✴️ تاریخچهی کوتاهی از مهنامهی پیمان
(بخش 4 از 4)
در سال بعد پیمان با ستارهشماری و فالگیری و طالع بینی و اینگونه پندارها به نبرد برخاست و راه زندگانی را هرچه پیراستهتر گردانید. همچنین در این سال به دو سرشتی بودن آدمی یا داستان «جان و روان» پرداخت و این جستار پرارج را نیک بازنمود ـ جستاری که در زمینهی تربیت ، اخلاق نیک و بد و همچنین چاره به گمراهیها و نبرد با مادّیگری کلید درهای بسته بشمار میآید.
پیمان از همان سال نخست سخن از دین راند و زمینه برای روشنی اندیشهها فراهم ساخت. ولی از سال پنجم و پس از چاپ کتاب «راه رستگاری» بود که به پشتیبانی آن به این زمینه بهتر پرداخت و بیپایی کیشهای کنونی را نشان داد. این رشته کوششها تا پایان سال هفتم مهنامه کشید و دنبال گردید. نوشتارهای پیمان دربارهی اخلاق از جمله ، رشته گفتارهایی بنام «نادانیها » ، «پاکخویی» ، «خویهای پاک» ، «نیک و بد» و «بیماریها» همگام با گفتگو از دین از همان سال نخست آغاز و تا پایان سال هفتم ادامه داشت.
کسروی در همان شمارهی نخست چنین نوشت : «بیاری خدا بنشر این مجله آغاز میكنیم ... ما راهی را در پیش گرفتهایم و بیاری خدا امیدواریم ما را بسرمنزلی كه آهنگ آن کردهایم برساند» و نیز منصفانه در آن گام نخست آگاهی داد «صفحههای این مجله چنانكه بروی دوستان و همراهان ما باز است ، بروی نویسندگانی هم باز است كه بگفتههای ما ایراد دارند. تنها با یك شرط كه مقصودشان آزار و دشمنی نباشد. ما هم بنوبت خود انصاف نموده اگر ایراد را بجا دانیم بیدرنگ آن را پذیرفته و از روی حقشناسی پاسخ خواهیم نگاشت».
گفتارهای پیمان چنانكه از یكسو با آلودگیها مینبردید در همان حال نیز راه درست زندگانی را نشان داده شاهراه پاک زیستن را بروی خوانندگان باز میكرد.
این بود هر شمارهی پیمان كه با مخالفت دستهای از دکانداران آلودگیهای توده روبرو میشد در همان حال تأثیر بسزایی نیز در اندیشههای كسان پاكدل و پاكدرون نموده و دستهای را نیز همآهنگ و هواخواه پدید میآورد.
همین هواخواهان پیمان بودند كه از دور و نزدیك دست همراهی و یاوری بسوی پیمان دراز كرده جمعیت «پیمانیان» آن روزی را تشكیل دادند. این هواخواهانِ مهنامه چنان میکوشیدند و دلهاشان از راههای دور بهم نزدیک گردیده بود که تو گویی اندامان یک حزبی بودند. بدینسان که به افزودن مشترکان ماهنامه و فروش آن در شهرستانها یاوری میکردند ، یا در برابر تلخزبانیها و سخنان دلخراش بدخواهان ، دلیرانه از او دفاع میکردند.
پیمان سال پنجم شمارهی یازدهم ـ دوازدهم و نیز سال ششم شمارهی دوازدهم نام یک دسته از اینها را میبرد و دربارهی هر یک و کوششهایش نیز یک دو جمله مینویسد ولی میافزاید : گذشته از کسانی که نخواستهاند نامشان برده شود هنوز کسانی هستند که باید نامهاشان بریم تا آیندگان بشناسند این «آزادمردان» چه رنجها کشیدند و چه یاوریها کردند تا فیروزیهای این مهنامه بدست آمد.
در پایان سال 1319 بود که یک دسته از ایشان دست بهم داده «شرکت سهامی چاپخانهی پیمان» را بنیاد نهادند تا سرمایه گزارده کتاب تاریخ هجدهسالهی آذربایجان را بچاپ نوینی رسانند. زیرا جز آنکه بخشهای چاپ شدهی تاریخ نایاب شده بود و نیاز به چاپ دومی داشت ، نویسنده در سالهای دیرتر دو بخش نخست را گشادهتر بازنوشته و بخش دیگری که به پیشامدهای جنبش در تهران و شهرهای دیگر میپرداخت به آن افزوده بود و بدینسان چاپ دوم آن کتاب نام درستتر «تاریخ مشروطهی ایران» یافت.
پس از پیشامدهای شهریور1320 و آغاز دورهی نوینی که بنام «دورهی دمکراسی» نامیده شد ، روزنامههای نوی پدیدار گردید و مخالفان حکومت رضاشاه که به کنج خانههاشان خزیده بودند زبان باز کرده به اظهار نظرها پرداختند. در چنین اوضاعی پیمانیان و نیز جوانان پرشورِ تازهآشنایی از پیمان و دارندهاش ، خواهان کوششهای نوینی گردیدند. اینبود کسرویِ یگانه ، در نشستی از پیمانیان و کسانی از «ایرانخواهان» و «آزادگان» گفتار مفصلی بنام «امروز چه باید کرد؟» خواند که سپس برُویهی دفتری چند بار چاپ شد. نتیجه آن شد که آن تازهآشنایان پرشور بمیان پیمانیان راه یافتند و این دستهی نوین را از همان مِهر و آبان سال 1320 «آزادگان» نامیدند. همینها برپا کردن حزبی را پیش نهادند که نتیجهی آن تشکیل «باهَماد آزادگان» (جمعیت آزادگان) گردید. بدینسان این جمعیت رویهی رسمی یک حزب را بخود گرفت. سپس روزنامهی «پرچم» را که زبان آن حزب بود بنیاد گزاردند که از پنجم بهمن ماه 1320 نخستین شمارهاش بیرون آمد.
پایان
(بخش 4 از 4)
در سال بعد پیمان با ستارهشماری و فالگیری و طالع بینی و اینگونه پندارها به نبرد برخاست و راه زندگانی را هرچه پیراستهتر گردانید. همچنین در این سال به دو سرشتی بودن آدمی یا داستان «جان و روان» پرداخت و این جستار پرارج را نیک بازنمود ـ جستاری که در زمینهی تربیت ، اخلاق نیک و بد و همچنین چاره به گمراهیها و نبرد با مادّیگری کلید درهای بسته بشمار میآید.
پیمان از همان سال نخست سخن از دین راند و زمینه برای روشنی اندیشهها فراهم ساخت. ولی از سال پنجم و پس از چاپ کتاب «راه رستگاری» بود که به پشتیبانی آن به این زمینه بهتر پرداخت و بیپایی کیشهای کنونی را نشان داد. این رشته کوششها تا پایان سال هفتم مهنامه کشید و دنبال گردید. نوشتارهای پیمان دربارهی اخلاق از جمله ، رشته گفتارهایی بنام «نادانیها » ، «پاکخویی» ، «خویهای پاک» ، «نیک و بد» و «بیماریها» همگام با گفتگو از دین از همان سال نخست آغاز و تا پایان سال هفتم ادامه داشت.
کسروی در همان شمارهی نخست چنین نوشت : «بیاری خدا بنشر این مجله آغاز میكنیم ... ما راهی را در پیش گرفتهایم و بیاری خدا امیدواریم ما را بسرمنزلی كه آهنگ آن کردهایم برساند» و نیز منصفانه در آن گام نخست آگاهی داد «صفحههای این مجله چنانكه بروی دوستان و همراهان ما باز است ، بروی نویسندگانی هم باز است كه بگفتههای ما ایراد دارند. تنها با یك شرط كه مقصودشان آزار و دشمنی نباشد. ما هم بنوبت خود انصاف نموده اگر ایراد را بجا دانیم بیدرنگ آن را پذیرفته و از روی حقشناسی پاسخ خواهیم نگاشت».
گفتارهای پیمان چنانكه از یكسو با آلودگیها مینبردید در همان حال نیز راه درست زندگانی را نشان داده شاهراه پاک زیستن را بروی خوانندگان باز میكرد.
این بود هر شمارهی پیمان كه با مخالفت دستهای از دکانداران آلودگیهای توده روبرو میشد در همان حال تأثیر بسزایی نیز در اندیشههای كسان پاكدل و پاكدرون نموده و دستهای را نیز همآهنگ و هواخواه پدید میآورد.
همین هواخواهان پیمان بودند كه از دور و نزدیك دست همراهی و یاوری بسوی پیمان دراز كرده جمعیت «پیمانیان» آن روزی را تشكیل دادند. این هواخواهانِ مهنامه چنان میکوشیدند و دلهاشان از راههای دور بهم نزدیک گردیده بود که تو گویی اندامان یک حزبی بودند. بدینسان که به افزودن مشترکان ماهنامه و فروش آن در شهرستانها یاوری میکردند ، یا در برابر تلخزبانیها و سخنان دلخراش بدخواهان ، دلیرانه از او دفاع میکردند.
پیمان سال پنجم شمارهی یازدهم ـ دوازدهم و نیز سال ششم شمارهی دوازدهم نام یک دسته از اینها را میبرد و دربارهی هر یک و کوششهایش نیز یک دو جمله مینویسد ولی میافزاید : گذشته از کسانی که نخواستهاند نامشان برده شود هنوز کسانی هستند که باید نامهاشان بریم تا آیندگان بشناسند این «آزادمردان» چه رنجها کشیدند و چه یاوریها کردند تا فیروزیهای این مهنامه بدست آمد.
در پایان سال 1319 بود که یک دسته از ایشان دست بهم داده «شرکت سهامی چاپخانهی پیمان» را بنیاد نهادند تا سرمایه گزارده کتاب تاریخ هجدهسالهی آذربایجان را بچاپ نوینی رسانند. زیرا جز آنکه بخشهای چاپ شدهی تاریخ نایاب شده بود و نیاز به چاپ دومی داشت ، نویسنده در سالهای دیرتر دو بخش نخست را گشادهتر بازنوشته و بخش دیگری که به پیشامدهای جنبش در تهران و شهرهای دیگر میپرداخت به آن افزوده بود و بدینسان چاپ دوم آن کتاب نام درستتر «تاریخ مشروطهی ایران» یافت.
پس از پیشامدهای شهریور1320 و آغاز دورهی نوینی که بنام «دورهی دمکراسی» نامیده شد ، روزنامههای نوی پدیدار گردید و مخالفان حکومت رضاشاه که به کنج خانههاشان خزیده بودند زبان باز کرده به اظهار نظرها پرداختند. در چنین اوضاعی پیمانیان و نیز جوانان پرشورِ تازهآشنایی از پیمان و دارندهاش ، خواهان کوششهای نوینی گردیدند. اینبود کسرویِ یگانه ، در نشستی از پیمانیان و کسانی از «ایرانخواهان» و «آزادگان» گفتار مفصلی بنام «امروز چه باید کرد؟» خواند که سپس برُویهی دفتری چند بار چاپ شد. نتیجه آن شد که آن تازهآشنایان پرشور بمیان پیمانیان راه یافتند و این دستهی نوین را از همان مِهر و آبان سال 1320 «آزادگان» نامیدند. همینها برپا کردن حزبی را پیش نهادند که نتیجهی آن تشکیل «باهَماد آزادگان» (جمعیت آزادگان) گردید. بدینسان این جمعیت رویهی رسمی یک حزب را بخود گرفت. سپس روزنامهی «پرچم» را که زبان آن حزب بود بنیاد گزاردند که از پنجم بهمن ماه 1320 نخستین شمارهاش بیرون آمد.
پایان
🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار چهاردهم : فلسفه (تکهی یک از دو)
چون بارها نام فلسفه و صوفیگری و باطنیگری و خراباتیگری را میبرم در اینجا باید سخن رانم و آنها را بازنمایم. از هزار سال باز مایهی گرفتاری شرق اینها بوده. چنگیز و هولاکو و تیمور با شرق آن نکردهاند که اینها کرده. امروز بتپرستیهایی که باید برانداخت اینها و مانندهای اینهاست.
فلسفه در بیرون از دین پدید آمده ولی سپس با همهی دینها درآمیخته و از اینروست که ما از آن گفتگو میداریم. این نخست در یونان پدید آمده و سپس بمصر و روم و ایران و عربستان رسیده ، و از افلاطون و ارسطو گرفته تا ملاصدرا و ملاهادی هزاران کسان آن را دنبال کردهاند و هر یکی چیزهایی از خود بر آن افزودهاند. ولی باید گفت همه رنج بیهوده بردهاند و جز گزند سودی از کوششهای ایشان برنخاسته.
کسانی نام فلسفه را میشنوند و میپندارند راستیهایی در پشت سر آن جا گرفته ، چه دانند که جز نام یک رشته پندارهای بیهوده نیست.
ما نمیخواهیم بفلسفه درآمده از آن گفتگو داریم. تنها سستی بنیاد آن را بازمینماییم ، و این میکنیم تا دانسته شود آنچه فیلسوفان دربارهی خدا و جهان گفتهاند درخور ارجی نیست.
نخست اینان راه جستجو را گم کردهاند. چنانکه گفتیم راه جستجو یک چیز را سنجیدن و آزمودن و بانگیزهی آن پی بردن است. ولی اینان بجای آن چشم رو هم نهاده از پیش خود پنداربافی کردهاند. روشنتر گویم : راه اینست که ما از سنجیدن و آزمودن بدانستن رسیم. ولی در فلسفه وارونهی این را گرفتهاند و نخست چیزهایی از پندار بیرون آورند و سپس با زور جهان را بآن رسانند. این از بدترین بیراهیهاست. از این نتیجهی درستی هرگز بدست نیاید. شما اگر خواهید پیشامدهای یک دیهی را در یک فرسخی از این راه بدانید نخواهید دانست ، چه رسد بآنکه کسی داستان آفرینش جهان را از این راه داند.
از بهترین نمونههای این کار داستان «علت و معلول» است. هر که جهان را بسنجد و بیندیشد بآسانی داند آن باختیار آفریده شده و خواستی از آن درمیانست. ولی در فلسفه داستان علت و معلول را عنوان مینمایند. خدا علت آفرینش است همچون آتش که علت سوزانیدن است. چنانکه آتش بِهر چه رسید بیدرنگ و بیاختیار سوزاند پیدایش جهان از دست خدا نیز بِهمان گونه بوده است. آنگاه چون علت را از معلول جدا نتوان کرد ، پس خدا در آفریدن جهان بیاختیار بوده و جهان همیشه با او بوده. این یکی از گفتگوهای شناخته شدهی فلسفه است.
دوم در جستجو اندازه نگه نداشته بزمینههایی که راه ندارد پرداختهاند. بارها گفتیم : راه ما بسوی شناختن آفرینش و آفریدگار جز اینجهان دیداری نیست و از این راه نیز همهی آگاهیها بدست نیاید. لیکن فیلسوفان تو گویی این پرده را شکافته و خود را در آنسو یافتهاند که بدانسان آزادانه سخن راندهاند. این کار افلاطون یا ارسطو که خدا را «وجود بَحت بسیط» پنداشته چنین میگوید : «چون از یک چیز جز یک چیز پدید نیاید خدا خرد یکم را آفریده و این خرد چرخ یکم را با خرد دوم پدید آورد» و بدینسان تا نه چرخ و ده خرد بالا میرود ، گذشته از آنکه این گفتارش افسانهی بیپایی بیش نیست و آغاز آن با انجامش سازش ندارد ، خود این کار که بگفتگو از آغاز آفرینش برخاسته خطای بس بزرگی بشمار است. کی خردمند بچیزی که راه ندارد پردازد؟!..
سوم در جستجوهای خود دربند سامان جهان و رستگاری جهانیان نبودهاند. چنانکه گفتیم در جهان چیزی گرانمایهتر از رستگاری جهانیان نیست و همهی کوششها از بهر آن باید بود. ولی فیلسوفان هرگز پروای آن را نداشته و جز درپی بلهوسیهای خود نبودهاند و با پندارها و انگارهای خود پراکندگی درمیان مردمان انداختهاند. ببینید : تنها دربارهی «جان و روان» که ما آن را با آسانترین رویی روشن گردانیدیم ، بیست و اند گونه سخن راندهاند. این شگفتتر که پس از همهی اینها به نتیجهی درستی نرسیدهاند ، که این خود بهترین نمونهای از بیهودگی کوششها و از کجی راه ایشان میباشد.
ما میدانیم دستههای انبوهی بفلسفه ارج دیگری میگزارند و فیلسوفان را بسیار بزرگ میشمارند ، و اینان از گفتههای ما ناخشنود خواهند گردید ، لیکن چه میتوانیم کردن؟!. آیا میتوانیم بپاس خشنودی ایشان از راستیها چشم پوشیم؟!. این چیزها که ما مینویسیم سراپا راستی است ، و هرگاه همهی فیلسوفان گرد آیند و همدست گردند پاسخی باینها نتوانند دادن. کسانی فیلسوفان را هرچه بزرگتر میگیرند بگیرند راستیها از آنان بزرگتر است.
اگر افلاطون و ارسطو زنده بودندی شاید خود ایشان این گفتهها را بخشنودی پذیرفتندی و به بیراهی خود خَستُوان شدندی. بیگمان ایشان در آن هنگام زیان کار خود را ندانستهاند.
🔸 گفتار چهاردهم : فلسفه (تکهی یک از دو)
چون بارها نام فلسفه و صوفیگری و باطنیگری و خراباتیگری را میبرم در اینجا باید سخن رانم و آنها را بازنمایم. از هزار سال باز مایهی گرفتاری شرق اینها بوده. چنگیز و هولاکو و تیمور با شرق آن نکردهاند که اینها کرده. امروز بتپرستیهایی که باید برانداخت اینها و مانندهای اینهاست.
فلسفه در بیرون از دین پدید آمده ولی سپس با همهی دینها درآمیخته و از اینروست که ما از آن گفتگو میداریم. این نخست در یونان پدید آمده و سپس بمصر و روم و ایران و عربستان رسیده ، و از افلاطون و ارسطو گرفته تا ملاصدرا و ملاهادی هزاران کسان آن را دنبال کردهاند و هر یکی چیزهایی از خود بر آن افزودهاند. ولی باید گفت همه رنج بیهوده بردهاند و جز گزند سودی از کوششهای ایشان برنخاسته.
کسانی نام فلسفه را میشنوند و میپندارند راستیهایی در پشت سر آن جا گرفته ، چه دانند که جز نام یک رشته پندارهای بیهوده نیست.
ما نمیخواهیم بفلسفه درآمده از آن گفتگو داریم. تنها سستی بنیاد آن را بازمینماییم ، و این میکنیم تا دانسته شود آنچه فیلسوفان دربارهی خدا و جهان گفتهاند درخور ارجی نیست.
نخست اینان راه جستجو را گم کردهاند. چنانکه گفتیم راه جستجو یک چیز را سنجیدن و آزمودن و بانگیزهی آن پی بردن است. ولی اینان بجای آن چشم رو هم نهاده از پیش خود پنداربافی کردهاند. روشنتر گویم : راه اینست که ما از سنجیدن و آزمودن بدانستن رسیم. ولی در فلسفه وارونهی این را گرفتهاند و نخست چیزهایی از پندار بیرون آورند و سپس با زور جهان را بآن رسانند. این از بدترین بیراهیهاست. از این نتیجهی درستی هرگز بدست نیاید. شما اگر خواهید پیشامدهای یک دیهی را در یک فرسخی از این راه بدانید نخواهید دانست ، چه رسد بآنکه کسی داستان آفرینش جهان را از این راه داند.
از بهترین نمونههای این کار داستان «علت و معلول» است. هر که جهان را بسنجد و بیندیشد بآسانی داند آن باختیار آفریده شده و خواستی از آن درمیانست. ولی در فلسفه داستان علت و معلول را عنوان مینمایند. خدا علت آفرینش است همچون آتش که علت سوزانیدن است. چنانکه آتش بِهر چه رسید بیدرنگ و بیاختیار سوزاند پیدایش جهان از دست خدا نیز بِهمان گونه بوده است. آنگاه چون علت را از معلول جدا نتوان کرد ، پس خدا در آفریدن جهان بیاختیار بوده و جهان همیشه با او بوده. این یکی از گفتگوهای شناخته شدهی فلسفه است.
دوم در جستجو اندازه نگه نداشته بزمینههایی که راه ندارد پرداختهاند. بارها گفتیم : راه ما بسوی شناختن آفرینش و آفریدگار جز اینجهان دیداری نیست و از این راه نیز همهی آگاهیها بدست نیاید. لیکن فیلسوفان تو گویی این پرده را شکافته و خود را در آنسو یافتهاند که بدانسان آزادانه سخن راندهاند. این کار افلاطون یا ارسطو که خدا را «وجود بَحت بسیط» پنداشته چنین میگوید : «چون از یک چیز جز یک چیز پدید نیاید خدا خرد یکم را آفریده و این خرد چرخ یکم را با خرد دوم پدید آورد» و بدینسان تا نه چرخ و ده خرد بالا میرود ، گذشته از آنکه این گفتارش افسانهی بیپایی بیش نیست و آغاز آن با انجامش سازش ندارد ، خود این کار که بگفتگو از آغاز آفرینش برخاسته خطای بس بزرگی بشمار است. کی خردمند بچیزی که راه ندارد پردازد؟!..
سوم در جستجوهای خود دربند سامان جهان و رستگاری جهانیان نبودهاند. چنانکه گفتیم در جهان چیزی گرانمایهتر از رستگاری جهانیان نیست و همهی کوششها از بهر آن باید بود. ولی فیلسوفان هرگز پروای آن را نداشته و جز درپی بلهوسیهای خود نبودهاند و با پندارها و انگارهای خود پراکندگی درمیان مردمان انداختهاند. ببینید : تنها دربارهی «جان و روان» که ما آن را با آسانترین رویی روشن گردانیدیم ، بیست و اند گونه سخن راندهاند. این شگفتتر که پس از همهی اینها به نتیجهی درستی نرسیدهاند ، که این خود بهترین نمونهای از بیهودگی کوششها و از کجی راه ایشان میباشد.
ما میدانیم دستههای انبوهی بفلسفه ارج دیگری میگزارند و فیلسوفان را بسیار بزرگ میشمارند ، و اینان از گفتههای ما ناخشنود خواهند گردید ، لیکن چه میتوانیم کردن؟!. آیا میتوانیم بپاس خشنودی ایشان از راستیها چشم پوشیم؟!. این چیزها که ما مینویسیم سراپا راستی است ، و هرگاه همهی فیلسوفان گرد آیند و همدست گردند پاسخی باینها نتوانند دادن. کسانی فیلسوفان را هرچه بزرگتر میگیرند بگیرند راستیها از آنان بزرگتر است.
اگر افلاطون و ارسطو زنده بودندی شاید خود ایشان این گفتهها را بخشنودی پذیرفتندی و به بیراهی خود خَستُوان شدندی. بیگمان ایشان در آن هنگام زیان کار خود را ندانستهاند.
Adliye 46 - 50.pdf
354.8 KB
🔸 زندگانی من (ده سال در عدلیه)
(گفتارهای 64 تا 50 یکجا در یک فایل)
🔹 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم
🔹 ٤٧ـ چگونه به «ریاست محاکم» گمارده شدم
🔹 ٤٨ـ سختگیری با وکیلان زورورز
🔹 ٤٩ـ پروندههای شناسنامهای و داستان آنها
🔹 ۵۰ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند
(گفتارهای 64 تا 50 یکجا در یک فایل)
🔹 ٤٦ـ چگونه بعدلیه بازگشتم
🔹 ٤٧ـ چگونه به «ریاست محاکم» گمارده شدم
🔹 ٤٨ـ سختگیری با وکیلان زورورز
🔹 ٤٩ـ پروندههای شناسنامهای و داستان آنها
🔹 ۵۰ـ رنجشهایی که «مستشاران تمیز» پیدا کردند
🌺 یکم آذر یا روزبه پیمان 🌺
امروز روز یکم آذرماه 1399 ، هشتادوهفتمین سالروز انتشار نخستین شمارهی مهنامهی «پیمان» است. این روز را پاکدینان «روزبه یکم آذر» یا «روزبه پیمان» نامیده جشن میگیرند. کسانی در شگفت شده میپرسند : «بیرون آمدن یک مهنامه مگر چیست که سالروز آن روزبه (عید) باشد؟». در گفتارهای چند روز اخیر نشان دادیم پیمان چگونه ماهنامهای بود.
کسروی هیچگاه از کوششهای توانفرسایش با ستایشهای پرآب و تاب سخن نرانده. لیکن آگاهان که به کارهای او نیک بنگرند هر یک از آنها را «شاهکاری» مییابند. در پرچم روزانه شمارهی 252 در پاسخ به جوانان فریبخوردهای که او را نیکخواه آذربایجان نمیپنداشتند ناچار گردیده گوشهای از دشواریها بر سر راه مهنامه و کتابنویسیهایش را بازنماید. او میگوید :
«من از سال 1312 همیشه ببلندی نام آذربایجان كوشیدهام. در زمان رضاشاه كه كمتر كسی مییارست نام شورش مشروطه را ببرد من تاریخ آن را مینوشتم و پراكنده میكردم و چون میدانستم اگر [ادارهی]سانسور ببیند جلو خواهد گرفت بیشتری از بخشهای آن تاریخ را بینشان دادن بسانسور بچاپ میرسانیدم و اگر شما میخواهید بدانید كه این تاریخنویسیِ من چه خطرهایی را دربر توانستی داشت پروندهی این كار را در شهربانی بخوانید و یا از آقای سرهنگ آرتا بپرسید. همین كار كه من تاریخ مشروطه بیاجازه از وزارت فرهنگ و بینشان دادن بسانسور چاپ كردهام یك نتیجهاش این توانستی بود كه من بزندان بیفتم و كسی یارای بردن نام من نداشته باشد. با اینحال برای آنكه تاریخ مشروطه كه بیشترش بآذربایجان بستگی دارد از میان نرود من آن تاریخ را با كوششهای بسیار دو بار بچاپ رسانیدم».
بسیاری از برجستگان توده که در آن زمانها به کار مهنامه برخاستند جز چند سالی نتوانستهاند آن را راه برند. ولی کسروی گذشته از پیمان ، به هر یک از «نامه»های «پرچم روزانه» ، «نیمهماهه» و «هفتگی» و «دفترهای ماهانهی سال 1324» که برخاست هیچیک از کمی خواننده و خواستار یا فشار پولی نبود که ادامه نیافت. مثلاً پیمان با آنکه (جز در چند شماره) آگهی نمیگرفت و پولی از این راه نمیتوخت ، با اینحال هفت سال پیاپی توانست فیروزانه انتشار یابد. سرانجام هم چون نیاز به روزنامهای بود که در آن هنگامهی پرآشوب پس از شهریور 1320 میبایست زبان «باهماد آزادگان» باشد و کسروی نمیتوانست به هر دوی آنها همزمان برسد از بیرون آوردن پیمان بازایستاد.[1] سه نامهی پرچم هیچ یک بخواست او بازنایستاد بلکه هر سه بازداشت شد.
کسانی که در شگفت میگردند یک مجله را بزرگ داشتن چه معنی دارد ، برداشتشان از مجله دفترچههاییست که هفتگی یا ماهانه بیرون آید و روی جلدش تصویری از یک «ستاره»ی سینما ، یا از ورزشکاران و شرح زندگی ایشان و «حاشیه»هایش ، یا دورنمایی از طبیعت ، درونش خبرهای سیاسی کمژرفا و یا «جنجالی» همچون «صفحهی حوادث» ، یک دو رمانی پوچ و شعرهایی از این شاعر بیهودهگو و آن غزلسرای یاوهباف ، سخنانی پراکنده از این فیلسوف غربی و آن حکیم شرقی ، چند جوک و چیستان و مسئله و جدول و سودوکویی ، شوخینگارهای (کاریکاتور) و برخی ترجمهها از رسانههای بیگانه باشد. کوتاهسخن : یک انبانی که درونش هرچه خواننده را بتواند کشد و تیراژ مجله را بالا برد بریزند. اینکه این نوشتهها باهم سازگارند یا نه ، اینکه یکی دیگری را نقض میکند و مایهی گیجسری خواننده و پراکندهاندیشی میگردد و آیا یک راه روشنی را میپیماید و خواستش رسیدن به آرمانی است و دردی را از دردهای مردم درمان میکند ، اینها نه چیزهاییست که دارندهی مجله به آن بیندیشد. گو اینکه او خود میپندارد «فرهنگسازی» میکند و از کوشش به چنین «رسالتی» بخود میبالد.
آری ، چنین مجلهای نه درخور جشن و بزرگداشت است. ولی آیا مهنامهی پیمان چه بود؟!..
در آن هفت سال ، پیمان توانست یك شاهراه رستگاری بروی ایرانیان بگشاید. اینست ارج و گرانمایگی آن ماهنامه.
روزنامهی پرچم دربارهی نخستین روزبه «رسمی» یکم آذر (سال 21) چنین مینویسد :
👇👇
امروز روز یکم آذرماه 1399 ، هشتادوهفتمین سالروز انتشار نخستین شمارهی مهنامهی «پیمان» است. این روز را پاکدینان «روزبه یکم آذر» یا «روزبه پیمان» نامیده جشن میگیرند. کسانی در شگفت شده میپرسند : «بیرون آمدن یک مهنامه مگر چیست که سالروز آن روزبه (عید) باشد؟». در گفتارهای چند روز اخیر نشان دادیم پیمان چگونه ماهنامهای بود.
کسروی هیچگاه از کوششهای توانفرسایش با ستایشهای پرآب و تاب سخن نرانده. لیکن آگاهان که به کارهای او نیک بنگرند هر یک از آنها را «شاهکاری» مییابند. در پرچم روزانه شمارهی 252 در پاسخ به جوانان فریبخوردهای که او را نیکخواه آذربایجان نمیپنداشتند ناچار گردیده گوشهای از دشواریها بر سر راه مهنامه و کتابنویسیهایش را بازنماید. او میگوید :
«من از سال 1312 همیشه ببلندی نام آذربایجان كوشیدهام. در زمان رضاشاه كه كمتر كسی مییارست نام شورش مشروطه را ببرد من تاریخ آن را مینوشتم و پراكنده میكردم و چون میدانستم اگر [ادارهی]سانسور ببیند جلو خواهد گرفت بیشتری از بخشهای آن تاریخ را بینشان دادن بسانسور بچاپ میرسانیدم و اگر شما میخواهید بدانید كه این تاریخنویسیِ من چه خطرهایی را دربر توانستی داشت پروندهی این كار را در شهربانی بخوانید و یا از آقای سرهنگ آرتا بپرسید. همین كار كه من تاریخ مشروطه بیاجازه از وزارت فرهنگ و بینشان دادن بسانسور چاپ كردهام یك نتیجهاش این توانستی بود كه من بزندان بیفتم و كسی یارای بردن نام من نداشته باشد. با اینحال برای آنكه تاریخ مشروطه كه بیشترش بآذربایجان بستگی دارد از میان نرود من آن تاریخ را با كوششهای بسیار دو بار بچاپ رسانیدم».
بسیاری از برجستگان توده که در آن زمانها به کار مهنامه برخاستند جز چند سالی نتوانستهاند آن را راه برند. ولی کسروی گذشته از پیمان ، به هر یک از «نامه»های «پرچم روزانه» ، «نیمهماهه» و «هفتگی» و «دفترهای ماهانهی سال 1324» که برخاست هیچیک از کمی خواننده و خواستار یا فشار پولی نبود که ادامه نیافت. مثلاً پیمان با آنکه (جز در چند شماره) آگهی نمیگرفت و پولی از این راه نمیتوخت ، با اینحال هفت سال پیاپی توانست فیروزانه انتشار یابد. سرانجام هم چون نیاز به روزنامهای بود که در آن هنگامهی پرآشوب پس از شهریور 1320 میبایست زبان «باهماد آزادگان» باشد و کسروی نمیتوانست به هر دوی آنها همزمان برسد از بیرون آوردن پیمان بازایستاد.[1] سه نامهی پرچم هیچ یک بخواست او بازنایستاد بلکه هر سه بازداشت شد.
کسانی که در شگفت میگردند یک مجله را بزرگ داشتن چه معنی دارد ، برداشتشان از مجله دفترچههاییست که هفتگی یا ماهانه بیرون آید و روی جلدش تصویری از یک «ستاره»ی سینما ، یا از ورزشکاران و شرح زندگی ایشان و «حاشیه»هایش ، یا دورنمایی از طبیعت ، درونش خبرهای سیاسی کمژرفا و یا «جنجالی» همچون «صفحهی حوادث» ، یک دو رمانی پوچ و شعرهایی از این شاعر بیهودهگو و آن غزلسرای یاوهباف ، سخنانی پراکنده از این فیلسوف غربی و آن حکیم شرقی ، چند جوک و چیستان و مسئله و جدول و سودوکویی ، شوخینگارهای (کاریکاتور) و برخی ترجمهها از رسانههای بیگانه باشد. کوتاهسخن : یک انبانی که درونش هرچه خواننده را بتواند کشد و تیراژ مجله را بالا برد بریزند. اینکه این نوشتهها باهم سازگارند یا نه ، اینکه یکی دیگری را نقض میکند و مایهی گیجسری خواننده و پراکندهاندیشی میگردد و آیا یک راه روشنی را میپیماید و خواستش رسیدن به آرمانی است و دردی را از دردهای مردم درمان میکند ، اینها نه چیزهاییست که دارندهی مجله به آن بیندیشد. گو اینکه او خود میپندارد «فرهنگسازی» میکند و از کوشش به چنین «رسالتی» بخود میبالد.
آری ، چنین مجلهای نه درخور جشن و بزرگداشت است. ولی آیا مهنامهی پیمان چه بود؟!..
در آن هفت سال ، پیمان توانست یك شاهراه رستگاری بروی ایرانیان بگشاید. اینست ارج و گرانمایگی آن ماهنامه.
روزنامهی پرچم دربارهی نخستین روزبه «رسمی» یکم آذر (سال 21) چنین مینویسد :
👇👇
«چنانكه آگاهی داده بودیم روز یكشنبه یكم آذر نشستی در خانهی دارندهی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارندهی پرچم شرح داد كه عیدهای هر تودهای آن روزهاییست كه با یك پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید میگیرند و بجشن و شادی میپردازند كه هم قدردانی از كوششها و رنجهای گذشتگان كرده و هم كنونیان را به برخاستن بمانندهی آن كارهای تاریخی برانگیزند ، این كار خردمندانهایست و باید باشد. ولی افسوس كه عیدهای ایران كمتر یكی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یكی از عیدها میشماریم سپس هر كار بزرگی یا هر فیروزیای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.
سپس گفت : میدانم كسانی خواهند گفت بیرون آمدن یك مهنامه چیست كه روز آن عید شمرده شود؟!. میگویم : موضوع بیرون آمدن یك مهنامه نیست ، آغاز شدن یك راه خداپرستی و رستگاریست. پیمان هنگامی آغاز یافت كه هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و كسی یارای بردن نام دین و خدا نمیداشت. پیمان برای آن آغاز یافت كه با همهی گمراهیها نبرد كند و بیش از همه با اروپاییگری و مادیگری به پیكار پردازد ، و بالاخره جهانیان را بیك شاهراهی كه بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد میباشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ[=مقدس] بزرگ بانتشار پرداخت و تاكنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.
پیمان درفشی بود كه در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست كه در پاسخ مادیگری ، در پیرامون روان ، در زمینهی خرد ، دربارهی فلسفهی یونان نوشته شده. ...»
ما این روز را در همان حال که روزبه میگیریم ، روز تازه گردانیدن پیمان خود نیز میدانیم که این سالِ پیش رو را با کوششهای بیشتر بخود و ایرانیان خجسته گردانیم.
[1] : گرفتاریهای روزنامهی پرچم در آغاز کار بسیار بوده و به همان علت بازپسین شمارههای پیمان هر یک چند ماه دیر بیرون آمد. از آنسو ، درپی «آشوب نان» در 17 آذر ماه 1321 بدستور دولت قوامالسلطنه که روزنامهها و مجلات همگی بازداشت و بسته شدند ، پیمان و پرچم نیز هیچ یک بیرون نیامد تا سپس در دی ماه همان سال 1321 «قانون نوینی» برای روزنامهها گزاردند ، و آنگاه کسروی امتیاز یک «نامه» را گرفت که آن را سپس پرچم نیمهماهه نامید. چنانکه در پشت جلد شمارهی یکم پرچم نیمهماهه نوشته شده او همچنان میخواسته و امید داشته که همچون گذشته یک روزنامه و یک مهنامه هر دو را بیرون آورد : مهنامه «برای جهان» و روزنامه «برای ایران». ولی جلوگیرهایی در راه بوده چنانکه همین نیمهماهه را هم به دو علت زیر تا پایان سال 1321 بیرون نیاورد : نخست کمی و گرانی کاغذ و دوم اینکه برخی کتابها را از جمله «حافظ چه میگوید؟» و «ورجاوند بنیاد» میخواسته چاپ کند و فرصت برای بیرون آوردن روزنامه نمییافته. این دشواریها تا نخستین شماره نیز ادامه داشته چنانکه مینویسد این نامه کنون کار مهنامه و روزنامه ، هردو را انجام میدهد : هم «پیمان» است و هم «پرچم».
پایان
سپس گفت : میدانم كسانی خواهند گفت بیرون آمدن یك مهنامه چیست كه روز آن عید شمرده شود؟!. میگویم : موضوع بیرون آمدن یك مهنامه نیست ، آغاز شدن یك راه خداپرستی و رستگاریست. پیمان هنگامی آغاز یافت كه هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و كسی یارای بردن نام دین و خدا نمیداشت. پیمان برای آن آغاز یافت كه با همهی گمراهیها نبرد كند و بیش از همه با اروپاییگری و مادیگری به پیكار پردازد ، و بالاخره جهانیان را بیك شاهراهی كه بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد میباشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ[=مقدس] بزرگ بانتشار پرداخت و تاكنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.
پیمان درفشی بود كه در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست كه در پاسخ مادیگری ، در پیرامون روان ، در زمینهی خرد ، دربارهی فلسفهی یونان نوشته شده. ...»
ما این روز را در همان حال که روزبه میگیریم ، روز تازه گردانیدن پیمان خود نیز میدانیم که این سالِ پیش رو را با کوششهای بیشتر بخود و ایرانیان خجسته گردانیم.
[1] : گرفتاریهای روزنامهی پرچم در آغاز کار بسیار بوده و به همان علت بازپسین شمارههای پیمان هر یک چند ماه دیر بیرون آمد. از آنسو ، درپی «آشوب نان» در 17 آذر ماه 1321 بدستور دولت قوامالسلطنه که روزنامهها و مجلات همگی بازداشت و بسته شدند ، پیمان و پرچم نیز هیچ یک بیرون نیامد تا سپس در دی ماه همان سال 1321 «قانون نوینی» برای روزنامهها گزاردند ، و آنگاه کسروی امتیاز یک «نامه» را گرفت که آن را سپس پرچم نیمهماهه نامید. چنانکه در پشت جلد شمارهی یکم پرچم نیمهماهه نوشته شده او همچنان میخواسته و امید داشته که همچون گذشته یک روزنامه و یک مهنامه هر دو را بیرون آورد : مهنامه «برای جهان» و روزنامه «برای ایران». ولی جلوگیرهایی در راه بوده چنانکه همین نیمهماهه را هم به دو علت زیر تا پایان سال 1321 بیرون نیاورد : نخست کمی و گرانی کاغذ و دوم اینکه برخی کتابها را از جمله «حافظ چه میگوید؟» و «ورجاوند بنیاد» میخواسته چاپ کند و فرصت برای بیرون آوردن روزنامه نمییافته. این دشواریها تا نخستین شماره نیز ادامه داشته چنانکه مینویسد این نامه کنون کار مهنامه و روزنامه ، هردو را انجام میدهد : هم «پیمان» است و هم «پرچم».
پایان
🔶 در پیرامون روان
🔸 نشست چهارم : چه گزارشهایی میکنند؟. ـ (تکهی 6)
نکتهی دیگر که درخور دانستنست آنست که پیروان مادّیگری در حال آنکه دربارهی نیک و بد ، آن باور را میدارند و آدمی را نیکیپذیر نمیدانند و کوششهای نیکخواهان را از راه سودجویی میشناسند ، بسیاری از آنان خود از نیکنهادی خواهای نیکی جهان و آدمیان میباشند و در آن باره بکوششهایی میپردازند و در آن راه رنجها بخود میدهند. اینان کسانیند که اندیشههاشان با مادّیگری آلوده گردیده و زبانهاشان بیدینست ، ولی نهادشان نیکست و از نیکی بازنمیتوانند ایستاد. همین ایراد را بدکتر ارانی و کارهایش گرفتهاند و من بیجا نمیدانم. زیرا شادروان دکتر با همهی پافشاری دربارهی مادّیگری و با آنکه کتابی نوشته و نیکخواهان جهان را بسیار از ارج انداخته ، خود از نیکخواهان میبود. چنانکه همه میدانیم در آن راه بکوششهایی آغاز کرده بود که ناانجام مانده و او بزندان افتاد و از آنجا زنده بیرون نیامد. آیا آن گفتارها کجا و این کردار کجاست؟!. اگر هر کسی جز درپی سود خود نیست و نتواند بود پس این جانبازی در راه آسایش دیگران چه شُوَندی داشته است؟!. دیگران نیز چنین بودهاند. مثلاً ولتر فیلسوف فرانسه یکی از پیشگامان راه مادّیگریست. در حالی که خود از نیکخواهان جهان بوده و در آن راه رنجها کشیده و گزندها دیده.
به همان دکتر ارانی از راه دیگری هم ایراد هست. زیرا او از هواداران کمونیستی میبود و در آن راه نیز کوششها مینمود و برای برانداختن سرمایهداران دستهبندی میکرد. ما این کار او را بد نمیدانیم. ولی با مادّیگری ناسازگار مییابیم. زیرا اگر زندگانی نبرد است و هر کسی در جهان باید درپی سود خود باشد و جز خوشی خود را نخواهد ، با چنین حالی بسرمایهداران چه ایرادی توان گرفت یا چه نکوهشی توان کرد؟!. آنان در نبرد شایندگی بیشتر نشان داده فیروز درآمدهاند که باید بآنان با دیدهی ستایش و خشنودی نگریست ، نه با دیدهی دشمنی.
بهتر بودی که دکتر ارانی و همراهانش ، گفتههای نیتچه فیلسوف بنام مادّی را که میگوید : «پایهی فلسفهی ما بر اینست که ناتوانان باید نابود شوند» یا میگوید : «خرسندی در دریافت برتری و چیرگیست» بیاد آوردندی و خود داوری کردندی. اگر این گفتهها راستست و باید پذیرفت ، پس چه ایرادی بکردار و رفتار سرمایهداران و کارخانهداران توان گرفت؟!.
آنگاه آیا این وارونهکاری نیست که کسانی از یکسو بهواداری از بیچیزان و بینوایان و ناتوانان برخیزند و بکوشند و از یکسو فلسفهی مادّی را که خود فلسفهی ستمگران و آزمندان جهانست و دستاویزها بدست آنان میسپارد رواج دهند؟!. آیا این رنجهای خود را بیهوده گردانیدن نیست؟!. آیا این بدان نمیماند که خانهای که آتش گرفته است و میسوزد ، کسانی از یکسو بخاموش کردن آن کوشند و از یکسو خروارها نفت و بنزین بروی آن ریزند؟!.
این ایرادها کوچک نیست و بزرگست. اینها نیک میرساند که فلسفهی مادّی با دریافتها و سَهِشهای سادهی هر کسی ناسازگار است و رفتار و کردار بسیاری از پیشروان آن فلسفه به آخشیج[=ضد] آموزاکهای[=تعلیمات] خودشان بوده است.
من دربارهی پیدایش این فلسفه و چگونگی رواج آن در اروپا و آمریکا جستجویی نکرده و آگاهی باندازهای که میبایست ، بدست نیاوردهام. آنچه دریافتهام اینست که در این باره زورگوییهای کشیشان و رفتار زشت آنان بسیار هَناییده ، کشیشان و حاخامان و ملایان و دیگران که یک رشته سخنان پوچ و بیارجی میدارند و آنها را بنام دین و خداشناسی یا آیین زندگانی مردمان ، بِرو میکشند و بر روی آنها ایستادگی نموده و با دانشمندان و نیکخواهان جهان بدشمنی میپردازند ، این رفتار آنان دانشمندان را خشمناک گردانیده و پرده بروی بینش و دوراندیشی آنان فروهِشته است. اینست ما همیشه باین دسته دانشمندان هواداری نشان داده گفتهایم : «آنان با دروغها جنگیده ولی خود براستیها نرسیدهاند».
🔸 نشست چهارم : چه گزارشهایی میکنند؟. ـ (تکهی 6)
نکتهی دیگر که درخور دانستنست آنست که پیروان مادّیگری در حال آنکه دربارهی نیک و بد ، آن باور را میدارند و آدمی را نیکیپذیر نمیدانند و کوششهای نیکخواهان را از راه سودجویی میشناسند ، بسیاری از آنان خود از نیکنهادی خواهای نیکی جهان و آدمیان میباشند و در آن باره بکوششهایی میپردازند و در آن راه رنجها بخود میدهند. اینان کسانیند که اندیشههاشان با مادّیگری آلوده گردیده و زبانهاشان بیدینست ، ولی نهادشان نیکست و از نیکی بازنمیتوانند ایستاد. همین ایراد را بدکتر ارانی و کارهایش گرفتهاند و من بیجا نمیدانم. زیرا شادروان دکتر با همهی پافشاری دربارهی مادّیگری و با آنکه کتابی نوشته و نیکخواهان جهان را بسیار از ارج انداخته ، خود از نیکخواهان میبود. چنانکه همه میدانیم در آن راه بکوششهایی آغاز کرده بود که ناانجام مانده و او بزندان افتاد و از آنجا زنده بیرون نیامد. آیا آن گفتارها کجا و این کردار کجاست؟!. اگر هر کسی جز درپی سود خود نیست و نتواند بود پس این جانبازی در راه آسایش دیگران چه شُوَندی داشته است؟!. دیگران نیز چنین بودهاند. مثلاً ولتر فیلسوف فرانسه یکی از پیشگامان راه مادّیگریست. در حالی که خود از نیکخواهان جهان بوده و در آن راه رنجها کشیده و گزندها دیده.
به همان دکتر ارانی از راه دیگری هم ایراد هست. زیرا او از هواداران کمونیستی میبود و در آن راه نیز کوششها مینمود و برای برانداختن سرمایهداران دستهبندی میکرد. ما این کار او را بد نمیدانیم. ولی با مادّیگری ناسازگار مییابیم. زیرا اگر زندگانی نبرد است و هر کسی در جهان باید درپی سود خود باشد و جز خوشی خود را نخواهد ، با چنین حالی بسرمایهداران چه ایرادی توان گرفت یا چه نکوهشی توان کرد؟!. آنان در نبرد شایندگی بیشتر نشان داده فیروز درآمدهاند که باید بآنان با دیدهی ستایش و خشنودی نگریست ، نه با دیدهی دشمنی.
بهتر بودی که دکتر ارانی و همراهانش ، گفتههای نیتچه فیلسوف بنام مادّی را که میگوید : «پایهی فلسفهی ما بر اینست که ناتوانان باید نابود شوند» یا میگوید : «خرسندی در دریافت برتری و چیرگیست» بیاد آوردندی و خود داوری کردندی. اگر این گفتهها راستست و باید پذیرفت ، پس چه ایرادی بکردار و رفتار سرمایهداران و کارخانهداران توان گرفت؟!.
آنگاه آیا این وارونهکاری نیست که کسانی از یکسو بهواداری از بیچیزان و بینوایان و ناتوانان برخیزند و بکوشند و از یکسو فلسفهی مادّی را که خود فلسفهی ستمگران و آزمندان جهانست و دستاویزها بدست آنان میسپارد رواج دهند؟!. آیا این رنجهای خود را بیهوده گردانیدن نیست؟!. آیا این بدان نمیماند که خانهای که آتش گرفته است و میسوزد ، کسانی از یکسو بخاموش کردن آن کوشند و از یکسو خروارها نفت و بنزین بروی آن ریزند؟!.
این ایرادها کوچک نیست و بزرگست. اینها نیک میرساند که فلسفهی مادّی با دریافتها و سَهِشهای سادهی هر کسی ناسازگار است و رفتار و کردار بسیاری از پیشروان آن فلسفه به آخشیج[=ضد] آموزاکهای[=تعلیمات] خودشان بوده است.
من دربارهی پیدایش این فلسفه و چگونگی رواج آن در اروپا و آمریکا جستجویی نکرده و آگاهی باندازهای که میبایست ، بدست نیاوردهام. آنچه دریافتهام اینست که در این باره زورگوییهای کشیشان و رفتار زشت آنان بسیار هَناییده ، کشیشان و حاخامان و ملایان و دیگران که یک رشته سخنان پوچ و بیارجی میدارند و آنها را بنام دین و خداشناسی یا آیین زندگانی مردمان ، بِرو میکشند و بر روی آنها ایستادگی نموده و با دانشمندان و نیکخواهان جهان بدشمنی میپردازند ، این رفتار آنان دانشمندان را خشمناک گردانیده و پرده بروی بینش و دوراندیشی آنان فروهِشته است. اینست ما همیشه باین دسته دانشمندان هواداری نشان داده گفتهایم : «آنان با دروغها جنگیده ولی خود براستیها نرسیدهاند».
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گاهنمای زندگانی و کوششهای احمد کسروی 👇👇
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گاهنمای_زندگانی_و_کوششهای_احمد_کسروی.pdf
437.6 KB
🔶 گاهنمای زندگانی و کوششهای احمد کسروی
🖌 کوشاد تلگرام
🔸 ویرایش تازه (خرداد ۱۳۹۹)
🖌 کوشاد تلگرام
🔸 ویرایش تازه (خرداد ۱۳۹۹)
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 8 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیک و بد (2) ـ تکهی 9
2ـ شناختن نیک و بد کار آسانی نیست ـ (تکهی 3)
مانند این داستانست آنکه یکی از آنان که دینی بنیاد نهاده و کتابی و آیینی بدست گروهی داده چنین میگویند که گفتاری نوشته و در آن چنین گفته : «هر کس این گفتار را بخواند مزد صد شهید پیدا کند» ، و بیآنکه خود دریابد با همین سخن تیشه بریشهی دین و آیین خود زده است. زیرا «شهید» که در کتابهای دینی یاد شده کسی را گویند که در راه خشنودی خدا کشته گردد و اینست آن را گرامی دارند و جایگاه بلندی پیش خدا برایش شناسند. ما نیز این را براست میداریم و اینگونه کسانی را ارجمند میشماریم. زیرا شهید هم کارش بزرگ باشد و هم نتیجهی بزرگی از آن بدست آید. چنین انگارید بشهری دشمنان رو آوردهاند و ترس زنان و بچگان را فراگرفته ، در چنین هنگامی اگر یک دسته مردان از جان گذرند و غیرتمندانه بجلو شتابند و جنگ کنند و کسانی از آنان بخاک افتند و کشته شوند و دیگران دشمن بیدادگر را برگردانیده فیروزمند بشهر بازگردند ، این کار آنان از هر باره بزرگ و ارجمند باشد. زیرا از یکسو از جان که گرانمایهترین و شیرینترین چیز هر کسیست گذشته باشند ، و از یکسو در سایهی مردانگی ایشان هزاران خاندانها از گزند رهند و شب را آسوده خوابند ، و هزاران مردان زنده مانده و از نابودی رها گردند. باید آنان را ـ چه کشتهشدگان و چه فیروز بازگشتگانشان را ـ گرانمایه شمرد. اینست معنی شهید و اینست راز آنکه برایش جایگاه بلندی باور میدارند. اکنون اگر یک بنیادگزار دین برخیزد و چنین گوید : «هر کسی این گفتار را خوانَد مزد صد شهید پیدا کند» ، و بدینسان مردان بیکارهای را تنها بپاداش اینکه در کنج اتاقی نشسته و یک نوشتهای را خواندهاند صد بار بالاتر از کشتگان راه خدا گرداند نتیجه آن باشد که شهیدی یا کشتگی در راه خدا بسیار بیارج گردد و دیگر کسی بجانفشانی در راه مردانگی و آزادهمردی برنخیزد. گذشته از آن در حالی که میتوان در خانه نشست و یک نوشتهای را خواند و بیهیچ رنج و آسیبی صد بار شهید گردید دیگر چه نیاز بآنکه کس بجلو دشمن شتابد و رنجها کشد و جان بازد و تازه یک بار شهید گردد. میبینید چگونه با یک سخن هوسمندانه ریشهی همه چیز را برانداخته است؟!..
شما اگر کارگاهی دارید و در آن کارگرانی با مزد بکار گمارید لیکن یک آگهی هم میان ایشان بدینسان پراکنده کنید : «هر کسی که بیاید و در پیش روی من ایستد و چند کلمه ستایش از من بسراید مزد صد کارگر باو خواهم پرداخت». آیا در آن کارخانه دیگر کسی کار کند؟! آیا نه اینست که هر یکی از کارگران بجای آنکه یک روز رنج کشند و مزد یک کارگر از شما بگیرند از روی آن آگهی در پیش رویتان ایستاده و چند کلمه ستایش سروده و مزد صد کارگر گیرند؟!.. آیا نه اینست که شما با یک آگهی بنیاد کارخانه را برانداختهاید؟!..
نپندارید تنها با یک کیش دشمنی مینمایم. از این لغزشها در همهی کیشها هست و بیهوده نیست که همهی آنها از کار افتاده. بیهوده نیست که شرقیان بدینسان بیکاره شدهاند.
در سال گرانی ما با چشم دیدیم که بسیاری از توانگران بخویشان و همسایگان گرسنهی خود دستگیری نکردند ، و آنان چون از گرسنگی مُردند بخاکشان نسپردند. ولی همینکه یکی دو ماه گذشت و راه عراق که بسته بود باز گردید کاروانها بسته و بآهنگ زیارت روانه گردیدند. (1) این چگونه توانستی بود؟!.. آیا آن کسان خداناشناس و بدکردار بودند؟. ما بسیاری را میشناختیم که چنین نبودند. آیا آنان نشنیده بودند که باید دست همسایگان و خویشان را گرفت؟!. نیک میدانیم که شنیده بودند. پس بهر چه بود که آن رفتار را کردند؟!.. اگر بخواهیم سرچشمه و انگیزهی این رفتار آنان را بازنماییم باید بگوییم آنان دستور دستگیری از ناتوانان را شنیده بودند و میدانستند ، ولی این را هم شنیده بودند که هر کسی که بزیارت برود بهشت بَرو واجب گردد و همهی گناهانش آمرزیده شود. اگر دستگیری از همسایه را یک بار شنیده بودند این را صد بار شنیده بودند. اینست در دلهاشان جا بیشتر باز کرده بوده و پیداست که با چنین نویدی که شنیده و باور کرده بودند دیگر نیازی بهیچ کار دیگری نمیداشتند ، و از هیچ گناهی نمیترسیدند. در جایی که با یک زیارت همهی گناهان آمرزیده شود و بهشت واجب گردد بکارِ دیگری چه نیاز ماند؟.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ خواست سال 1296خ. است. داستان گرسنگی آن سال را گشادهتر در کتاب «زندگانی من» و هم در «تاریخ هجده سالهی آذربایجان» توانید خواند.
🔸 نیک و بد (2) ـ تکهی 9
2ـ شناختن نیک و بد کار آسانی نیست ـ (تکهی 3)
مانند این داستانست آنکه یکی از آنان که دینی بنیاد نهاده و کتابی و آیینی بدست گروهی داده چنین میگویند که گفتاری نوشته و در آن چنین گفته : «هر کس این گفتار را بخواند مزد صد شهید پیدا کند» ، و بیآنکه خود دریابد با همین سخن تیشه بریشهی دین و آیین خود زده است. زیرا «شهید» که در کتابهای دینی یاد شده کسی را گویند که در راه خشنودی خدا کشته گردد و اینست آن را گرامی دارند و جایگاه بلندی پیش خدا برایش شناسند. ما نیز این را براست میداریم و اینگونه کسانی را ارجمند میشماریم. زیرا شهید هم کارش بزرگ باشد و هم نتیجهی بزرگی از آن بدست آید. چنین انگارید بشهری دشمنان رو آوردهاند و ترس زنان و بچگان را فراگرفته ، در چنین هنگامی اگر یک دسته مردان از جان گذرند و غیرتمندانه بجلو شتابند و جنگ کنند و کسانی از آنان بخاک افتند و کشته شوند و دیگران دشمن بیدادگر را برگردانیده فیروزمند بشهر بازگردند ، این کار آنان از هر باره بزرگ و ارجمند باشد. زیرا از یکسو از جان که گرانمایهترین و شیرینترین چیز هر کسیست گذشته باشند ، و از یکسو در سایهی مردانگی ایشان هزاران خاندانها از گزند رهند و شب را آسوده خوابند ، و هزاران مردان زنده مانده و از نابودی رها گردند. باید آنان را ـ چه کشتهشدگان و چه فیروز بازگشتگانشان را ـ گرانمایه شمرد. اینست معنی شهید و اینست راز آنکه برایش جایگاه بلندی باور میدارند. اکنون اگر یک بنیادگزار دین برخیزد و چنین گوید : «هر کسی این گفتار را خوانَد مزد صد شهید پیدا کند» ، و بدینسان مردان بیکارهای را تنها بپاداش اینکه در کنج اتاقی نشسته و یک نوشتهای را خواندهاند صد بار بالاتر از کشتگان راه خدا گرداند نتیجه آن باشد که شهیدی یا کشتگی در راه خدا بسیار بیارج گردد و دیگر کسی بجانفشانی در راه مردانگی و آزادهمردی برنخیزد. گذشته از آن در حالی که میتوان در خانه نشست و یک نوشتهای را خواند و بیهیچ رنج و آسیبی صد بار شهید گردید دیگر چه نیاز بآنکه کس بجلو دشمن شتابد و رنجها کشد و جان بازد و تازه یک بار شهید گردد. میبینید چگونه با یک سخن هوسمندانه ریشهی همه چیز را برانداخته است؟!..
شما اگر کارگاهی دارید و در آن کارگرانی با مزد بکار گمارید لیکن یک آگهی هم میان ایشان بدینسان پراکنده کنید : «هر کسی که بیاید و در پیش روی من ایستد و چند کلمه ستایش از من بسراید مزد صد کارگر باو خواهم پرداخت». آیا در آن کارخانه دیگر کسی کار کند؟! آیا نه اینست که هر یکی از کارگران بجای آنکه یک روز رنج کشند و مزد یک کارگر از شما بگیرند از روی آن آگهی در پیش رویتان ایستاده و چند کلمه ستایش سروده و مزد صد کارگر گیرند؟!.. آیا نه اینست که شما با یک آگهی بنیاد کارخانه را برانداختهاید؟!..
نپندارید تنها با یک کیش دشمنی مینمایم. از این لغزشها در همهی کیشها هست و بیهوده نیست که همهی آنها از کار افتاده. بیهوده نیست که شرقیان بدینسان بیکاره شدهاند.
در سال گرانی ما با چشم دیدیم که بسیاری از توانگران بخویشان و همسایگان گرسنهی خود دستگیری نکردند ، و آنان چون از گرسنگی مُردند بخاکشان نسپردند. ولی همینکه یکی دو ماه گذشت و راه عراق که بسته بود باز گردید کاروانها بسته و بآهنگ زیارت روانه گردیدند. (1) این چگونه توانستی بود؟!.. آیا آن کسان خداناشناس و بدکردار بودند؟. ما بسیاری را میشناختیم که چنین نبودند. آیا آنان نشنیده بودند که باید دست همسایگان و خویشان را گرفت؟!. نیک میدانیم که شنیده بودند. پس بهر چه بود که آن رفتار را کردند؟!.. اگر بخواهیم سرچشمه و انگیزهی این رفتار آنان را بازنماییم باید بگوییم آنان دستور دستگیری از ناتوانان را شنیده بودند و میدانستند ، ولی این را هم شنیده بودند که هر کسی که بزیارت برود بهشت بَرو واجب گردد و همهی گناهانش آمرزیده شود. اگر دستگیری از همسایه را یک بار شنیده بودند این را صد بار شنیده بودند. اینست در دلهاشان جا بیشتر باز کرده بوده و پیداست که با چنین نویدی که شنیده و باور کرده بودند دیگر نیازی بهیچ کار دیگری نمیداشتند ، و از هیچ گناهی نمیترسیدند. در جایی که با یک زیارت همهی گناهان آمرزیده شود و بهشت واجب گردد بکارِ دیگری چه نیاز ماند؟.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ خواست سال 1296خ. است. داستان گرسنگی آن سال را گشادهتر در کتاب «زندگانی من» و هم در «تاریخ هجده سالهی آذربایجان» توانید خواند.
🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار چهاردهم : فلسفه (تکهی دو از دو)
کسانی میگویند : چگونه یک تن بهمهی فیلسوفان خرده تواند گرفت؟! میگویم : میبینید که ما گرفتهایم. چیزی را که با دیده میبینید چه جای پرسیدنست؟!.. اگر میگویید این خردهها درست نیست بگویید چه پاسخی دارید؟!. آیا میتوانید چیزی بنویسید؟!. اگر میتوانید چرا بازایستادهاید؟!.. اگر پای رشک و بیماردلی درمیان نیست شما باید خرسند باشید که پس از هزارها سال پرده از روی گمراهیها میافتد و شرق از یک رشته آلودگیها رها میگردد ، و از اینکه ما بچنین کاری برخاستهایم سپاس گزارید و بیاری ما کوشید. کسی که به یک گفتار بزرگی برمیخیزد اگر گفتارش درست است باید بیاریش کوشند و گرامیش دارند و اگر نه درست است باو پاسخ نویسند. بیهودهگوییها و زباندرازیهای بیجا جز نشان رشک و بیماردلی نتواند بود.
زیانهای دیگر فلسفه بماند ، این زیان او چشمپوشیدنی نیست که خرد را تباه سازد و دریافتهای سادهی خدادادی را از کار اندازد. یک فیلسوف از خرد درست و از دریافتهای سادهی خدادادی بیبهره است.
یکی از آنان که از کنار گرفتار فلسفه گردیده با من چنین میگوید : «شما میگویید مردم دربارهی آغاز و انجام آفرینش اندیشه بکار نبرند این در دست خود آدمی نیست. چه شما بگویید و چه نگویید ، من ناگزیرم باین اندیشهها پردازم». گفتم : این خود بیماریست که شما دچار شدهاید. پس چرا آن بازرگان در بازار و این دهقان در کشتزار این اندیشه را ندارند و تنها شما بیکارگان آن را دارید؟!. اگر کسی را خرد درست[=سالم] است چرا این درنمییابد که این اندیشه راه بجایی نخواهد برد؟!.. چرا این نمیداند که از کار بیهوده باید بازایستاد؟!..
این چراغ الکتریک بالا سرتان آیا شما راز الکتریسیته را میدانید؟!.. اگر میباید همه چیز را اندیشید پس چرا آن را نمیاندیشید؟!. دانشمندانی که سی سال و چهل سال در فیزیک و شیمی و دیگر دانشها میکوشند با آن باریکاندیشی و تندفهمی هرگز گرد چیزهای نادانستنی نمیگردند. چه میدانند سودی از آن در دست نخواهند داشت. ببینید : نیوتن قانون کشش را پیدا کرد و سودها از آن برداشت ، ولی هرگز بجستجویی از چِبود[=ماهیت] نیروی کشش نپرداخت.
شما هر روز بر اتومبیل سوار میشوید و شاید هیچگاه درپی دانستن چگونگی ساخت آن نبودهاید ، (با آنکه اگر بخواهید توانید دانستن) ، پس چگونه ناچارید که چگونگی آغاز و انجام جهان را شناسید؟!.
اینان از بس نادانند بیماریهای خود را بجای دلیل میآورند و با یک گستاخی بسخن میآیند که هرگز چشمپوشیدنی نیست. همچون آن کودکی که گِل میخورد و چون پزشک میگفت : «گل خوردنی نیست ، نخور» تندی نموده چنین میگفت : «چگونه گل خوردنی نیست؟.. من آن را دوست میدارم».
دیگری از گرفتاران فلسفه چنین میگوید : «آنچه شما دربارهی خدا مینویسید من نمیتوانم فهمید. شما خدا را به یگانگی میستایید. من میپرسم آیا او حدودی دارد یا نه؟. اگر دارد ...» نگزاردم سخنش را دنبال کند. گفتم : اینها وسواس فلسفه است. شما سالها رنج برده و فلسفه یاد گرفتهاید. میباید سالها هم رنج برده آن را از یاد برید تا بدریافتهای سادهی خود برگردید و بتوانید چیزهایی دریابید. یک فیلسوف در چیزهای دیدنی نیز تواند گمانهای دیگری برد ، چه شگفت که در چیزهای نادیدنی درماند؟!.
اینها را مینویسم تا پاسخ هر پرسشی گفته آید و بهانه بریده شود. این لکهها باید از دامن جهان پاک گردد. امروز هزاران کسان گرفتار این پندارهای بیهودهاند و بسیاری از کیشهای بیپا از اینها برخاسته.
این شگفتتر که کسانی همیشه فیلسوفان را درپی برانگیختگان میشمارند و در همه جا نامهای آنان را با اینان توأم میگردانند. گاهی هم از زبان پیغمبر اسلام دربارهی ارسطو چنین میآورند : «پیغمبر بود ، یونانیان او را نشناختند».
این نمونهی دیگر است که اینان معنی برانگیختگی یا پیغمبری را ندانسته و از کاری که باید یک پیغمبر انجام دهد آگاهی نداشتهاند. اگر این جایگاه را به سولون (1) و لیکورگوس (2) و سقراط و ولتر و این دسته دانایان داده بودندی چندان جای نکوهش نبودی. چه اینان باری گامهایی بسوی راستیها برداشتهاند و هر کدام چیزهایی را بمردمان یاد دادهاند. اما افلاطون و ارسطو و ملاصدرا و حاجملاهادی و مانند ایشان بیش از این کاری نکردهاند که بیابان بیکرانی از پندار باز کنند و خود در آن گم گشته و ملیونها دیگران را گم گردانند. اینان کجا و فرستادگی از خدا کجا؟!.. پنداربافی کجا و راهنمایی بجهانیان کجا؟!.
👇
🔸 گفتار چهاردهم : فلسفه (تکهی دو از دو)
کسانی میگویند : چگونه یک تن بهمهی فیلسوفان خرده تواند گرفت؟! میگویم : میبینید که ما گرفتهایم. چیزی را که با دیده میبینید چه جای پرسیدنست؟!.. اگر میگویید این خردهها درست نیست بگویید چه پاسخی دارید؟!. آیا میتوانید چیزی بنویسید؟!. اگر میتوانید چرا بازایستادهاید؟!.. اگر پای رشک و بیماردلی درمیان نیست شما باید خرسند باشید که پس از هزارها سال پرده از روی گمراهیها میافتد و شرق از یک رشته آلودگیها رها میگردد ، و از اینکه ما بچنین کاری برخاستهایم سپاس گزارید و بیاری ما کوشید. کسی که به یک گفتار بزرگی برمیخیزد اگر گفتارش درست است باید بیاریش کوشند و گرامیش دارند و اگر نه درست است باو پاسخ نویسند. بیهودهگوییها و زباندرازیهای بیجا جز نشان رشک و بیماردلی نتواند بود.
زیانهای دیگر فلسفه بماند ، این زیان او چشمپوشیدنی نیست که خرد را تباه سازد و دریافتهای سادهی خدادادی را از کار اندازد. یک فیلسوف از خرد درست و از دریافتهای سادهی خدادادی بیبهره است.
یکی از آنان که از کنار گرفتار فلسفه گردیده با من چنین میگوید : «شما میگویید مردم دربارهی آغاز و انجام آفرینش اندیشه بکار نبرند این در دست خود آدمی نیست. چه شما بگویید و چه نگویید ، من ناگزیرم باین اندیشهها پردازم». گفتم : این خود بیماریست که شما دچار شدهاید. پس چرا آن بازرگان در بازار و این دهقان در کشتزار این اندیشه را ندارند و تنها شما بیکارگان آن را دارید؟!. اگر کسی را خرد درست[=سالم] است چرا این درنمییابد که این اندیشه راه بجایی نخواهد برد؟!.. چرا این نمیداند که از کار بیهوده باید بازایستاد؟!..
این چراغ الکتریک بالا سرتان آیا شما راز الکتریسیته را میدانید؟!.. اگر میباید همه چیز را اندیشید پس چرا آن را نمیاندیشید؟!. دانشمندانی که سی سال و چهل سال در فیزیک و شیمی و دیگر دانشها میکوشند با آن باریکاندیشی و تندفهمی هرگز گرد چیزهای نادانستنی نمیگردند. چه میدانند سودی از آن در دست نخواهند داشت. ببینید : نیوتن قانون کشش را پیدا کرد و سودها از آن برداشت ، ولی هرگز بجستجویی از چِبود[=ماهیت] نیروی کشش نپرداخت.
شما هر روز بر اتومبیل سوار میشوید و شاید هیچگاه درپی دانستن چگونگی ساخت آن نبودهاید ، (با آنکه اگر بخواهید توانید دانستن) ، پس چگونه ناچارید که چگونگی آغاز و انجام جهان را شناسید؟!.
اینان از بس نادانند بیماریهای خود را بجای دلیل میآورند و با یک گستاخی بسخن میآیند که هرگز چشمپوشیدنی نیست. همچون آن کودکی که گِل میخورد و چون پزشک میگفت : «گل خوردنی نیست ، نخور» تندی نموده چنین میگفت : «چگونه گل خوردنی نیست؟.. من آن را دوست میدارم».
دیگری از گرفتاران فلسفه چنین میگوید : «آنچه شما دربارهی خدا مینویسید من نمیتوانم فهمید. شما خدا را به یگانگی میستایید. من میپرسم آیا او حدودی دارد یا نه؟. اگر دارد ...» نگزاردم سخنش را دنبال کند. گفتم : اینها وسواس فلسفه است. شما سالها رنج برده و فلسفه یاد گرفتهاید. میباید سالها هم رنج برده آن را از یاد برید تا بدریافتهای سادهی خود برگردید و بتوانید چیزهایی دریابید. یک فیلسوف در چیزهای دیدنی نیز تواند گمانهای دیگری برد ، چه شگفت که در چیزهای نادیدنی درماند؟!.
اینها را مینویسم تا پاسخ هر پرسشی گفته آید و بهانه بریده شود. این لکهها باید از دامن جهان پاک گردد. امروز هزاران کسان گرفتار این پندارهای بیهودهاند و بسیاری از کیشهای بیپا از اینها برخاسته.
این شگفتتر که کسانی همیشه فیلسوفان را درپی برانگیختگان میشمارند و در همه جا نامهای آنان را با اینان توأم میگردانند. گاهی هم از زبان پیغمبر اسلام دربارهی ارسطو چنین میآورند : «پیغمبر بود ، یونانیان او را نشناختند».
این نمونهی دیگر است که اینان معنی برانگیختگی یا پیغمبری را ندانسته و از کاری که باید یک پیغمبر انجام دهد آگاهی نداشتهاند. اگر این جایگاه را به سولون (1) و لیکورگوس (2) و سقراط و ولتر و این دسته دانایان داده بودندی چندان جای نکوهش نبودی. چه اینان باری گامهایی بسوی راستیها برداشتهاند و هر کدام چیزهایی را بمردمان یاد دادهاند. اما افلاطون و ارسطو و ملاصدرا و حاجملاهادی و مانند ایشان بیش از این کاری نکردهاند که بیابان بیکرانی از پندار باز کنند و خود در آن گم گشته و ملیونها دیگران را گم گردانند. اینان کجا و فرستادگی از خدا کجا؟!.. پنداربافی کجا و راهنمایی بجهانیان کجا؟!.
👇
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Solon (سُلُناس بزبان یونانی) ، از فرمانروایان آتن ، قانونگزاری دادگر و از پایهگزاران دمکراسی آتن است.
2ـ Lycurgus (ایکورگُس بزبان یونانی) ، پادشاه اسپارتی مردمدوستی که قانونهایی در زمینههای حکومت ، آموزش و پرورش ، پول و زمین گزارده. پروای او در این قانونها کوشش به یکسان گرفتن مردم و سود توده بوده است.
1ـ Solon (سُلُناس بزبان یونانی) ، از فرمانروایان آتن ، قانونگزاری دادگر و از پایهگزاران دمکراسی آتن است.
2ـ Lycurgus (ایکورگُس بزبان یونانی) ، پادشاه اسپارتی مردمدوستی که قانونهایی در زمینههای حکومت ، آموزش و پرورش ، پول و زمین گزارده. پروای او در این قانونها کوشش به یکسان گرفتن مردم و سود توده بوده است.
Nik o Bade 2 - 1.pdf
830.1 KB
🔸 دردها و درمانها ـ بخش 7 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیک و بد (۲) ـ تکهی ۱
🔹 ۱- پایههایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید
🔹 ۲- شناختن نیک و بد کار آسانی نیست
🔸 نیک و بد (۲) ـ تکهی ۱
🔹 ۱- پایههایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید
🔹 ۲- شناختن نیک و بد کار آسانی نیست
🔶 در پیرامون روان
🔸 نشست چهارم : چه گزارشهایی میکنند؟. ـ (تکهی 7)
در این نشست درمیان گفتگو از ایرادهایی که برخی درسخوانندگان میگیرند چند نکته را روشن گردانیدم :
١ـ نیکخواهی و اندوهخواری و مانند اینها که در آدمی است خود یک رشته خیمهاییست که بآخشیج خودخواهیست. گفتن اینکه اینها نیز از خودخواهیست جز «گزارش» (تأویل) بیمعنی نیست.
٢ـ دو دستگاه جان و روان که در آدمیست ، نمونههایی از آنها در زندگی بیرونی پدیدار است. رفتاری که بیشتر مردم از روی آز و هوس و خشم و کینه و مانند اینها باهم میدارند و بیکدیگر ستم و چیرگی مینمایند نمونهی دستگاه جانست و قانونهایی که برای جلوگیری از ستم و چیرگی گزارده شده و عدلیه و دیگر ادارهها که برای داوری برپا گردیده نمونهی دستگاه روانست.
٣ـ بیشتری از بنیادگزاران و پیشروان فلسفهی مادّی خود از نیکخواهان بودهاند و بآخشیج فلسفهی خود رفتار کردهاند.
🔸 نشست چهارم : چه گزارشهایی میکنند؟. ـ (تکهی 7)
در این نشست درمیان گفتگو از ایرادهایی که برخی درسخوانندگان میگیرند چند نکته را روشن گردانیدم :
١ـ نیکخواهی و اندوهخواری و مانند اینها که در آدمی است خود یک رشته خیمهاییست که بآخشیج خودخواهیست. گفتن اینکه اینها نیز از خودخواهیست جز «گزارش» (تأویل) بیمعنی نیست.
٢ـ دو دستگاه جان و روان که در آدمیست ، نمونههایی از آنها در زندگی بیرونی پدیدار است. رفتاری که بیشتر مردم از روی آز و هوس و خشم و کینه و مانند اینها باهم میدارند و بیکدیگر ستم و چیرگی مینمایند نمونهی دستگاه جانست و قانونهایی که برای جلوگیری از ستم و چیرگی گزارده شده و عدلیه و دیگر ادارهها که برای داوری برپا گردیده نمونهی دستگاه روانست.
٣ـ بیشتری از بنیادگزاران و پیشروان فلسفهی مادّی خود از نیکخواهان بودهاند و بآخشیج فلسفهی خود رفتار کردهاند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 8 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیک و بد (2) ـ تکهی 10
3ـ نتیجههایی که از این سخنان بدست میآید : ـ (تکهی 1)
اینها مثل است و از همهی آنها ما دو نتیجه را میخواهیم ، و آن اینکه گفتیم : «پایههایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید» ، و هم گفتیم : «شناختن نیک و بد کار آسانی نیست»؟!.
ولی در این میان چند نتیجهی دیگری نیز بدست میآید که هر یکی بتنهایی زمینهی ارجداریست.
نخستین نتیجه اینکه نباید مردم را در گفتگو از نیک و بد آزاد گزاشت. زیرا اگر آزاد گزارده شوند هر سخنی که یکی گوید دیگری وارونهی آن را گوید و از اثر اندازد. چنانکه ما نمونهی این را نشان دادیم و زیانهای بزرگی را که از آزادی شعرا و کتابنویسان زمان مغول پدید آمده بازنمودیم.
هوس آدمی پایان ندارد و بارها دیده میشود که یک کسی سخنی را که امروز سروده و بگمان خود قاعدهای برای نیک و بد گزارده فردا بهوس وارونهی آن را گوید و خود سخن خود را از اثر اندازد. ما صدها مثل برای این توانیم آورد. همان کتابها که گفتیم ، بهترین مثلها را در این زمینه دربر میدارند. شما هر یکی از آنها را بگیرید وارونهگوییهای فراوان در آن توانید یافت. مثلاً در کتابی که یکی بنام «اخلاق» نوشته و پیاپی پندها سروده ناگهان میبینی آن گفتهها را فراموش ساخته و شاعرانه چنین مینویسد : «صباغ ازل در خمخانهی خلقت ، قماش طینت هر کسی را با رنگ ثابت دیگری رنگ کرده. الشقی شقی فی بطن امه و السعید فی بطن امه». (1) این را مینویسد و نمیگوید اگر چنین است و آدمی نیکیپذیر نیست پس آن پندها که من نوشتهام برای چیست؟!..
شما اگر روزنامهها و مهنامههای ایران را از بیست و چند سال پیش بسنجید خواهید دید بیشتر آنها همواره دو رشتهی آخشیج هم را دنبال کردهاند. بدینسان که از یکسو گفتارها دربارهی راستی و درستی و میهندوستی و نیکوکاری نوشتهاند و بگمان خود کوششهایی در راه نیکی توده بکار بردهاند ، و از یکسو پیاپی بدآموزیهای مادیگری اروپا را که زندگی را جز نبرد نمیشناسد و به هر کسی راه میدهد که دربند هیچ چیزی نبوده و پروای هیچ کس نکند از روزنامههای اروپایی ترجمه کرده درمیان ایرانیان پراکنده گردانیده و بگمان خود دانشهایی را رواج دادهاند ، و از این راه مردم را فرسنگها از نیکی و راستی و درستی دور ساختهاند. کار بآنجا رسیده که بنویسند فلان پرفسور گفته شرم یک بیماریست و باید بچاره کوشید و آن را از خود دور کرد. کسانی که بمردم پند میدهند و چشم نیکی از آنها میدارند شرم را که سرچشمهی صد نیکیست درد نامیده مردم را به دور گردانیدن آن وامیدارند. اینست نمونهای از بیراهی آنان.
بدتر اینست که ما هر لغزشی که از آنان میگیریم میخوانند و پاسخی نمیتوانند و ناگزیر شده میپذیرند. ولی هیچی بروی خود نیاورده گمان میکنند لغزششان همان بوده و بس ، و اینست راه خود را دنبال میکنند ، و میبینی این بار خطاهای دیگری پدید میآورند. این خود بیچارگیست. نمیدانم از این کار خود چه لذتی میبرند که دست نمیتوانند برداشت؟!. آخر در این چند سال که این راه را پیمودهاید جز زیان بکشور و تودهی خود چه نتیجه بردهاید؟!.
اینان نمیدانند که لغزش بزرگ ایشان همان جداسریست. همان کار توده را بازیچهی هوس گرفتن است و تا از آن دست برنداشتهاند هر روز بخطای دیگری دچار خواهند بود. بارها گفتهایم اگر شناختن نیک و بد و دانستن راه زندگانی باین آسانیست که هر کسی بتواند ، در آنحال چه نیاز بگفتن شماست؟!.. آیا نه اینست که همهی مردم خودشان شناسند و توانند؟!.. اگر باین آسانی نیست و برای دانستن و شناختن آن سرمایه دربایست است در این حال باید دید آن سرمایه چیست و چه کسی آن را دارد.
من نمیگویم شما نمیتوانید نیک و بد را شناسید. چنین میانگارم که میتوانید و باز چنین میانگارم که سخنی گفتهاید و یک رشته نیکیها و بدیها را نشان دادهاید. ولی در حالی که میدان باز است و دیگری نیز تواند باندیشه و دلخواه خود سخن دیگر گوید و وارونهی گفتهی شما را آورد و گفتهی شما را از اثر بیندازد آیا از این کار جز دودلی و درماندگی مردم چه نتیجه تواند بود؟!.
پابرگی :
1ـ معنی آنکه : بدبخت در شکم مادر بدبخت است و خوشبخت خوشبخت. ـ ویراینده
🔸 نیک و بد (2) ـ تکهی 10
3ـ نتیجههایی که از این سخنان بدست میآید : ـ (تکهی 1)
اینها مثل است و از همهی آنها ما دو نتیجه را میخواهیم ، و آن اینکه گفتیم : «پایههایی که برای نیک و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید» ، و هم گفتیم : «شناختن نیک و بد کار آسانی نیست»؟!.
ولی در این میان چند نتیجهی دیگری نیز بدست میآید که هر یکی بتنهایی زمینهی ارجداریست.
نخستین نتیجه اینکه نباید مردم را در گفتگو از نیک و بد آزاد گزاشت. زیرا اگر آزاد گزارده شوند هر سخنی که یکی گوید دیگری وارونهی آن را گوید و از اثر اندازد. چنانکه ما نمونهی این را نشان دادیم و زیانهای بزرگی را که از آزادی شعرا و کتابنویسان زمان مغول پدید آمده بازنمودیم.
هوس آدمی پایان ندارد و بارها دیده میشود که یک کسی سخنی را که امروز سروده و بگمان خود قاعدهای برای نیک و بد گزارده فردا بهوس وارونهی آن را گوید و خود سخن خود را از اثر اندازد. ما صدها مثل برای این توانیم آورد. همان کتابها که گفتیم ، بهترین مثلها را در این زمینه دربر میدارند. شما هر یکی از آنها را بگیرید وارونهگوییهای فراوان در آن توانید یافت. مثلاً در کتابی که یکی بنام «اخلاق» نوشته و پیاپی پندها سروده ناگهان میبینی آن گفتهها را فراموش ساخته و شاعرانه چنین مینویسد : «صباغ ازل در خمخانهی خلقت ، قماش طینت هر کسی را با رنگ ثابت دیگری رنگ کرده. الشقی شقی فی بطن امه و السعید فی بطن امه». (1) این را مینویسد و نمیگوید اگر چنین است و آدمی نیکیپذیر نیست پس آن پندها که من نوشتهام برای چیست؟!..
شما اگر روزنامهها و مهنامههای ایران را از بیست و چند سال پیش بسنجید خواهید دید بیشتر آنها همواره دو رشتهی آخشیج هم را دنبال کردهاند. بدینسان که از یکسو گفتارها دربارهی راستی و درستی و میهندوستی و نیکوکاری نوشتهاند و بگمان خود کوششهایی در راه نیکی توده بکار بردهاند ، و از یکسو پیاپی بدآموزیهای مادیگری اروپا را که زندگی را جز نبرد نمیشناسد و به هر کسی راه میدهد که دربند هیچ چیزی نبوده و پروای هیچ کس نکند از روزنامههای اروپایی ترجمه کرده درمیان ایرانیان پراکنده گردانیده و بگمان خود دانشهایی را رواج دادهاند ، و از این راه مردم را فرسنگها از نیکی و راستی و درستی دور ساختهاند. کار بآنجا رسیده که بنویسند فلان پرفسور گفته شرم یک بیماریست و باید بچاره کوشید و آن را از خود دور کرد. کسانی که بمردم پند میدهند و چشم نیکی از آنها میدارند شرم را که سرچشمهی صد نیکیست درد نامیده مردم را به دور گردانیدن آن وامیدارند. اینست نمونهای از بیراهی آنان.
بدتر اینست که ما هر لغزشی که از آنان میگیریم میخوانند و پاسخی نمیتوانند و ناگزیر شده میپذیرند. ولی هیچی بروی خود نیاورده گمان میکنند لغزششان همان بوده و بس ، و اینست راه خود را دنبال میکنند ، و میبینی این بار خطاهای دیگری پدید میآورند. این خود بیچارگیست. نمیدانم از این کار خود چه لذتی میبرند که دست نمیتوانند برداشت؟!. آخر در این چند سال که این راه را پیمودهاید جز زیان بکشور و تودهی خود چه نتیجه بردهاید؟!.
اینان نمیدانند که لغزش بزرگ ایشان همان جداسریست. همان کار توده را بازیچهی هوس گرفتن است و تا از آن دست برنداشتهاند هر روز بخطای دیگری دچار خواهند بود. بارها گفتهایم اگر شناختن نیک و بد و دانستن راه زندگانی باین آسانیست که هر کسی بتواند ، در آنحال چه نیاز بگفتن شماست؟!.. آیا نه اینست که همهی مردم خودشان شناسند و توانند؟!.. اگر باین آسانی نیست و برای دانستن و شناختن آن سرمایه دربایست است در این حال باید دید آن سرمایه چیست و چه کسی آن را دارد.
من نمیگویم شما نمیتوانید نیک و بد را شناسید. چنین میانگارم که میتوانید و باز چنین میانگارم که سخنی گفتهاید و یک رشته نیکیها و بدیها را نشان دادهاید. ولی در حالی که میدان باز است و دیگری نیز تواند باندیشه و دلخواه خود سخن دیگر گوید و وارونهی گفتهی شما را آورد و گفتهی شما را از اثر بیندازد آیا از این کار جز دودلی و درماندگی مردم چه نتیجه تواند بود؟!.
پابرگی :
1ـ معنی آنکه : بدبخت در شکم مادر بدبخت است و خوشبخت خوشبخت. ـ ویراینده
🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار پانزدهم : صوفیگری (تکهی یک از سه)
صوفیگری را باید گفت از فلسفه برخاسته. زیرا فیلسوفان چون هر یکی دربارهی جهان بگمان و پندار سخنی میسروده ، یکی نیز بنام پلوتینوس چنین گفته : «ما همه از خداییم و از او جدا گشتهایم. سپس هم بسوی او بازخواهیم گشت و بدو بازخواهیم پیوست». همو گفته : «روان آدمی از آنجهان ، آزاد و بیآلایش فرود آمده و در اینجهان ، گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا کرده. لیکن هر کسی که بخواهشهای تنی نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او کمتر خواهد بود و کسانی که بخواهند از این دامگه بازرَهند و بجایگاه پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».
اینها چیزیست که از پلوتینوس میآورند. خود او مرد پارسا و نیکو بوده و از گفتههایش نیز آنچه دربارهی روان و پاکی و بیآلایشی آنست چندان بیراه نیست. ولی دیباچهای که برای گفتههای خود پرداخته و آدمیان را از خدا پنداشته جز گزافه نمیباشد و دلیلی همراه خود ندارد. سخنی باین بزرگی آیا دلیل نمیخواهد؟!.
شاید خواست پلوتینوس از این گفته همان بوده که ما دربارهی روان گفتیم و آن را از جهان دیگری (جز از جهان مادّه) نشان دادیم ، و اینکه میگوید : «ما از خداییم و بدو بازخواهیم پیوست» یک سخن شاعرانه بیش نبوده که ناسنجیده بر زبانش آمده. هرچه هست سخن پلوتینوس از روان میباشد. لیکن دیگران آن را بر سر تن و جان بلکه بر سر همه چیز آورده و یک پنداری بنام «یکی بودن هستی» پدید آوردند ، و این پندار چون از غرب بشرق رسید تو گویی کسی از جهان ناپیدا رسیده و از پس پرده آگاهی آورده ، دلیلناخواسته صدها کسان آن را پذیرفتند ، و از اینکه هر کسی را بهرهای از خدایی میبخشید شور بر سرها افتاد. بلهوسانی آن را دستاویز ساخته بدعویهایی برخاستند ، و ویلگردان بازار بغداد دم از «سبحانی ما أعظم شأنی» زدند.
آن نیکوکاری و پارسایی که پلوتینوس میگفت اینان آن را بیکاری و گوشهگیری شناختند ، و دسته دسته مردان از خانهها درآمده در خانقاهها جا گرفتند. خواستند از خودی درآیند و بخدا پیوندند ، از چه راه؟.. از راه بیکاری ، بیزنی ، پشمینهپوشی. باز اینها چندان زشت نبود ، برخی گدایی و دریوزهگردی را نیز بر آن افزودند و آن را گام بزرگی در راه رستن از خودی شماردند. گروهی مالیخولیا را بالا برده بمهرورزی با خدا برخاستند ، و پای کوفتن و آوازه خواندن را از کارهای روزانهی خود ساختند. چنانکه گفتیم اینان همه چیز را در جهان با خدا یکی میشماردند ، با اینهمه کسانی خدا را در روی سادهرویان تماشا میکردند. رشتهی شرم و خرد را گسیخته هر زمان گام دیگری پیش میرفتند و میدان خود را پهناورتر میساختند.
سرانجام بجاهایی رسیدند که بیکبار از مردم و مردمی جدا افتادند و هر کسی که بدیشان میپیوست هرگز بازنمیگشت.
داستان ایشان بس دراز است و هرچه ناگفته بهتر. ما در اینجا آن میخواهیم که معنی صوفیگری و سرچشمهی آن را بازنماییم و از زیان آن اندکی بنگاریم. انبوه مردمان اینها را نمیدانند و چون از فریبکارانی ستایش صوفیگری را میشنوند نادانسته بآن میگرایند.
🔸 گفتار پانزدهم : صوفیگری (تکهی یک از سه)
صوفیگری را باید گفت از فلسفه برخاسته. زیرا فیلسوفان چون هر یکی دربارهی جهان بگمان و پندار سخنی میسروده ، یکی نیز بنام پلوتینوس چنین گفته : «ما همه از خداییم و از او جدا گشتهایم. سپس هم بسوی او بازخواهیم گشت و بدو بازخواهیم پیوست». همو گفته : «روان آدمی از آنجهان ، آزاد و بیآلایش فرود آمده و در اینجهان ، گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا کرده. لیکن هر کسی که بخواهشهای تنی نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او کمتر خواهد بود و کسانی که بخواهند از این دامگه بازرَهند و بجایگاه پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».
اینها چیزیست که از پلوتینوس میآورند. خود او مرد پارسا و نیکو بوده و از گفتههایش نیز آنچه دربارهی روان و پاکی و بیآلایشی آنست چندان بیراه نیست. ولی دیباچهای که برای گفتههای خود پرداخته و آدمیان را از خدا پنداشته جز گزافه نمیباشد و دلیلی همراه خود ندارد. سخنی باین بزرگی آیا دلیل نمیخواهد؟!.
شاید خواست پلوتینوس از این گفته همان بوده که ما دربارهی روان گفتیم و آن را از جهان دیگری (جز از جهان مادّه) نشان دادیم ، و اینکه میگوید : «ما از خداییم و بدو بازخواهیم پیوست» یک سخن شاعرانه بیش نبوده که ناسنجیده بر زبانش آمده. هرچه هست سخن پلوتینوس از روان میباشد. لیکن دیگران آن را بر سر تن و جان بلکه بر سر همه چیز آورده و یک پنداری بنام «یکی بودن هستی» پدید آوردند ، و این پندار چون از غرب بشرق رسید تو گویی کسی از جهان ناپیدا رسیده و از پس پرده آگاهی آورده ، دلیلناخواسته صدها کسان آن را پذیرفتند ، و از اینکه هر کسی را بهرهای از خدایی میبخشید شور بر سرها افتاد. بلهوسانی آن را دستاویز ساخته بدعویهایی برخاستند ، و ویلگردان بازار بغداد دم از «سبحانی ما أعظم شأنی» زدند.
آن نیکوکاری و پارسایی که پلوتینوس میگفت اینان آن را بیکاری و گوشهگیری شناختند ، و دسته دسته مردان از خانهها درآمده در خانقاهها جا گرفتند. خواستند از خودی درآیند و بخدا پیوندند ، از چه راه؟.. از راه بیکاری ، بیزنی ، پشمینهپوشی. باز اینها چندان زشت نبود ، برخی گدایی و دریوزهگردی را نیز بر آن افزودند و آن را گام بزرگی در راه رستن از خودی شماردند. گروهی مالیخولیا را بالا برده بمهرورزی با خدا برخاستند ، و پای کوفتن و آوازه خواندن را از کارهای روزانهی خود ساختند. چنانکه گفتیم اینان همه چیز را در جهان با خدا یکی میشماردند ، با اینهمه کسانی خدا را در روی سادهرویان تماشا میکردند. رشتهی شرم و خرد را گسیخته هر زمان گام دیگری پیش میرفتند و میدان خود را پهناورتر میساختند.
سرانجام بجاهایی رسیدند که بیکبار از مردم و مردمی جدا افتادند و هر کسی که بدیشان میپیوست هرگز بازنمیگشت.
داستان ایشان بس دراز است و هرچه ناگفته بهتر. ما در اینجا آن میخواهیم که معنی صوفیگری و سرچشمهی آن را بازنماییم و از زیان آن اندکی بنگاریم. انبوه مردمان اینها را نمیدانند و چون از فریبکارانی ستایش صوفیگری را میشنوند نادانسته بآن میگرایند.
🔶 در پیرامون روان
🔸 نشست پنجم : دین در زمینهی خود کمتر از دانشها نیست ـ (تکهی 1)
در این هفته یکی از جوانان درسخوانده که دلبستگی بفلسفهی مادّی میدارد و در گفتگوهای ما در نشستهای گذشته بوده است ، نامهای بمن فرستاده که میخواهم آن را برایتان بخوانم (بیآنکه نام نویسندهاش را ببرم) و در پیرامونش سخنانی رانم. اینست نامه :
در نشستهایی که دربارهی جان و روان صحبت میرفت ، بوده و دلایلی که شما راجع بوجود یک جوهر غیرمادّی در بدن انسان ایراد میفرمودید کافی ندیده و برخلاف عقاید دانشمندان تحولیون (Transformisme) و یا تکاملیون یافت.
بوفون ، لامارک ، داروین ، ویزمن ، هگل ، مندل ، دانشکدهی ژنتیک لندن ، بر اصل تکامل موجودات متحدالقولند ، اما دلایل شما :
زندگی نبرد نیست!
زندگی در بین خود حیوانات و گیاهها نبرد است. و بین انسان از یک طرف و جانوران و نباتات از طرف دیگر نبرد است. در بین خود انسانها وجود قوایی از قبیل نوعدوستی ، خرد ، ترحم ، اجتماعپسندی ... بعضاً مانع از نبرد تنی است.
ولی هیچ دلیل نداریم که این قوا (Facultes) تظاهرات مادّی نباشند. زیرا خواص و تظاهرات مادّه تماماً کشف نگردیده است و همچنین نبودن این قوا در حیوانات که موجودات ناقصتر از آنند ، دلیل بر وجود یک دستگاه خارج از مادّه نمیتوان تصور نمود.
چه اختلافات موجوده در بین حیوانات ، وجود یادگاریهای حیوانی در انسان از نقطهنظر قوا و همچنین اعضای تنی اضافی که امروز اعمالی فیزیولوژیکی ندارند و سایر ادلهی دانشمندان ، حیوانی بودن انسان را ثابت و اضافه بودن چندین حواس برجسته و از دست دادن عدهای از آنها بهترین دلیل هستند که انسان از تحولات حیوانات بوجود آمده است. لذا من خوب میدانم قبل از انتشار کتاب دربارهی جان و روان باصول عقاید دانشمندان نامبردهی بالا وارد گردید.
تا اینجاست نامه. مایهی خشنودیست که جوانان درسخوانده اندیشههای خود را با این آزادی بما مینویسند. من از این کار خرسندم. ایرادهایی که در نشست گذشته باین جوانان میگرفتم ، بآن پافشاری و ایستادگیست که در برابر دلیلها نشان میدهند. این سخنان باید گفته شود و دلیلها بمیان آید و آمیغها [=حقایق] روشن باشد.
🔸 نشست پنجم : دین در زمینهی خود کمتر از دانشها نیست ـ (تکهی 1)
در این هفته یکی از جوانان درسخوانده که دلبستگی بفلسفهی مادّی میدارد و در گفتگوهای ما در نشستهای گذشته بوده است ، نامهای بمن فرستاده که میخواهم آن را برایتان بخوانم (بیآنکه نام نویسندهاش را ببرم) و در پیرامونش سخنانی رانم. اینست نامه :
در نشستهایی که دربارهی جان و روان صحبت میرفت ، بوده و دلایلی که شما راجع بوجود یک جوهر غیرمادّی در بدن انسان ایراد میفرمودید کافی ندیده و برخلاف عقاید دانشمندان تحولیون (Transformisme) و یا تکاملیون یافت.
بوفون ، لامارک ، داروین ، ویزمن ، هگل ، مندل ، دانشکدهی ژنتیک لندن ، بر اصل تکامل موجودات متحدالقولند ، اما دلایل شما :
زندگی نبرد نیست!
زندگی در بین خود حیوانات و گیاهها نبرد است. و بین انسان از یک طرف و جانوران و نباتات از طرف دیگر نبرد است. در بین خود انسانها وجود قوایی از قبیل نوعدوستی ، خرد ، ترحم ، اجتماعپسندی ... بعضاً مانع از نبرد تنی است.
ولی هیچ دلیل نداریم که این قوا (Facultes) تظاهرات مادّی نباشند. زیرا خواص و تظاهرات مادّه تماماً کشف نگردیده است و همچنین نبودن این قوا در حیوانات که موجودات ناقصتر از آنند ، دلیل بر وجود یک دستگاه خارج از مادّه نمیتوان تصور نمود.
چه اختلافات موجوده در بین حیوانات ، وجود یادگاریهای حیوانی در انسان از نقطهنظر قوا و همچنین اعضای تنی اضافی که امروز اعمالی فیزیولوژیکی ندارند و سایر ادلهی دانشمندان ، حیوانی بودن انسان را ثابت و اضافه بودن چندین حواس برجسته و از دست دادن عدهای از آنها بهترین دلیل هستند که انسان از تحولات حیوانات بوجود آمده است. لذا من خوب میدانم قبل از انتشار کتاب دربارهی جان و روان باصول عقاید دانشمندان نامبردهی بالا وارد گردید.
تا اینجاست نامه. مایهی خشنودیست که جوانان درسخوانده اندیشههای خود را با این آزادی بما مینویسند. من از این کار خرسندم. ایرادهایی که در نشست گذشته باین جوانان میگرفتم ، بآن پافشاری و ایستادگیست که در برابر دلیلها نشان میدهند. این سخنان باید گفته شود و دلیلها بمیان آید و آمیغها [=حقایق] روشن باشد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 8 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 نیک و بد (2) ـ تکهی 11
3ـ نتیجههایی که از این سخنان بدست میآید : ـ (تکهی 2)
دومین نتیجه که از آن سخنان بدست میآید اینست که کتابهایی که از قرنهای گذشته بویژه از زمان مغول و پس از آن بازمانده و همچنین کیشهای گوناگون و راههای پراکندهای که یادگار همان زمانهاست یک زیان بزرگی را دربر میدارد. زیرا بدآموزیهای آنها با اثری که در دلها دارد و جایگیر تواند بود هر آموزش دیگری را از اثر اندازد و سست گرداند و چنانکه نشان دادیم این یک چیز ناگزیریست و تا اینها درمیانست امیدی به نیکی تودهی ایران نتوان بست.
با آیین طبیعت نبرد نتوان کرد. بدانسان که شما نتوانید از یکسو هرچه میخواهید بخورید و از یکسو تندرست باشید و این در دست شما نیست هم بدانسان نتوانید چند رشته بدآموزیها را در دل جا دهید و با اینحال دارای اندیشه و فهم درست باشید و خون گرم دارید ، و این نیز در دست شما نیست. شما باینها نام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری میخواهید بگزارید از اثرش نخواهد کاست.
از اینجا خواهید دانست که آنهمه دلبستگی که شرقشناسان اروپا با این کتابها و بدآموزیها مینمایند و کوششها در راه زنده نگه داشتن و رواج دادن آنها میکنند بهر چیست و این بدخواهان زیرک شرق چه نتیجه را میخواهند. نیز خواهید دانست که آنهمه ایستادگی ما در برابر اینها و تلاشهایی که بکار میبریم و همیشه یادآوری میکنیم از چه روست و چه چیزی ما را باین برانگیخته است.
درخور شگفت است که کسانی میروند و سالها رنج میبرند و درس میخوانند و دانش میآموزند و اینها را که از دربایستترین دانشهاست نمیدانند ، و بدانسان فریب بدخواهان را خورده تیشه بریشهی خود میزنند. در اینجاست که باید فهمید آدمی چه ناتوانست و چه بیچاره است. باید فهمید که از رستگاری چه اندازه دور است.
🔸 نیک و بد (2) ـ تکهی 11
3ـ نتیجههایی که از این سخنان بدست میآید : ـ (تکهی 2)
دومین نتیجه که از آن سخنان بدست میآید اینست که کتابهایی که از قرنهای گذشته بویژه از زمان مغول و پس از آن بازمانده و همچنین کیشهای گوناگون و راههای پراکندهای که یادگار همان زمانهاست یک زیان بزرگی را دربر میدارد. زیرا بدآموزیهای آنها با اثری که در دلها دارد و جایگیر تواند بود هر آموزش دیگری را از اثر اندازد و سست گرداند و چنانکه نشان دادیم این یک چیز ناگزیریست و تا اینها درمیانست امیدی به نیکی تودهی ایران نتوان بست.
با آیین طبیعت نبرد نتوان کرد. بدانسان که شما نتوانید از یکسو هرچه میخواهید بخورید و از یکسو تندرست باشید و این در دست شما نیست هم بدانسان نتوانید چند رشته بدآموزیها را در دل جا دهید و با اینحال دارای اندیشه و فهم درست باشید و خون گرم دارید ، و این نیز در دست شما نیست. شما باینها نام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری میخواهید بگزارید از اثرش نخواهد کاست.
از اینجا خواهید دانست که آنهمه دلبستگی که شرقشناسان اروپا با این کتابها و بدآموزیها مینمایند و کوششها در راه زنده نگه داشتن و رواج دادن آنها میکنند بهر چیست و این بدخواهان زیرک شرق چه نتیجه را میخواهند. نیز خواهید دانست که آنهمه ایستادگی ما در برابر اینها و تلاشهایی که بکار میبریم و همیشه یادآوری میکنیم از چه روست و چه چیزی ما را باین برانگیخته است.
درخور شگفت است که کسانی میروند و سالها رنج میبرند و درس میخوانند و دانش میآموزند و اینها را که از دربایستترین دانشهاست نمیدانند ، و بدانسان فریب بدخواهان را خورده تیشه بریشهی خود میزنند. در اینجاست که باید فهمید آدمی چه ناتوانست و چه بیچاره است. باید فهمید که از رستگاری چه اندازه دور است.