.
پابرگی ( از ویراینده) :
1ـ بیوسیدن (biusidan) = منتظر بودن
🔸 نشست دوم : چگونه به هستی روان پی میبریم؟. ـ (تکهی 8)
آمدیم بر سر فیلسوفان : این گزافه است که آنان «از خردمندترین آدمیان» بودهاند. فیلسوفان کالاهاشان جز پنداربافی نبوده است و کمتر بوده که پروای خرد کنند و پیروی از دستور آن نمایند.
این دستور خرد است که به هر چیزی که راه نیست باید در برابرش بازایستاد و به پندار یا انگار نگرایید. فیلسوفان این دستور را نااندیشیده گرفته مردمان را با پندارها و انگارهای خود گیج گردانیدهاند. نام «فلسفه» دررفته و مردمان از پشت سر آن آمیغهای ارجداری را میبیوسند (1). ولی ما از فیلسوفان کارهایی میبینیم که به بازیچههای کودکان مانندهتر میبوده.
برای مثل میگویم :
بطلمیوس ستارهشناس یونانی که خورشید و ماه و ستارگان را گردنده بگرد خورشید میشناخته چرخهایی (افلاک) برای گردش آنها انگاشته بوده ـ خود او گفته است : این چرخها انگاریست. من انگاشتهام برای آنکه حساب ماه و خورشید و ستارگان را بسامانی اندازم. با اینحال اگر شما کتابی از فلسفه که در فارسی و عربی بسیار است بدست آورید خواهید دید دری در آن بنام «فلکیات» باز کرده و فیلسوفان دربارهی گردش چرخها و انگیزهی آن «گردش» گفتگو داشتهاند و هر یکی از پندار خود سخنی گفته. این گفته : گردش چرخها از «عشق» است. آن گفته : چرخها جان دارند. سومی گفته : هر چرخی را ستارهای که دروست میچرخاند. ببینید بروی انگاری چه پندارهایی بنیاد نهادهاند. این نمونهای از رفتار فیلسوفانست. این نشان از دوری آنان از خرد میباشد.
* * *
در این نشست چند چیز را روشن گردانیدم :
١ـ هستی روان و اینکه چگونه بآن پی میبریم.
٢ـ روان نه تنها پیرو خودخواهی نیست ، خواهاکها و کناکهایش بآخشیج آنست.
٣ـ آدمی با داشتن روان آفریدهی ویژهی برگزیدهایست.
٤ـ آدمی دارای خرد است که داور نیک و بد و راست و کج و خود در داوریهایش آزاد میباشد.
پابرگی ( از ویراینده) :
1ـ بیوسیدن (biusidan) = منتظر بودن
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکهی 15
ما این زمینه را بپایان آوردهایم
این خود سخن روشنیست و نیاز بدلیل نمیدارد ، و ما خشنودیم که این زمینه را بپایان رسانیدهایم. در سالهای گذشتهی پیمان از جهان و زندگانی و آدمیگری سخن رانده و معنی هر یکی را تا آنجا که میبایست روشن گردانیدهایم.
ما گفتهایم : اینجهان دستگاه بیهودهای نیست و بیگمان آن را آفریدگار دانا و توانایی پدید آورده.
گفتهایم : خواست آفریدگار آسایش و خرسندی جهانیانست و چنین خواسته که جهان گام بگام پیش رود و زندگی زمان بزمان بسامانتر و پرشکوهتر گردد و این نه راست است که خدا اینجهان را خوار میدارد.
گفتهایم : آدمیان برگزیدهی آفریدگانند و خدا جهان را بدست آنان سپارده و خرد را راهنمای آنان گردانیده.
گفتهایم : آدمی را نیاز به نبرد و کشاکش نیست و این نه راست است که زندگی نبردگاه میباشد. آدمی باید بجای نبرد با همدستی زید و هر یکی از آنان دربند آسایش و خرسندی دیگران باشد.
گفتهایم : مرگ آدمی پایان هستی او نیست و روان نه از تن است که با مرگ آن نابود گردد.
گفتهایم : آبادی آنجهان بسته بآبادی اینجهانست و کارهای بیهودهای که در اینجهان سودی نمیدارد در آنجهان نیز سود نخواهد داشت و جز مایهی پشیمانی نخواهد بود.
گفتهایم : کسی را در کارهای خدا دستی نتواند بود و افسانهی میانجیگری نه راست میباشد و اینست پرداختن بمردگان و چشم پشتیبانی از آنها داشتن جز خداناشناسی و نادانی نیست.
گفتهایم : همهی آنچه صوفیان و باطنیان و خراباتیان و فیلسوفان گفتهاند و یا در کیشهای پراکنده اندیشیدهاند بیپا و بیهوده است و همه را باید از میان برداشت.
🔸 نیک و بد (1) تکهی 15
ما این زمینه را بپایان آوردهایم
این خود سخن روشنیست و نیاز بدلیل نمیدارد ، و ما خشنودیم که این زمینه را بپایان رسانیدهایم. در سالهای گذشتهی پیمان از جهان و زندگانی و آدمیگری سخن رانده و معنی هر یکی را تا آنجا که میبایست روشن گردانیدهایم.
ما گفتهایم : اینجهان دستگاه بیهودهای نیست و بیگمان آن را آفریدگار دانا و توانایی پدید آورده.
گفتهایم : خواست آفریدگار آسایش و خرسندی جهانیانست و چنین خواسته که جهان گام بگام پیش رود و زندگی زمان بزمان بسامانتر و پرشکوهتر گردد و این نه راست است که خدا اینجهان را خوار میدارد.
گفتهایم : آدمیان برگزیدهی آفریدگانند و خدا جهان را بدست آنان سپارده و خرد را راهنمای آنان گردانیده.
گفتهایم : آدمی را نیاز به نبرد و کشاکش نیست و این نه راست است که زندگی نبردگاه میباشد. آدمی باید بجای نبرد با همدستی زید و هر یکی از آنان دربند آسایش و خرسندی دیگران باشد.
گفتهایم : مرگ آدمی پایان هستی او نیست و روان نه از تن است که با مرگ آن نابود گردد.
گفتهایم : آبادی آنجهان بسته بآبادی اینجهانست و کارهای بیهودهای که در اینجهان سودی نمیدارد در آنجهان نیز سود نخواهد داشت و جز مایهی پشیمانی نخواهد بود.
گفتهایم : کسی را در کارهای خدا دستی نتواند بود و افسانهی میانجیگری نه راست میباشد و اینست پرداختن بمردگان و چشم پشتیبانی از آنها داشتن جز خداناشناسی و نادانی نیست.
گفتهایم : همهی آنچه صوفیان و باطنیان و خراباتیان و فیلسوفان گفتهاند و یا در کیشهای پراکنده اندیشیدهاند بیپا و بیهوده است و همه را باید از میان برداشت.
🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار هشتم : جان و روان (تکهی دو از دو)
چیزی که هست آدمی خویها و کارهای جانوران را نیز دارد ، و همچون ایشان خورد و خوابد و کام گزارد و بخشم و کینه برخیزد و بستیزه و کشاکش پردازد. روشنتر بگویم : او نیز کارهایی از روی خودخواهی دارد. از اینجاست میگوییم آدمی دارای دو سرشت است : یکی سرشت تن و جان که در آن با جانوران اَنباز[=شریک] است ، دیگری سرشت روان که در آن از جانوران جداست. کارهایش نیز از روی این دو سرشت است.
کسی را میبینید این زمان بر سر اندک پولی با برادر خود کشاکش میکند و ستم فرونمیگزارد ، و زمان دیگری پول بسیاری به بیگانگان میبخشد و دستگیری دریغ نمیگوید. آن از سرشت جانوریش بوده و این از سرشت مردمیش میباشد.
همیشه از آدمی کارهای آخشیج هم سر زند ، و همیشه دو دلی ازو هویدا باشد. با یکی در خشم شده مشت بَرو نوازد و پس از اندکی پشیمان شده بازگردیده پوزش خواهد. از بیچیزی ، بر سر راه ، دستگیری دریغ گفته درمیگذرد و پس از چند گامی پشیمان شده بازگردد. از نادانی بیآزرمی بیند و کینهی او را در دل گیرد و بارها خواهد بر سر او رفته کیفرش دهد و چیزی از درون او را بازدارد. اینها از کجاست؟.. یک چیزی چگونه برانگیزد و بازدارد؟!.
اگر کسی نیک پاید همیشه خود را از درون در کشاکش یابد ، همواره خود را میان دو نیرو بیند. خویهای نیک و بد نیز از اینجاست : یک سو سرشت جانوری با خویهای آن از کینه و خشم و آز و رشک و خودخواهی و چاپلوسی و دروغگویی و دغلکاری و زبونکشی ، یکسو سرشت روانی با رهنماییهای خرد. نیکی آدمی جز این نیست که براهنماییهای خرد ارج بیشتر نهاده آن را بگرایشهای تن و جان برگزیند. اگر در آدمی تنها یک سرشت است عنوان نیکخویی و بدخویی از کجاست؟!.
این گفتگو از روان بسیار سودمند است. اگرچه گوهر روان شناختنی نیست و ما راهی بآن نداریم ، لیکن از این آگاهیها در پیرامون آن تاریکیهای بسیاری روشن میگردد ، و ارج آدمی و جایگاه او شناخته میشود. این بدترین گمراهی است که در فلسفهی نوین آدمی را با چرندگان و درندگان یکسان میگیرند. بزرگا نادانیا که کسانی خود را نشناسند!.
هم باید دانست روان خرد و اندیشه را با خود دارد. اینها از بستگان آن باشند. بدینسان کالبد آدمی دو دستگاهست : یکی تن و جان با گرایشها و دریافتها و خویهای جانوران ، و دیگری روان با خرد و اندیشه و گرایشها و دریافتهای مردمی.
خرد داور نیک و بد و سود و زیانست و ما آن را سپس خواهیم شناخت اما اندیشه ، پی بردن از چیزی بچیز دیگری است. جانوران این را ندارند. این راست است بسیاری از ایشان دریافتهایی را دارند که آدمی را نیست ، مثلاً سگ هوش شگفتانگیزی دارد و امروز در پیدا کردن دزدان و آدمکشان کارهای نادیدهای ازو سر میزند ، با این حال او از اندیشه بیبهره است ، و بارها در سگکشیها دیده میشود که یکی که خوراک زهرآلود را خورده درمیغلتد دیگری این درنمییابد که از آن پرهیز جوید و نخورد.
این خود شگفت خواهد نمود که ما در اینجا بچنین سخنانی میپردازیم. چه باید کرد؟!. از بس خردها سست شده و مغزها درآشفته ما ناچاریم آسانترین چیزها را نیز بنویسیم و رشته بدست بهانهجویان ندهیم. امروز بسیار کسان سخنی را که میشنوند بجای آنکه نیک بسنجند و دمی در پیرامون آن بیندیشند پیاپی میخواهند خرده گیرند. بارها میبینیم چیزی را که با اندک اندیشه توانند دریافت ، نیندیشیده آن را عنوانی ساخته با ما روبرو میشوند. زینهار از پستی خردها !.. خدایا زینهار!..
ما چون میگوییم جانوران پروای همدیگر ندارند و غم یکدیگر نخورند کسانی بیدرنگ پرستاریای را که چهارپایان و ددان از بچههای خود دارند و مهری را که نرینه و مادینه باهم ورزند برخ ما میکشند ، و این نمیاندیشند که پرستاری آنها از بچههای خود نه از راه غمخواریست ، و باید گفت آن را ناچار و ناخواه انجام میدهند. باید گفت : این چیزیست آفریدگار در نهاد آنها نهاده تا بچهها بزرگ شوند و نژاد آنها پایدار ماند. اگر آن از روی غمخواریست از چیست بچهها چون بزرگ شوند بیکبار از آنها بیزاری جویند؟!.. از چیست به بچهی دیگری از جنس خود نپردازند؟!.
اما مهری که نرینهها با مادینهها دارند جز از راه خودخواهی نیست. هر یکی نه دیگری بلکه خوشی خویش را خواهد.
🔸 گفتار هشتم : جان و روان (تکهی دو از دو)
چیزی که هست آدمی خویها و کارهای جانوران را نیز دارد ، و همچون ایشان خورد و خوابد و کام گزارد و بخشم و کینه برخیزد و بستیزه و کشاکش پردازد. روشنتر بگویم : او نیز کارهایی از روی خودخواهی دارد. از اینجاست میگوییم آدمی دارای دو سرشت است : یکی سرشت تن و جان که در آن با جانوران اَنباز[=شریک] است ، دیگری سرشت روان که در آن از جانوران جداست. کارهایش نیز از روی این دو سرشت است.
کسی را میبینید این زمان بر سر اندک پولی با برادر خود کشاکش میکند و ستم فرونمیگزارد ، و زمان دیگری پول بسیاری به بیگانگان میبخشد و دستگیری دریغ نمیگوید. آن از سرشت جانوریش بوده و این از سرشت مردمیش میباشد.
همیشه از آدمی کارهای آخشیج هم سر زند ، و همیشه دو دلی ازو هویدا باشد. با یکی در خشم شده مشت بَرو نوازد و پس از اندکی پشیمان شده بازگردیده پوزش خواهد. از بیچیزی ، بر سر راه ، دستگیری دریغ گفته درمیگذرد و پس از چند گامی پشیمان شده بازگردد. از نادانی بیآزرمی بیند و کینهی او را در دل گیرد و بارها خواهد بر سر او رفته کیفرش دهد و چیزی از درون او را بازدارد. اینها از کجاست؟.. یک چیزی چگونه برانگیزد و بازدارد؟!.
اگر کسی نیک پاید همیشه خود را از درون در کشاکش یابد ، همواره خود را میان دو نیرو بیند. خویهای نیک و بد نیز از اینجاست : یک سو سرشت جانوری با خویهای آن از کینه و خشم و آز و رشک و خودخواهی و چاپلوسی و دروغگویی و دغلکاری و زبونکشی ، یکسو سرشت روانی با رهنماییهای خرد. نیکی آدمی جز این نیست که براهنماییهای خرد ارج بیشتر نهاده آن را بگرایشهای تن و جان برگزیند. اگر در آدمی تنها یک سرشت است عنوان نیکخویی و بدخویی از کجاست؟!.
این گفتگو از روان بسیار سودمند است. اگرچه گوهر روان شناختنی نیست و ما راهی بآن نداریم ، لیکن از این آگاهیها در پیرامون آن تاریکیهای بسیاری روشن میگردد ، و ارج آدمی و جایگاه او شناخته میشود. این بدترین گمراهی است که در فلسفهی نوین آدمی را با چرندگان و درندگان یکسان میگیرند. بزرگا نادانیا که کسانی خود را نشناسند!.
هم باید دانست روان خرد و اندیشه را با خود دارد. اینها از بستگان آن باشند. بدینسان کالبد آدمی دو دستگاهست : یکی تن و جان با گرایشها و دریافتها و خویهای جانوران ، و دیگری روان با خرد و اندیشه و گرایشها و دریافتهای مردمی.
خرد داور نیک و بد و سود و زیانست و ما آن را سپس خواهیم شناخت اما اندیشه ، پی بردن از چیزی بچیز دیگری است. جانوران این را ندارند. این راست است بسیاری از ایشان دریافتهایی را دارند که آدمی را نیست ، مثلاً سگ هوش شگفتانگیزی دارد و امروز در پیدا کردن دزدان و آدمکشان کارهای نادیدهای ازو سر میزند ، با این حال او از اندیشه بیبهره است ، و بارها در سگکشیها دیده میشود که یکی که خوراک زهرآلود را خورده درمیغلتد دیگری این درنمییابد که از آن پرهیز جوید و نخورد.
این خود شگفت خواهد نمود که ما در اینجا بچنین سخنانی میپردازیم. چه باید کرد؟!. از بس خردها سست شده و مغزها درآشفته ما ناچاریم آسانترین چیزها را نیز بنویسیم و رشته بدست بهانهجویان ندهیم. امروز بسیار کسان سخنی را که میشنوند بجای آنکه نیک بسنجند و دمی در پیرامون آن بیندیشند پیاپی میخواهند خرده گیرند. بارها میبینیم چیزی را که با اندک اندیشه توانند دریافت ، نیندیشیده آن را عنوانی ساخته با ما روبرو میشوند. زینهار از پستی خردها !.. خدایا زینهار!..
ما چون میگوییم جانوران پروای همدیگر ندارند و غم یکدیگر نخورند کسانی بیدرنگ پرستاریای را که چهارپایان و ددان از بچههای خود دارند و مهری را که نرینه و مادینه باهم ورزند برخ ما میکشند ، و این نمیاندیشند که پرستاری آنها از بچههای خود نه از راه غمخواریست ، و باید گفت آن را ناچار و ناخواه انجام میدهند. باید گفت : این چیزیست آفریدگار در نهاد آنها نهاده تا بچهها بزرگ شوند و نژاد آنها پایدار ماند. اگر آن از روی غمخواریست از چیست بچهها چون بزرگ شوند بیکبار از آنها بیزاری جویند؟!.. از چیست به بچهی دیگری از جنس خود نپردازند؟!.
اما مهری که نرینهها با مادینهها دارند جز از راه خودخواهی نیست. هر یکی نه دیگری بلکه خوشی خویش را خواهد.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
شهریاران_گمنام_اسکن.pdf
49.6 MB
🔸 شهریاران گمنام (اسکن)
🖌 احمد کسروی
☀️ تاریخی
🖌 احمد کسروی
☀️ تاریخی
✴️ شادروان مهدیه از پشتیبانان پیمان و پرچم
آقای مهدیه یکی از کسانیست که از چند سال پیش با پیمان آشنا و پاکدلانه به پشتیبانی پرداختهاند و کنون از پیشروان آزادگان تبریز هستند.
خدا میداند که این نیکمردان در آن چند سال چه نیشهای زبانی از مردم خوردهاند و چه زهرها چشیدهاند.
یکمشت مردم بیفرهنگ که چون در برابر دلیل درمیمانند زبان به تلخگویی میگشایند و از بیفرهنگی بازنمیایستند ، از دلخراشترین کارها درافتادن با آنانست.
(پرچم روزانه ش 232)
آقای مهدیه یکی از کسانیست که از چند سال پیش با پیمان آشنا و پاکدلانه به پشتیبانی پرداختهاند و کنون از پیشروان آزادگان تبریز هستند.
خدا میداند که این نیکمردان در آن چند سال چه نیشهای زبانی از مردم خوردهاند و چه زهرها چشیدهاند.
یکمشت مردم بیفرهنگ که چون در برابر دلیل درمیمانند زبان به تلخگویی میگشایند و از بیفرهنگی بازنمیایستند ، از دلخراشترین کارها درافتادن با آنانست.
(پرچم روزانه ش 232)
🔶 در پیرامون روان
🔸 نشست سوم : هودههای مادّیگری همه بیپاست ـ (تکهی 1)
در نشست گذشته بازنمودم که چگونه ما بهستی روان (و همچنان بهستی خرد) پی میبریم. این جُستار روان بسیار ارجدار است. این بیپایی فلسفهی مادّی را نیک میرساند. چندانکه فلسفهی مادّی زیانمند و شوم است ، این جستار سودمند و ارجدار میباشد.
فلسفهی مادّی که جهان را جز این دستگاه سَتَرسا[=محسوس] نمیشناسد و آدمی را همین تن و جان میشمارد ، ما از راه این جُستار ، کوتاهی دانش و بینش پیروان آن فلسفه را برخشان کشیده نشانشان میدهیم که ما در آدمی جز از تن و جان دستگاه دیگری بنام روان (که خرد و فهم و اندیشه هم از بستگان اوست) مییابیم ـ دستگاهی که آنان پی نبردهاند ـ و همین را نشان میگیریم که در پشت سر اینجهان مادّی نیز جهان دیگری هست و آنان پی نبردهاند ، و بدینسان سستی پایههای آن فلسفه را روشن میگردانیم. ولی چون در این باره بسخن درازی نیاز هست و خود از زمینهی گفتگو بیرون میباشد در اینجا بآن نمیپردازیم.
گفتگوی ما در اینجا از روانست و چنانکه گفتیم در این زمینه سخن ما از دیدهی سود و زیان زندگانیست و بیش از هر چیزی با هودههای مادّیگری کار میداریم.
هودههای مادّیگری را برایتان شمردم و اینک یکایک آنها را یاد کرده بیپاییش را بازمینمایم :
١ـ چنانکه گفتیم نخست هودهی مادّیگری بیارج و پست گردانیدن آدمیست. پیروان مادّیگری آدمی را با جانوران به یک رشته میکشند ، و این دُژفهمی (1) از آنجاست که از گوهر روانی آدمی ناآگاهند ، از آنجاست که تنها گوهر جانی او را بدیده میگیرند. راستش هم آنست که اگر آدمی تنها همین تن و جان بودی جز برتری کمی بجانوران نداشتی. ولی چنانکه گفتیم آدمی تنها تن و جان نیست و درو گوهر روان هست که بسیار والاست و دارای خیمهای[خصلت] بسیار ستودهای از نیکخواهی بجهان و دلسوزی بدیگران و آمیغپژوهی و آبادیدوستی و مانند اینها میباشد. دوباره میگویم : آدمی اگر از جنس جانورانست با آنان نه یکسانست.
آدمی اگر برخاسته از بوزینه است گو باشد. آفریدهی ویژه است ، برگزیدهی آفریدگانست. میوهی درخت آفرش است.
پیروان مادّیگری (پاردیان) باین سخنان ریشخند میکنند و از خودخواهی آدمی میدانند که خود را برگزیدهی آفریدگان میشمارد و جهان را آفریده بهر خود میپندارد.
ولی میباید گفت : جای ریشخند نیست. سخن با دلیل چه جای ریشخند است؟!. آدمی بدانسان که ما میشناسیم در رشتهی دیگر آفریدگان نیست. این غلطست که شما آن را با چهارپایان به یک رشته کشید و بالادست لیمور و بوزینه نشانید. این دُژفهمی از شما بوده.
چیزیست بسیار روشن : درمیان آفریدگان ، جنبندگان و زیندگان برتری بدیگران میدارند. درمیان زیندگان نیز آدمی از همه برتر است. گذشته از فزونیهای تنی و مغزی که فلسفهی مادّی نیز آنها را شناخته و پذیرفته یک فزونی بسیار ارجداری درمیانست ، و آن اینکه جانوران ، دست و پا بستهی زنجیر خودخواهیند و هر یکی جز درپی خوشیهای خود نتواند بود. ولی آدمی ، آزاد و دست و پایش باز است. آدمی اگر گوهر روانیش نیرومند گردد ، سرچشمهی خواهاکها و کناکهایش نیکخواهی و آبادیدوستی و دادگری و اینگونه خیمهای بسیار والاست و اینها چیزهاییست که جز درو نیست و خود مایهی شایندگی[=لیاقت] او میباشد. اینهاست دلیل آنکه آدمی برگزیدهی آفریدگانست.
اما جهان بسیار بزرگست و ما نمیدانیم خدا آن را بهر که آفریده. این میدانیم این زمین را بهر آدمیان آفریده و زیستگاه آنان گردانیده. این میدانیم که زمین را بدست آدمیان سپارده که آبادش کنند و از بدیها (تا آنجا که تواند بود) بپیرایند.
زمین سپارده بدست آدمیانست و آدمیان براه بردن آن ، هم توانا و هم شایایند[=لایقند].
پابرگی :
1ـ دُژ پیشوندیست بمعنی بدیای که با درشتی توأم باشد. ـ ویراینده
🔸 نشست سوم : هودههای مادّیگری همه بیپاست ـ (تکهی 1)
در نشست گذشته بازنمودم که چگونه ما بهستی روان (و همچنان بهستی خرد) پی میبریم. این جُستار روان بسیار ارجدار است. این بیپایی فلسفهی مادّی را نیک میرساند. چندانکه فلسفهی مادّی زیانمند و شوم است ، این جستار سودمند و ارجدار میباشد.
فلسفهی مادّی که جهان را جز این دستگاه سَتَرسا[=محسوس] نمیشناسد و آدمی را همین تن و جان میشمارد ، ما از راه این جُستار ، کوتاهی دانش و بینش پیروان آن فلسفه را برخشان کشیده نشانشان میدهیم که ما در آدمی جز از تن و جان دستگاه دیگری بنام روان (که خرد و فهم و اندیشه هم از بستگان اوست) مییابیم ـ دستگاهی که آنان پی نبردهاند ـ و همین را نشان میگیریم که در پشت سر اینجهان مادّی نیز جهان دیگری هست و آنان پی نبردهاند ، و بدینسان سستی پایههای آن فلسفه را روشن میگردانیم. ولی چون در این باره بسخن درازی نیاز هست و خود از زمینهی گفتگو بیرون میباشد در اینجا بآن نمیپردازیم.
گفتگوی ما در اینجا از روانست و چنانکه گفتیم در این زمینه سخن ما از دیدهی سود و زیان زندگانیست و بیش از هر چیزی با هودههای مادّیگری کار میداریم.
هودههای مادّیگری را برایتان شمردم و اینک یکایک آنها را یاد کرده بیپاییش را بازمینمایم :
١ـ چنانکه گفتیم نخست هودهی مادّیگری بیارج و پست گردانیدن آدمیست. پیروان مادّیگری آدمی را با جانوران به یک رشته میکشند ، و این دُژفهمی (1) از آنجاست که از گوهر روانی آدمی ناآگاهند ، از آنجاست که تنها گوهر جانی او را بدیده میگیرند. راستش هم آنست که اگر آدمی تنها همین تن و جان بودی جز برتری کمی بجانوران نداشتی. ولی چنانکه گفتیم آدمی تنها تن و جان نیست و درو گوهر روان هست که بسیار والاست و دارای خیمهای[خصلت] بسیار ستودهای از نیکخواهی بجهان و دلسوزی بدیگران و آمیغپژوهی و آبادیدوستی و مانند اینها میباشد. دوباره میگویم : آدمی اگر از جنس جانورانست با آنان نه یکسانست.
آدمی اگر برخاسته از بوزینه است گو باشد. آفریدهی ویژه است ، برگزیدهی آفریدگانست. میوهی درخت آفرش است.
پیروان مادّیگری (پاردیان) باین سخنان ریشخند میکنند و از خودخواهی آدمی میدانند که خود را برگزیدهی آفریدگان میشمارد و جهان را آفریده بهر خود میپندارد.
ولی میباید گفت : جای ریشخند نیست. سخن با دلیل چه جای ریشخند است؟!. آدمی بدانسان که ما میشناسیم در رشتهی دیگر آفریدگان نیست. این غلطست که شما آن را با چهارپایان به یک رشته کشید و بالادست لیمور و بوزینه نشانید. این دُژفهمی از شما بوده.
چیزیست بسیار روشن : درمیان آفریدگان ، جنبندگان و زیندگان برتری بدیگران میدارند. درمیان زیندگان نیز آدمی از همه برتر است. گذشته از فزونیهای تنی و مغزی که فلسفهی مادّی نیز آنها را شناخته و پذیرفته یک فزونی بسیار ارجداری درمیانست ، و آن اینکه جانوران ، دست و پا بستهی زنجیر خودخواهیند و هر یکی جز درپی خوشیهای خود نتواند بود. ولی آدمی ، آزاد و دست و پایش باز است. آدمی اگر گوهر روانیش نیرومند گردد ، سرچشمهی خواهاکها و کناکهایش نیکخواهی و آبادیدوستی و دادگری و اینگونه خیمهای بسیار والاست و اینها چیزهاییست که جز درو نیست و خود مایهی شایندگی[=لیاقت] او میباشد. اینهاست دلیل آنکه آدمی برگزیدهی آفریدگانست.
اما جهان بسیار بزرگست و ما نمیدانیم خدا آن را بهر که آفریده. این میدانیم این زمین را بهر آدمیان آفریده و زیستگاه آنان گردانیده. این میدانیم که زمین را بدست آدمیان سپارده که آبادش کنند و از بدیها (تا آنجا که تواند بود) بپیرایند.
زمین سپارده بدست آدمیانست و آدمیان براه بردن آن ، هم توانا و هم شایایند[=لایقند].
پابرگی :
1ـ دُژ پیشوندیست بمعنی بدیای که با درشتی توأم باشد. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکهی 16
ما چه میخواهیم و درپی چه هستیم؟..
ما اینها را روشن گردانیده و بدینسان معنی جهان و زندگی را تا آنجا که میتوانستهایم بازنمودهایم. کنون ببینیم ما خود چه میخواهیم و درپی چه هستیم. زیرا این هم دانستنی است و یک توده که برای خود در زندگانی خواستی یا آرمانی ندارد از پیشرفت بیبهره گردد ، و خود باید گفت پیشرفت برای او معنایی ندارد. آخر تو کجا را آهنگ کردهای تا بسوی آن پیش روی؟!.. یک تودهی بیآرمان هرگز بپای دیگران نرسد. ببینید جدایی از کجا تا بکجاست : شما چند تن از خانه بیرون آمدهاید و آهنگ یک جای دوری میدارید که یک کار ارجمندی را انجام دهید ، چون یک خواهشی را دنبال میکنید در خیابان نایستید و یکسر بآنجا شتابید و از گام زدن نفرسایید و با همراهان گویان و شنوان و دلشادان راه پیمایید. ولی اگر از خانه بیرون آمدهاید و آهنگ هیچ جا را نمیدارید ، ناچار ندانید کجا روید و در راه درمانید و خیابان را هم درازا و هم پهنایش را پیمایید و راهی را که رفتهاید نافهمیده بازگردید و همراهانتان یکی باین کوچه پیچد و یکی بآن دکان دررود و بدینسان پراکنده شوید و بهیچ نتیجهای نرسید. اینست جدایی میانهی آن تودهای که در زندگی خواستی را دنبال میکند و با تودهای که نمیداند چه میخواهد و درپی چیست.
خواهید گفت : خواست ما در زندگی چه باشد؟.. میگویم : ما باید چند خواست [را] در یک جا دنبال کنیم :
نخست : به پیشرفت جهان کوشیم که خود پیش رویم و دیگران را هم پیش بریم. زیرا چنانکه گفتیم این خواست آفریدگار است و همیشه چنین بوده است و خواهد بود.
دوم : تودهی خود را نیرومند و انبوه گردانیم تا در میدان نبردی که میان تودههای جهان باز شده ، لگدمال و نابود نشویم.
سوم : در کردار و رفتار خود دربند آسایش همگان باشیم و خوشی و آسودگی خود را در خوشی و آسودگی همگان شناسیم.
چهارم : هر یکی خود را ستوده و آراسته گردانیم و به نیکخویی و پاکدرونی کوشیم و بدینسان بر ارج خود بیفزاییم.
اینها خواستهاییست که باید همگی داریم و در شناختن نیک و بد نیز اینها را بدیده گیریم که هر آنچه با اینها میسازد و مایهی پیشرفت اینها میباشد نیک ، و هر آنچه با اینها نمیسازد بد شناسیم.
🔸 نیک و بد (1) تکهی 16
ما چه میخواهیم و درپی چه هستیم؟..
ما اینها را روشن گردانیده و بدینسان معنی جهان و زندگی را تا آنجا که میتوانستهایم بازنمودهایم. کنون ببینیم ما خود چه میخواهیم و درپی چه هستیم. زیرا این هم دانستنی است و یک توده که برای خود در زندگانی خواستی یا آرمانی ندارد از پیشرفت بیبهره گردد ، و خود باید گفت پیشرفت برای او معنایی ندارد. آخر تو کجا را آهنگ کردهای تا بسوی آن پیش روی؟!.. یک تودهی بیآرمان هرگز بپای دیگران نرسد. ببینید جدایی از کجا تا بکجاست : شما چند تن از خانه بیرون آمدهاید و آهنگ یک جای دوری میدارید که یک کار ارجمندی را انجام دهید ، چون یک خواهشی را دنبال میکنید در خیابان نایستید و یکسر بآنجا شتابید و از گام زدن نفرسایید و با همراهان گویان و شنوان و دلشادان راه پیمایید. ولی اگر از خانه بیرون آمدهاید و آهنگ هیچ جا را نمیدارید ، ناچار ندانید کجا روید و در راه درمانید و خیابان را هم درازا و هم پهنایش را پیمایید و راهی را که رفتهاید نافهمیده بازگردید و همراهانتان یکی باین کوچه پیچد و یکی بآن دکان دررود و بدینسان پراکنده شوید و بهیچ نتیجهای نرسید. اینست جدایی میانهی آن تودهای که در زندگی خواستی را دنبال میکند و با تودهای که نمیداند چه میخواهد و درپی چیست.
خواهید گفت : خواست ما در زندگی چه باشد؟.. میگویم : ما باید چند خواست [را] در یک جا دنبال کنیم :
نخست : به پیشرفت جهان کوشیم که خود پیش رویم و دیگران را هم پیش بریم. زیرا چنانکه گفتیم این خواست آفریدگار است و همیشه چنین بوده است و خواهد بود.
دوم : تودهی خود را نیرومند و انبوه گردانیم تا در میدان نبردی که میان تودههای جهان باز شده ، لگدمال و نابود نشویم.
سوم : در کردار و رفتار خود دربند آسایش همگان باشیم و خوشی و آسودگی خود را در خوشی و آسودگی همگان شناسیم.
چهارم : هر یکی خود را ستوده و آراسته گردانیم و به نیکخویی و پاکدرونی کوشیم و بدینسان بر ارج خود بیفزاییم.
اینها خواستهاییست که باید همگی داریم و در شناختن نیک و بد نیز اینها را بدیده گیریم که هر آنچه با اینها میسازد و مایهی پیشرفت اینها میباشد نیک ، و هر آنچه با اینها نمیسازد بد شناسیم.
🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار نهم : جاویدانی روان (تکهی یک از دو)
جاویدانی روان پایهای از دین است. همیشه کسانی آن را نپذیرفتهاند ، و امروز «مادیگری» بیکبار آن را بیپا میشناسد و انبوه مردمان از آن روگردانند و با دانشها ناسازگارش میشمارند. کسانی نیز چنین میگویند : «آدمی چون از نابودی میترسد و همیشه برای خود زندگی جاوید میخواهد ، از روی این ترس و خواهش است که بجاویدانی روان میگراید».
ولی اگر راستی را خواهند جاویدانی روان بدینسان بیپایه نیست و این باور از ترس و آرزو پدید نیامده. این گمانها از نشناختن روان و جدایی نگزاردن میان آن با جان برخاسته. کسانی که خود را نشناسند و آدمی را از چهارپایان جدا نگیرند چه شگفت که جاودانی روان را هم درنیابند؟! اینان روان را از مادّه و دربند قانونهای آن میشناسند ، و ما بازنمودیم که روان نه چنانست. دوباره میگویم : همدردیای که آدمیان باهم دارند از قانون مادیگری بیرونست. ببینید ، مردی که گرسنهای را میبیند ، و دلش بَرو میسوزد ، و نان خود را باو میدهد ، و خرسند و خندان میگذرد ، در این کار او سه شگفتی هست که از قانون خودخواهی بیرونست : از چه دلش باو سوخت؟!. از چه او را بر خود برگزیده نانش را باو داد؟!. از چه سیری او را دیده خرسند و خندان گردید؟!. پیروان مادیگری باین پرسشها چه پاسخ میدهند؟!.
یک دسته که سر فهمیدن ندارند و به هر چیزی نااندیشیده پاسخ دهند در اینجا نیز خواهند گفت : اینها از بهر نام درآوردن ، و یا در سایهی دینداری و بامید پاداش آنجهانست. ولی این گزارش سخت بیجاست. چه فراوان نیکیها که جای هیچ یک از اینها نیست. اگر یک بیدینی در بیابانی تنها بیک درماندهای فرارسد دست او را نخواهد گرفت؟!. وانگاه غم دیگران را خوردن که در نهاد هر کسیست چه پاداشی دارد. چه نامی از آن درآید؟!. پس از همه آیا باور کردنیست که کسی باین امیدها دست از جان بشوید؟!. ما بارها دیده و بارها شنیدهایم که کسانی در راه رهانیدن دیگران دست از جان خود شستهاند.
آری دینداری جربزهی همدردی و نیکوکاری را در آدمیان فزونتر گرداند. ولی چیزی تا در نهاد کسی نباشد نتوان آن را افزودن یا کاستن.
خواست ما از این گفتهها یک چیز است ، و آن اینکه روان جز از جان و خود ویژهی آدمی میباشد ، و با همهی پیوستگی با تن و جان ، خود گوهر جدایی میدارد ، و از جهان مادی والاتر و از قانونهای آن آزاد است و اینست آن را مرگ نیست. این گفتهی خود مادیانست که هیچ چیز در اینجهان نابود نگردد. و اینکه آدمی یا یک جانوری میمیرد اگر راستی را بخواهیم تن او از کار افتاده و خونش از گردش بازمانده ، و اینست زندگی را از دست داده ، سپس هم تن از هم پراکنده و هر آخشیجی (1) بجای خود بازخواهد گشت. اینست مرگ ، و همهی اینها جز دربارهی تن و جان نیست و روان که نه از جهان مادیست او را از این گزندی نخواهد بود ، و از تن جدا گشته همچنان بازخواهد ماند.
اینها از راه دانشهاست. خواستم بدانید دانشها با جاویدانی روان نه تنها ناسازگار نیست ، بدرستی آن دلیل نیز دربر دارد. از آنسوی با آگاهیای که ما را از آراستگی جهان و دانایی آفریدگار است این باور نکردنیست که آدمی را از بهر زمان کمی باینجهان آورد و پس از آن نابودش سازد.
پابرگی :
1ـ یک معنی دیگرِ آخشیج ، عنصر میباشد. ـ ویراینده
🔸 گفتار نهم : جاویدانی روان (تکهی یک از دو)
جاویدانی روان پایهای از دین است. همیشه کسانی آن را نپذیرفتهاند ، و امروز «مادیگری» بیکبار آن را بیپا میشناسد و انبوه مردمان از آن روگردانند و با دانشها ناسازگارش میشمارند. کسانی نیز چنین میگویند : «آدمی چون از نابودی میترسد و همیشه برای خود زندگی جاوید میخواهد ، از روی این ترس و خواهش است که بجاویدانی روان میگراید».
ولی اگر راستی را خواهند جاویدانی روان بدینسان بیپایه نیست و این باور از ترس و آرزو پدید نیامده. این گمانها از نشناختن روان و جدایی نگزاردن میان آن با جان برخاسته. کسانی که خود را نشناسند و آدمی را از چهارپایان جدا نگیرند چه شگفت که جاودانی روان را هم درنیابند؟! اینان روان را از مادّه و دربند قانونهای آن میشناسند ، و ما بازنمودیم که روان نه چنانست. دوباره میگویم : همدردیای که آدمیان باهم دارند از قانون مادیگری بیرونست. ببینید ، مردی که گرسنهای را میبیند ، و دلش بَرو میسوزد ، و نان خود را باو میدهد ، و خرسند و خندان میگذرد ، در این کار او سه شگفتی هست که از قانون خودخواهی بیرونست : از چه دلش باو سوخت؟!. از چه او را بر خود برگزیده نانش را باو داد؟!. از چه سیری او را دیده خرسند و خندان گردید؟!. پیروان مادیگری باین پرسشها چه پاسخ میدهند؟!.
یک دسته که سر فهمیدن ندارند و به هر چیزی نااندیشیده پاسخ دهند در اینجا نیز خواهند گفت : اینها از بهر نام درآوردن ، و یا در سایهی دینداری و بامید پاداش آنجهانست. ولی این گزارش سخت بیجاست. چه فراوان نیکیها که جای هیچ یک از اینها نیست. اگر یک بیدینی در بیابانی تنها بیک درماندهای فرارسد دست او را نخواهد گرفت؟!. وانگاه غم دیگران را خوردن که در نهاد هر کسیست چه پاداشی دارد. چه نامی از آن درآید؟!. پس از همه آیا باور کردنیست که کسی باین امیدها دست از جان بشوید؟!. ما بارها دیده و بارها شنیدهایم که کسانی در راه رهانیدن دیگران دست از جان خود شستهاند.
آری دینداری جربزهی همدردی و نیکوکاری را در آدمیان فزونتر گرداند. ولی چیزی تا در نهاد کسی نباشد نتوان آن را افزودن یا کاستن.
خواست ما از این گفتهها یک چیز است ، و آن اینکه روان جز از جان و خود ویژهی آدمی میباشد ، و با همهی پیوستگی با تن و جان ، خود گوهر جدایی میدارد ، و از جهان مادی والاتر و از قانونهای آن آزاد است و اینست آن را مرگ نیست. این گفتهی خود مادیانست که هیچ چیز در اینجهان نابود نگردد. و اینکه آدمی یا یک جانوری میمیرد اگر راستی را بخواهیم تن او از کار افتاده و خونش از گردش بازمانده ، و اینست زندگی را از دست داده ، سپس هم تن از هم پراکنده و هر آخشیجی (1) بجای خود بازخواهد گشت. اینست مرگ ، و همهی اینها جز دربارهی تن و جان نیست و روان که نه از جهان مادیست او را از این گزندی نخواهد بود ، و از تن جدا گشته همچنان بازخواهد ماند.
اینها از راه دانشهاست. خواستم بدانید دانشها با جاویدانی روان نه تنها ناسازگار نیست ، بدرستی آن دلیل نیز دربر دارد. از آنسوی با آگاهیای که ما را از آراستگی جهان و دانایی آفریدگار است این باور نکردنیست که آدمی را از بهر زمان کمی باینجهان آورد و پس از آن نابودش سازد.
پابرگی :
1ـ یک معنی دیگرِ آخشیج ، عنصر میباشد. ـ ویراینده
NikoBad (1) 2.pdf
459.2 KB
🔸 نیک و بد (1)
(تکهی دو)
🔹 چه باید کرد؟..
🔹 نیک و بد را چگونه توان شناخت؟..
🔹 ما این زمینه را بپایان آوردهایم
(تکهی دو)
🔹 چه باید کرد؟..
🔹 نیک و بد را چگونه توان شناخت؟..
🔹 ما این زمینه را بپایان آوردهایم
🔶 در پیرامون روان
🔸 نشست سوم : هودههای مادّیگری همه بیپاست ـ (تکهی 2)
این گفتگو دربارهی آدمی و آنچه فلسفهی مادّی در این باره گفته ، بیاد من میآورد اندیشهای را : در قرنهای نخست اسلامی هنگامی که صوفیگری بشرق آمد چون یکی از آموزاکهایش (1) «وحدت وجود» (یا یکی بودن هستی) میبود و همه را با خدا یکی میشمرد ، این بکسانی خوش میافتاد که میشنیدند خدایند و از خدا نه جدایند. اینبود کوک میشدند و بمیان میافتادند و خدایی میفروختند. از یکسو در بازارها بگدایی میپرداختند و شکم خود را با صد پستی پر میگردانیدند و از یکسو لاف از خدایی زده «سبحانی ما أعظم شأنی» (2) میگفتند.
میباید گفت : آموزاکهای مادّیگری و بپای بوزینه آوردن آدمی که امروز درمیانست کیفر لافهای خنک آنروزیست.
یکی از آشنایان سَهِشهای خود را در این زمینه چنین بازمینماید : نخست بار که در کتابهای صوفیان داستان «وحدت وجود» را خواندم بسیار بخود بالیدم. تو گفتی درِ خانه را زدند و مژده آوردند که تو پادشاه شدهای. با خود گفتم : «هیهای! ما خدا میبودهایم و نمیدانستهایم». نزدیک میبود همچون شِبلی و بایزید بمیان افتم و آواز «لیس فی جُبَّتی الی الله» (3) برآورم. چندی نگذشت که چیزهایی از فلسفهی داروین از راه کتابهای مصری در ایران پراکنده شد و بمن بسیار بد افتاد اینکه شنیدم آدمی زادهی بوزینه است و سَهِشهای شگفتی در من پدید آورد. تو گفتی مرغی میبودم که در فضای بسیار بلند میپریدم ، ناگهان پرها و بالهایم کنده شد و من از آن بالا بزمین افتادم.
این سخن شوخیآمیز است. ولی ناراست نیست. این اندیشههای مادّیگری را بازگشت آن اندیشههای صوفیانه توان شمرد. به هر حال ما میگوییم : نه آن و نه این. آدمی نه خدا میبوده و نه همپایهی بوزینه است. آفریدهی ویژهی برگزیدهایست.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ آموزاک (آموز + آک) = تعلیم ؛ آموزاکها = تعلیمات
2ـ معنی : خدایم و کارم بسیار بزرگست.
3ـ معنی : در رخت من چیزی جز خدا نیست!
🔸 نشست سوم : هودههای مادّیگری همه بیپاست ـ (تکهی 2)
این گفتگو دربارهی آدمی و آنچه فلسفهی مادّی در این باره گفته ، بیاد من میآورد اندیشهای را : در قرنهای نخست اسلامی هنگامی که صوفیگری بشرق آمد چون یکی از آموزاکهایش (1) «وحدت وجود» (یا یکی بودن هستی) میبود و همه را با خدا یکی میشمرد ، این بکسانی خوش میافتاد که میشنیدند خدایند و از خدا نه جدایند. اینبود کوک میشدند و بمیان میافتادند و خدایی میفروختند. از یکسو در بازارها بگدایی میپرداختند و شکم خود را با صد پستی پر میگردانیدند و از یکسو لاف از خدایی زده «سبحانی ما أعظم شأنی» (2) میگفتند.
میباید گفت : آموزاکهای مادّیگری و بپای بوزینه آوردن آدمی که امروز درمیانست کیفر لافهای خنک آنروزیست.
یکی از آشنایان سَهِشهای خود را در این زمینه چنین بازمینماید : نخست بار که در کتابهای صوفیان داستان «وحدت وجود» را خواندم بسیار بخود بالیدم. تو گفتی درِ خانه را زدند و مژده آوردند که تو پادشاه شدهای. با خود گفتم : «هیهای! ما خدا میبودهایم و نمیدانستهایم». نزدیک میبود همچون شِبلی و بایزید بمیان افتم و آواز «لیس فی جُبَّتی الی الله» (3) برآورم. چندی نگذشت که چیزهایی از فلسفهی داروین از راه کتابهای مصری در ایران پراکنده شد و بمن بسیار بد افتاد اینکه شنیدم آدمی زادهی بوزینه است و سَهِشهای شگفتی در من پدید آورد. تو گفتی مرغی میبودم که در فضای بسیار بلند میپریدم ، ناگهان پرها و بالهایم کنده شد و من از آن بالا بزمین افتادم.
این سخن شوخیآمیز است. ولی ناراست نیست. این اندیشههای مادّیگری را بازگشت آن اندیشههای صوفیانه توان شمرد. به هر حال ما میگوییم : نه آن و نه این. آدمی نه خدا میبوده و نه همپایهی بوزینه است. آفریدهی ویژهی برگزیدهایست.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ آموزاک (آموز + آک) = تعلیم ؛ آموزاکها = تعلیمات
2ـ معنی : خدایم و کارم بسیار بزرگست.
3ـ معنی : در رخت من چیزی جز خدا نیست!
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیک و بد (1) تکهی 17
اینست ما نخستین نیک «راستیپرستی» و «نیکیدوستی» ، و نخستین بد «گردنکشی» و «پافشاری بر کجی و نادانی» و «رشک» و «خودخواهی» را میشماریم. زیرا چنانکه گفتیم بزرگترین و گرانمایهترین خواست ، پیشرفت جهان میباشد و آن جز در سایهی راستیپرستی و نیکیدوستی آدمیان نتواند بود. همیشه راه پیشرفت اینست که یکی برخیزد و با گمراهیها و آلودگیها به نبرد پردازد و دیگران مردانه به یاری او کوشند و براستیها و نیکیها پیشرفت دهند. مردان بزرگ و بنام همیشه از میان اینان برخاسته و هر نیکی در جهان با دست اینان انجام گرفته.
دومین نیک «نبرد کردن با اندیشههای پراکنده و پندارهای بیهوده» و دومین بد «پافشاری بروی آن اندیشهها و پندارها» را میشماریم.
زیرا چنانکه گفتیم یک خواست گرانمایهی دیگر نیرومندی و آزادی توده میباشد و گام نخست در راه آن خواست ، یکی شدن اندیشههاست. یک مردمی را با اندیشههای پراکنده توده نتوان نامید و اگرچه شمارهشان بصدملیونها و دوصدملیونها رسد از آزادی و وارستگی بهره نتوانند یافت.
سومین نیکی «در کردار و رفتار سود توده را بدیده گرفتن» و سومین بد «تنها خود را خواستن و دربند خوشیهای خود بودن» است. زیرا چنانکه گفتیم یک خواست بزرگ دیگر دربند آسایش همگان بودنست و آن جز در نتیجهی از خود گذشتن و سود توده را بسود خود برگزیدن نیست. کنون باین سه چیز بس میکنیم. اینها چیزهاییست که بیشتر مردم نمیدانند و نامش را هم نشنیدهاند. ولی اینها دیباچهی نیکیهاست و تا اینها نباشد دیگر کارها همه بیهوده است ، و ما نیز تا اینها را نیک روشن نگردانیم و کوششهایی در راه رواجش نکنیم بگفتگو از نیک و بد دیگری نخواهیم پرداخت.
🔸 نیک و بد (1) تکهی 17
اینست ما نخستین نیک «راستیپرستی» و «نیکیدوستی» ، و نخستین بد «گردنکشی» و «پافشاری بر کجی و نادانی» و «رشک» و «خودخواهی» را میشماریم. زیرا چنانکه گفتیم بزرگترین و گرانمایهترین خواست ، پیشرفت جهان میباشد و آن جز در سایهی راستیپرستی و نیکیدوستی آدمیان نتواند بود. همیشه راه پیشرفت اینست که یکی برخیزد و با گمراهیها و آلودگیها به نبرد پردازد و دیگران مردانه به یاری او کوشند و براستیها و نیکیها پیشرفت دهند. مردان بزرگ و بنام همیشه از میان اینان برخاسته و هر نیکی در جهان با دست اینان انجام گرفته.
دومین نیک «نبرد کردن با اندیشههای پراکنده و پندارهای بیهوده» و دومین بد «پافشاری بروی آن اندیشهها و پندارها» را میشماریم.
زیرا چنانکه گفتیم یک خواست گرانمایهی دیگر نیرومندی و آزادی توده میباشد و گام نخست در راه آن خواست ، یکی شدن اندیشههاست. یک مردمی را با اندیشههای پراکنده توده نتوان نامید و اگرچه شمارهشان بصدملیونها و دوصدملیونها رسد از آزادی و وارستگی بهره نتوانند یافت.
سومین نیکی «در کردار و رفتار سود توده را بدیده گرفتن» و سومین بد «تنها خود را خواستن و دربند خوشیهای خود بودن» است. زیرا چنانکه گفتیم یک خواست بزرگ دیگر دربند آسایش همگان بودنست و آن جز در نتیجهی از خود گذشتن و سود توده را بسود خود برگزیدن نیست. کنون باین سه چیز بس میکنیم. اینها چیزهاییست که بیشتر مردم نمیدانند و نامش را هم نشنیدهاند. ولی اینها دیباچهی نیکیهاست و تا اینها نباشد دیگر کارها همه بیهوده است ، و ما نیز تا اینها را نیک روشن نگردانیم و کوششهایی در راه رواجش نکنیم بگفتگو از نیک و بد دیگری نخواهیم پرداخت.
🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار نهم : جاویدانی روان (تکهی دو از دو)
این را باید پذیرفت که آدمی برگزیدهی آفریدههاست ، و خدا او را برتری داده ، و کوه و دشت و دریا و هوا و همه را رام او ساخته ، و رستنیها و جانوران همه را زیردست او نهاده. پس چه سزاست که بهرهی او از زندگی کمتر از جانوران و درختان باشد؟!..
درِ جاویدانی روان مرا تا این اندازه باز شده و مینویسم و فزونتر از این را بهنگام خود نگه میدارم. سخنان دیگری هست و کنون مرا روشن نیست و بدانها نمیپردازم. من در جایی که راهی را باز میکنم خود نیز از راهروانم ، و از پی راهنمایی گام بگام پیش میروم.
با این بیماری و درماندگی که خردها راست همه راستیها را نتوانند دریافت ، و این ناچاریست که ما در گفتارهای خود اندازه نگه داریم و همهی راستیها را بیکبار ننویسیم. کسانی امروز جهان را از هر باره در پیشرفت میشناسند ، ولی نه چنانست. امروز خردها چه در شرق و چه در غرب ، سخت ناتوانست ، و مردمان از دریافت راستیها و پی بردن بسود و زیان بسی دورند.
این را هم باید گفت : کسانی که میمیرند از اینجهان بیکبار دور میافتند و زندگان را با روانهای مردگان از هیچ راه پیوستگی نتواند بود. داستان گفتگو با روانها که از اروپا برخاسته و در همه جا رواج یافته و هزاران کسان بآن گراییدهاند ، و هزارها کتاب در پیرامون آن نوشتهاند ، بنیادی از دانش و خرد ندارد و سراپا دروغ و فریب است. ولی این شگفت که کسانی از هواداران دین آن را چیز پایهداری شناختهاند و از آن دلیلی بجاویدانی روان پدید آوردهاند. باید گفت کار بیجایی کردهاند ، و داستان ایشان داستان آن کسیست که بنیاد خانه را کنده پر از برف و یخ گرداند ، و بیخردانه بخود بالد و این نداند چون تابستان فرارسد آن بنیاد از هم رفته و خانه خواهد برافتاد.
این یکی از گرفتاریهای زمان ماست که بیمایگانی بیآنکه بدانند دین چیست و از بهر چیست و از چه راهی تواند پیش رفت ، بهواداری آن برخاستهاند و هر سخنی که از اروپا میشنوند و مانندگی میان آن با دین مییابند ، نافهمیده و ناسنجیده و درست از نادرست نشناخته ، فرامیگیرند و با دین پیوند میدهند. ولی این کار نتیجهی درستی ندارد و جز زیان سودی از آن برنخیزد.
کسی که داستان گفتگو با مردگان را میشنود باید نخست درستی و استواری آن را دریابد و آنگاه از آن دلیلی بیاری دین پدید آورد. یک افسانهی بیپایی را گرفتن و از آن دلیل بجاویدانی روان آوردن جز دین را هرچه بیارجتر و نااستوارتر نشان دادن نیست.
🔸 گفتار نهم : جاویدانی روان (تکهی دو از دو)
این را باید پذیرفت که آدمی برگزیدهی آفریدههاست ، و خدا او را برتری داده ، و کوه و دشت و دریا و هوا و همه را رام او ساخته ، و رستنیها و جانوران همه را زیردست او نهاده. پس چه سزاست که بهرهی او از زندگی کمتر از جانوران و درختان باشد؟!..
درِ جاویدانی روان مرا تا این اندازه باز شده و مینویسم و فزونتر از این را بهنگام خود نگه میدارم. سخنان دیگری هست و کنون مرا روشن نیست و بدانها نمیپردازم. من در جایی که راهی را باز میکنم خود نیز از راهروانم ، و از پی راهنمایی گام بگام پیش میروم.
با این بیماری و درماندگی که خردها راست همه راستیها را نتوانند دریافت ، و این ناچاریست که ما در گفتارهای خود اندازه نگه داریم و همهی راستیها را بیکبار ننویسیم. کسانی امروز جهان را از هر باره در پیشرفت میشناسند ، ولی نه چنانست. امروز خردها چه در شرق و چه در غرب ، سخت ناتوانست ، و مردمان از دریافت راستیها و پی بردن بسود و زیان بسی دورند.
این را هم باید گفت : کسانی که میمیرند از اینجهان بیکبار دور میافتند و زندگان را با روانهای مردگان از هیچ راه پیوستگی نتواند بود. داستان گفتگو با روانها که از اروپا برخاسته و در همه جا رواج یافته و هزاران کسان بآن گراییدهاند ، و هزارها کتاب در پیرامون آن نوشتهاند ، بنیادی از دانش و خرد ندارد و سراپا دروغ و فریب است. ولی این شگفت که کسانی از هواداران دین آن را چیز پایهداری شناختهاند و از آن دلیلی بجاویدانی روان پدید آوردهاند. باید گفت کار بیجایی کردهاند ، و داستان ایشان داستان آن کسیست که بنیاد خانه را کنده پر از برف و یخ گرداند ، و بیخردانه بخود بالد و این نداند چون تابستان فرارسد آن بنیاد از هم رفته و خانه خواهد برافتاد.
این یکی از گرفتاریهای زمان ماست که بیمایگانی بیآنکه بدانند دین چیست و از بهر چیست و از چه راهی تواند پیش رفت ، بهواداری آن برخاستهاند و هر سخنی که از اروپا میشنوند و مانندگی میان آن با دین مییابند ، نافهمیده و ناسنجیده و درست از نادرست نشناخته ، فرامیگیرند و با دین پیوند میدهند. ولی این کار نتیجهی درستی ندارد و جز زیان سودی از آن برنخیزد.
کسی که داستان گفتگو با مردگان را میشنود باید نخست درستی و استواری آن را دریابد و آنگاه از آن دلیلی بیاری دین پدید آورد. یک افسانهی بیپایی را گرفتن و از آن دلیل بجاویدانی روان آوردن جز دین را هرچه بیارجتر و نااستوارتر نشان دادن نیست.
Adliye 37-40.pdf
928.6 KB
🔸 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
(تکههای 37 تا 40 یکجا در یک فایل)
🔹 37ـ داستان شگفتی که رخ داد
🔹 38ـ کار بازرسی که بمن دادند
🔹 39ـ چگونه مدعیالعموم تهران گردیدم
🔹 40ـ چگونه از تهران دورم راندند
(تکههای 37 تا 40 یکجا در یک فایل)
🔹 37ـ داستان شگفتی که رخ داد
🔹 38ـ کار بازرسی که بمن دادند
🔹 39ـ چگونه مدعیالعموم تهران گردیدم
🔹 40ـ چگونه از تهران دورم راندند
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
صوفیگری.pdf
741.6 KB
🔸 صوفیگری
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🔶 در پیرامون روان
🔸 نشست سوم : هودههای مادّیگری همه بیپاست ـ (تکهی 3)
٢ـ دوم هودهی [=نتیجهی] مادّیگری آدمی را نیکیپذیر ندانستن و از نیکی آن نومید بودنست. این دُژفهمی از دو جا برخاسته : یکی آنکه سرچشمهی خواهاکها (1) و کناکهای (2) آدمی را جز خودخواهی ندانستهاند و پیداست که با چنان حالی نیکی ازو چشم نتوان داشت. دیگر اینکه آدمی را بپای جانوران بردهاند و خود پیداست که جانوران نیکیناپذیرند.
از آنسو این بیگفتگوست که آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود. پستی خیمهای آدمی همانهاست که بوده است و هست و امید دیگر شدن بآنها نتوان بست.
ولی ما باینها پاسخ دادهایم. سرچشمهی خواهاکها و کناکهای آدمی تنها خودخواهی نیست. آدمی با جانوران یکسان نمیباشد. در این باره جای گفتگو بازنمانده. آمدیم که آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود. این سخن راستست. ولی دلیل نیکیناپذیری آدمی نتواند بود. بدانسان که ما گفتیم آدمی نیکیها و بدیها هر دو را از نهاد خود میدارد.
بدانسان که بازنمودیم آدمی در کالبد خود دارای دو دستگاه است :
یکی دستگاه جان با خیمهای ناستودهی رشک و آز و خشم و کینه و خودنمایی و برتریفروشی و ستمگری و چاپلوسی و مانند اینها که بسیار است.
دیگری دستگاه روان با خیمهای ستودهی نیکخواهی و آبادیدوستی و آمیغپژوهی و دلسوزی بدیگران و شرم و مانند اینها که کم نیست. چنانکه گفتیم فهم و اندیشه و خرد نیز از بستگان روانست.
اکنون سخن در آنست که این دو دستگاه در کالبد آدمی همیشه باهم در پیکار و کشاکش است و همچون کفهی ترازو همینکه یکی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد آمد. همانکه یکی نیرومند بود آن دیگری از نیرو خواهد افتاد. اینست نیکی آدمی از آن راه است که گوهر روانی او نیرومند و توانا گردیده گوهر جانی را بزیر فرمان گیرد و از بدیهای آن جلو گیرد.
این خود جُستار بسیار ارجداریست که آدمی چگونه نیک تواند بود؟. خیمهای او چگونه ستوده تواند گردید؟. در این باره دیگران سخن ارجداری نگفتهاند. ولی از گفتههای ما خود روشنست و بگفتگو نیاز نمیدارد. آدمی باید روان و خردش نیرومند گردد. برای نیرومندی روان نیز بیش از همه شناختن آمیغها دربایست میباشد.
چیزیست آزموده : هنگامی که ما آمیغهایی را بکسانی بازنماییم و آنان را در شناختن جهان و زندگانی بیناتر گردانیم ، خیمهاشان نیز ستوده خواهد گردید. وارونهی آن نیز آزموده گردیده. زیان بدآموزیها از همین راه است. چنانکه گفتیم از روزی که مادّیگری در جهان پراکنده شده و بدآموزیهای آن در مغزها جا باز کرده خیمهای پست آدمیان چیرهتر و نیرومندتر بوده و بدی در جهان فزونتر شده است.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ خواهاک = هر آنچه خواهند
2ـ کناک = هر آنچه کنند ؛ کار
🔸 نشست سوم : هودههای مادّیگری همه بیپاست ـ (تکهی 3)
٢ـ دوم هودهی [=نتیجهی] مادّیگری آدمی را نیکیپذیر ندانستن و از نیکی آن نومید بودنست. این دُژفهمی از دو جا برخاسته : یکی آنکه سرچشمهی خواهاکها (1) و کناکهای (2) آدمی را جز خودخواهی ندانستهاند و پیداست که با چنان حالی نیکی ازو چشم نتوان داشت. دیگر اینکه آدمی را بپای جانوران بردهاند و خود پیداست که جانوران نیکیناپذیرند.
از آنسو این بیگفتگوست که آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود. پستی خیمهای آدمی همانهاست که بوده است و هست و امید دیگر شدن بآنها نتوان بست.
ولی ما باینها پاسخ دادهایم. سرچشمهی خواهاکها و کناکهای آدمی تنها خودخواهی نیست. آدمی با جانوران یکسان نمیباشد. در این باره جای گفتگو بازنمانده. آمدیم که آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود. این سخن راستست. ولی دلیل نیکیناپذیری آدمی نتواند بود. بدانسان که ما گفتیم آدمی نیکیها و بدیها هر دو را از نهاد خود میدارد.
بدانسان که بازنمودیم آدمی در کالبد خود دارای دو دستگاه است :
یکی دستگاه جان با خیمهای ناستودهی رشک و آز و خشم و کینه و خودنمایی و برتریفروشی و ستمگری و چاپلوسی و مانند اینها که بسیار است.
دیگری دستگاه روان با خیمهای ستودهی نیکخواهی و آبادیدوستی و آمیغپژوهی و دلسوزی بدیگران و شرم و مانند اینها که کم نیست. چنانکه گفتیم فهم و اندیشه و خرد نیز از بستگان روانست.
اکنون سخن در آنست که این دو دستگاه در کالبد آدمی همیشه باهم در پیکار و کشاکش است و همچون کفهی ترازو همینکه یکی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد آمد. همانکه یکی نیرومند بود آن دیگری از نیرو خواهد افتاد. اینست نیکی آدمی از آن راه است که گوهر روانی او نیرومند و توانا گردیده گوهر جانی را بزیر فرمان گیرد و از بدیهای آن جلو گیرد.
این خود جُستار بسیار ارجداریست که آدمی چگونه نیک تواند بود؟. خیمهای او چگونه ستوده تواند گردید؟. در این باره دیگران سخن ارجداری نگفتهاند. ولی از گفتههای ما خود روشنست و بگفتگو نیاز نمیدارد. آدمی باید روان و خردش نیرومند گردد. برای نیرومندی روان نیز بیش از همه شناختن آمیغها دربایست میباشد.
چیزیست آزموده : هنگامی که ما آمیغهایی را بکسانی بازنماییم و آنان را در شناختن جهان و زندگانی بیناتر گردانیم ، خیمهاشان نیز ستوده خواهد گردید. وارونهی آن نیز آزموده گردیده. زیان بدآموزیها از همین راه است. چنانکه گفتیم از روزی که مادّیگری در جهان پراکنده شده و بدآموزیهای آن در مغزها جا باز کرده خیمهای پست آدمیان چیرهتر و نیرومندتر بوده و بدی در جهان فزونتر شده است.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ خواهاک = هر آنچه خواهند
2ـ کناک = هر آنچه کنند ؛ کار