🔶 راه رستگاری
🔸 گفتار بیستم و چهارم : آموزگاران و فَرهیختاران (تکهی دو از دو)
اگر کسانی برآنند که مردانگی کنند و شرق را رها گردانند میباید بچارهی این پتیارهگرفتاری کوشند. از این راه که راستیها را میانهی مردمان رواج دهند ، که هم خِردها نیرو گیرد و از درماندگی بیرون آید و هم پندارها و نادانیها که اینهمه فراوان گردیده و مایهی پراکندگی همانهاست از میان برخیزد. اینست راه چاره. اینست و جز این نیست راه چاره!
ما گام نخست را در این راه برداشتیم و یک رشته از راستیها را در این کتاب نگاشتیم. کنون شما را میباید این را بخوانید و بیندیشید و بپذیرید و دانستههای خود را که با اینها نه سازگار است کنار گزارید و همگی یکدل و یکزبان بآموزگاری و فرهیختاری مردمان برخیزید.
میدانم بسیار سخت است دانستههای خود را کنار گزاردن ، و از هوسها و آرزوهای خویش چشم پوشیدن. لیکن اگر این کار را نکنید چه کاری توانید پیش بُرد؟!.. اینکه هر کسی چیزهای دیگری داند و رو بسوی دیگری گرداند ، همانست که امروز درمیانست و مایهی گرفتاری میباشد. اگر شما آن را از خود دور نگردانید چگونه توانید کاری انجام داد؟!..
شما چون بیاری خدا بکار برخیزید سختترین سنگ راهتان خودخواهی این و آن خواهد بود. با این بیماریِ روانها بر بسیار کسان دشوار است از دریافت و اندیشهی خود چشم پوشند و بگفتههای دیگری (اگرچه از روی دلیل باشد) گردن گزارند. شما تا نخست بر خودخواهی خویش چیره درنیایید چگونه توانید بر خودخواهیهای دیگران چیره درآیید؟!..
کنون ما را بر کسی زوری نیست و ما نمیگوییم شما ناگزیرید بگفتههای ما بگروید و آنها را بپذیرید. ولی اگر درپی راستیها هستید راستیها جز اینها نیست. اگر میخواهید بنیکی جهان کوشید جز از این راه نتواند بود.
کسانی که خواهند با ما همراه باشند باید پیمان بندند که چیزی باین سخنان نیفزایند و چیزی از آنها نکاهند. باید از خودخواهی و خودنمایی بیکبار برکنار باشند.
جایگاه بس بلندیست مردمان را برستگاری رسانیدن ، و شرق را از درماندگی چند صد ساله رهانیدن. کسانی که این کار را انجام دهند از مردان برگزیدهی جهان خواهند بود و نامهاشان همواره در تاریخ خواهد ماند ولی بچنین کاری جز با پاکدلی و از خود گذشتگی کی توان برخاستن؟!. در جهان کی کار بزرگی جز از راه پاکی و راستی پیش رفته؟!..
آخر از این پتیارهی خودخواهی و پراکندهاندیشی که شما را بدینسان خوار و زبون گردانیده چه دیدهاید که نمیتوانید دست برداشتن؟!.
بدانید ای برادران : یک کار درستی که صد تن دست بهم داده بنتیجه رسانید بسیار بهتر از صد کار ناانجامیست که هر کدام بیکی برخیزید.
اگر درپی فیروزی هستید فیروزی جز در یگانگی و همدستی نیست. صدها کسان همیشه میگویند : «نشود» میگویم : شما کی آزمودید و نشد؟!. شما کی از راهش بکاری برخاستید و نتیجه ندیدید؟!. از هزار سال باز کی در شرق یک جنبش خدایی برخاسته است؟!.. کی یک دسته مردان خود را از آلودگیها پاک نموده و دست بهم داده بنیکی جهان کوشیدهاند؟!. شما با این پاشیدگی که هر یکی تنها خود را میشناسید و هوسهای نادانی خود را ، مگر امید میداشتید بنتیجهای هم برسید؟!. دریغ از این نادانی!
کسانی که جز رشک و خودخواهی کالاشان نیست ، و هر یکی با داشتن چهل سال و پنجاه سال نمیتوانند بهوسهای خود چیره درآیند ، و ده تن یکدل و یکزبان نمیباشند ، با این درماندگی چشم میداشتهاند دیگران را بنیکی آورند!. افسوس از این نافهمی!
برادران : شما نخستین کسانی باشید که همدست و پاکدل بکاری برخیزید و بشرقیان درس فیروزی آموزید. شما پیشگامان راه رستگاری باشید. شما آموزگاران و فرهیختاران جهانیان گردید. ای یاوران خدا ، خدا همیشه یاورتان باد.
پایان
🔸 گفتار بیستم و چهارم : آموزگاران و فَرهیختاران (تکهی دو از دو)
اگر کسانی برآنند که مردانگی کنند و شرق را رها گردانند میباید بچارهی این پتیارهگرفتاری کوشند. از این راه که راستیها را میانهی مردمان رواج دهند ، که هم خِردها نیرو گیرد و از درماندگی بیرون آید و هم پندارها و نادانیها که اینهمه فراوان گردیده و مایهی پراکندگی همانهاست از میان برخیزد. اینست راه چاره. اینست و جز این نیست راه چاره!
ما گام نخست را در این راه برداشتیم و یک رشته از راستیها را در این کتاب نگاشتیم. کنون شما را میباید این را بخوانید و بیندیشید و بپذیرید و دانستههای خود را که با اینها نه سازگار است کنار گزارید و همگی یکدل و یکزبان بآموزگاری و فرهیختاری مردمان برخیزید.
میدانم بسیار سخت است دانستههای خود را کنار گزاردن ، و از هوسها و آرزوهای خویش چشم پوشیدن. لیکن اگر این کار را نکنید چه کاری توانید پیش بُرد؟!.. اینکه هر کسی چیزهای دیگری داند و رو بسوی دیگری گرداند ، همانست که امروز درمیانست و مایهی گرفتاری میباشد. اگر شما آن را از خود دور نگردانید چگونه توانید کاری انجام داد؟!..
شما چون بیاری خدا بکار برخیزید سختترین سنگ راهتان خودخواهی این و آن خواهد بود. با این بیماریِ روانها بر بسیار کسان دشوار است از دریافت و اندیشهی خود چشم پوشند و بگفتههای دیگری (اگرچه از روی دلیل باشد) گردن گزارند. شما تا نخست بر خودخواهی خویش چیره درنیایید چگونه توانید بر خودخواهیهای دیگران چیره درآیید؟!..
کنون ما را بر کسی زوری نیست و ما نمیگوییم شما ناگزیرید بگفتههای ما بگروید و آنها را بپذیرید. ولی اگر درپی راستیها هستید راستیها جز اینها نیست. اگر میخواهید بنیکی جهان کوشید جز از این راه نتواند بود.
کسانی که خواهند با ما همراه باشند باید پیمان بندند که چیزی باین سخنان نیفزایند و چیزی از آنها نکاهند. باید از خودخواهی و خودنمایی بیکبار برکنار باشند.
جایگاه بس بلندیست مردمان را برستگاری رسانیدن ، و شرق را از درماندگی چند صد ساله رهانیدن. کسانی که این کار را انجام دهند از مردان برگزیدهی جهان خواهند بود و نامهاشان همواره در تاریخ خواهد ماند ولی بچنین کاری جز با پاکدلی و از خود گذشتگی کی توان برخاستن؟!. در جهان کی کار بزرگی جز از راه پاکی و راستی پیش رفته؟!..
آخر از این پتیارهی خودخواهی و پراکندهاندیشی که شما را بدینسان خوار و زبون گردانیده چه دیدهاید که نمیتوانید دست برداشتن؟!.
بدانید ای برادران : یک کار درستی که صد تن دست بهم داده بنتیجه رسانید بسیار بهتر از صد کار ناانجامیست که هر کدام بیکی برخیزید.
اگر درپی فیروزی هستید فیروزی جز در یگانگی و همدستی نیست. صدها کسان همیشه میگویند : «نشود» میگویم : شما کی آزمودید و نشد؟!. شما کی از راهش بکاری برخاستید و نتیجه ندیدید؟!. از هزار سال باز کی در شرق یک جنبش خدایی برخاسته است؟!.. کی یک دسته مردان خود را از آلودگیها پاک نموده و دست بهم داده بنیکی جهان کوشیدهاند؟!. شما با این پاشیدگی که هر یکی تنها خود را میشناسید و هوسهای نادانی خود را ، مگر امید میداشتید بنتیجهای هم برسید؟!. دریغ از این نادانی!
کسانی که جز رشک و خودخواهی کالاشان نیست ، و هر یکی با داشتن چهل سال و پنجاه سال نمیتوانند بهوسهای خود چیره درآیند ، و ده تن یکدل و یکزبان نمیباشند ، با این درماندگی چشم میداشتهاند دیگران را بنیکی آورند!. افسوس از این نافهمی!
برادران : شما نخستین کسانی باشید که همدست و پاکدل بکاری برخیزید و بشرقیان درس فیروزی آموزید. شما پیشگامان راه رستگاری باشید. شما آموزگاران و فرهیختاران جهانیان گردید. ای یاوران خدا ، خدا همیشه یاورتان باد.
پایان
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی دو
بما ایراد میگیرند که دیوان حافظ را میسوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده میگویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفتههای او سراپا زیان میباشد. مثلاً :
بگیر طُرَّه مه طلعتی و غصه نخور که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است
بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت
ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست هزار بار من این نکته کردهام تحقیق
اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستارههاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشتهاند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجهی این سخنانِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بیپروا[=بیاعتنا] بار آمدهاند؟!.
در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی میکنند ، و تودهها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید میآورند ، آیا آموختن چنین درسهايِ بیغیرتی بجوانان ایران ریشهی خود را کندن نیست؟!..
بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بیپروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دستهی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان میکوشیم این ایراد و رنجیدگی را میشنویم. در اینجاست که درمانده نمیدانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که میبینیم شما سود و زیان زندگی را نمیشناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر میشویم شما را یک دسته کودکان چهلساله و پنجاهساله شماریم.
برخی از اینان بهانه آورده چنین میگویند : «حالا چه هنگام این کار است؟!.. مردم از گرسنگی میمیرند. اکنون باید در اندیشهی نان بود» (1) میگویم : چه خوشبهانهای بدستتان افتاده. چون گرسنگیست باید از هر کاری دست برداشت؟. بسیار خوب ، بگویید ببینیم این گرسنگی از کجا آمده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. یا از زمین نروییده؟!.. یا سن و ملخ کشت را نابود گردانیده؟!.. آیا نه آنست که شما یک تودهی ناتوان و لگدمال میباشید و نمیتوانید خواروبار خود را نگه دارید و بخورید؟!.. آیا این ناتوانی و لگدمالی از کجاست؟!.. نه از همین کتابهاست؟!.. نه از ندانستن معنی زندگانی و راه آنست؟!..
میگویند : «اکنون باید در اندیشهی نان بود». میگویم : چه اندیشه خواهید کرد؟!.. بگویید ما نیز بدانیم. آیا جز ناله و فریاد و هایهوی چه کاری خواهید توانست؟!.. شما آن بیخردانی هستید که ناله و فریاد و هایهوی را چارهی دردها میدانید و میخواهید ما نیز با شما همراه باشیم.
از این گذشته ، اگر گرسنگیست پس چرا دیگران دست از کار خود برنمیدارند؟!.. چرا پیاپی دیوان حافظ و سعدی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند؟!.. چرا در چنین هنگام تنگدستی ، دولت 000'250 ریال برای چاپ رباعیات سراپا زهر خیام در بودجه میگزارد؟!.. (2) پس چرا بدخواهان در کار خود آزاد باشند ولی ما که برهایی این تودهی بدبخت میکوشیم بنام گرسنگی و گرانی دست از کار برداریم؟!..
کسانی اگر نیک اندیشند ، اینان مردانیند سستنهاد و بیپروا و راستی آنست که بدبختی توده را درنمییابند و در جستجوی چارهای نمیباشند. از بیدردی و پستی میخواهند چنین که هستند بسر برند و تکانی بخود ندهند. اینست خرسندی نمیدهند که ما نیز بکوشیم و این بهانهها را میآورند.
ما دیدیم که دروغهایی نیز ساخته و پراکنده میگردانند ، و برای شورانیدن مردم عامی چنین میگویند : «اینها قرآن را آتش میزنند». این دروغ را امسال در تهران و مراغه و در اهواز پراکنده گردانیدند. از اهواز یکی بیدستینه نامهای فرستاده چنین مینویسد : «دیدم جوانان بکتابخانه ریخته قرآن و مفتاحالجنان میخرند. پرسیدم برای چیست؟.. گفتند شب جشن کتابسوزان ماست». این اندازهی فهم یک مردیست که قرآن را با مفتاحالجنان در یک ردیف میشمارد و چون میخواهد دروغ بسازد هر دو را به یک رشته میکشد. یکی نمیگوید : ای نافهم قرآن کجا و مفتاحالجنان کجا؟!.. قرآن کتاب آسمانی یک پیغمبر بزرگواریست و مفتاحالجنان ساختهی یک آخوند مفتخوار میباشد. این دو را چگونه یکی میشماری؟!..
همین دروغسازی نشان دغلکاری آنهاست. چون پاسخی بگفتههای ما ندارند و از آنسوی نمیخواهند گردن بحقایق گزارند اینست دست بدامن دروغسازی میزنند.
👇
🔸 تکهی دو
بما ایراد میگیرند که دیوان حافظ را میسوزانیم. با یک سوز دلی بزبان آورده میگویند : آقا دیوان حافظ؟!.. رواست که شما آن را بسوزانید؟!.. در جایی که ما بارها از حافظ و شعرهایش سخن رانده نشان دادیم که گفتههای او سراپا زیان میباشد. مثلاً :
بگیر طُرَّه مه طلعتی و غصه نخور که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است
بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل تو چه دانی قلم صُنع بنامت چه نوشت
ما را بمنع عقل مترسان و مِی بیار کاین شحنه در ولایت ما هیچ کاره نیست
جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست هزار بار من این نکته کردهام تحقیق
اینها و صد مانند اینها آیا راستست؟!.. آیا نکوهشِ کوشش ، و گفتن اینکه نیک و بد از تأثیر ستارههاست ، یا نیک و بد را بنام هر کس در روز نخست نوشتهاند ، و نکوهش خِرد و خوار گردانیدن جهان زیان ندارد؟!. آیا نتیجهی این سخنانِ بیپا نیست که مردم ایران بدینسان سست و تنبل و بیپروا[=بیاعتنا] بار آمدهاند؟!.
در روزگاری که دیگران سختترین کوششها را در راه زندگانی میکنند ، و تودهها از جوانان خود هوانورد و چترباز پدید میآورند ، آیا آموختن چنین درسهايِ بیغیرتی بجوانان ایران ریشهی خود را کندن نیست؟!..
بارها اینها را نوشتیم و پاسخ خواستیم ، و از شما جز بیپروایی و خاموشی از یک دسته ، و زباندرازی و بیفرهنگی از دستهی دیگری ندیدیم ، و اکنون که بکار برخاسته بنابود کردن آن کتابهای سراپا زیان میکوشیم این ایراد و رنجیدگی را میشنویم. در اینجاست که درمانده نمیدانیم بشما چه نامی دهیم؟!.. در اینجاست که میبینیم شما سود و زیان زندگی را نمیشناسید و جز درپی هوسبازی نیستید. در اینجاست که ناگزیر میشویم شما را یک دسته کودکان چهلساله و پنجاهساله شماریم.
برخی از اینان بهانه آورده چنین میگویند : «حالا چه هنگام این کار است؟!.. مردم از گرسنگی میمیرند. اکنون باید در اندیشهی نان بود» (1) میگویم : چه خوشبهانهای بدستتان افتاده. چون گرسنگیست باید از هر کاری دست برداشت؟. بسیار خوب ، بگویید ببینیم این گرسنگی از کجا آمده؟!.. آیا از آسمان نباریده؟!.. یا از زمین نروییده؟!.. یا سن و ملخ کشت را نابود گردانیده؟!.. آیا نه آنست که شما یک تودهی ناتوان و لگدمال میباشید و نمیتوانید خواروبار خود را نگه دارید و بخورید؟!.. آیا این ناتوانی و لگدمالی از کجاست؟!.. نه از همین کتابهاست؟!.. نه از ندانستن معنی زندگانی و راه آنست؟!..
میگویند : «اکنون باید در اندیشهی نان بود». میگویم : چه اندیشه خواهید کرد؟!.. بگویید ما نیز بدانیم. آیا جز ناله و فریاد و هایهوی چه کاری خواهید توانست؟!.. شما آن بیخردانی هستید که ناله و فریاد و هایهوی را چارهی دردها میدانید و میخواهید ما نیز با شما همراه باشیم.
از این گذشته ، اگر گرسنگیست پس چرا دیگران دست از کار خود برنمیدارند؟!.. چرا پیاپی دیوان حافظ و سعدی بچاپ رسانیده بدست مردم میدهند؟!.. چرا در چنین هنگام تنگدستی ، دولت 000'250 ریال برای چاپ رباعیات سراپا زهر خیام در بودجه میگزارد؟!.. (2) پس چرا بدخواهان در کار خود آزاد باشند ولی ما که برهایی این تودهی بدبخت میکوشیم بنام گرسنگی و گرانی دست از کار برداریم؟!..
کسانی اگر نیک اندیشند ، اینان مردانیند سستنهاد و بیپروا و راستی آنست که بدبختی توده را درنمییابند و در جستجوی چارهای نمیباشند. از بیدردی و پستی میخواهند چنین که هستند بسر برند و تکانی بخود ندهند. اینست خرسندی نمیدهند که ما نیز بکوشیم و این بهانهها را میآورند.
ما دیدیم که دروغهایی نیز ساخته و پراکنده میگردانند ، و برای شورانیدن مردم عامی چنین میگویند : «اینها قرآن را آتش میزنند». این دروغ را امسال در تهران و مراغه و در اهواز پراکنده گردانیدند. از اهواز یکی بیدستینه نامهای فرستاده چنین مینویسد : «دیدم جوانان بکتابخانه ریخته قرآن و مفتاحالجنان میخرند. پرسیدم برای چیست؟.. گفتند شب جشن کتابسوزان ماست». این اندازهی فهم یک مردیست که قرآن را با مفتاحالجنان در یک ردیف میشمارد و چون میخواهد دروغ بسازد هر دو را به یک رشته میکشد. یکی نمیگوید : ای نافهم قرآن کجا و مفتاحالجنان کجا؟!.. قرآن کتاب آسمانی یک پیغمبر بزرگواریست و مفتاحالجنان ساختهی یک آخوند مفتخوار میباشد. این دو را چگونه یکی میشماری؟!..
همین دروغسازی نشان دغلکاری آنهاست. چون پاسخی بگفتههای ما ندارند و از آنسوی نمیخواهند گردن بحقایق گزارند اینست دست بدامن دروغسازی میزنند.
👇
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ در سال 1321 ، يك سال پس از درآمدن متفقين به ايران ، خواربار بويژه گندم كمياب گرديد چنانكه دولت دست بكار پخت و فروش «نان سيلو» كه نان پستی بود گرديد تا مرهمي بزخم گرسنگی تنگدستان و بيچيزان باشد. در ماههای پاييز آن سال اين موضوع سختی بيشتر يافت و گرسنگی ملموسترين گرفتاری گرديد. سپس در 17 آذر آشوبی در تهران در پردهی كميابی نان براه انداختند تا بدولت قوامالسلطنه ضرب شستی نشان دهند. بدستور حكومتنظامی همهی روزنامهها بازداشت شد كه پرچم نيز يكی از آنها بود. دو هفته پس از اين نيز داستان يكم ديماه پيش آمد كه شرح آن را خواهيد خواند.
بهانهی گرسنگی و گرانی را پيش كشيدن در همان روزهاست.
2ـ برای آنكه بدانيم اين پول چه ارزشی در آن روزها داشته بايد دانست كه حقوق كارمندان شصت ، هفتاد تومان و ازآنِ آموزگاران صد تومان در ماه بوده. ليكن آنچه اين بدخواهيهای وزارت فرهنگ را بهتر آشكار میسازد آنست كه اين در زمانی رخ میدهد كه دولت از تنگدستی بچاپ بیحساب اسكناس دست يازيده بدينسان بگرانی و سختی زندگانی مردم بسيار افزوده بود.
آن روز وزارت فرهنگ يكی از لانههای بدخواهی بود و اينگونه كتابها را برای دامن زدن بهياهوی «ادبيات» چاپ میكرد ولی سپس فريبخوردگان نيز خود بچاپ آنها پرداختند و بدينسان از بودجهی بدخواهيهای دولت كاستند.
1ـ در سال 1321 ، يك سال پس از درآمدن متفقين به ايران ، خواربار بويژه گندم كمياب گرديد چنانكه دولت دست بكار پخت و فروش «نان سيلو» كه نان پستی بود گرديد تا مرهمي بزخم گرسنگی تنگدستان و بيچيزان باشد. در ماههای پاييز آن سال اين موضوع سختی بيشتر يافت و گرسنگی ملموسترين گرفتاری گرديد. سپس در 17 آذر آشوبی در تهران در پردهی كميابی نان براه انداختند تا بدولت قوامالسلطنه ضرب شستی نشان دهند. بدستور حكومتنظامی همهی روزنامهها بازداشت شد كه پرچم نيز يكی از آنها بود. دو هفته پس از اين نيز داستان يكم ديماه پيش آمد كه شرح آن را خواهيد خواند.
بهانهی گرسنگی و گرانی را پيش كشيدن در همان روزهاست.
2ـ برای آنكه بدانيم اين پول چه ارزشی در آن روزها داشته بايد دانست كه حقوق كارمندان شصت ، هفتاد تومان و ازآنِ آموزگاران صد تومان در ماه بوده. ليكن آنچه اين بدخواهيهای وزارت فرهنگ را بهتر آشكار میسازد آنست كه اين در زمانی رخ میدهد كه دولت از تنگدستی بچاپ بیحساب اسكناس دست يازيده بدينسان بگرانی و سختی زندگانی مردم بسيار افزوده بود.
آن روز وزارت فرهنگ يكی از لانههای بدخواهی بود و اينگونه كتابها را برای دامن زدن بهياهوی «ادبيات» چاپ میكرد ولی سپس فريبخوردگان نيز خود بچاپ آنها پرداختند و بدينسان از بودجهی بدخواهيهای دولت كاستند.
🔶 حافظ چه میگوید
🔸 8ـ گزارشهای نابجایی که میکنند .. (تکهی دو از دو)
این نمونهی بیچارگی این توده است. از بس روان و خرد ناتوان گردیده نمیتواند راستیها را دریابد و بدینسان فریب میخورد و خود را فریب میدهد. آنهمه ستایش از حافظ میکنند و من چون کتاب او را بدست آورده میخوانم میبینم بسیاری از شعرهایش بیکبار بیمعنی است.
مثلاً این شعر پایین را معنی کنید :
دوش دیدم که ملایک در میخانه زدند خاک آدم بسرشتند و به پیمانه زدند
شاعر میخواهد چه بگوید؟!.. این یک معناییست که شعرای خراباتی بارها تکرار کردهاند که هنگامی که گِل درست کرده و میخواستند کالبد آدم را بسازند ، کمی نیز باده بآن ریختند و اینست مهر باده در دل ما فرزندان آدم خوابیده است. حافظ نیز میخواهد آن را بگوید. ولی معنی را وارونه گردانیده میگوید : «خاک آدم بسرشتند ، و آن هم به پیمانه (که ظرف باده است نه خود باده) زدند». شعریست بسیار بیمعنی ، لیکن شما از حافظپرستان بپرسید و ببینید که با چه آب و تابی این را معنی میکنند.
من داستان «پیر مِیفروش» را شرح دادم که چون صوفیان هر گروهی یک پیری میداشتند ، اینان که بریشخند و شوخی میکده را با خانقاه یکسان گردانیدهاند چنین گفتهاند که ما نیز در اینجا پیری میداریم ، و پیر گبر مِیفروشی را که روزی چند بار بریشش خندیده و بدوشش میپریدهاند بجلو کشیده و پیر خود نامیدهاند. ولی کسانی میآیند و میگویند : مقصودش از پیر مِیفروش امیرالمؤمنین است ، چون اینها او را مرشد خود میشناختند.
یکی نمیپرسد : ای بیخرد علی کجا و نام پیر مِیفروش کجا؟!.. اگر این راستست که حافظ یا دیگری امام علی بن ابیطالب را پیر مِیفروش نامیده همین گناه او بس!..
خود شاعر مقصودش را آشکار میگرداند. میگوید : اگر ما پیر مغان را بمرشدی گرفتهایم جای نکوهش نیست. زیرا این هم رازهایی از خدا در سر دارد. چنانکه گفتیم این سخنان از روی ریشخند میبوده. ولی به هر حال میبینید که شاعر عذرخواهی میکند که یک پیر مِیفروشی را بمرشدی پذیرفتهاند. اگر مقصود علی بودی ای نادان چه جای این عذرخواهی بودی؟!.. بارها دیدهام کسانی با دهان پرباد این شعر حافظ را میخوانند :
در خرابات مغان نور خدا میبینم این عجبتر که چه نوری ز کجا میبینم
این را میخوانند و یک لذتی میبرند و چنین وامینمایند که حافظ در اینجا یک معنای عرفانی را گنجانیده ، و او میفهمد و لذت مییابد. یک روز از یکی پرسیدم : معنی این شعر چیست؟.. گفت : چطور؟!.. مگر معنی این شعر مبهم است؟!.. گفتم نه مبهم نیست. خرابات مغان که یک جایی میبوده چرکین و پست ، یک پیر گبری با ریش و پشم مِیآلودی مِی میفروخته ، و بچگان لوس و تردامنی باین و آن ساغر میدادهاند ، یک دسته از لاتان و بیدردان در آنجا گرد آمده بگفتهی خود حافظ خرقه و دفتر گرو گزارده باده میخوردهاند و چون مست میشدهاند لاطائلات میسرودهاند ، بهم دشنام میدادهاند ، جست و خیرهای خندهآوری میکردهاند. این خرابات مغان بوده که شاعر شیراز در آن جهان بدمستی در آن نور خدا میدیده. اینست معنی شعر. گفت : نه آقا!.. این معنی عرفانی دیگری دارد. گفتم : بگو ، درماند و دم فروبست. تنها این شعر نیست ، و تنها شعرهای حافظ نمیباشد ، در همه چیز چنینند که چون بپرسی پاسخی نتوانسته درمیمانند. برای آزمایش بپرسید آن عشقی که حافظ میگوید و آنهمه یادش میکند ، معنایش چیست؟!.. بپرسید تا ببینید چگونه درمیمانند.
حافظ یاوهسرایی را تا بجایی رسانیده که میگوید :
بخواری منگر ای منعم فقیران و ضعیفان را که صدر مسند عزت گدای رهنشین دارد
مصرع دوم این شعر را نیک اندیشید که چه معنایی میدارد؟!.. «گدای رهنشین» کیست. گدای رهنشین آن هیکلهای چرکآلود شومیست که هر روز در خیابان در بیخ دیوارها میبینید. این یکی خود را لخت گردانیده ، آن دیگری با داغ بازو یا ساق خود را زخمی ساخته ، آن دیگری بچهی نیملختی را با تن لرزان و چشم گریان در جلو خود نشانده. یک مشت بیغیرتان پستنهادی که پی کار نرفته با این پستیها دلهای مردم را سوزانیده چند شاهی پول از دست آنان میربایند. حافظ ـ حافظ چرندگو ـ اینها را میستاید و میگوید : «صدر مسند عزت را اینان دارند». اینست اندازهی یاوهگویی فیلسوف شیراز. اکنون شما اگر از هواداران حافظ بپرسید ، خواهید دید که این شعر را که شاید صد بار خواندهاند توجهی بمعنایش نکردهاند. کوردلان تنها بنام آنکه شعر حافظست با صد لذت خوانده ولی معنایش را نفهمیدهاند.
🔸 8ـ گزارشهای نابجایی که میکنند .. (تکهی دو از دو)
این نمونهی بیچارگی این توده است. از بس روان و خرد ناتوان گردیده نمیتواند راستیها را دریابد و بدینسان فریب میخورد و خود را فریب میدهد. آنهمه ستایش از حافظ میکنند و من چون کتاب او را بدست آورده میخوانم میبینم بسیاری از شعرهایش بیکبار بیمعنی است.
مثلاً این شعر پایین را معنی کنید :
دوش دیدم که ملایک در میخانه زدند خاک آدم بسرشتند و به پیمانه زدند
شاعر میخواهد چه بگوید؟!.. این یک معناییست که شعرای خراباتی بارها تکرار کردهاند که هنگامی که گِل درست کرده و میخواستند کالبد آدم را بسازند ، کمی نیز باده بآن ریختند و اینست مهر باده در دل ما فرزندان آدم خوابیده است. حافظ نیز میخواهد آن را بگوید. ولی معنی را وارونه گردانیده میگوید : «خاک آدم بسرشتند ، و آن هم به پیمانه (که ظرف باده است نه خود باده) زدند». شعریست بسیار بیمعنی ، لیکن شما از حافظپرستان بپرسید و ببینید که با چه آب و تابی این را معنی میکنند.
من داستان «پیر مِیفروش» را شرح دادم که چون صوفیان هر گروهی یک پیری میداشتند ، اینان که بریشخند و شوخی میکده را با خانقاه یکسان گردانیدهاند چنین گفتهاند که ما نیز در اینجا پیری میداریم ، و پیر گبر مِیفروشی را که روزی چند بار بریشش خندیده و بدوشش میپریدهاند بجلو کشیده و پیر خود نامیدهاند. ولی کسانی میآیند و میگویند : مقصودش از پیر مِیفروش امیرالمؤمنین است ، چون اینها او را مرشد خود میشناختند.
یکی نمیپرسد : ای بیخرد علی کجا و نام پیر مِیفروش کجا؟!.. اگر این راستست که حافظ یا دیگری امام علی بن ابیطالب را پیر مِیفروش نامیده همین گناه او بس!..
خود شاعر مقصودش را آشکار میگرداند. میگوید : اگر ما پیر مغان را بمرشدی گرفتهایم جای نکوهش نیست. زیرا این هم رازهایی از خدا در سر دارد. چنانکه گفتیم این سخنان از روی ریشخند میبوده. ولی به هر حال میبینید که شاعر عذرخواهی میکند که یک پیر مِیفروشی را بمرشدی پذیرفتهاند. اگر مقصود علی بودی ای نادان چه جای این عذرخواهی بودی؟!.. بارها دیدهام کسانی با دهان پرباد این شعر حافظ را میخوانند :
در خرابات مغان نور خدا میبینم این عجبتر که چه نوری ز کجا میبینم
این را میخوانند و یک لذتی میبرند و چنین وامینمایند که حافظ در اینجا یک معنای عرفانی را گنجانیده ، و او میفهمد و لذت مییابد. یک روز از یکی پرسیدم : معنی این شعر چیست؟.. گفت : چطور؟!.. مگر معنی این شعر مبهم است؟!.. گفتم نه مبهم نیست. خرابات مغان که یک جایی میبوده چرکین و پست ، یک پیر گبری با ریش و پشم مِیآلودی مِی میفروخته ، و بچگان لوس و تردامنی باین و آن ساغر میدادهاند ، یک دسته از لاتان و بیدردان در آنجا گرد آمده بگفتهی خود حافظ خرقه و دفتر گرو گزارده باده میخوردهاند و چون مست میشدهاند لاطائلات میسرودهاند ، بهم دشنام میدادهاند ، جست و خیرهای خندهآوری میکردهاند. این خرابات مغان بوده که شاعر شیراز در آن جهان بدمستی در آن نور خدا میدیده. اینست معنی شعر. گفت : نه آقا!.. این معنی عرفانی دیگری دارد. گفتم : بگو ، درماند و دم فروبست. تنها این شعر نیست ، و تنها شعرهای حافظ نمیباشد ، در همه چیز چنینند که چون بپرسی پاسخی نتوانسته درمیمانند. برای آزمایش بپرسید آن عشقی که حافظ میگوید و آنهمه یادش میکند ، معنایش چیست؟!.. بپرسید تا ببینید چگونه درمیمانند.
حافظ یاوهسرایی را تا بجایی رسانیده که میگوید :
بخواری منگر ای منعم فقیران و ضعیفان را که صدر مسند عزت گدای رهنشین دارد
مصرع دوم این شعر را نیک اندیشید که چه معنایی میدارد؟!.. «گدای رهنشین» کیست. گدای رهنشین آن هیکلهای چرکآلود شومیست که هر روز در خیابان در بیخ دیوارها میبینید. این یکی خود را لخت گردانیده ، آن دیگری با داغ بازو یا ساق خود را زخمی ساخته ، آن دیگری بچهی نیملختی را با تن لرزان و چشم گریان در جلو خود نشانده. یک مشت بیغیرتان پستنهادی که پی کار نرفته با این پستیها دلهای مردم را سوزانیده چند شاهی پول از دست آنان میربایند. حافظ ـ حافظ چرندگو ـ اینها را میستاید و میگوید : «صدر مسند عزت را اینان دارند». اینست اندازهی یاوهگویی فیلسوف شیراز. اکنون شما اگر از هواداران حافظ بپرسید ، خواهید دید که این شعر را که شاید صد بار خواندهاند توجهی بمعنایش نکردهاند. کوردلان تنها بنام آنکه شعر حافظست با صد لذت خوانده ولی معنایش را نفهمیدهاند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی 8)
این آلودگیها که یاد کردیم هر یکی درخور گفتگوی درازیست ولی ما چون از کیشها و ناسازگاری آنها با زندگی ، و همچنین از ملایان و زیانکاری آنان ، در جاهای دیگری سخن راندهایم ، و سستی خویها و ناتوانی روانها را در همین رشته گفتارهای خود خواهیم زندید (1) و روشن گردانید و آنگاه در اینجا خواست ما گفتگو از این زمینهها نیست و برای مَثَل این را یاد میکنیم ، بهمین کوتاهی بس کرده درمیگذریم.
میدانم کسانی خواهند گفت : در پیشامدهای مشروطه ناخشنودی همسایگان کشور و کارشکنیهای آنان نیز درمیان میبود و یکی از انگیزههای بزرگِ بینتیجه گردیدن جنبش آزادیخواهی این کارشکنی را باید شمرد. میگویم : راست است و ما نیز آن را میدانیم. چیزی که هست ما میبینیم همان همسایگان نیز از آلودگیهایی که درمیان خود توده بوده سود جسته و بدستیاری همان کار خود را از پیش بردهاند. مثلاً (2) دولت آن روزی روس از مشروطهی ایران ناخرسند میبود و بیگمان از گام نخست بهم زدن آن را میخواست. ولی هیچگاه این را بزبان نیاورد و هیچ کس را از کارکنان خود برای این کار برنینگیخت. بلکه از پستنهادی برخی درباریان و از تیرهدرونی برخی ملایان و از نافهمی و نادانی یک دسته از مردم سود جسته و اینان را که برای پشت پا زدن به پیشرفت و فیروزی تودهی خود و دشمنی کردن با جنبش آزادیخواهی آماده میبودند ، با دست کارکنان خود بتلاش واداشت ، و چون در سایهی بدخواهیهای اینان رشته از هم گسیخت و جنگ و خونریزی در آذربایجان پیش آمد همان را دستاویز گرفته لشگر بشهرهای شمالی آورد.
این تنها ایران و همسایگانش نبود. هر تودهای همینکه نادان و آلوده باشند ، و دوست از دشمن و سود از زیان بازنشناسند ، افزار دست دیگران گردند ، و این خود گواه دیگری بآن گفتههای ماست.
اینها برای مثل است. برای آنست که گفتههای خود را نیک روشن گردانیم. این زمینهها که ما دنبال میکنیم همیشه از تاریخ دلیلهای خوبی برای آنها توان آورد. اینها آزمایشهاییست که برای گذشتگان پیش آمده و ما با سرگذشت آنان گفتههای خود را روشن میگردانیم. وگرنه این راهِ ما با آنچه نادرشاه و آزادیخواهان داشتهاند بسیار جداست.
کوتاهسخن آنکه یک توده باید خود نیک باشند تا توانند از کوششهای پیشروان و از پیشامدهای جهان بهره یابند و بلند گردند ، و این نیکی جز با نیک گردیدن یکایک باشندگان (3) نتواند بود. توده یک چیز جدایی نیست ، همان باشندگان باهمند و توده نامیده میشوند.
اینان باید نیک گردند و باهم بستگی دارند و همگی یک راه را بپیمایند و یک خواست را پی کنند تا یک تودهی شایندهای پدید آورند. اینست ما همیشه گفتهایم هر کسی باید نخست بخود پردازد و خود را پاک و نیک گرداند سپس هم به نیک گردانیدن دیگران کوشد و بآنان در این راه یاری کند ، اینست راهی که ما را تواند برستگاری و فیروزی رسانید.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ زندیدن (همچون خندیدن) = شرح دادن
2ـ اصل : مثل
3ـ باشنده = (فردِ) حاضر ، مقیم
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی 8)
این آلودگیها که یاد کردیم هر یکی درخور گفتگوی درازیست ولی ما چون از کیشها و ناسازگاری آنها با زندگی ، و همچنین از ملایان و زیانکاری آنان ، در جاهای دیگری سخن راندهایم ، و سستی خویها و ناتوانی روانها را در همین رشته گفتارهای خود خواهیم زندید (1) و روشن گردانید و آنگاه در اینجا خواست ما گفتگو از این زمینهها نیست و برای مَثَل این را یاد میکنیم ، بهمین کوتاهی بس کرده درمیگذریم.
میدانم کسانی خواهند گفت : در پیشامدهای مشروطه ناخشنودی همسایگان کشور و کارشکنیهای آنان نیز درمیان میبود و یکی از انگیزههای بزرگِ بینتیجه گردیدن جنبش آزادیخواهی این کارشکنی را باید شمرد. میگویم : راست است و ما نیز آن را میدانیم. چیزی که هست ما میبینیم همان همسایگان نیز از آلودگیهایی که درمیان خود توده بوده سود جسته و بدستیاری همان کار خود را از پیش بردهاند. مثلاً (2) دولت آن روزی روس از مشروطهی ایران ناخرسند میبود و بیگمان از گام نخست بهم زدن آن را میخواست. ولی هیچگاه این را بزبان نیاورد و هیچ کس را از کارکنان خود برای این کار برنینگیخت. بلکه از پستنهادی برخی درباریان و از تیرهدرونی برخی ملایان و از نافهمی و نادانی یک دسته از مردم سود جسته و اینان را که برای پشت پا زدن به پیشرفت و فیروزی تودهی خود و دشمنی کردن با جنبش آزادیخواهی آماده میبودند ، با دست کارکنان خود بتلاش واداشت ، و چون در سایهی بدخواهیهای اینان رشته از هم گسیخت و جنگ و خونریزی در آذربایجان پیش آمد همان را دستاویز گرفته لشگر بشهرهای شمالی آورد.
این تنها ایران و همسایگانش نبود. هر تودهای همینکه نادان و آلوده باشند ، و دوست از دشمن و سود از زیان بازنشناسند ، افزار دست دیگران گردند ، و این خود گواه دیگری بآن گفتههای ماست.
اینها برای مثل است. برای آنست که گفتههای خود را نیک روشن گردانیم. این زمینهها که ما دنبال میکنیم همیشه از تاریخ دلیلهای خوبی برای آنها توان آورد. اینها آزمایشهاییست که برای گذشتگان پیش آمده و ما با سرگذشت آنان گفتههای خود را روشن میگردانیم. وگرنه این راهِ ما با آنچه نادرشاه و آزادیخواهان داشتهاند بسیار جداست.
کوتاهسخن آنکه یک توده باید خود نیک باشند تا توانند از کوششهای پیشروان و از پیشامدهای جهان بهره یابند و بلند گردند ، و این نیکی جز با نیک گردیدن یکایک باشندگان (3) نتواند بود. توده یک چیز جدایی نیست ، همان باشندگان باهمند و توده نامیده میشوند.
اینان باید نیک گردند و باهم بستگی دارند و همگی یک راه را بپیمایند و یک خواست را پی کنند تا یک تودهی شایندهای پدید آورند. اینست ما همیشه گفتهایم هر کسی باید نخست بخود پردازد و خود را پاک و نیک گرداند سپس هم به نیک گردانیدن دیگران کوشد و بآنان در این راه یاری کند ، اینست راهی که ما را تواند برستگاری و فیروزی رسانید.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ زندیدن (همچون خندیدن) = شرح دادن
2ـ اصل : مثل
3ـ باشنده = (فردِ) حاضر ، مقیم
✴️ تو که خود را روشنفکر میدانی این سی و چند صفحه را چرا نمیخوانی؟!
(تکهی 2 از 2)
گفت : آیا زندگی به تفریح و تفنن و سرگرمی نیاز دارد؟! اینطور که شما میگویی مردم تنها باید دنبال علم باشند! چون فقط علم است که از هر جهت سودمند است. هر وقتی که برای تفریح صرف بشود بیهوده است!
گفتم : نه! چنین معنیای از حرف من برنمیآید. ما هیچ وقت نگفتهایم که بشر فقط باید دنبال علم باشد و کار. روشن است که ما به تفریح نیاز داریم. شعر را هم یک تفریحی میشود بحساب آورد. تازه شعرهای خوب در پرورش اخلاق و صفات انسانی میتواند مؤثر باشد. شعر هم باید مثل هر چیز دیگری زیانمند نباشد. ممکنست کسانی قمار را هم یک نوعی از تفریح بحساب بیاورند. آیا میشود با فکر آنها موافق بود؟! ما با شعر دشمن نیستیم. ما نمیگوییم شعر نباشد. گمان نکنید مخالفت ما با دیوان حافظ از آنست که با شعر دشمن هستیم. این تهمت را دشمنان ما ساخته و منتشر کردهاند. در این باره در همان دفتر توضیحات کافی نوشته شده.
آنچه را پیشتر گفتم یک بار دیگر بطرزی که ما به آن باور داریم بگویم : «هر کاری میکنید سود توده را بدیده گیرید». سود و زیان هر چیز را از دیدگاه اجتماع باید سنجید. آیا شما با این موافقید یا ایرادی میبینید؟!
گفت : نه. ایرادی به این نیست. ولی آیا شعرهای حافظ ضرری به اجتماع دارد؟!
گفتم : همهی گفتگو در همین نکته است. آره. متأسفانه زیان بسیار دارد. کاش نمیداشت و ما نیز با چنین موضوعاتی درگیر نمیشدیم. این هم از آنجاست که یک سخن یا یک بیت شعر تنها همان صورت ظاهرش که روی کاغذ میماند نیست. هر سخنی بر رفتار انسان اثر دارد. به عبارت دیگر چنانکه همه در زندگی روزمره میبینیم : گفتار بر کردار اثر دارد. آیا شما ایرادی به این گفته دارید؟!
گفت : شما ادامه بدهید تا من بگویم!
گفتم : چرا الان پاسخ پرسش را ندهید؟! بار دیگر میپرسم : آیا گفتار بر کردار اثر دارد؟! آیا میتوانیم بگوییم فلان گفته که خوانده یا شنیدهایم بر رفتار ما بیاثر است؟! یک آدمی را در نظر بگیرید که بر سر هر کاری صحبت عرق خوری و شراب را پیش میکشد. از خواص الکل مبالغهها میکند. تا یکی را قدری غمگین میبیند میگوید : چارهی تو یک گیلاس عرق است! تا صحبت تفریح و پیکنیک میشود اظهار عقیده میکند که اگر شراب مرغوب در بساط هست لایق برگزاری است. یا اینکه در هر فرصتی کسانی را که آلودهی الکل نیستند ملامت و مذمت میکند. آیا این صحبتهای او در شنوندگان اثر ندارد؟!.
حتماً دارد. پس نمیتوان منکر اثر نوشتهها ، فیلمها ، کلیپها ، حکایات ، سخنرانیها و موعظهها بر مردم شد.
گفت : پس ایراد آقای کسروی به شعرهای حافظ برای می و باده است.
گفتم : کاش تنها همان بود!.
داشتم میگفتم که شما میبینید مردمی که پای منبر ملایان مینشینند طرز فکر و رفتارشان تا چه درجهای گمراه و برای اجتماع زیانمند است. آیا میتوانید بگویید حرف ملاها بر منبرها بیاثر است؟! آیا میتوانید بگویید این کتابهای مذهبی ، این کتابهای دعا و ورد و جادو که سراسر گمراهیست بر مردم اثری ندارد؟! باعث عقبماندگی یک اجتماع نمیشود؟! اگر بگویید نمیشود ، انکار محسوسات کردهاید.
گفت : اینها چه ربطی به حافظ دارد. حافظ که اتفاقاً با شیخ و زاهد مخالف است. با مذهب مخالف است ، مثلاً این بیت را گوش کنید :
بگو به زاهد سالوس خرقهپوش دوروی
که دست زرق دراز است و آستین کوتاه
گفتم : اینکه شاعر یک ایرادی به سالوسها گیرد آیا دلیل بر سودمندی دیوان اوست؟! اگر بنا بر یاد کردن شعرهای او باشد صد شعر ازو میشود خواند که همه زیانمند و تأثیرش بر اجتماع ویرانگرست. گفتگوی ما چون از اثر شعر و هر گونه سخن بر رفتار مردم بود من مثال ملایان را آوردم.
در هر حال زیان شعرهای او در همان دفتر سی و چند صفحهای نوشته شده و من امیدوارم شما دریغ نکنی و آن را با دقت بخوانی و عقل خود را داور قرار دهی. ببینی آنچه نویسنده نوشته دلیل دارد یا نه. پس از خواندن آن ، اگر موضوعی باشد که در آنجا توضیح داده نشده باز در این باره باهم صحبت خواهیم کرد.
با این گفتگو او تا اندازهای قانع شد که دفتر را بخواند. چون دیدم هنوز تردید دارد به او گفتم : برای کسی که خود را از طبقهی دانا و روشنفکر جامعه میداند ، هیچ بهانهای برای نخواندن سی و چند صفحه نوشته ، آن هم دربارهی موضوعی که به آن بسیار علاقمند است وجود ندارد.
(تکهی 2 از 2)
گفت : آیا زندگی به تفریح و تفنن و سرگرمی نیاز دارد؟! اینطور که شما میگویی مردم تنها باید دنبال علم باشند! چون فقط علم است که از هر جهت سودمند است. هر وقتی که برای تفریح صرف بشود بیهوده است!
گفتم : نه! چنین معنیای از حرف من برنمیآید. ما هیچ وقت نگفتهایم که بشر فقط باید دنبال علم باشد و کار. روشن است که ما به تفریح نیاز داریم. شعر را هم یک تفریحی میشود بحساب آورد. تازه شعرهای خوب در پرورش اخلاق و صفات انسانی میتواند مؤثر باشد. شعر هم باید مثل هر چیز دیگری زیانمند نباشد. ممکنست کسانی قمار را هم یک نوعی از تفریح بحساب بیاورند. آیا میشود با فکر آنها موافق بود؟! ما با شعر دشمن نیستیم. ما نمیگوییم شعر نباشد. گمان نکنید مخالفت ما با دیوان حافظ از آنست که با شعر دشمن هستیم. این تهمت را دشمنان ما ساخته و منتشر کردهاند. در این باره در همان دفتر توضیحات کافی نوشته شده.
آنچه را پیشتر گفتم یک بار دیگر بطرزی که ما به آن باور داریم بگویم : «هر کاری میکنید سود توده را بدیده گیرید». سود و زیان هر چیز را از دیدگاه اجتماع باید سنجید. آیا شما با این موافقید یا ایرادی میبینید؟!
گفت : نه. ایرادی به این نیست. ولی آیا شعرهای حافظ ضرری به اجتماع دارد؟!
گفتم : همهی گفتگو در همین نکته است. آره. متأسفانه زیان بسیار دارد. کاش نمیداشت و ما نیز با چنین موضوعاتی درگیر نمیشدیم. این هم از آنجاست که یک سخن یا یک بیت شعر تنها همان صورت ظاهرش که روی کاغذ میماند نیست. هر سخنی بر رفتار انسان اثر دارد. به عبارت دیگر چنانکه همه در زندگی روزمره میبینیم : گفتار بر کردار اثر دارد. آیا شما ایرادی به این گفته دارید؟!
گفت : شما ادامه بدهید تا من بگویم!
گفتم : چرا الان پاسخ پرسش را ندهید؟! بار دیگر میپرسم : آیا گفتار بر کردار اثر دارد؟! آیا میتوانیم بگوییم فلان گفته که خوانده یا شنیدهایم بر رفتار ما بیاثر است؟! یک آدمی را در نظر بگیرید که بر سر هر کاری صحبت عرق خوری و شراب را پیش میکشد. از خواص الکل مبالغهها میکند. تا یکی را قدری غمگین میبیند میگوید : چارهی تو یک گیلاس عرق است! تا صحبت تفریح و پیکنیک میشود اظهار عقیده میکند که اگر شراب مرغوب در بساط هست لایق برگزاری است. یا اینکه در هر فرصتی کسانی را که آلودهی الکل نیستند ملامت و مذمت میکند. آیا این صحبتهای او در شنوندگان اثر ندارد؟!.
حتماً دارد. پس نمیتوان منکر اثر نوشتهها ، فیلمها ، کلیپها ، حکایات ، سخنرانیها و موعظهها بر مردم شد.
گفت : پس ایراد آقای کسروی به شعرهای حافظ برای می و باده است.
گفتم : کاش تنها همان بود!.
داشتم میگفتم که شما میبینید مردمی که پای منبر ملایان مینشینند طرز فکر و رفتارشان تا چه درجهای گمراه و برای اجتماع زیانمند است. آیا میتوانید بگویید حرف ملاها بر منبرها بیاثر است؟! آیا میتوانید بگویید این کتابهای مذهبی ، این کتابهای دعا و ورد و جادو که سراسر گمراهیست بر مردم اثری ندارد؟! باعث عقبماندگی یک اجتماع نمیشود؟! اگر بگویید نمیشود ، انکار محسوسات کردهاید.
گفت : اینها چه ربطی به حافظ دارد. حافظ که اتفاقاً با شیخ و زاهد مخالف است. با مذهب مخالف است ، مثلاً این بیت را گوش کنید :
بگو به زاهد سالوس خرقهپوش دوروی
که دست زرق دراز است و آستین کوتاه
گفتم : اینکه شاعر یک ایرادی به سالوسها گیرد آیا دلیل بر سودمندی دیوان اوست؟! اگر بنا بر یاد کردن شعرهای او باشد صد شعر ازو میشود خواند که همه زیانمند و تأثیرش بر اجتماع ویرانگرست. گفتگوی ما چون از اثر شعر و هر گونه سخن بر رفتار مردم بود من مثال ملایان را آوردم.
در هر حال زیان شعرهای او در همان دفتر سی و چند صفحهای نوشته شده و من امیدوارم شما دریغ نکنی و آن را با دقت بخوانی و عقل خود را داور قرار دهی. ببینی آنچه نویسنده نوشته دلیل دارد یا نه. پس از خواندن آن ، اگر موضوعی باشد که در آنجا توضیح داده نشده باز در این باره باهم صحبت خواهیم کرد.
با این گفتگو او تا اندازهای قانع شد که دفتر را بخواند. چون دیدم هنوز تردید دارد به او گفتم : برای کسی که خود را از طبقهی دانا و روشنفکر جامعه میداند ، هیچ بهانهای برای نخواندن سی و چند صفحه نوشته ، آن هم دربارهی موضوعی که به آن بسیار علاقمند است وجود ندارد.
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی سه
ما تاکنون صد گفتار نوشته نشان دادهایم که کدام کتابهاست که زیانکار میدانیم و به نابود کردنش میکوشیم ، و چندی پیش نیز زیر عنوان «چه کتابهایی را میسوزانیم؟..» گفتاری در پرچم نوشتیم که اینک آن را بدانسان که نوشته شده در پایین میآوریم :
«چنانکه گفتهایم روز نخست دیماه برای کتابسوزانیست. در آن روز باید کتابهای ناپاک و زیانمند را به بخاری انداخته سوزانید. من میشنوم کسانی این را برای ما ایراد میگیرند و چنین میگویند : «او! اینها کتاب میسوزانند!» میگویم : آری ما کتاب میسوزانیم. ولی کدام کتاب؟..
آن کتابی که یک شاعرک بیارجی با خدا بیفرهنگیهایی میکند : «در فابریک خدا بسته شود».
آن کتابی که یک جوان بدنامی بآفرینش خرده میگیرد : «خلقت من از ازل یک وصلهی ناجور بود».
آن کتابی که یک شاعرک یاوهگوی مفتخواری دستگاه باین بزرگی و آراستگی را نمیپسندد :
«جهان و هرچه در او هست هیچ در هیچست».
آن کتابی که یک مرد ناپاکی بدیگران درس ناپاکی میدهد : «در ایام جوانی چنانکه افتد و دانی با نوجوان پسری سری و سرّی داشتم..».
آن کتابی که عربیهای مغلوط میبافد و آن را بخدای آفریدگار نسبت میدهد : «و کان من عند ربک منزولا».
آن کتابی که یک پدر درمانده به یک پسر درمانده نامه مینویسد و با صد بیشرمی چنین عنوان میکند : «کتاب من الله العزیز الحکیم الی الله الحمید المجید».
آن کتابی که بخدا دروغ بسته بمردم یاد میدهد در بیماری دعا بخوانند : «و من کان به صداع فلیقراء هذا الدعاء». این گونه کتابهای ناپاک و مانندهای اینهاست که آتش میزنیم و نابود میگردانیم. نافهم آن کسانی که بما ایراد میگیرند».
شگفتتر آنکه آقای اهوازی مینویسد : جوانان کتاب میخریدند که ببرند و بسوزانند. ما اگر این کار را کنیم که بنویسندگان کتابهای زیانمند و بچاپکنندگان آنها کمک رساندهایم. ما خواستمان اینست که آنان را از نوشتن و چاپ کردن این گونه کتابها بازداریم و راهمان اینست که هر کسی که از این گونه کتابها در خانهی خود دارد بآتش بکشد و دیگران را نیز باین کار وادارد ، نه آنکه از کتابفروش خرد ، و بالاتر از این آنست که جوانان کتابهای رُمان و شعر که خود پرداختهاند بیا[و]رند و پاکدلانه بآتش اندازند و از آن کار بیهوده بازگردیده نیروهای خدادادی خود را در چیزهای سودمند بکار اندازند.
به هر حال این جشن از چند سال باز در تهران در خانهی دارندهی پرچم گرفته میشد. لیکن امسال در شهرهای دیگری ـ از مراغه و تبریز و اهواز و لار و کاشمر ـ نیز گرفته شد. در تبریز آقای مسعود مقدم و همراهانش گرفتند. در مراغه آقای ضیاء مقدم در خانهی خود جشن باشکوهی برپا گردانید. در کاشمر آقایان مهندس شریعت و ثقفی بآن برخاستند. در لار آقای آگاه و همراهانش بآن پرداختند. در اهواز باشکوهتر از همه جا بود و چنانکه فهرست فرستادهاند 188 کتاب زیانمند را سوزانیده و یا به کارون انداختهاند. یک چیز بهتر آنکه چند تنی از جوانان شعرهای خود و یا رُمانی که نوشته بودند آورده نابود گردانیدهاند. دانستنیتر آنکه درمیان این یکصد و هشتاد و هشت کتاب که فهرستش فرستاده شده «مفتاحالجنان» نیست (در جایی که ما آن را درخورِ سوزاندن میشناسیم) و این دلیلست که آن نوشتهی آقای اهوازی جز دروغ بیشرمانه نبوده.
در تهران گذشته از خانهی دارندهی پرچم ، خانوادهی پِسیان (1) در شمیران جشن برپا کردند و دختران درسخوانده و بافهم آن خاندان هرچه کتابهای رمان اندوخته بودند با یک دیوان حافظ بآتش کشیدند.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ نجفقلی پِسیان ، برادر شادروان کلنل محمدتقیخان
🔸 تکهی سه
ما تاکنون صد گفتار نوشته نشان دادهایم که کدام کتابهاست که زیانکار میدانیم و به نابود کردنش میکوشیم ، و چندی پیش نیز زیر عنوان «چه کتابهایی را میسوزانیم؟..» گفتاری در پرچم نوشتیم که اینک آن را بدانسان که نوشته شده در پایین میآوریم :
«چنانکه گفتهایم روز نخست دیماه برای کتابسوزانیست. در آن روز باید کتابهای ناپاک و زیانمند را به بخاری انداخته سوزانید. من میشنوم کسانی این را برای ما ایراد میگیرند و چنین میگویند : «او! اینها کتاب میسوزانند!» میگویم : آری ما کتاب میسوزانیم. ولی کدام کتاب؟..
آن کتابی که یک شاعرک بیارجی با خدا بیفرهنگیهایی میکند : «در فابریک خدا بسته شود».
آن کتابی که یک جوان بدنامی بآفرینش خرده میگیرد : «خلقت من از ازل یک وصلهی ناجور بود».
آن کتابی که یک شاعرک یاوهگوی مفتخواری دستگاه باین بزرگی و آراستگی را نمیپسندد :
«جهان و هرچه در او هست هیچ در هیچست».
آن کتابی که یک مرد ناپاکی بدیگران درس ناپاکی میدهد : «در ایام جوانی چنانکه افتد و دانی با نوجوان پسری سری و سرّی داشتم..».
آن کتابی که عربیهای مغلوط میبافد و آن را بخدای آفریدگار نسبت میدهد : «و کان من عند ربک منزولا».
آن کتابی که یک پدر درمانده به یک پسر درمانده نامه مینویسد و با صد بیشرمی چنین عنوان میکند : «کتاب من الله العزیز الحکیم الی الله الحمید المجید».
آن کتابی که بخدا دروغ بسته بمردم یاد میدهد در بیماری دعا بخوانند : «و من کان به صداع فلیقراء هذا الدعاء». این گونه کتابهای ناپاک و مانندهای اینهاست که آتش میزنیم و نابود میگردانیم. نافهم آن کسانی که بما ایراد میگیرند».
شگفتتر آنکه آقای اهوازی مینویسد : جوانان کتاب میخریدند که ببرند و بسوزانند. ما اگر این کار را کنیم که بنویسندگان کتابهای زیانمند و بچاپکنندگان آنها کمک رساندهایم. ما خواستمان اینست که آنان را از نوشتن و چاپ کردن این گونه کتابها بازداریم و راهمان اینست که هر کسی که از این گونه کتابها در خانهی خود دارد بآتش بکشد و دیگران را نیز باین کار وادارد ، نه آنکه از کتابفروش خرد ، و بالاتر از این آنست که جوانان کتابهای رُمان و شعر که خود پرداختهاند بیا[و]رند و پاکدلانه بآتش اندازند و از آن کار بیهوده بازگردیده نیروهای خدادادی خود را در چیزهای سودمند بکار اندازند.
به هر حال این جشن از چند سال باز در تهران در خانهی دارندهی پرچم گرفته میشد. لیکن امسال در شهرهای دیگری ـ از مراغه و تبریز و اهواز و لار و کاشمر ـ نیز گرفته شد. در تبریز آقای مسعود مقدم و همراهانش گرفتند. در مراغه آقای ضیاء مقدم در خانهی خود جشن باشکوهی برپا گردانید. در کاشمر آقایان مهندس شریعت و ثقفی بآن برخاستند. در لار آقای آگاه و همراهانش بآن پرداختند. در اهواز باشکوهتر از همه جا بود و چنانکه فهرست فرستادهاند 188 کتاب زیانمند را سوزانیده و یا به کارون انداختهاند. یک چیز بهتر آنکه چند تنی از جوانان شعرهای خود و یا رُمانی که نوشته بودند آورده نابود گردانیدهاند. دانستنیتر آنکه درمیان این یکصد و هشتاد و هشت کتاب که فهرستش فرستاده شده «مفتاحالجنان» نیست (در جایی که ما آن را درخورِ سوزاندن میشناسیم) و این دلیلست که آن نوشتهی آقای اهوازی جز دروغ بیشرمانه نبوده.
در تهران گذشته از خانهی دارندهی پرچم ، خانوادهی پِسیان (1) در شمیران جشن برپا کردند و دختران درسخوانده و بافهم آن خاندان هرچه کتابهای رمان اندوخته بودند با یک دیوان حافظ بآتش کشیدند.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ نجفقلی پِسیان ، برادر شادروان کلنل محمدتقیخان
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
احمد کسروی - یکم دیماه 1322.pdf
341.1 KB
🔸 یکم دیماه ۱۳۲۲
🖌 احمد کسروی
تایپ شده
🖌 احمد کسروی
تایپ شده
🔶 حافظ چه میگوید
🔸 9ـ فهرستی از بدآموزیهای حافظ (تکهی یک از دو)
چنانکه گفتیم حافظ مقصد اصلیش غزل سرودن و قافیه درست کردن است نه سخن گفتن و معنایی فهمانیدن. این شیوهایست که بیشتر شاعران داشتهاند ، بویژه در غزلسازی ، و اینست شما ارتباطی میانهی گفتههای آنها نمیبینید. میگویند مردی را دیدند که در تابستان پوستینی بدوش گرفته بود و پرسیدند این چیست؟!.. چرا در تابستان پوستین پوشیدهای؟!.. پاسخ داد : در نسیهفروش عبا نمیبود. چون بیپول میبوده و میبایست نسیه بخرد و نسیهفروش هم جز پوستین نمیداشته این است بآن راضی گردیده.
این داستان شاعرانست. چون باید فلان کلمهی قافیه را در سخن بگنجانند اینست اختیاری از خود ندارند و باید هرچه با قافیه سازش کرد آن را بگویند. بویژه حافظ که هیچ پروایی نداشته و هرچه پیشش میآمده میگفته. نه از تناقضگویی میپرهیزیده ، نه از پوچی سخن میترسیده ، نه پروای دین میداشته ، نه دربند آبرو میبوده.
چنانکه گفتیم حافظ از چند رشته که بیشتر آنها باهم سازش نمیداشت سخن میگرفت و این است شما اگر شعرهایش را بخوانید گاه خراباتیست ، گاه صوفیست ، گاه مسلمان است ، گاه تنها یک شاعر ستایشگر است ، گاه عاشقست. کوتاه سخن خودش هم نمیداند چیست. گاهی نیز چون هیچ سخن پیدا نمیکند بیکبار جلو چرندگویی را باز میگزارد :
غافلست آنکو بشمشیر از تو میپیچد عنان
قند را لذت مگر نیکو نمیداند مگس
کویت از اشکم چو دریا گشت و میترسم که باز
بر سر آیند این رقیبان سبکبارت چو خس
اینها چه معنایی میدارد؟!.. چرا باید کسی عمر با این سخنان پوچ بیهوده بسر دهد؟!..
این پستترین شیوهی بهرهمندی از سخن است که شاعران پیش گرفتهاند. سخن که یک نیروی خدادادیست میتوان از آن بهرههای بزرگی برداشت. میتوان دانشهایی بیرون ریخت و هزاران کسان را دانشور گردانید ، میتوان راستیها را بازنمود و صدهزاران گمراه را براه آورد ، میتوان پندها سرود ، میتوان اندرزها داد ، میتوان تودهی درماندهای را بتکان آورد ، بالاخره میتوان پول و داراک[=ثروت] بدست آورد ، از سخن هر گونه بهره توان برداشت و پستترین همهی آنها اینست که کسی از آن قافیهبافی کند. این کند که چند کلمهای را فهرست کرده هر کدام را در شعری نشاند و یک غزلی یا قطعهای را پدید آورد. این یک بازیچهی بیخردانه بیش نیست.
این خود زیانکاریست که کسی معنی را قربانی کلمهها کند. حافظ اگر بجای اینگونه شعرگویی خشتزنی کردی ، در پیشگاه حقیقت ارج بیشتری یافتی. زیرا از آن خشتها سودی توانستی بود ولی از این سخن او هیچ سودی نتواند بود. گذشته از آنکه چون بدآموزیهای بسیاری را بسخنان خود آمیخته زیانها نیز میدارد.
حافظ روسیاه تنها بآن بس نکرده که عمر هدر سازد و زندگانی با بیهودهگویی بسر برد ، یک رشته بدآموزیهای زهرناک را نیز در سخنان خود گنجانیده و از خود بیادگار گزارده که ملیونها کسان را نیز همچون خود پوچمغز و آلوده گرداند. زیان شعرهای حافظ بیش از همه از این راهست ، و من اینک فهرستی از آن بدآموزیها را در اینجا میآورم :
1) ستایشهای گزافهآمیز بیرون از اندازه از باده کرده. اینهمه ستایش از باده برای چیست؟!.. من نمیگویم باده بد است. در اینجا سخن از بدی باده را نمیدارم. میگویم نیکیش کدام است؟!.. آیا اینهمه ستایش ازو یاوهبافی نیست؟!.. باده را اگر کم خورند اندک خوشی دارد ، ولی چون بیش شد گیجی آورد و به هذیانگویی وادارد ، و اگر بیشتر شد کار باستفراغ و ناپاکی کشد. چنین چیزی نیکیش کدام است؟!.. آن ستایشهایی که حافظ و دیگران از باده کرده و چنین وانمودهاند که باده رازهای سربسته را گشاید و نادانستنیها را دانسته گرداند ، جز یاوهگویی نیست. هر کسی حق دارد حافظ را تنها بنام این شعرهایش ، دیوانهی یاوهگویی شناسد.
بیا ساقی آن آب آتش خواص بمن ده که تا یابم از غم خلاص
فریدون صفت کاویانی علم برافرازم از پشتی جام جم
بیا ساقی این نکته بشنو ز مِی که یک جرعه مِی به ز دیهیم کی
میتوان باور کرد که نود درصد بادهخواران ایران فریب این شعرهای حافظ و دیگران را خوردهاند ، و من نمیدانم هواداران حافظ با این نادانیهای او چه میگویند و چه بهانه پیش میکشند.
🔸 9ـ فهرستی از بدآموزیهای حافظ (تکهی یک از دو)
چنانکه گفتیم حافظ مقصد اصلیش غزل سرودن و قافیه درست کردن است نه سخن گفتن و معنایی فهمانیدن. این شیوهایست که بیشتر شاعران داشتهاند ، بویژه در غزلسازی ، و اینست شما ارتباطی میانهی گفتههای آنها نمیبینید. میگویند مردی را دیدند که در تابستان پوستینی بدوش گرفته بود و پرسیدند این چیست؟!.. چرا در تابستان پوستین پوشیدهای؟!.. پاسخ داد : در نسیهفروش عبا نمیبود. چون بیپول میبوده و میبایست نسیه بخرد و نسیهفروش هم جز پوستین نمیداشته این است بآن راضی گردیده.
این داستان شاعرانست. چون باید فلان کلمهی قافیه را در سخن بگنجانند اینست اختیاری از خود ندارند و باید هرچه با قافیه سازش کرد آن را بگویند. بویژه حافظ که هیچ پروایی نداشته و هرچه پیشش میآمده میگفته. نه از تناقضگویی میپرهیزیده ، نه از پوچی سخن میترسیده ، نه پروای دین میداشته ، نه دربند آبرو میبوده.
چنانکه گفتیم حافظ از چند رشته که بیشتر آنها باهم سازش نمیداشت سخن میگرفت و این است شما اگر شعرهایش را بخوانید گاه خراباتیست ، گاه صوفیست ، گاه مسلمان است ، گاه تنها یک شاعر ستایشگر است ، گاه عاشقست. کوتاه سخن خودش هم نمیداند چیست. گاهی نیز چون هیچ سخن پیدا نمیکند بیکبار جلو چرندگویی را باز میگزارد :
غافلست آنکو بشمشیر از تو میپیچد عنان
قند را لذت مگر نیکو نمیداند مگس
کویت از اشکم چو دریا گشت و میترسم که باز
بر سر آیند این رقیبان سبکبارت چو خس
اینها چه معنایی میدارد؟!.. چرا باید کسی عمر با این سخنان پوچ بیهوده بسر دهد؟!..
این پستترین شیوهی بهرهمندی از سخن است که شاعران پیش گرفتهاند. سخن که یک نیروی خدادادیست میتوان از آن بهرههای بزرگی برداشت. میتوان دانشهایی بیرون ریخت و هزاران کسان را دانشور گردانید ، میتوان راستیها را بازنمود و صدهزاران گمراه را براه آورد ، میتوان پندها سرود ، میتوان اندرزها داد ، میتوان تودهی درماندهای را بتکان آورد ، بالاخره میتوان پول و داراک[=ثروت] بدست آورد ، از سخن هر گونه بهره توان برداشت و پستترین همهی آنها اینست که کسی از آن قافیهبافی کند. این کند که چند کلمهای را فهرست کرده هر کدام را در شعری نشاند و یک غزلی یا قطعهای را پدید آورد. این یک بازیچهی بیخردانه بیش نیست.
این خود زیانکاریست که کسی معنی را قربانی کلمهها کند. حافظ اگر بجای اینگونه شعرگویی خشتزنی کردی ، در پیشگاه حقیقت ارج بیشتری یافتی. زیرا از آن خشتها سودی توانستی بود ولی از این سخن او هیچ سودی نتواند بود. گذشته از آنکه چون بدآموزیهای بسیاری را بسخنان خود آمیخته زیانها نیز میدارد.
حافظ روسیاه تنها بآن بس نکرده که عمر هدر سازد و زندگانی با بیهودهگویی بسر برد ، یک رشته بدآموزیهای زهرناک را نیز در سخنان خود گنجانیده و از خود بیادگار گزارده که ملیونها کسان را نیز همچون خود پوچمغز و آلوده گرداند. زیان شعرهای حافظ بیش از همه از این راهست ، و من اینک فهرستی از آن بدآموزیها را در اینجا میآورم :
1) ستایشهای گزافهآمیز بیرون از اندازه از باده کرده. اینهمه ستایش از باده برای چیست؟!.. من نمیگویم باده بد است. در اینجا سخن از بدی باده را نمیدارم. میگویم نیکیش کدام است؟!.. آیا اینهمه ستایش ازو یاوهبافی نیست؟!.. باده را اگر کم خورند اندک خوشی دارد ، ولی چون بیش شد گیجی آورد و به هذیانگویی وادارد ، و اگر بیشتر شد کار باستفراغ و ناپاکی کشد. چنین چیزی نیکیش کدام است؟!.. آن ستایشهایی که حافظ و دیگران از باده کرده و چنین وانمودهاند که باده رازهای سربسته را گشاید و نادانستنیها را دانسته گرداند ، جز یاوهگویی نیست. هر کسی حق دارد حافظ را تنها بنام این شعرهایش ، دیوانهی یاوهگویی شناسد.
بیا ساقی آن آب آتش خواص بمن ده که تا یابم از غم خلاص
فریدون صفت کاویانی علم برافرازم از پشتی جام جم
بیا ساقی این نکته بشنو ز مِی که یک جرعه مِی به ز دیهیم کی
میتوان باور کرد که نود درصد بادهخواران ایران فریب این شعرهای حافظ و دیگران را خوردهاند ، و من نمیدانم هواداران حافظ با این نادانیهای او چه میگویند و چه بهانه پیش میکشند.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
یکی از همراهان ما که به پاک گردانیدن خانهی خود از اینگونه کتابهای بدآموز برخاسته و این ویدئو را فرستاده آرزو میکند روزی برسد که ایرانیان از چنین کتابهای ویرانگری رهایی یابند. ما نیز بهمین آرزوییم. ولی این را هم میافزاییم که بیگمان تا چنان روزی ایرانیان در راه نیرو گرفتن خردها و بازشناختن نیک از بد میباید گامهای بلندی را بردارند. یکی از آن گامها اینست که دریابند کتاب به صرف کتاب بودن ارجمند نیست. آنچه کتابی را ارجمند میگرداند ، نوشتههای سودمند آنست. نه هر کتابی سودمندست.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
گام دیگری که باید برداشت ، دانستن زیانهای اینگونه کتابهاست. باید فریب ستایشهای «ادیبان» و «شرقشناسان» را نخورد. این دستگاه «فرهنگ نام» بدست خائنانی همچون برادران فروغی و علیاصغر حکمت بنیاد یافته. آنها همدستان پرفسور براون در رواج شعر و شاعری و «ادبیات» در ایران بودهاند. در این باره کتاب در پیرامون «ادبیات» دیده شود. آن دانشکدههای ادبیات که پیاپی استاد و دکتر بیرون داده و میدهند ، بهترین پایگاه برای رواج دادن به اینگونه کتابهای بدآموزند.