🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی پنج
پس بیگمانست که ماده بآن معنی عمومی که در نگاه نخست فهمیده میشود نیست. بلکه خواست قانونگزار تنها آن اجتماعهاست که بزیان دولت باشد و این موضوع گذشته از دلیل بالایی دلیلهای دیگری دارد که اینک در پایین میشمارم :
1) اساساً حکومت نظامی ، بتصریح مادهی دوم قانون نامبرده ، برای جلوگیری از کوششهاییست که بزیان دولت و برای بهم زدن آسایش و ایمنی باشد ؛ و دادگاه حکومت نظامی هم تنها برای رسیدگی بآن گونه کوششهاست. اینک مادهی دوم را در پایین میآورم.
«مادهی 2ـ باید محاکم نظامی موقتی تشکیل شود که با سرعت و شدت در تقصیرات و اقداماتی که بر ضد امنیت و آسایش عمومیست رسیدگی نمایند»
پس پیداست که گفتگو در این قانون تنها از آن گونه کوششهاست ، «اجتماعات» که در مادهی 10 گفته میشود مقصود از آن نیز اجتماعهاییست که برای ایستادگی در برابر دولت و بقصد بهم زدن آسایش و ایمنی باشد نه هر گونه فراهمآمدن.
قضات این را نیک میدانند که مادههای یک قانونی مفسر همدیگر باشند و اینست یک ماده که ناروشنست باید با مادههای دیگر سنجید و معنایش را روشن گردانید. نیک میدانند که هر قانونی در یک زمینهی خاصی گزارده شود و اینست عباراتش تنها ناظر بآن زمینه باشد.
2) قانون حکومت نظامی را پارلمان گزارده ـ پارلمانی که بروی اساس دمکراسی بنیاد یافته و خود نگهبان آن میباشد ـ و حکومت نظامی خود یک گونه حکومت دمکراسی است. اینست باور نکردنیست که حکومت نظامی برای زیردست و برده گردانیدن مردم باشد و آنها را از هر گونه حقوق مشروع بیبهره سازد.
حکومت نظامی در نتیجهی پیشامدهای سختی ، برای نگهداری شهر یا کشور از آشوب و بهمخوردگی برپا میگردد و چهبسا که چند سال پایدار ماند (چنانکه اکنون همان حال را دارد). پس اگر در زمان حکومت نظامی هر گونه اجتماع ممنوع باشد این معنایش آنست که مردم در زمان حکومت نظامی از بسیاری از حقوق مشروع خود بیبهره گردند : مثلاً میهمانی نتوانند ، جشن عروسی نگیرند ، بزم سوگواری برای مردگان برپا ننمایند. اگر یک دانشمندی خواست مجلس درسی ترتیب دهد نتواند ، آیا چنین قانون ستمگرانهای را به یک پارلمان دمکراسی نسبت توان داد؟!..
هر قانونی برای خود فلسفه میخواهد ، انگیزه میخواهد ، قانونگزار مادهای را که میگزارد باید جهتی برای آن در نظر باشد. برای چه یک قانونگزار بگوید : در زمان حکومت نظامی مردم میهمانی هم نکنند ، جشن عروسی هم نگیرند ، بزم سوگواری برپا نکنند ، برای گفتگوهای سودمند فراهم ننشینند؟!.
اگر خواست قانونگزار جلوگیری از آشوبست تنها باید آن را ممنوع گرداند نه هر اجتماعی را.
شگفت اینجاست که کارکنان شهربانی میگویند : «این گونه مجلسها باشد ولی اجازه از شهربانی بگیرد». میگویم بسیار کج رفتهاید. اگر این گونه مجلسها از نظر قانون ممنوعست با اجازهی شهربانی هم نتواند بود. اگر ممنوع نیست چه نیاز باجازهی شهربانیست؟!.. این را در کجای قانون گفته که باید از شهربانی اجازه گیرند؟!.
گویا آقایان قانون را برای فرمانروایی خود میخواهند. مردم باید در کارهای خاندانی خود هم از کارکنان شهربانی اجازه گیرند. اگر کسی میخواهد یک مهمانی کند باید برود و لابه کند و خواری و فروتنی بخود هموار گرداند و از فلان کلانتر اجازه بخواهد و او نیز بدهد یا ندهد.
آن شبی که بسراغ ما آمدند آقای کلانتر پیاپی این جملهها را بمیان میآورد : «حضرتعالی که اهل قانونید. چرا بکلانتری خبر ندادید؟!..» دانسته شد رنجیدگی بیشتر آقایان از اینجاست که ما از کلانتری اجازه نخواستهایم.
🔸 تکهی پنج
پس بیگمانست که ماده بآن معنی عمومی که در نگاه نخست فهمیده میشود نیست. بلکه خواست قانونگزار تنها آن اجتماعهاست که بزیان دولت باشد و این موضوع گذشته از دلیل بالایی دلیلهای دیگری دارد که اینک در پایین میشمارم :
1) اساساً حکومت نظامی ، بتصریح مادهی دوم قانون نامبرده ، برای جلوگیری از کوششهاییست که بزیان دولت و برای بهم زدن آسایش و ایمنی باشد ؛ و دادگاه حکومت نظامی هم تنها برای رسیدگی بآن گونه کوششهاست. اینک مادهی دوم را در پایین میآورم.
«مادهی 2ـ باید محاکم نظامی موقتی تشکیل شود که با سرعت و شدت در تقصیرات و اقداماتی که بر ضد امنیت و آسایش عمومیست رسیدگی نمایند»
پس پیداست که گفتگو در این قانون تنها از آن گونه کوششهاست ، «اجتماعات» که در مادهی 10 گفته میشود مقصود از آن نیز اجتماعهاییست که برای ایستادگی در برابر دولت و بقصد بهم زدن آسایش و ایمنی باشد نه هر گونه فراهمآمدن.
قضات این را نیک میدانند که مادههای یک قانونی مفسر همدیگر باشند و اینست یک ماده که ناروشنست باید با مادههای دیگر سنجید و معنایش را روشن گردانید. نیک میدانند که هر قانونی در یک زمینهی خاصی گزارده شود و اینست عباراتش تنها ناظر بآن زمینه باشد.
2) قانون حکومت نظامی را پارلمان گزارده ـ پارلمانی که بروی اساس دمکراسی بنیاد یافته و خود نگهبان آن میباشد ـ و حکومت نظامی خود یک گونه حکومت دمکراسی است. اینست باور نکردنیست که حکومت نظامی برای زیردست و برده گردانیدن مردم باشد و آنها را از هر گونه حقوق مشروع بیبهره سازد.
حکومت نظامی در نتیجهی پیشامدهای سختی ، برای نگهداری شهر یا کشور از آشوب و بهمخوردگی برپا میگردد و چهبسا که چند سال پایدار ماند (چنانکه اکنون همان حال را دارد). پس اگر در زمان حکومت نظامی هر گونه اجتماع ممنوع باشد این معنایش آنست که مردم در زمان حکومت نظامی از بسیاری از حقوق مشروع خود بیبهره گردند : مثلاً میهمانی نتوانند ، جشن عروسی نگیرند ، بزم سوگواری برای مردگان برپا ننمایند. اگر یک دانشمندی خواست مجلس درسی ترتیب دهد نتواند ، آیا چنین قانون ستمگرانهای را به یک پارلمان دمکراسی نسبت توان داد؟!..
هر قانونی برای خود فلسفه میخواهد ، انگیزه میخواهد ، قانونگزار مادهای را که میگزارد باید جهتی برای آن در نظر باشد. برای چه یک قانونگزار بگوید : در زمان حکومت نظامی مردم میهمانی هم نکنند ، جشن عروسی هم نگیرند ، بزم سوگواری برپا نکنند ، برای گفتگوهای سودمند فراهم ننشینند؟!.
اگر خواست قانونگزار جلوگیری از آشوبست تنها باید آن را ممنوع گرداند نه هر اجتماعی را.
شگفت اینجاست که کارکنان شهربانی میگویند : «این گونه مجلسها باشد ولی اجازه از شهربانی بگیرد». میگویم بسیار کج رفتهاید. اگر این گونه مجلسها از نظر قانون ممنوعست با اجازهی شهربانی هم نتواند بود. اگر ممنوع نیست چه نیاز باجازهی شهربانیست؟!.. این را در کجای قانون گفته که باید از شهربانی اجازه گیرند؟!.
گویا آقایان قانون را برای فرمانروایی خود میخواهند. مردم باید در کارهای خاندانی خود هم از کارکنان شهربانی اجازه گیرند. اگر کسی میخواهد یک مهمانی کند باید برود و لابه کند و خواری و فروتنی بخود هموار گرداند و از فلان کلانتر اجازه بخواهد و او نیز بدهد یا ندهد.
آن شبی که بسراغ ما آمدند آقای کلانتر پیاپی این جملهها را بمیان میآورد : «حضرتعالی که اهل قانونید. چرا بکلانتری خبر ندادید؟!..» دانسته شد رنجیدگی بیشتر آقایان از اینجاست که ما از کلانتری اجازه نخواستهایم.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
یکم دیماه 1323.PDF
3.8 MB
🔸 یکم دیماه ۱۳۲۳
🖌 احمد کسروی
اسکن
🖌 احمد کسروی
اسکن
🔶 حافظ چه میگوید
🔸 10ـ پس چرا حافظ را چندین میستایند؟.. (تکهی یک از سه)
میدانیم کسانی خواهند گفت : در جایی که شعرهای حافظ باین پوچی و زیانمندیست ، پس چرا اینهمه او را ستودهاند و میستایند؟!.. چرا اروپاییان این اندازه باو ارج میگزارند؟!..
میگویم : شما را با ارجگزاری یا ستایش دیگران چه کار؟!.. خودتان با فهم و خردتان داوری کنید. خدا بشما فهم و خرد داده که خودتان نیک و بد را بدانید. دیگران هرچه میگویند بگویند. شما اگر درپی حقایق هستید خودتان بیندیشید و بفهمید. شعرهای حافظ یا بیکبار بیمعنی و یا دارای معنی زیانآور است. در هزار غزل کمابیش که حافظ سروده شاید شما ده شعر پیدا نکنید که یک معنی بخردانهای را دربر دارد. اینها نیز چنین افتاده ، نه آنکه حافظ میخواسته است. دوباره میگویم : حافظ جز دربند قافیهبافی نمیبوده.
برای آنکه نیک دانسته شود که این شاعر چه پریشانگویی میکند ، من شعرهایی را از یک غزل او بسنجش و گفتگو میگزارم. میگوید :
کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز شاید که باز بینیم دیدار آشنا را
شاعر در اینجا کشتیش شکسته (یا در کشتی نشسته) آرزوی باد شرطه میکند. لیکن بیدرنگ برگشته میگوید :
در حلقهی گل و مُل خوش خواند دوش بلبل هات الصبوح هبوا یا ایها السکارا
دیشب در حلقهای که گل و باده چیده بودند ، بلبل هم آمده ، عربی میخوانده و میگفته : «بادهی صبحانه بیاورید ، شما نیز ای مستان بیدار گردید». همانا بلبل نیز مست میبوده که شب را از بامداد نمیشناخته و شبانه بادهی صبحانه میطلبیده. «شعر میگویم و معنی ز خدا میطلبم». باز در پی آن برگشته میگوید :
ای صاحب کرامت شکرانهی سلامت روزی تفقدی کن درویش بینوا را
کشتی فراموش شد ، حلقهی گل و مُل فراموش شد ، و اینک به «صاحب کرامت» که دانسته نیست کیست پیام میفرستد که روزی از درویش و بینوا جستجویی کن. باز در پی آن برگشته میگوید :
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرفست با دوستان مروت با دشمنان مدارا
در اینجا آقای شاعر پند میدهد و میگوید : برای آسایش دو جهان تنها همین بس که با دوستان مروت و با دشمنان مدارا کنی ، دیگر به کِشتن و درویدن و بافتن و ریسیدن و دوختن و ساختن و دیگر چیزها نیازی نیست.
در کوی نیکنامی ما را گذر ندادند گر تو نمیپسندی تغییر دِه قضا را
آقای حافظ را بکوی نیکنامی گذر ندادهاند. آنکه بیکار مینشسته ، باده میخورده ، یاوه میبافته ، نان از دسترنج دیگران میخورده سرنوشتش میبوده و اختیاری در دست نمیداشته. مثلاً اگر حافظ خواستی که برود و به یک پیشهای پردازد ، یا داد و ستد کند ، یا زمینی را گرفته بکارد ، پاهایش خشک شدی و نتوانستی.
آیینهی سکندر جام جمست بنگر تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا
آن آیینهای که شنیدهای اسکندر نگریستی و هرچه را از دور و نزدیک در آن دیدی همین جام باده است ، اینک تو هم بنگر تا چگونگی ملک داریوش را (که چند هزار سال پیش بوده) بتو نشان دهد. شاعرک بیچاره چون هیچی پیدا نکرده ، یکباره بسیم هذیان گویی زده.
سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد
دلبر که در کف او مومست سنگ خارا
این شعر از بس چرند است من هیچ نمیدانم چه معنایی کنم و چه نویسم. «سرکش مشو ، زیرا اگر سرکش شوی چون شمع از غیرتت سوزد ، دلبر که سنگ خارا در کف او همچو مومست». شما بیندیشید که آیا از این معنایی توان درآورد؟!..
راستی آنست که حافظ هیچ معنایی از اینها نمیخواسته است ، بلکه قافیههای : آشنا را ، سکارا ، بینوا را ، مدارا ، قضا را ، دارا ، خارا و مانند اینها را نوشته بوده و همیخواسته که هر یکی از آنها را در یک بیتی بگنجاند و بس.
از این چند شعر که در بالا آوردیم تنها یک معنی میدارد ، تنها یک معنی فهمیده میشود ، و آن اینکه حافظ میگوید : من این بدیها که میکنم و بدنام شدهام اختیاری نیست ، «در کوی نیکنامی ما را گذر ندادهاند» ، و شما بیندیشید که این سخن چه اندازه غلط و تا چه اندازه زیانآور است. بیندیشید که اگر همهی بدکاران در جهان این عذر را بیاورند ، مثلاً اصغر بروجردی که بچهها را میکشت و خونشان میخورد ، سیفالقلم شیرازی که بزنان زهر میخورانید و میکشت ، صمدخان مراغهای ، چنگیزخان ، تیمور لنگ ، هر یکی این عذر را میآوردند ، آیا جهان چه حالی پیدا میکرد؟!.. اگر این فلسفهی حافظ راستست پس این کوششها بنام تربیت برای چیست؟!.. این قانونها و داوریها چه معنی میدارد؟!..
👇
🔸 10ـ پس چرا حافظ را چندین میستایند؟.. (تکهی یک از سه)
میدانیم کسانی خواهند گفت : در جایی که شعرهای حافظ باین پوچی و زیانمندیست ، پس چرا اینهمه او را ستودهاند و میستایند؟!.. چرا اروپاییان این اندازه باو ارج میگزارند؟!..
میگویم : شما را با ارجگزاری یا ستایش دیگران چه کار؟!.. خودتان با فهم و خردتان داوری کنید. خدا بشما فهم و خرد داده که خودتان نیک و بد را بدانید. دیگران هرچه میگویند بگویند. شما اگر درپی حقایق هستید خودتان بیندیشید و بفهمید. شعرهای حافظ یا بیکبار بیمعنی و یا دارای معنی زیانآور است. در هزار غزل کمابیش که حافظ سروده شاید شما ده شعر پیدا نکنید که یک معنی بخردانهای را دربر دارد. اینها نیز چنین افتاده ، نه آنکه حافظ میخواسته است. دوباره میگویم : حافظ جز دربند قافیهبافی نمیبوده.
برای آنکه نیک دانسته شود که این شاعر چه پریشانگویی میکند ، من شعرهایی را از یک غزل او بسنجش و گفتگو میگزارم. میگوید :
کشتی شکستگانیم ای باد شرطه برخیز شاید که باز بینیم دیدار آشنا را
شاعر در اینجا کشتیش شکسته (یا در کشتی نشسته) آرزوی باد شرطه میکند. لیکن بیدرنگ برگشته میگوید :
در حلقهی گل و مُل خوش خواند دوش بلبل هات الصبوح هبوا یا ایها السکارا
دیشب در حلقهای که گل و باده چیده بودند ، بلبل هم آمده ، عربی میخوانده و میگفته : «بادهی صبحانه بیاورید ، شما نیز ای مستان بیدار گردید». همانا بلبل نیز مست میبوده که شب را از بامداد نمیشناخته و شبانه بادهی صبحانه میطلبیده. «شعر میگویم و معنی ز خدا میطلبم». باز در پی آن برگشته میگوید :
ای صاحب کرامت شکرانهی سلامت روزی تفقدی کن درویش بینوا را
کشتی فراموش شد ، حلقهی گل و مُل فراموش شد ، و اینک به «صاحب کرامت» که دانسته نیست کیست پیام میفرستد که روزی از درویش و بینوا جستجویی کن. باز در پی آن برگشته میگوید :
آسایش دو گیتی تفسیر این دو حرفست با دوستان مروت با دشمنان مدارا
در اینجا آقای شاعر پند میدهد و میگوید : برای آسایش دو جهان تنها همین بس که با دوستان مروت و با دشمنان مدارا کنی ، دیگر به کِشتن و درویدن و بافتن و ریسیدن و دوختن و ساختن و دیگر چیزها نیازی نیست.
در کوی نیکنامی ما را گذر ندادند گر تو نمیپسندی تغییر دِه قضا را
آقای حافظ را بکوی نیکنامی گذر ندادهاند. آنکه بیکار مینشسته ، باده میخورده ، یاوه میبافته ، نان از دسترنج دیگران میخورده سرنوشتش میبوده و اختیاری در دست نمیداشته. مثلاً اگر حافظ خواستی که برود و به یک پیشهای پردازد ، یا داد و ستد کند ، یا زمینی را گرفته بکارد ، پاهایش خشک شدی و نتوانستی.
آیینهی سکندر جام جمست بنگر تا بر تو عرضه دارد احوال ملک دارا
آن آیینهای که شنیدهای اسکندر نگریستی و هرچه را از دور و نزدیک در آن دیدی همین جام باده است ، اینک تو هم بنگر تا چگونگی ملک داریوش را (که چند هزار سال پیش بوده) بتو نشان دهد. شاعرک بیچاره چون هیچی پیدا نکرده ، یکباره بسیم هذیان گویی زده.
سرکش مشو که چون شمع از غیرتت بسوزد
دلبر که در کف او مومست سنگ خارا
این شعر از بس چرند است من هیچ نمیدانم چه معنایی کنم و چه نویسم. «سرکش مشو ، زیرا اگر سرکش شوی چون شمع از غیرتت سوزد ، دلبر که سنگ خارا در کف او همچو مومست». شما بیندیشید که آیا از این معنایی توان درآورد؟!..
راستی آنست که حافظ هیچ معنایی از اینها نمیخواسته است ، بلکه قافیههای : آشنا را ، سکارا ، بینوا را ، مدارا ، قضا را ، دارا ، خارا و مانند اینها را نوشته بوده و همیخواسته که هر یکی از آنها را در یک بیتی بگنجاند و بس.
از این چند شعر که در بالا آوردیم تنها یک معنی میدارد ، تنها یک معنی فهمیده میشود ، و آن اینکه حافظ میگوید : من این بدیها که میکنم و بدنام شدهام اختیاری نیست ، «در کوی نیکنامی ما را گذر ندادهاند» ، و شما بیندیشید که این سخن چه اندازه غلط و تا چه اندازه زیانآور است. بیندیشید که اگر همهی بدکاران در جهان این عذر را بیاورند ، مثلاً اصغر بروجردی که بچهها را میکشت و خونشان میخورد ، سیفالقلم شیرازی که بزنان زهر میخورانید و میکشت ، صمدخان مراغهای ، چنگیزخان ، تیمور لنگ ، هر یکی این عذر را میآوردند ، آیا جهان چه حالی پیدا میکرد؟!.. اگر این فلسفهی حافظ راستست پس این کوششها بنام تربیت برای چیست؟!.. این قانونها و داوریها چه معنی میدارد؟!..
👇
همان حافظ ، اگر یک شب دزد بخانهاش آمده کاسه و کوزهاش بردی ، و یا یک ستمگری در کوچه جلوش را گرفته یک سیلی برویش زدی فریادش بدادخواهی بلند شدی ، و هیچگاه نگفتی که این دزد یا این ستمگر مجبورند. هیچگاه نگفتی :
«گر تو نمیپسندی تغییر ده قضا را». اینهاست نمونهای از شعرهای فیلسوف شیراز. شما خودتان اینها را بسنجید و بیندیشید. دوباره میگویم : چه کار بستایش دیگران میدارید.
«گر تو نمیپسندی تغییر ده قضا را». اینهاست نمونهای از شعرهای فیلسوف شیراز. شما خودتان اینها را بسنجید و بیندیشید. دوباره میگویم : چه کار بستایش دیگران میدارید.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی 11)
این دشواریها را میدانیم. چیزی که هست چاره جز یکی نیست. ما اگر نیکی توده را میخواهیم راه همین است و باید آن را پیش گیریم. یک بیماری را که میخواهیم بهی یابد ناگزیریم دارویی را که برای آن درد است باو بخورانیم ، و اگر بنام اینکه خورانیدن این دارو یا بکار بستن این درمان ، دشوار است خودداری نماییم نتیجه جز نابودی بیمار نخواهد بود.
چنانکه گفتهایم جهان از روی یک آیین استواری میگردد و این آیین از بهر این مردم و آن مردم دیگر نگردد. هر تودهای که میخواهند پیش روند و بهره از پیشرفت و سربلندی یابند باید از راه آن بکار آغاز کنند.
از آنسوی این دشواری که نمودار است تنها در آغاز کار است و پس از آن از میان خواهد رفت.
آن گردنکشی در برابر راهنمایی که از انبوه مردم دیده میشود خود نتیجهی نادانیست. میباید بآن نیز چاره اندیشید. آنان زیان کار خود را نمیدانند و چون دانند بیشترشان پشیمان گردیده براه آیند. همان کسان با آن سرکشی و بیپروایی همینکه یک آسیبی ببینند آن زمانست که همه چیز را فراموش کرده همچون کودکان ناله و زاری آغازند.
در این باره صد داستان توان یاد کرد و من تنها یکی را میآورم : مردی از بازرگانان تا دو سال پیش نزد من آمدی و رفتی و همیشه در برابر این کوششها بیپروایی از خود نمودی. آن رفتار من که همیشه سخن از گرفتاریهای توده میگویم و تلاشهایی بکار میبرم باو شگفت مینمود و چون از آنانست که درس خوانده و آگاهیهایی اندوخته گاهی بزبان آمده چنین میگفت : «دنیا همیشه اینطور بوده دیگر بشر بهتر از این نتواند بود» ، با این جملهها بیپروایی خود را نشان میداد.
درمیانه چند ماهی نیامد ، و سپس چون آمد و نشست شتابزده بسخن پرداخت : «احوالی از ما نمیپرسید و گویا هیچ نمیدانید چه بلایی بر سر من آمده». گفتم چه بلایی بر سرتان آمده؟.. دوباره بسخن آمده و به یک داستان درازی پرداخت و دانسته شد دچار بیماری شده و پزشکان هر یکی دردش را چیز دیگری گفتهاند و هر یکی بچاره و درمان دیگری پرداختهاند ، و نتیجه آن شده که دوهزار تومان پولش رفته و سرانجام دانسته شده که درد یک چیز دیگری بوده است ، و آن رنجها و پولریختنها همه بیهوده بوده است.
اینها را با یک سوز دل میگفت و پیاپی مینالید و در پایان چنین گفت : «چنین چیزی نمیشود. باید باینها چاره کرد!» گفتم : نافهمی و بیچارگی همین را گویند که کسانی به یک چیزی تا خود گرفتار نگردند بدی آن را درنیابند و پروای چاره نکنند. تیرهدرونی همین را گویند که چون گفتگو از توده و گرفتاریهای آنست و از سرنوشت بیمناک آن سخن میرود بیدردانه خونسردی نمایند ولی همینکه خود گرفتار شدند و آسیبی دیدند بدینسان داستانسرایی نمایند و بیتابی از خود نشان دهند. ای نادان ، تو را با آن گوسفند نافهم که تا کارد بگلوی خودش نرسد درد آن را درنیابد چه جداییست؟!.
تو از آزمندی پزشکان مینالی و میگویی : «باید باینها چاره کرد». گرفتم که گفتههای تو راست است ، من میپرسم : مگر تنها آنانند که چنین بَدند؟!.. تو یک روزی خود را به نشست پزشکان رسان و از پس پرده گوشی ده تا ببینی آنان نیز چگونه از آزمندی و دغلکاری بازاریان و بازرگانان مینالند و چگونه داستانها میسرایند.
از اینها گذشته ، مگر چاره کردن ببدیهای یک توده یک کار ساده و آسانیست که هر کس که خواست بآن تواند کوشید؟!.. میگویی : «باید چاره کرد» ، بگو ببینم از چه راه؟!.. اگر زندگی اینست که هر کس هر آنچه را که آموخته و با هوس و دلخواه خود سازگار یافته بکار بندد و پروای هیچ راهی و راهنمایی ننماید ، چه شده که پزشکان چنین نکنند؟!.. چه شده که آنان این شیوهی زندگی را بکار نبندند؟!.. پزشکان یا دیگران بمانند ، شما را با این شیوهی زندگانی ، نکوهش و ایراد بدزدان و راهزنان نیز نرسد. آنان در آن راه خود همین دستاویز را میدارند که شما میدارید.
اینها سخنانیست که تاکنون گفته نشده و چون گفته شود ناگزیر کارگر افتد. نمیگویم : همه اینها را پذیرند ، میگویم : پاکدلان و بخردان پذیرند و پیش افتند و دیگران ناچار مانده پیروی نمایند.
کسانی خواهند گفت : من چه کمی میدارم تا بچارهی آن پردازم؟ میگویم ما نتوانیم گفت در چه کسی چه کمیها هست. ما کمیها را خواهیم شمرد و شما خود خواهید دانست کدام یکی را میدارید.
کمی تنها بدخیمی نیست. اینکه شما معنی جهان و زندگی را نمیدانید و آیین زندگی را نمیشناسید ، اینکه چهار تن دارای یک اندیشه نیستید ، اینکه جدایی میانهی هوس و کارهای بخردانه نمیگزارید ـ هر یکی خود کمی شماست و ما همهی اینها را روشن خواهیم گردانید.
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی 11)
این دشواریها را میدانیم. چیزی که هست چاره جز یکی نیست. ما اگر نیکی توده را میخواهیم راه همین است و باید آن را پیش گیریم. یک بیماری را که میخواهیم بهی یابد ناگزیریم دارویی را که برای آن درد است باو بخورانیم ، و اگر بنام اینکه خورانیدن این دارو یا بکار بستن این درمان ، دشوار است خودداری نماییم نتیجه جز نابودی بیمار نخواهد بود.
چنانکه گفتهایم جهان از روی یک آیین استواری میگردد و این آیین از بهر این مردم و آن مردم دیگر نگردد. هر تودهای که میخواهند پیش روند و بهره از پیشرفت و سربلندی یابند باید از راه آن بکار آغاز کنند.
از آنسوی این دشواری که نمودار است تنها در آغاز کار است و پس از آن از میان خواهد رفت.
آن گردنکشی در برابر راهنمایی که از انبوه مردم دیده میشود خود نتیجهی نادانیست. میباید بآن نیز چاره اندیشید. آنان زیان کار خود را نمیدانند و چون دانند بیشترشان پشیمان گردیده براه آیند. همان کسان با آن سرکشی و بیپروایی همینکه یک آسیبی ببینند آن زمانست که همه چیز را فراموش کرده همچون کودکان ناله و زاری آغازند.
در این باره صد داستان توان یاد کرد و من تنها یکی را میآورم : مردی از بازرگانان تا دو سال پیش نزد من آمدی و رفتی و همیشه در برابر این کوششها بیپروایی از خود نمودی. آن رفتار من که همیشه سخن از گرفتاریهای توده میگویم و تلاشهایی بکار میبرم باو شگفت مینمود و چون از آنانست که درس خوانده و آگاهیهایی اندوخته گاهی بزبان آمده چنین میگفت : «دنیا همیشه اینطور بوده دیگر بشر بهتر از این نتواند بود» ، با این جملهها بیپروایی خود را نشان میداد.
درمیانه چند ماهی نیامد ، و سپس چون آمد و نشست شتابزده بسخن پرداخت : «احوالی از ما نمیپرسید و گویا هیچ نمیدانید چه بلایی بر سر من آمده». گفتم چه بلایی بر سرتان آمده؟.. دوباره بسخن آمده و به یک داستان درازی پرداخت و دانسته شد دچار بیماری شده و پزشکان هر یکی دردش را چیز دیگری گفتهاند و هر یکی بچاره و درمان دیگری پرداختهاند ، و نتیجه آن شده که دوهزار تومان پولش رفته و سرانجام دانسته شده که درد یک چیز دیگری بوده است ، و آن رنجها و پولریختنها همه بیهوده بوده است.
اینها را با یک سوز دل میگفت و پیاپی مینالید و در پایان چنین گفت : «چنین چیزی نمیشود. باید باینها چاره کرد!» گفتم : نافهمی و بیچارگی همین را گویند که کسانی به یک چیزی تا خود گرفتار نگردند بدی آن را درنیابند و پروای چاره نکنند. تیرهدرونی همین را گویند که چون گفتگو از توده و گرفتاریهای آنست و از سرنوشت بیمناک آن سخن میرود بیدردانه خونسردی نمایند ولی همینکه خود گرفتار شدند و آسیبی دیدند بدینسان داستانسرایی نمایند و بیتابی از خود نشان دهند. ای نادان ، تو را با آن گوسفند نافهم که تا کارد بگلوی خودش نرسد درد آن را درنیابد چه جداییست؟!.
تو از آزمندی پزشکان مینالی و میگویی : «باید باینها چاره کرد». گرفتم که گفتههای تو راست است ، من میپرسم : مگر تنها آنانند که چنین بَدند؟!.. تو یک روزی خود را به نشست پزشکان رسان و از پس پرده گوشی ده تا ببینی آنان نیز چگونه از آزمندی و دغلکاری بازاریان و بازرگانان مینالند و چگونه داستانها میسرایند.
از اینها گذشته ، مگر چاره کردن ببدیهای یک توده یک کار ساده و آسانیست که هر کس که خواست بآن تواند کوشید؟!.. میگویی : «باید چاره کرد» ، بگو ببینم از چه راه؟!.. اگر زندگی اینست که هر کس هر آنچه را که آموخته و با هوس و دلخواه خود سازگار یافته بکار بندد و پروای هیچ راهی و راهنمایی ننماید ، چه شده که پزشکان چنین نکنند؟!.. چه شده که آنان این شیوهی زندگی را بکار نبندند؟!.. پزشکان یا دیگران بمانند ، شما را با این شیوهی زندگانی ، نکوهش و ایراد بدزدان و راهزنان نیز نرسد. آنان در آن راه خود همین دستاویز را میدارند که شما میدارید.
اینها سخنانیست که تاکنون گفته نشده و چون گفته شود ناگزیر کارگر افتد. نمیگویم : همه اینها را پذیرند ، میگویم : پاکدلان و بخردان پذیرند و پیش افتند و دیگران ناچار مانده پیروی نمایند.
کسانی خواهند گفت : من چه کمی میدارم تا بچارهی آن پردازم؟ میگویم ما نتوانیم گفت در چه کسی چه کمیها هست. ما کمیها را خواهیم شمرد و شما خود خواهید دانست کدام یکی را میدارید.
کمی تنها بدخیمی نیست. اینکه شما معنی جهان و زندگی را نمیدانید و آیین زندگی را نمیشناسید ، اینکه چهار تن دارای یک اندیشه نیستید ، اینکه جدایی میانهی هوس و کارهای بخردانه نمیگزارید ـ هر یکی خود کمی شماست و ما همهی اینها را روشن خواهیم گردانید.
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی شش
در خود همان مادهی 10 پس از آنکه میگوید : «اجتماعات و انجمنها در مدت حکومت نظامی باید بکلی موقوف و متروک باشد» چنین مینویسد : «اگر اجتماعی منعقد شود باید بمجرد اخطار اولی پلیس متفرق شوند و در صورت مقاومت یا مخالفت ، مقاوم یا مخالف جلب بمحکمهی نظامی و محکوم بمجازات خواهد شد ...»
این را چرا مینویسد؟.. باخطار پلیس چه نیاز است؟.. موضوع اینست که چون در بیشتر اجتماعها خواست و نیت اجتماعکنندگان دانسته نیست و چهبسا که یک اجتماع مورد بدگمانی پلیس باشد و آن را یک اجتماعی بزیان دولت شناسد در حالی که چنین نباشد قانونگزار برای جلوگیری از اجحاف چنین دستور میدهد که به هر اجتماعی که بدگمانی رفت باید پلیس اخطار کند که پراکنده شوید ، و اگر نشدند چون همین نافرمانی دلیلست که خواست اجتماعکنندگان ایستادگی در برابر دولت میباشد و نیت آنها روشن گردیده اینست در آن حال پلیس مجاز است که آنها را بازدارد و بدادگاه نظامی فرستد. همچنین اگر در اجتماعی اسلحه در دست کسانی بود چون خود آن اسلحه دلیلست که اجتماع بزیان دولت و برای ایستادگی در برابر پلیس میباشد اینست در اینجا نیز پلیس مجاز است که آن اسلحهداران را بازدارد و بدادگاه فرستد.
اکنون شما اگر ماده را بآن معنی نخست گرفته خواست را هر گونه اجتماع بدانید این دستور اخطار و شرط اسلحه که در ماده است بیکبار بیمعنی خواهد گردید. زیرا اگر هر گونه اجتماع ممنوع است و بزه شمرده میشود دیگر باخطار چه نیاز است؟! داشتن اسلحه و نداشتن آن چه دخالت دارد؟
اینها هر یکی دلیل دیگریست که این مادهی 10 بآن معنی که در نگاه نخست فهمیده میشود نیست بلکه مقصود جز اجتماعهای زیانآور که برای بهم زدن «امنیت و آسایش عمومی» باشد نبوده و نبایستی باشد.
گذشته از اینها تاریخچهی گزاردن قانون خود دلیل دیگری برای این موضوعست. این قانون در سال 1290 خورشیدی (1329 قمری) در 28 تیرماه ، از سوی مجلس دوم گزارده شده. در آن مجلس و در آن روزها نیرو و نفوذ بیش از همه در دست دمکراتها بود. این قانون را آنها گذرانیدهاند ، و خود آنان همان هنگام حزب داشتند و اجتماع میکردند و رشتهی سیاست دولت بیش از همه در دست ایشان بود. پس هیچ معنی ندارد که بگوییم گزاردن این قانون برای جلوگیری از هر گونه اجتماع و یا از اجتماعهای سیاسی بوده است.
برای آنکه داستان گزارده شدن این قانون نیک دانسته گردد اینک شرحی را که در بخش سوم تاریخ هیجده سالهی آذربایجان (در سال 1316 بچاپ رسیده) در این باره نوشتهام در پایین میآورم :
«در همان هنگام روز سهشنبه بیست و ششم تیرماه (21 رجب 1329) ناگهان تلگرافهایی رسید که محمدعلیمیرزا با برادرش ملکمنصورمیرزا (شعاعالسلطنه) و کسان دیگر از همراهان در گمشتپهی استرآباد پیاده شده است ... تا دو سه روز چگونگی را در پرده نگه داشتند و بتوده آگهی ندادند. ولی کمکم مردم آن را دانستند و از هر سو آگاهیها پراکنده گردید و چون دستههای انبوهی در تهران و دیگر شهرها خواهان محمدعلیمیرزا بودند و اینان در همه جا بشور و جوش برخاستند و زبان بنکوهش آزادیخواهان و سخنان نابجا باز کرده هر زمان دروغهای دیگری پراکنده نمودند در تهران دولت «حکومت نظامی» آگهی داد و حاجی نجفقلیخان را که وزیر جنگ بود باین کار برگماشت و او تا توانست بسختگیری پرداخت. شهربانی نامهای سی چهل تن را بکابینهی وزیران فرستاد که با دستور ایشان گرفتار گردند لیکن سپهدار بگرفتن ایشان خرسندی نداد و کمکم چنین بدست آمد که او و برخی وزیران دل بسوی محمدعلیمیرزا دارند و او را میخواهند اینبود ناگزیر شده آن کابینه را بهم زدند ... این کابینهی نوین چون بکار پرداخت از یکسو هواداران آشوبکار محمدعلیمیرزا را در تهران سخت دنبال نموده کسان بنامی را از ایشان همچون مجدالدوله و امینالدوله و ظهیرالاسلام و مانند اینان دستگیر و بند نمود. مجدالدوله چون در شمیران بر سر خانهاش رفتند ایستادگی نمود و نوکرانش بجنگ برخاستند و دو سه تن درمیانه کشته گردید. این نمونهای از دلیری آشوبکاران بود ...»
🔸 تکهی شش
در خود همان مادهی 10 پس از آنکه میگوید : «اجتماعات و انجمنها در مدت حکومت نظامی باید بکلی موقوف و متروک باشد» چنین مینویسد : «اگر اجتماعی منعقد شود باید بمجرد اخطار اولی پلیس متفرق شوند و در صورت مقاومت یا مخالفت ، مقاوم یا مخالف جلب بمحکمهی نظامی و محکوم بمجازات خواهد شد ...»
این را چرا مینویسد؟.. باخطار پلیس چه نیاز است؟.. موضوع اینست که چون در بیشتر اجتماعها خواست و نیت اجتماعکنندگان دانسته نیست و چهبسا که یک اجتماع مورد بدگمانی پلیس باشد و آن را یک اجتماعی بزیان دولت شناسد در حالی که چنین نباشد قانونگزار برای جلوگیری از اجحاف چنین دستور میدهد که به هر اجتماعی که بدگمانی رفت باید پلیس اخطار کند که پراکنده شوید ، و اگر نشدند چون همین نافرمانی دلیلست که خواست اجتماعکنندگان ایستادگی در برابر دولت میباشد و نیت آنها روشن گردیده اینست در آن حال پلیس مجاز است که آنها را بازدارد و بدادگاه نظامی فرستد. همچنین اگر در اجتماعی اسلحه در دست کسانی بود چون خود آن اسلحه دلیلست که اجتماع بزیان دولت و برای ایستادگی در برابر پلیس میباشد اینست در اینجا نیز پلیس مجاز است که آن اسلحهداران را بازدارد و بدادگاه فرستد.
اکنون شما اگر ماده را بآن معنی نخست گرفته خواست را هر گونه اجتماع بدانید این دستور اخطار و شرط اسلحه که در ماده است بیکبار بیمعنی خواهد گردید. زیرا اگر هر گونه اجتماع ممنوع است و بزه شمرده میشود دیگر باخطار چه نیاز است؟! داشتن اسلحه و نداشتن آن چه دخالت دارد؟
اینها هر یکی دلیل دیگریست که این مادهی 10 بآن معنی که در نگاه نخست فهمیده میشود نیست بلکه مقصود جز اجتماعهای زیانآور که برای بهم زدن «امنیت و آسایش عمومی» باشد نبوده و نبایستی باشد.
گذشته از اینها تاریخچهی گزاردن قانون خود دلیل دیگری برای این موضوعست. این قانون در سال 1290 خورشیدی (1329 قمری) در 28 تیرماه ، از سوی مجلس دوم گزارده شده. در آن مجلس و در آن روزها نیرو و نفوذ بیش از همه در دست دمکراتها بود. این قانون را آنها گذرانیدهاند ، و خود آنان همان هنگام حزب داشتند و اجتماع میکردند و رشتهی سیاست دولت بیش از همه در دست ایشان بود. پس هیچ معنی ندارد که بگوییم گزاردن این قانون برای جلوگیری از هر گونه اجتماع و یا از اجتماعهای سیاسی بوده است.
برای آنکه داستان گزارده شدن این قانون نیک دانسته گردد اینک شرحی را که در بخش سوم تاریخ هیجده سالهی آذربایجان (در سال 1316 بچاپ رسیده) در این باره نوشتهام در پایین میآورم :
«در همان هنگام روز سهشنبه بیست و ششم تیرماه (21 رجب 1329) ناگهان تلگرافهایی رسید که محمدعلیمیرزا با برادرش ملکمنصورمیرزا (شعاعالسلطنه) و کسان دیگر از همراهان در گمشتپهی استرآباد پیاده شده است ... تا دو سه روز چگونگی را در پرده نگه داشتند و بتوده آگهی ندادند. ولی کمکم مردم آن را دانستند و از هر سو آگاهیها پراکنده گردید و چون دستههای انبوهی در تهران و دیگر شهرها خواهان محمدعلیمیرزا بودند و اینان در همه جا بشور و جوش برخاستند و زبان بنکوهش آزادیخواهان و سخنان نابجا باز کرده هر زمان دروغهای دیگری پراکنده نمودند در تهران دولت «حکومت نظامی» آگهی داد و حاجی نجفقلیخان را که وزیر جنگ بود باین کار برگماشت و او تا توانست بسختگیری پرداخت. شهربانی نامهای سی چهل تن را بکابینهی وزیران فرستاد که با دستور ایشان گرفتار گردند لیکن سپهدار بگرفتن ایشان خرسندی نداد و کمکم چنین بدست آمد که او و برخی وزیران دل بسوی محمدعلیمیرزا دارند و او را میخواهند اینبود ناگزیر شده آن کابینه را بهم زدند ... این کابینهی نوین چون بکار پرداخت از یکسو هواداران آشوبکار محمدعلیمیرزا را در تهران سخت دنبال نموده کسان بنامی را از ایشان همچون مجدالدوله و امینالدوله و ظهیرالاسلام و مانند اینان دستگیر و بند نمود. مجدالدوله چون در شمیران بر سر خانهاش رفتند ایستادگی نمود و نوکرانش بجنگ برخاستند و دو سه تن درمیانه کشته گردید. این نمونهای از دلیری آشوبکاران بود ...»
🔶 حافظ چه میگوید
🔸 10ـ پس چرا حافظ را چندین میستایند؟.. (تکهی دو از سه)
من نمیخواهم همهی بدیهای حافظ را بشمارم و او را چنانکه بوده است نشان دهم. شما گفتههای خودش را بگیرید ببینید یک مرد تا چه اندازه بیارج باشد که برای شعر بافتن و قافیه جفت کردن خود را سگ گرداند و چنین گوید :
پی پارهای نمیکَنم از هیچ استخوان تا صد هزار زخم بدندان نمیرسد
شما این شعر را نیک باندیشه سپارید تا اندازهی بیارجی گویندهاش را بدست آورید. شاعر از یک سو سختی زندگانی خود را نشان میدهد که در نتیجهی آنکه پی کاری نمیرفته است و عمر با غزلبافی هدر میگردانیده روزگارش با سختی بسیار میگذشته است. از یک سو تنها برای بافتن یک «مضمون» و ساختن یک بیتی خود را سگ میگرداند. از آن سو گزافهگویی شاعر را بنگرید : از کندن یک پی پاره صدهزار زخم بدندانش میرسیده است. اندیشیدنیست که صدهزار زخم در یک دندان چگونه جا میگرفته است.
از آنسوی ، مگر آن ستایندگان کیستند؟!.. یک دسته از آنان تذکرهنویسانند که همچون خود حافظ یاوهگو بودهاند ، و آنگونه شعرگویی را (که یگانه خواست ، قافیهسازی باشد) هنری میشماردهاند. آن ستایشهای اینان از حافظ مانند آنست که قماربازان بنشینند و از یک قمارباز تردست و زیرکی بستایش پردازند. این شاعران دستهای میبودند که لذت میبردند از اینکه از وظایف زندگانی و از تلاشهایی که میباید کرد آزاد گردند و بنشینند و لگام هوس را رها کرده با سخن بازی کنند و قافیه بافند ، و در آن میان به هر که خواستند دشنام دهند ، هر که را خواستند بستایش پردازند ، سخن از باده رانند ، گفتگو از ساده کنند ، گاهی فیلسوفانه پندها دهند ، گاهی رندانه بدآموزیها کنند ، اینجا بینیازی کنند و بفلک نازند ، و آنجا بنیازمندی و گدایی پردازند ، هرچه خواستند بگویند ، بخدا نیز گستاخی و بیفرهنگی دریغ ندارند ، با این سخنبازی و هوسرانی روز گزارند ، و نان از دسترنج دیگران خورند ، و پس از همهی اینها کسان ارجمند و والاجایگاهی باشند ، و «شاعر» و «ادیب» و «فیلسوف» هم نامیده شوند.
اینان ستایشهایی که از حافظ و سعدی کردهاند بیش از همه برای گرمی بازار خودشان بوده و از همه شنیدنیتر جملههاییست که بکار بردهاند : «شهریار اقلیم سخن ، نقاد بازار ادب...». اقلیم سخن کجاست؟!.. بازار ادب چه معنی دارد؟!..
یک دستهی دیگر شرقشناسان اروپایند. اینان بدخواهان شرقند. اینان دوست میدارند که همهی شرقیان همچون حافظ باشند که به یک كنج خرابات بس کرده با باده و ساده روز گذرانند و جهان و دارایی آن را بآزمندان اروپا و آمریکا بازگزارند ، دوست میدارند که همهی شرقیان پیروی از حافظ و خیام کرده کوشش و تلاش را بیهوده شمارند ، دوست میدارند که شرقیان بدستور خراباتیان جهان را هیچ و پوچ شمارند و دم را غنیمت دانسته در اندیشهی گذشته و آینده نباشند ، دوست میدارند آنان خودشان پیاپی ماشینها سازند ، افزارهای گوناگون جنگی پدید آورند ، از جوانان سربازان و هوانوردان و چتربازان پرورند ، ولی شرقیان همچون حافظ و خیام و سعدی جز درپی سخنبازی و قافیهپردازی نباشند. خودشان اگر یک دشمنی رخ نمود زنان و مردان دست بهم داده شرق و غرب را بتکان آورده در چند جا فرونت[جبهه] برانگیزند. لیکن شرقیان دست بدامن شکیبایی زنند و چنین خوانند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند کز اثر صبر نوبت ظفر آید
یا گناه را بگردن خدا انداخته چنین گویند :
گر رنج پیشت آید گر راحت ای حکیم نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند
تنها حافظ و دیوان او نیست ، این شرقشناسان هرچه را که مایهی درماندگی یک مردمی تواند بود ـ از دیوانهای حافظ و خیام و سعدی و مولوی و از صوفیگری و خراباتیگری و کیشهای گوناگون و مارپرستی و گاوپرستی و جوکیگری و روضهخوانی و مانند اینها ـ میستایند و برواجش میکوشند. زیرا همینها برای اروپا بیش از ملیونها سپاه کار میکند. همان دیوان حافظ به تنهایی بیش از یکملیون سپاه بکار آنان میخورد.
داستان آنان با این رفتار خود داستان آن ماهیگیرانیست که نمیخواهند بخود رنج دهند و ماهیها را یکایک گیرند ، و میخواهند کاری کنند که صد صد و هزار هزار شکار کنند ، و اینست بآب زهر میریزند که ماهیان بخورند و گیج شده خود را بکنار زنند ، و آنان پیاپی گرفته رویهم چینند.
در جایی که میتوان تودههایی را با بدآموزیها گیج و درمانده گردانید ، که ملیونها و صد ملیونها را زبون[=ذلیل] و زیردست خود ساخت چرا نکنند؟!..
🔸 10ـ پس چرا حافظ را چندین میستایند؟.. (تکهی دو از سه)
من نمیخواهم همهی بدیهای حافظ را بشمارم و او را چنانکه بوده است نشان دهم. شما گفتههای خودش را بگیرید ببینید یک مرد تا چه اندازه بیارج باشد که برای شعر بافتن و قافیه جفت کردن خود را سگ گرداند و چنین گوید :
پی پارهای نمیکَنم از هیچ استخوان تا صد هزار زخم بدندان نمیرسد
شما این شعر را نیک باندیشه سپارید تا اندازهی بیارجی گویندهاش را بدست آورید. شاعر از یک سو سختی زندگانی خود را نشان میدهد که در نتیجهی آنکه پی کاری نمیرفته است و عمر با غزلبافی هدر میگردانیده روزگارش با سختی بسیار میگذشته است. از یک سو تنها برای بافتن یک «مضمون» و ساختن یک بیتی خود را سگ میگرداند. از آن سو گزافهگویی شاعر را بنگرید : از کندن یک پی پاره صدهزار زخم بدندانش میرسیده است. اندیشیدنیست که صدهزار زخم در یک دندان چگونه جا میگرفته است.
از آنسوی ، مگر آن ستایندگان کیستند؟!.. یک دسته از آنان تذکرهنویسانند که همچون خود حافظ یاوهگو بودهاند ، و آنگونه شعرگویی را (که یگانه خواست ، قافیهسازی باشد) هنری میشماردهاند. آن ستایشهای اینان از حافظ مانند آنست که قماربازان بنشینند و از یک قمارباز تردست و زیرکی بستایش پردازند. این شاعران دستهای میبودند که لذت میبردند از اینکه از وظایف زندگانی و از تلاشهایی که میباید کرد آزاد گردند و بنشینند و لگام هوس را رها کرده با سخن بازی کنند و قافیه بافند ، و در آن میان به هر که خواستند دشنام دهند ، هر که را خواستند بستایش پردازند ، سخن از باده رانند ، گفتگو از ساده کنند ، گاهی فیلسوفانه پندها دهند ، گاهی رندانه بدآموزیها کنند ، اینجا بینیازی کنند و بفلک نازند ، و آنجا بنیازمندی و گدایی پردازند ، هرچه خواستند بگویند ، بخدا نیز گستاخی و بیفرهنگی دریغ ندارند ، با این سخنبازی و هوسرانی روز گزارند ، و نان از دسترنج دیگران خورند ، و پس از همهی اینها کسان ارجمند و والاجایگاهی باشند ، و «شاعر» و «ادیب» و «فیلسوف» هم نامیده شوند.
اینان ستایشهایی که از حافظ و سعدی کردهاند بیش از همه برای گرمی بازار خودشان بوده و از همه شنیدنیتر جملههاییست که بکار بردهاند : «شهریار اقلیم سخن ، نقاد بازار ادب...». اقلیم سخن کجاست؟!.. بازار ادب چه معنی دارد؟!..
یک دستهی دیگر شرقشناسان اروپایند. اینان بدخواهان شرقند. اینان دوست میدارند که همهی شرقیان همچون حافظ باشند که به یک كنج خرابات بس کرده با باده و ساده روز گذرانند و جهان و دارایی آن را بآزمندان اروپا و آمریکا بازگزارند ، دوست میدارند که همهی شرقیان پیروی از حافظ و خیام کرده کوشش و تلاش را بیهوده شمارند ، دوست میدارند که شرقیان بدستور خراباتیان جهان را هیچ و پوچ شمارند و دم را غنیمت دانسته در اندیشهی گذشته و آینده نباشند ، دوست میدارند آنان خودشان پیاپی ماشینها سازند ، افزارهای گوناگون جنگی پدید آورند ، از جوانان سربازان و هوانوردان و چتربازان پرورند ، ولی شرقیان همچون حافظ و خیام و سعدی جز درپی سخنبازی و قافیهپردازی نباشند. خودشان اگر یک دشمنی رخ نمود زنان و مردان دست بهم داده شرق و غرب را بتکان آورده در چند جا فرونت[جبهه] برانگیزند. لیکن شرقیان دست بدامن شکیبایی زنند و چنین خوانند :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند کز اثر صبر نوبت ظفر آید
یا گناه را بگردن خدا انداخته چنین گویند :
گر رنج پیشت آید گر راحت ای حکیم نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند
تنها حافظ و دیوان او نیست ، این شرقشناسان هرچه را که مایهی درماندگی یک مردمی تواند بود ـ از دیوانهای حافظ و خیام و سعدی و مولوی و از صوفیگری و خراباتیگری و کیشهای گوناگون و مارپرستی و گاوپرستی و جوکیگری و روضهخوانی و مانند اینها ـ میستایند و برواجش میکوشند. زیرا همینها برای اروپا بیش از ملیونها سپاه کار میکند. همان دیوان حافظ به تنهایی بیش از یکملیون سپاه بکار آنان میخورد.
داستان آنان با این رفتار خود داستان آن ماهیگیرانیست که نمیخواهند بخود رنج دهند و ماهیها را یکایک گیرند ، و میخواهند کاری کنند که صد صد و هزار هزار شکار کنند ، و اینست بآب زهر میریزند که ماهیان بخورند و گیج شده خود را بکنار زنند ، و آنان پیاپی گرفته رویهم چینند.
در جایی که میتوان تودههایی را با بدآموزیها گیج و درمانده گردانید ، که ملیونها و صد ملیونها را زبون[=ذلیل] و زیردست خود ساخت چرا نکنند؟!..
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی 12)
2ـ سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست
گفتیم : یک توده باید خود نیک باشند تا پیش روند و از پریشانی و گرفتاری رها گردند ، و نیکی یک توده جز با نیکی یکایک مردم آن نباشد. کنون ببینیم یکایک مردم چگونه نیک شوند و راه آن چیست؟..
برای این باید نخست بدیها را شناخت. بدیها چیست؟.. باید دانست بدیهای آدمیان در سه رشته است :
1ـ ندانستن معنی جهان و زندگی و نشناختن راستیها.
2ـ ناتوانی روانها و خردها.
3ـ بدی خویها.
بدیها اینهاست ، و کسانی که میخواهند نیک باشند باید از همهی اینها دور گردند. گام نخست نیکی پیراستگی از بدیهاست.
ما از یکایک اینها سخن خواهیم راند. نخست میباید دانست اینها هر سه بهم بسته است و هر سه از یک سرچشمه باشد. در چاره نیز باید به هر سه در یکجا کوشید.
چگونه اینها بهم بسته است و هر سه از یک سرچشمه باشد؟.. وآنگاه چگونه توان باینها چاره کرد و راهش چیست؟..
برای این ، باید بیاد آورد سخنانی را که دربارهی گوهر آدمی و دو نهادی آن نوشتهایم و من اینک کوتاهشدهی آن را در اینجا میآورم :
1ـ آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان ، و نهاد روان. این دو نهاد اگرچه یکی گردیده و بهم پیوسته ولی از هم جداست و هر یکی از آنها خیمها و دریافتهای دیگری میدارد.
از نهاد تن و جان ، آدمی همجنس دیگر جانداران است ، و چنانکه فیلسوفان گفتهاند ، سرچشمهی همهی کارهایش «خودخواهی» یا (حبالذات) میباشد. هر کسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. از این نهاد ، آدمی دارای خیمهای ناستوده از رشک ، خشم ، ستمگری ، هوس ، خودخواهی ، برتریفروشی و مانند اینهاست.
ولی از نهاد روان ، والاترین آفریدگانست و سرچشمهی همهی کارهایش غمخواری با مردم ، و جانفشانی ، و نیکخواهی ، و آبادیدوستی و راستیپژوهی میباشد (که آخشیج خودخواهی یا حبالذات است) : از این نهاد ، آدمی دارای خرد ، فهم ، اندیشه ، شرم ، و مانند اینهاست.
2ـ این دو نهاد که آخشیج یکدیگر است همیشه باهم در کشاکش است ، و همچون دو کفهی ترازو ، همینکه یکی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد افتاد.
3ـ نهاد تن و جان چیرهتر است ، و از اینرو هر آدمی اگر بحال خود ماند ، و او را آموزگاری یا فرهیختاری[مربی] نباشد این نهاد چیرگی نماید ، و خیمهای ناستودهی آز و خشم و کینه و رشک و خودخواهی و مانند اینها نیرو گیرد.
اینست برخی از گفتههای ما دربارهی گوهر آدمی. از اینها پیداست که آدمی چون روانش نیرومند باشد خرد و فهم و اندیشهاش نیز نیرومند خواهد بود ، و خیمهای ستودهی غمخواری و نیکخواهی و مانند اینها که ازآنِ نهاد روانیست چیرگی نموده ، و خیمهای ناستودهی خودخواهی و آز و رشک و مانند اینها که ازآنِ نهاد جانیست ناتوان خواهد گردید.
اینها همه نتیجهی نیرومندی روانست. اما نیرومندی روان ، آن نیز ، بیش از همه نتیجهی دانستن معنی درست جهان و زندگانی و پی بردن بگوهر آدمیگری و آشنا گردیدن با راستیهاست.
این یک جستار بسیار ارجداری است که یک توده یا یک گروهی از مردم چگونه نیک گردند یا بد شوند؟.. کمتر کسانی این را دانند و انبوه مردم از آن ناآگاهند.
در همین زمان ما ، با همهی پیشرفت دانشها و فزونی آگاهیها ، چون بیازمایید ، در این زمینه لغزشها و ناآگاهیهای فراوان در اندیشهها یابید. در همان زمینهی خیمها ، بیشتر کسان از سرچشمه و انگیزهی آنها ناآگاهند و بهمبستگیای را که میانهی آنها با نیرومندی روانها و دانسته بودن راستیهاست نمیشناسند.
بارها میبینیم فلان نویسنده گفتاری نوشته و مثلاً دروغگویی را بسیار نکوهیده : «دروغگو دشمن خداست ، دروغگو در دو جهان روسیاه است ...» میگوییم : «چه سودی از این تواند بود؟!.. مگر دروغگویان بدی دروغ را نمیدانند؟!..» میگوید : «پس چه بنویسیم؟!.. جز نکوهش چه کار میتوان کرد؟!..».
نیز بارها میبینیم کسانی بگفتارهایی که ما در زمینهی شناخته شدن معنی جهان و زندگانی ، و برای نبرد با پندارهای بیهوده و گمراهیهای گوناگون مینویسیم ، ایراد گرفته میگویند : «اینها بس است اندکی هم از اخلاق بنویسید». اینها نمونهی خامیها و ناآگاهیها است.
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی 12)
2ـ سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست
گفتیم : یک توده باید خود نیک باشند تا پیش روند و از پریشانی و گرفتاری رها گردند ، و نیکی یک توده جز با نیکی یکایک مردم آن نباشد. کنون ببینیم یکایک مردم چگونه نیک شوند و راه آن چیست؟..
برای این باید نخست بدیها را شناخت. بدیها چیست؟.. باید دانست بدیهای آدمیان در سه رشته است :
1ـ ندانستن معنی جهان و زندگی و نشناختن راستیها.
2ـ ناتوانی روانها و خردها.
3ـ بدی خویها.
بدیها اینهاست ، و کسانی که میخواهند نیک باشند باید از همهی اینها دور گردند. گام نخست نیکی پیراستگی از بدیهاست.
ما از یکایک اینها سخن خواهیم راند. نخست میباید دانست اینها هر سه بهم بسته است و هر سه از یک سرچشمه باشد. در چاره نیز باید به هر سه در یکجا کوشید.
چگونه اینها بهم بسته است و هر سه از یک سرچشمه باشد؟.. وآنگاه چگونه توان باینها چاره کرد و راهش چیست؟..
برای این ، باید بیاد آورد سخنانی را که دربارهی گوهر آدمی و دو نهادی آن نوشتهایم و من اینک کوتاهشدهی آن را در اینجا میآورم :
1ـ آدمی دارای دو نهاد است : نهاد تن و جان ، و نهاد روان. این دو نهاد اگرچه یکی گردیده و بهم پیوسته ولی از هم جداست و هر یکی از آنها خیمها و دریافتهای دیگری میدارد.
از نهاد تن و جان ، آدمی همجنس دیگر جانداران است ، و چنانکه فیلسوفان گفتهاند ، سرچشمهی همهی کارهایش «خودخواهی» یا (حبالذات) میباشد. هر کسی تنها خود را میخواهد و همه چیز را برای خود میخواهد. از این نهاد ، آدمی دارای خیمهای ناستوده از رشک ، خشم ، ستمگری ، هوس ، خودخواهی ، برتریفروشی و مانند اینهاست.
ولی از نهاد روان ، والاترین آفریدگانست و سرچشمهی همهی کارهایش غمخواری با مردم ، و جانفشانی ، و نیکخواهی ، و آبادیدوستی و راستیپژوهی میباشد (که آخشیج خودخواهی یا حبالذات است) : از این نهاد ، آدمی دارای خرد ، فهم ، اندیشه ، شرم ، و مانند اینهاست.
2ـ این دو نهاد که آخشیج یکدیگر است همیشه باهم در کشاکش است ، و همچون دو کفهی ترازو ، همینکه یکی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد افتاد.
3ـ نهاد تن و جان چیرهتر است ، و از اینرو هر آدمی اگر بحال خود ماند ، و او را آموزگاری یا فرهیختاری[مربی] نباشد این نهاد چیرگی نماید ، و خیمهای ناستودهی آز و خشم و کینه و رشک و خودخواهی و مانند اینها نیرو گیرد.
اینست برخی از گفتههای ما دربارهی گوهر آدمی. از اینها پیداست که آدمی چون روانش نیرومند باشد خرد و فهم و اندیشهاش نیز نیرومند خواهد بود ، و خیمهای ستودهی غمخواری و نیکخواهی و مانند اینها که ازآنِ نهاد روانیست چیرگی نموده ، و خیمهای ناستودهی خودخواهی و آز و رشک و مانند اینها که ازآنِ نهاد جانیست ناتوان خواهد گردید.
اینها همه نتیجهی نیرومندی روانست. اما نیرومندی روان ، آن نیز ، بیش از همه نتیجهی دانستن معنی درست جهان و زندگانی و پی بردن بگوهر آدمیگری و آشنا گردیدن با راستیهاست.
این یک جستار بسیار ارجداری است که یک توده یا یک گروهی از مردم چگونه نیک گردند یا بد شوند؟.. کمتر کسانی این را دانند و انبوه مردم از آن ناآگاهند.
در همین زمان ما ، با همهی پیشرفت دانشها و فزونی آگاهیها ، چون بیازمایید ، در این زمینه لغزشها و ناآگاهیهای فراوان در اندیشهها یابید. در همان زمینهی خیمها ، بیشتر کسان از سرچشمه و انگیزهی آنها ناآگاهند و بهمبستگیای را که میانهی آنها با نیرومندی روانها و دانسته بودن راستیهاست نمیشناسند.
بارها میبینیم فلان نویسنده گفتاری نوشته و مثلاً دروغگویی را بسیار نکوهیده : «دروغگو دشمن خداست ، دروغگو در دو جهان روسیاه است ...» میگوییم : «چه سودی از این تواند بود؟!.. مگر دروغگویان بدی دروغ را نمیدانند؟!..» میگوید : «پس چه بنویسیم؟!.. جز نکوهش چه کار میتوان کرد؟!..».
نیز بارها میبینیم کسانی بگفتارهایی که ما در زمینهی شناخته شدن معنی جهان و زندگانی ، و برای نبرد با پندارهای بیهوده و گمراهیهای گوناگون مینویسیم ، ایراد گرفته میگویند : «اینها بس است اندکی هم از اخلاق بنویسید». اینها نمونهی خامیها و ناآگاهیها است.
✴️ بخوانید و بسنجید
زیر عنوان (در روزنامهی پرچم چه دیدم) در روزنامهی بهار ایران دفاعی از سعدی خواندم که راستی را موی بر بدنم راست شد.
خوب است شما خوانندگان پرچم هم بخوانید و با گفتههای پیمان و پرچم بسنجید ، بخوانید و بر بیچارگی مردم با چنین نویسندگانشان بگریید.
بخوانید تا بدانید پایهی بیشرمی تا کجا رسیده است!.
من خواندم و از خجالت آب شدم ، آن قدر پیش خود کوچک و خوار شدم که گفتم خدایا نویسندهی این هم هموطن من است!
آیا در میان ایرانیان اشخاصی به این اندازه پست و بیشرم پیدا میشوند؟!
واه واه چه تودهی ننگینی!؟
خوانندگان! مرا سرزنش نکنید اگر از حد اعتدال خارج شدم. بخوانید تا درد دلم را بدانید. اینک قسمتی از آن :
«کدام یک از حکایات او را ننگین میپندارید اگر منظور شما بطور کلی باب پنجم عشق و جوانی است که زهی بیانصافی ، زیرا جوانان که چشم و چراغ اجتماع هستند البته در اجتماع حقی دارند که سعدی این حق را دربارهی آنها ملحوظ داشته و یک باب از هشت باب کتاب خود را بآنها تخصیص داده و با حکایاتی شیرین آنها را نیز محظوظ نموده است. بعلاوه مقتضیات وقت را در نظر نمیگیرید. اگر بر فرض هم لغزشهایی در دیوان سعدی دیده شود مطابق با اوضاع آن دوره است و هزلیات عبید زاکانی نمایندهی اخلاق و افکار مردمان آن عصر میباشد. همچنین اگر منظور شما بخصوص حکایت و عنفوان جوانی است که آن هم مربوط باوان جوانی سعدی است و البته هر کسی در جوانی احساسات و عواطفی دارد که با سایر ادوار زندگانی او متفاوت است. زیرا دورهی جوانی طبعاً صورت زیبا را دوست میدارد و خواه ناخواه بسوی جمال کشانیده میشود. این غریزه فطری است و در نهاد عموم جوانان متمکن میباشد و نباید سعدی را هم از قانون کلی مستثنا ساخت».
آقای مدیر روزنامهی آزاد! شما هم بخوانید تا تأثیر تعلیمات مفاخر ملی را بدانید!
آقای کسروی! پرچمدار ایران! پیش روید پیش! مطمئن باشید هماره دلهای پاک با شما است.
آبادان محمدحسن شیشهگر
پرچم : در کشوری که وزارت فرهنگ گلستان سعدی را با آن رسواییهایش بدست شاگردان بدهد [1] چه شگفت که چنین مقالاتی هم در روزنامهها نوشته شود و کسانی بدینسان برای بچهبازی که پستترین شکل بیناموسیست فلسفه بافند. این گناه آن وزارت فرهنگ است.
(پرچم روزانه ، شمارهی 185)
[1] : در آن زمان گلستان یکی از کتابهای درسی مدارس بود. گذشته از آن بعنوان جایزه به شاگردان برجسته داده میشد. کنار گزاردن چنین بیآزرمیهایی جز از تأثیر نوشتههای پیمان نبود.
زیر عنوان (در روزنامهی پرچم چه دیدم) در روزنامهی بهار ایران دفاعی از سعدی خواندم که راستی را موی بر بدنم راست شد.
خوب است شما خوانندگان پرچم هم بخوانید و با گفتههای پیمان و پرچم بسنجید ، بخوانید و بر بیچارگی مردم با چنین نویسندگانشان بگریید.
بخوانید تا بدانید پایهی بیشرمی تا کجا رسیده است!.
من خواندم و از خجالت آب شدم ، آن قدر پیش خود کوچک و خوار شدم که گفتم خدایا نویسندهی این هم هموطن من است!
آیا در میان ایرانیان اشخاصی به این اندازه پست و بیشرم پیدا میشوند؟!
واه واه چه تودهی ننگینی!؟
خوانندگان! مرا سرزنش نکنید اگر از حد اعتدال خارج شدم. بخوانید تا درد دلم را بدانید. اینک قسمتی از آن :
«کدام یک از حکایات او را ننگین میپندارید اگر منظور شما بطور کلی باب پنجم عشق و جوانی است که زهی بیانصافی ، زیرا جوانان که چشم و چراغ اجتماع هستند البته در اجتماع حقی دارند که سعدی این حق را دربارهی آنها ملحوظ داشته و یک باب از هشت باب کتاب خود را بآنها تخصیص داده و با حکایاتی شیرین آنها را نیز محظوظ نموده است. بعلاوه مقتضیات وقت را در نظر نمیگیرید. اگر بر فرض هم لغزشهایی در دیوان سعدی دیده شود مطابق با اوضاع آن دوره است و هزلیات عبید زاکانی نمایندهی اخلاق و افکار مردمان آن عصر میباشد. همچنین اگر منظور شما بخصوص حکایت و عنفوان جوانی است که آن هم مربوط باوان جوانی سعدی است و البته هر کسی در جوانی احساسات و عواطفی دارد که با سایر ادوار زندگانی او متفاوت است. زیرا دورهی جوانی طبعاً صورت زیبا را دوست میدارد و خواه ناخواه بسوی جمال کشانیده میشود. این غریزه فطری است و در نهاد عموم جوانان متمکن میباشد و نباید سعدی را هم از قانون کلی مستثنا ساخت».
آقای مدیر روزنامهی آزاد! شما هم بخوانید تا تأثیر تعلیمات مفاخر ملی را بدانید!
آقای کسروی! پرچمدار ایران! پیش روید پیش! مطمئن باشید هماره دلهای پاک با شما است.
آبادان محمدحسن شیشهگر
پرچم : در کشوری که وزارت فرهنگ گلستان سعدی را با آن رسواییهایش بدست شاگردان بدهد [1] چه شگفت که چنین مقالاتی هم در روزنامهها نوشته شود و کسانی بدینسان برای بچهبازی که پستترین شکل بیناموسیست فلسفه بافند. این گناه آن وزارت فرهنگ است.
(پرچم روزانه ، شمارهی 185)
[1] : در آن زمان گلستان یکی از کتابهای درسی مدارس بود. گذشته از آن بعنوان جایزه به شاگردان برجسته داده میشد. کنار گزاردن چنین بیآزرمیهایی جز از تأثیر نوشتههای پیمان نبود.
شادروان سایهلی از پشتیبانان پیمان
این جوان آرام و کمگو که خویشاوندی نیز با دارندهی پرچم میدارد از چند سال باز با پیمان و راه آن آشنا گردیده و پاکدلانه گردن بآمیغها گزارده است.
آقای سایهلی با همهی کمسالی در راه کشور آسیبها نیز دیده. زیرا در شهریورماه 1320 که آن داستان رخ داد این جوان درمیان سپاهیانی میبود که در سردشت لشگرگاه میداشتند و پس از آن داستان گرفتار تاخت و تاز کُردان محمد رشید گردیده و با یک آسیبهای دلگدازی دچار آمدند.
سپس نیز در میاندوآب بدست سپاهیان بیگانه افتادند که افسران را دستگیر گردانیده به تبریز آوردند و تا چند ماهی در بند نگه میداشتند تا آزاد گردانیدند.
(پرچم نیمهماهه)
این جوان آرام و کمگو که خویشاوندی نیز با دارندهی پرچم میدارد از چند سال باز با پیمان و راه آن آشنا گردیده و پاکدلانه گردن بآمیغها گزارده است.
آقای سایهلی با همهی کمسالی در راه کشور آسیبها نیز دیده. زیرا در شهریورماه 1320 که آن داستان رخ داد این جوان درمیان سپاهیانی میبود که در سردشت لشگرگاه میداشتند و پس از آن داستان گرفتار تاخت و تاز کُردان محمد رشید گردیده و با یک آسیبهای دلگدازی دچار آمدند.
سپس نیز در میاندوآب بدست سپاهیان بیگانه افتادند که افسران را دستگیر گردانیده به تبریز آوردند و تا چند ماهی در بند نگه میداشتند تا آزاد گردانیدند.
(پرچم نیمهماهه)
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی هفت
شگفتتر آنکه کسانی میگویند : اگر در حکومت نظامی اجتماعات ممنوع نخواهد بود پس چه تفاوت درمیان آن با حکومت کشوریست؟! میگویم : تفاوتش را خود قانون میگوید. در حکومت نظامی رشتهی فرمانداری از وزارت کشور گرفته شده بوزارت جنگ سپرده میگردد. وآنگاه برای رسیدگی بگناهان کسانی که بزیان دولت و برای بهمزدن آسایش و امنیت بکوشش میپردازند دادگاههای نظامی برپا شود که زودتر و سادهتر از دادگاههای کشوری (عدلیه) بکار پردازند وآنگاه کیفرها سختتر از زمانهای عادی باشد. خود قانون اینها را روشن میگرداند. من اینک چند مادهای را از آن در پایین میآورم :
مادهی 1ـ از وقتی که اعلان حکومت نظامی شود اموری که راجع بامنیت و آسایش عمومیست با تصویب هیئت وزراء بتوسط وزارت جنگ اجرا خواهد شد.
مادهی 2ـ (در بالا آوردهایم)
مادهی 3ـ تمام حکام و محاکم نظامی باید اهل نظام باشند.
مادهی 4ـ اشخاصی که عملاً برضد دولت مشروطه و امنیت و آسایش عمومی اقدام و خیانت آنها مدلل شده باشد محکوم بقتل خواهند بود.
خود همین مادهها مقصودی را که از حکومت نظامی هست و تفاوتی را که میانهی آن با حکومت کشوری باید بود روشن میگرداند.
به هر حال هیچگاه معنی این ماده جلوگیری از هر گونه فراهمآمدن نیست. نه تنها فراهمآمدنهای عادی ممنوع نیست ، فراهمآمدنهای سیاسی نیز ممنوع نمیباشد. تنها آن فراهمآمدن ممنوعست که بقصد دشمنی و نافرمانی با دولت مشروطه و برای بهمزدن امنیت باشد. این چیزیست که هر کسی با فهم قضایی آن را تواند فهمید.
ولی جای افسوس است که ادارهی فرمانداری نظامی تهران و ادارهی شهربانی ، در نتیجهی ناآشنایی بزبان قانون و اصول قضایی این ماده را بآن معنی دیگر گرفته و چنین میپندارند که خواست قانونگزار جلوگیری از هر گونه اجتماعست ، و اینست هر زمان که خواستند کسانی را بگناه فراهمآمدن میگیرند و باستناد این ماده به بند میکشند که باید گفت : خود خلاف قانون و جرم میباشد. بلکه شهربانی چندان تند رفته که اخطار را که در مادهی 10 قید شده لازم نمیدانند و همانکه چند ماده از حکومت نظامی را در روزنامهها بعنوان آگهی نشر کردهاند بجای اخطار گرفته بس شمارند.
🔸 تکهی هفت
شگفتتر آنکه کسانی میگویند : اگر در حکومت نظامی اجتماعات ممنوع نخواهد بود پس چه تفاوت درمیان آن با حکومت کشوریست؟! میگویم : تفاوتش را خود قانون میگوید. در حکومت نظامی رشتهی فرمانداری از وزارت کشور گرفته شده بوزارت جنگ سپرده میگردد. وآنگاه برای رسیدگی بگناهان کسانی که بزیان دولت و برای بهمزدن آسایش و امنیت بکوشش میپردازند دادگاههای نظامی برپا شود که زودتر و سادهتر از دادگاههای کشوری (عدلیه) بکار پردازند وآنگاه کیفرها سختتر از زمانهای عادی باشد. خود قانون اینها را روشن میگرداند. من اینک چند مادهای را از آن در پایین میآورم :
مادهی 1ـ از وقتی که اعلان حکومت نظامی شود اموری که راجع بامنیت و آسایش عمومیست با تصویب هیئت وزراء بتوسط وزارت جنگ اجرا خواهد شد.
مادهی 2ـ (در بالا آوردهایم)
مادهی 3ـ تمام حکام و محاکم نظامی باید اهل نظام باشند.
مادهی 4ـ اشخاصی که عملاً برضد دولت مشروطه و امنیت و آسایش عمومی اقدام و خیانت آنها مدلل شده باشد محکوم بقتل خواهند بود.
خود همین مادهها مقصودی را که از حکومت نظامی هست و تفاوتی را که میانهی آن با حکومت کشوری باید بود روشن میگرداند.
به هر حال هیچگاه معنی این ماده جلوگیری از هر گونه فراهمآمدن نیست. نه تنها فراهمآمدنهای عادی ممنوع نیست ، فراهمآمدنهای سیاسی نیز ممنوع نمیباشد. تنها آن فراهمآمدن ممنوعست که بقصد دشمنی و نافرمانی با دولت مشروطه و برای بهمزدن امنیت باشد. این چیزیست که هر کسی با فهم قضایی آن را تواند فهمید.
ولی جای افسوس است که ادارهی فرمانداری نظامی تهران و ادارهی شهربانی ، در نتیجهی ناآشنایی بزبان قانون و اصول قضایی این ماده را بآن معنی دیگر گرفته و چنین میپندارند که خواست قانونگزار جلوگیری از هر گونه اجتماعست ، و اینست هر زمان که خواستند کسانی را بگناه فراهمآمدن میگیرند و باستناد این ماده به بند میکشند که باید گفت : خود خلاف قانون و جرم میباشد. بلکه شهربانی چندان تند رفته که اخطار را که در مادهی 10 قید شده لازم نمیدانند و همانکه چند ماده از حکومت نظامی را در روزنامهها بعنوان آگهی نشر کردهاند بجای اخطار گرفته بس شمارند.
🔶 حافظ چه میگوید
🔸 10ـ پس چرا حافظ را چندین میستایند؟.. (تکهی سه از سه)
آمدیم بکسانی که از ایرانیان امروز سنگ حافظ و سعدی و دیگر شاعران را بسینه میزنند ، و پیاپی دیوانهای آنها را بچاپ میرسانند ، شرحها مینویسند و ستایشها میکنند. اینان نیز به دو دستهاند :
یک دسته آنان که با شرقشناسان همکارند (بگفتهی سعدی خواجهتاشانند) و دانسته و فهمیده بنابودی این توده میکوشند. (1)
چرا این کار را میکنند؟!.. مگر کسی هم بنابودی تودهی خود کوشد؟!.. مگر چنین کسانی هم در جهان یافت میشوند؟!.. راستی را باور کردنی نیست ، ولی افسوس که چنین کسانی در شرق پیدا شدهاند. دریغ که چنین کاری را انجام میدهند. تنها برای آنکه خوش خورند و خوش خوابند و کام گزارند ، و در اتومبیلهای شیک نشینند و ماهانهی گزافی گیرند ، افزار سیاست بیگانگان شدهاند و بچنین کار نامردانهای تن درمیدهند.
یک دستهی دیگر نیز نافهمیده فریب آنان را میخورند ، چون میبینند در کتابهای اروپایی نامهای حافظ و خیام با ستایش برده میشود ، و از این سو آقای فروغی ، آقای محمد قزوینی ، و آقای دکتر غنی و مانندگان اینان ، دیوانهای آنها را چاپ میکنند و شرحها بآنها مینویسند ، فریب این نمایشها را خورده چنین میپندارند که راستی را حافظ و سعدی و مولوی و خیام و مانند اینها مردان بزرگی میبودهاند ، و راستی را اروپاییان باینها ارج میگزارند ، از اینرو با یک دلبستگی بشعرهای آنها میپردازند و هواداری بیاندازه میکنند.
یک دسته از اینان بدرد تذکرهنویسان گرفتارند که خود شاعرند و سرمایهشان جز قافیهسازی نیست. از اینرو از حافظ و سعدی و دیگران هواداری میکنند. از نافهمی بنابودی یک توده خرسندی میدهند و برفتن سرمایهی پوچ خودشان خرسندی نمیدهند.
اینهایند آنان که از حافظ بستایش میپردازند. آیا میتوان باین ستایشها ارجی گزاشت؟!.. میتوان بانگیزهی اینها چشم از راستیها پوشید؟!.. بهترین دلیل به بیارجی این ستایشها همانست که میبینید اینان در برابر دلیلهای استوار ما یا خود را به ناشنیدن میزنند و بیپروایی مینمایند و یا پستی و بدنهادی از خود نشان داده بسخنانی زشت و بیفرهنگانه میپردازند و برخی که میخواهند یک پاسخی دهند چنان سخنان سست و بیمغزی را بمیان میآورند که آدم دلش به بیچارگیشان میسوزد و چاره جز خاموشی نمیبیند.
مثلاً ما بدآموزیهای شاعر را ـ از ستایش بادهخواری ، و پافشاری در جبریگری ، و بیارج شماردن جهان ، و پردهدری در سادهبازی و مانند اینها که هر یکی گناه بزرگی ازو ، و زیان بزرگی بتوده است ـ میشماریم و شعرهای او را بگواهی یاد میکنیم ، یکی از آنان پاسخ داده چنین میگوید : «شما حافظ را از نظر اجتماع انتقاد کردهاید. حافظ که اجتماعی نیست. خودش میگوید من اجتماعی نیستم. او شاعر است ...». آدم درمیماند که در برابر چنین گفتهی پوچی چه بزبان آورد و چون میاندیشد میبیند راستی اینان بیچاره شدهاند ، راستی را نیروهای خدادادیشان تباه گردیده ، و چاره نمیبیند جز آنكه بخاموشی گراید. درست مانند آنست كه شما با توپ و تانک و شصتتیر و آیروپلان[=هواپیما] به یك شهری یا دیهی حمله برید و ببینید مردم آنجا با دَگَنَگ بجلو شما میآیند كه ناگزیر گردید دست باز نكرده همچنان آرام بایستید.
پایان
پابرگی :
1ـ کتاب «دادگاه» دیده شود. ـ ویراینده
🔸 10ـ پس چرا حافظ را چندین میستایند؟.. (تکهی سه از سه)
آمدیم بکسانی که از ایرانیان امروز سنگ حافظ و سعدی و دیگر شاعران را بسینه میزنند ، و پیاپی دیوانهای آنها را بچاپ میرسانند ، شرحها مینویسند و ستایشها میکنند. اینان نیز به دو دستهاند :
یک دسته آنان که با شرقشناسان همکارند (بگفتهی سعدی خواجهتاشانند) و دانسته و فهمیده بنابودی این توده میکوشند. (1)
چرا این کار را میکنند؟!.. مگر کسی هم بنابودی تودهی خود کوشد؟!.. مگر چنین کسانی هم در جهان یافت میشوند؟!.. راستی را باور کردنی نیست ، ولی افسوس که چنین کسانی در شرق پیدا شدهاند. دریغ که چنین کاری را انجام میدهند. تنها برای آنکه خوش خورند و خوش خوابند و کام گزارند ، و در اتومبیلهای شیک نشینند و ماهانهی گزافی گیرند ، افزار سیاست بیگانگان شدهاند و بچنین کار نامردانهای تن درمیدهند.
یک دستهی دیگر نیز نافهمیده فریب آنان را میخورند ، چون میبینند در کتابهای اروپایی نامهای حافظ و خیام با ستایش برده میشود ، و از این سو آقای فروغی ، آقای محمد قزوینی ، و آقای دکتر غنی و مانندگان اینان ، دیوانهای آنها را چاپ میکنند و شرحها بآنها مینویسند ، فریب این نمایشها را خورده چنین میپندارند که راستی را حافظ و سعدی و مولوی و خیام و مانند اینها مردان بزرگی میبودهاند ، و راستی را اروپاییان باینها ارج میگزارند ، از اینرو با یک دلبستگی بشعرهای آنها میپردازند و هواداری بیاندازه میکنند.
یک دسته از اینان بدرد تذکرهنویسان گرفتارند که خود شاعرند و سرمایهشان جز قافیهسازی نیست. از اینرو از حافظ و سعدی و دیگران هواداری میکنند. از نافهمی بنابودی یک توده خرسندی میدهند و برفتن سرمایهی پوچ خودشان خرسندی نمیدهند.
اینهایند آنان که از حافظ بستایش میپردازند. آیا میتوان باین ستایشها ارجی گزاشت؟!.. میتوان بانگیزهی اینها چشم از راستیها پوشید؟!.. بهترین دلیل به بیارجی این ستایشها همانست که میبینید اینان در برابر دلیلهای استوار ما یا خود را به ناشنیدن میزنند و بیپروایی مینمایند و یا پستی و بدنهادی از خود نشان داده بسخنانی زشت و بیفرهنگانه میپردازند و برخی که میخواهند یک پاسخی دهند چنان سخنان سست و بیمغزی را بمیان میآورند که آدم دلش به بیچارگیشان میسوزد و چاره جز خاموشی نمیبیند.
مثلاً ما بدآموزیهای شاعر را ـ از ستایش بادهخواری ، و پافشاری در جبریگری ، و بیارج شماردن جهان ، و پردهدری در سادهبازی و مانند اینها که هر یکی گناه بزرگی ازو ، و زیان بزرگی بتوده است ـ میشماریم و شعرهای او را بگواهی یاد میکنیم ، یکی از آنان پاسخ داده چنین میگوید : «شما حافظ را از نظر اجتماع انتقاد کردهاید. حافظ که اجتماعی نیست. خودش میگوید من اجتماعی نیستم. او شاعر است ...». آدم درمیماند که در برابر چنین گفتهی پوچی چه بزبان آورد و چون میاندیشد میبیند راستی اینان بیچاره شدهاند ، راستی را نیروهای خدادادیشان تباه گردیده ، و چاره نمیبیند جز آنكه بخاموشی گراید. درست مانند آنست كه شما با توپ و تانک و شصتتیر و آیروپلان[=هواپیما] به یك شهری یا دیهی حمله برید و ببینید مردم آنجا با دَگَنَگ بجلو شما میآیند كه ناگزیر گردید دست باز نكرده همچنان آرام بایستید.
پایان
پابرگی :
1ـ کتاب «دادگاه» دیده شود. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 9 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی 13)
از آنسوی دستهی انبوهی بدیها را از نهاد آدمی میشناسند و آن را چارهپذیر نمیدانند. میگویند : چیزی که در نهاد کسیست چگونه دیگر گردد؟!.. و باین گفتهی خود دلیل میآورند نیکیناپذیری جانوران را.
ما باینها پاسخ داده میگوییم : آدمی نیکی و بدی هر دو را در نهاد خود میدارد. چیزی که هست گاهی آن نیرومند شود و نیکیها نمودار گردد و گاهی این چیرگی کند و بدیها رخ نماید. داستان آدمی با دو نهاد جان و روان داستان شهریست که در آن دو تن بفرمانروایی کوشند ـ یکی نیکوکار که هر زمان دست یابد بآبادی شهر و آسایش مردم کوشد و دیگری بدکردار که هرگاه چیره شود بآزار مردم و ویرانی شهر پردازد.
سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست و در مغز نیز بیش از همه دانستهها و آموختهها کارگر باشد. چنین انگارید یک تن یا یک دسته در بیابان میزیند و کسی بآنان چیزی نمیآموزد و دربارهی جهان و زندگانی آگاهیهای سودمندی بآنان نمیرسد. در چنین کسانی روانها و خردها ناتوان و نهاد تن و جان بسیار زورمند باشد و خویهای ناستوده از آز و رشک و ستم و خودخواهی توانا باشد. با اینهمه از برخی خیمهای نیک و از دریافتهای سادهی خدادادی بیکبار بیبهره نباشند.
بدتر از اینان کسانی باشند که بجای راهنمایان و آموزگاران ، دچار یک دسته فریبندگان و بدآموزان گردند. در اینان ناتوانی روانها و خردها بیشتر باشد و از خیمهای نیک و دریافتهای خدادادی بهره بسیار کم دارند.
بدتر از اینان کسانی باشند که دچار چند دسته فریبندگان گردند و گرفتار چند گونه بدآموزیها و گمراهیها باشند و در نتیجهی اینها ناتوانی روانها و خردها بیش از اندازه شده و بسیاری از نیروهای مغزیشان ، از فهم و دریافت و اندیشه ، از کار افتد.
امروز این سستی خردها و کوتاهی اندیشهها و پستی خیمها که ما از برخی کسان میبینیم ، اگر جستجو کنیم انگیزهی همه ، آن دانستهها و آموختههاست که در مغزهای ایشانست. مثلاً در این هنگام که جهانیان توده توده گردیده و با همدیگر بر سر زندگی نبرد میکنند (1) ، ما اگر کسانی را پیدا کنیم که بیپروایی از خود مینمایند ، و چون سخن از نگهداری کشور و میهندوستی بمیان میآید رو میگردانند از حال آنان در شگفت خواهیم بود. اینان چرا دربند زندگانی نیستند؟!.. چرا اندیشهی آینده نمیکنند؟!..
پابرگی :
1ـ این گفتار در سال 1320 در گرماگرم جنگ جهانی دوم نوشته شده. ـ ویراینده
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی 13)
از آنسوی دستهی انبوهی بدیها را از نهاد آدمی میشناسند و آن را چارهپذیر نمیدانند. میگویند : چیزی که در نهاد کسیست چگونه دیگر گردد؟!.. و باین گفتهی خود دلیل میآورند نیکیناپذیری جانوران را.
ما باینها پاسخ داده میگوییم : آدمی نیکی و بدی هر دو را در نهاد خود میدارد. چیزی که هست گاهی آن نیرومند شود و نیکیها نمودار گردد و گاهی این چیرگی کند و بدیها رخ نماید. داستان آدمی با دو نهاد جان و روان داستان شهریست که در آن دو تن بفرمانروایی کوشند ـ یکی نیکوکار که هر زمان دست یابد بآبادی شهر و آسایش مردم کوشد و دیگری بدکردار که هرگاه چیره شود بآزار مردم و ویرانی شهر پردازد.
سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست و در مغز نیز بیش از همه دانستهها و آموختهها کارگر باشد. چنین انگارید یک تن یا یک دسته در بیابان میزیند و کسی بآنان چیزی نمیآموزد و دربارهی جهان و زندگانی آگاهیهای سودمندی بآنان نمیرسد. در چنین کسانی روانها و خردها ناتوان و نهاد تن و جان بسیار زورمند باشد و خویهای ناستوده از آز و رشک و ستم و خودخواهی توانا باشد. با اینهمه از برخی خیمهای نیک و از دریافتهای سادهی خدادادی بیکبار بیبهره نباشند.
بدتر از اینان کسانی باشند که بجای راهنمایان و آموزگاران ، دچار یک دسته فریبندگان و بدآموزان گردند. در اینان ناتوانی روانها و خردها بیشتر باشد و از خیمهای نیک و دریافتهای خدادادی بهره بسیار کم دارند.
بدتر از اینان کسانی باشند که دچار چند دسته فریبندگان گردند و گرفتار چند گونه بدآموزیها و گمراهیها باشند و در نتیجهی اینها ناتوانی روانها و خردها بیش از اندازه شده و بسیاری از نیروهای مغزیشان ، از فهم و دریافت و اندیشه ، از کار افتد.
امروز این سستی خردها و کوتاهی اندیشهها و پستی خیمها که ما از برخی کسان میبینیم ، اگر جستجو کنیم انگیزهی همه ، آن دانستهها و آموختههاست که در مغزهای ایشانست. مثلاً در این هنگام که جهانیان توده توده گردیده و با همدیگر بر سر زندگی نبرد میکنند (1) ، ما اگر کسانی را پیدا کنیم که بیپروایی از خود مینمایند ، و چون سخن از نگهداری کشور و میهندوستی بمیان میآید رو میگردانند از حال آنان در شگفت خواهیم بود. اینان چرا دربند زندگانی نیستند؟!.. چرا اندیشهی آینده نمیکنند؟!..
پابرگی :
1ـ این گفتار در سال 1320 در گرماگرم جنگ جهانی دوم نوشته شده. ـ ویراینده
🔶 یکم دیماه و داستانش
🔸 تکهی هشت
مادهی دیگری از قانون حکومت نظامی که درخورِ گفتگوست مادهی 5 آن میباشد که اینک در پایین آورده میشود :
«مادهی 5ـ اشخاصی که سوءظن مخالفت با دولت مشروطه و امنیت و انتظام عمومی در حق آنها بشود قوهی مجریه حق توقیف آنان را خواهد داشت و پس از توقیف باستنطاق آنان شروع میشود. هرگاه در استنطاق سوءظن بکلی رفع نشود شخص مظنون در توقیف باقی و پس از اختتام حکومت نظامی بعدلیه تسلیم خواهد شد».
این ماده اگرچه از مادهی 10 روشنتر است ، باز بشرحی نیازمند است :
نخست : این ماده چنانکه از عبارتش آشکار است دربارهی کسانیست که با دولت مشروطه دشمنی کنند و در اندیشهی آشوب و بهمزدن ایمنی باشند. در مادهی 4 که جلوتر از اینست گفتگو از کسانی کرده که آشکارا بدشمنی با دولت مشروطه برخیزند و ایمنی را بهم زنند و کیفر آنان را «قتل» قرار داده. در این ماده سخن از کسانی میراند که بآشوبی برنخاستهاند ولی چنین گمانی بآنها میرود. قانون اجازه میدهد که حکومت نظامی آنها را بگیرد و ببازپرس کشد و اگر درمیان بازپرس بدگمانی رفع نشد ، چون در آن حال نیاز بجستجوهای قضایی بسیاری خواهد افتاد و این کار از بازپرسان حکومت نظامی که برای چندگاهی برگزیده شدهاند ساخته نیست اینست میگوید آنها را در بند نگه میدارند تا پس از پایان حکومت نظامی بعدلیه سپرده شوند.
دوم : تشخیص اینکه از آن کسان بدگمانی رفع شد و یا نشد با بازپرس و دادستانست نه با شخص حاکم نظامی زیرا چنانکه گفتیم بموجب همین قانون باید در حکومت نظامی محکمههای جزایی برپا گردد که ناچار بازپرس و دادستان هم خواهد بود (چنانکه همین اکنون در حکومت نظامی تهران هست) و کار اینها نیز باید بموجب اصول محاکمات جزائی عدلیه باشد. به هر حال این نیز از مسلمات است که شخص حکمران نظامی حق دخالت در محاکمه یا در بازپرس ندارد ، و این موضوع چندان روشنست که من نیازی بشرح آن نمیبینم. زیرا گذشته از همه چیز ، چنانکه گفتهایم این قانون را دارالشورا در سال 1329 گزارده که در ایران نیرومندترین هنگام جنبش آزادیخواهان ـ بویژه حزب دمکرات ـ میبود ، و این نشدنی است که آنان قانونی گزارند و استبداد را بازگردانند و به یک نفر حاکم نظامی حق دخالت در قضاوت دهند.
آری چنانکه گفتیم حکومت نظامی حق دستگیر کردن را دارد. ولی پس از دستگیر کردن باید بدادستان و بازپرس سپارد و خود حق دخالت ندارد.
چون هنگامی که ما را گرفتند نخست مادهی 10 را بهانه میآوردند و سپس که من پاسخهایی دادم و دادستان و بازپرس «شرافتمندانه» پاسخهای مرا پذیرفته چنین اظهار عقیده کردند که بیجهت دستگیر شدهاند و باید رها گردند ، این بار حکومت نظامی مادهی 5 را پیش کشید و من درمیان آن گفتگوها دیدم نه در حکومت نظامی و نه در شهربانی معنی این دو ماده را درست نمیفهمند ، و از آنسو امروز در تهران این دو ماده مورد ابتلای مردم میباشد ، از این جهت بهتر دانستم در مقدمهی داستان خودمان آن دو ماده را از نظر قضایی شرح دهم.
اینست در پایان روی سخن را بادارهی فرمانداری نظامی تهران و ادارهی شهربانی برگردانیده میگویم : آیا شما این معنی را که من بآن دو ماده دادم میپذیرید؟.. اگر میپذیرید باید خَستُوان[=معترف] باشید که تاکنون رفتارتان مخالف قانون بوده. اینکه فرمانداری نظامی هر کجا اجتماعی دید بسراغشان رود و دستگیر گرداند ، و یا شهربانی مردم را در فشار گزارده مجبور سازد که اگر یک بزم عروسی دارند یا یک مهمانی برپا کردهاند بکلانتری آگاهی دهند ، و پس از شنیدن اخم و تَخمهای آقای کلانتر (که پاسبان نداریم ، چه وقت عروسیست؟!.. چه وقت مهمانیست؟! ایرانیها عجب مردمانیند) یک پاسبانی را بگیرند و اختیار خانهی خود را بدست او سپارند ـ همهی اینها بیرون از قانونست.
🔸 تکهی هشت
مادهی دیگری از قانون حکومت نظامی که درخورِ گفتگوست مادهی 5 آن میباشد که اینک در پایین آورده میشود :
«مادهی 5ـ اشخاصی که سوءظن مخالفت با دولت مشروطه و امنیت و انتظام عمومی در حق آنها بشود قوهی مجریه حق توقیف آنان را خواهد داشت و پس از توقیف باستنطاق آنان شروع میشود. هرگاه در استنطاق سوءظن بکلی رفع نشود شخص مظنون در توقیف باقی و پس از اختتام حکومت نظامی بعدلیه تسلیم خواهد شد».
این ماده اگرچه از مادهی 10 روشنتر است ، باز بشرحی نیازمند است :
نخست : این ماده چنانکه از عبارتش آشکار است دربارهی کسانیست که با دولت مشروطه دشمنی کنند و در اندیشهی آشوب و بهمزدن ایمنی باشند. در مادهی 4 که جلوتر از اینست گفتگو از کسانی کرده که آشکارا بدشمنی با دولت مشروطه برخیزند و ایمنی را بهم زنند و کیفر آنان را «قتل» قرار داده. در این ماده سخن از کسانی میراند که بآشوبی برنخاستهاند ولی چنین گمانی بآنها میرود. قانون اجازه میدهد که حکومت نظامی آنها را بگیرد و ببازپرس کشد و اگر درمیان بازپرس بدگمانی رفع نشد ، چون در آن حال نیاز بجستجوهای قضایی بسیاری خواهد افتاد و این کار از بازپرسان حکومت نظامی که برای چندگاهی برگزیده شدهاند ساخته نیست اینست میگوید آنها را در بند نگه میدارند تا پس از پایان حکومت نظامی بعدلیه سپرده شوند.
دوم : تشخیص اینکه از آن کسان بدگمانی رفع شد و یا نشد با بازپرس و دادستانست نه با شخص حاکم نظامی زیرا چنانکه گفتیم بموجب همین قانون باید در حکومت نظامی محکمههای جزایی برپا گردد که ناچار بازپرس و دادستان هم خواهد بود (چنانکه همین اکنون در حکومت نظامی تهران هست) و کار اینها نیز باید بموجب اصول محاکمات جزائی عدلیه باشد. به هر حال این نیز از مسلمات است که شخص حکمران نظامی حق دخالت در محاکمه یا در بازپرس ندارد ، و این موضوع چندان روشنست که من نیازی بشرح آن نمیبینم. زیرا گذشته از همه چیز ، چنانکه گفتهایم این قانون را دارالشورا در سال 1329 گزارده که در ایران نیرومندترین هنگام جنبش آزادیخواهان ـ بویژه حزب دمکرات ـ میبود ، و این نشدنی است که آنان قانونی گزارند و استبداد را بازگردانند و به یک نفر حاکم نظامی حق دخالت در قضاوت دهند.
آری چنانکه گفتیم حکومت نظامی حق دستگیر کردن را دارد. ولی پس از دستگیر کردن باید بدادستان و بازپرس سپارد و خود حق دخالت ندارد.
چون هنگامی که ما را گرفتند نخست مادهی 10 را بهانه میآوردند و سپس که من پاسخهایی دادم و دادستان و بازپرس «شرافتمندانه» پاسخهای مرا پذیرفته چنین اظهار عقیده کردند که بیجهت دستگیر شدهاند و باید رها گردند ، این بار حکومت نظامی مادهی 5 را پیش کشید و من درمیان آن گفتگوها دیدم نه در حکومت نظامی و نه در شهربانی معنی این دو ماده را درست نمیفهمند ، و از آنسو امروز در تهران این دو ماده مورد ابتلای مردم میباشد ، از این جهت بهتر دانستم در مقدمهی داستان خودمان آن دو ماده را از نظر قضایی شرح دهم.
اینست در پایان روی سخن را بادارهی فرمانداری نظامی تهران و ادارهی شهربانی برگردانیده میگویم : آیا شما این معنی را که من بآن دو ماده دادم میپذیرید؟.. اگر میپذیرید باید خَستُوان[=معترف] باشید که تاکنون رفتارتان مخالف قانون بوده. اینکه فرمانداری نظامی هر کجا اجتماعی دید بسراغشان رود و دستگیر گرداند ، و یا شهربانی مردم را در فشار گزارده مجبور سازد که اگر یک بزم عروسی دارند یا یک مهمانی برپا کردهاند بکلانتری آگاهی دهند ، و پس از شنیدن اخم و تَخمهای آقای کلانتر (که پاسبان نداریم ، چه وقت عروسیست؟!.. چه وقت مهمانیست؟! ایرانیها عجب مردمانیند) یک پاسبانی را بگیرند و اختیار خانهی خود را بدست او سپارند ـ همهی اینها بیرون از قانونست.
Dardha va Darmanha b9 t1.pdf
864.6 KB
🔸 دردها و درمانها (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
بخش نهم ، تکهی یک از دو
🔹 سال هفتم پیمان
🔹 چه میباید کرد؟..
بخش نهم ، تکهی یک از دو
🔹 سال هفتم پیمان
🔹 چه میباید کرد؟..
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 آنچه اینجا خواهیم خواند
در این کتاب تأثیر افکار و باورهای یک ملت بر اقتصادش به گفتگو گذاشته شده است. همچنین جواب سئوالات زیر روشن میگردد :
ـ چه فعالیتی را میتوان «کار» بحساب آورد؟
ـ چه فعالیتهایی کار نیست ، مفتخوریست؟
ـ به چه کارهایی حرفه میگویند؟
ـ چه نیازی به پول هست؟
ـ چه نیازی به تجارت هست؟
ـ آیا در همه جا به واسطهها (آنها که از تولیدکننده بخرند و بمصرفکننده بفروشند) نیاز هست؟
ـ آیا کاسب یا تاجر صاحب کالایی است که خریده؟
ـ تعداد کارمندان ادارههای دولتی باید چه اندازه باشد؟
ـ آیا پول به ربا دادن مشروع است؟
ـ آیا اجاره دادن زمین مشروع است؟
ـ آیا هر چیزی را میتوان مالک شد؟
ـ آیا مالکیت زمین شرطی هم دارد؟
ـ آیا کار و کسب برای روزی خوردن و پول درآوردن است؟
ـ علت آنکه مفتخوری در ایران فراوان است چیست؟
ـ چه رابطهای هست میان افکار و باورهای مردم و بیکاره ماندن زمینهای کشاورزی در ایران؟
ـ آیا روستاهای ما باید تا ابد به همین ترتیب فعلی محروم از خدمات بماند؟
ـ ارزش هر شغلی به چیست؟
ـ آیا رفاه و آسایش یک مردمی تنها به اقتصاد ایشان ربط دارد؟
ـ آیا اقتصاد به باورها و افکار و رفتار مردم بستگی دارد یا مستقل از آنست؟
ـ آیا علم اقتصاد راههایی برای جلوگیری از تقلب ، ناراستی ، حیلهگری ، زیادهخواهی در فعالیتهای اقتصادی ارائه کرده است؟
ـ آیا میان شیوههای اقتصادی مورد بحث در علم اقتصاد و عدالت و انسانیت ارتباطی هست؟
ـ آیا صنعت و تجارت بخودی خود هدف است؟ اگر هدف نیست پس برای چیست؟
ـ هدف از ماشین و کارخانه چیست؟ آیا در زندگی فعلی ، مردم برای ماشیناند یا ماشینها برای مردم؟
ـ همه میدانند کسی که سرمایهی کلانی را به یک صنف بیاورد دست خردهپاهای آن صنف را میبندد بلکه بیکارشان میگرداند. برای جلوگیری از چنین صدمهای چه باید کرد؟
ـ آیا پول ثروت است؟
ـ آیا پول نیاز به پشتوانه دارد؟
ـ چرا طلا و نقره و پلاتین و جواهرات و عتیقهها گراناند؟
ـ باورهای مردم چه اثری روی قیمتها دارد؟
ـ آیا بدون اینکه افکار مردم براه راست بیفتد ، مشکلات اقتصادی با اصلاحات رفع میشود؟
ـ آیا هر چیزی که کم شد گران میشود؟
ـ آیا میان چاپ اسکناس تازه و اضافی و بالا رفتن قیمتها ارتباطی هست؟
ـ موجودی موزهی جواهرات یا ذخیرهی طلای بانک مرکزی چه اثری روی اسکناس چاپ شده دارد؟
ـ دارایی یا ثروت به چه چیز گفته میشود و چه چیزها اساس ثروت ملی است؟
ـ حدود پنجاه سال پیش در ایران روستاییان 80 درصد و شهریان 20 درصد جمعیت را تشکیل میدادند. الان روستاییان کمتر از 30 درصد و شهریان بیش از 70 درصد جمعیت را تشکیل میدهند. نسبت شهری و روستایی تقریباً برعکس شده. روستاها خالی و شهرها پر از جمعیت شدهاند. آیا این برای اقتصاد یک کشوری خوبست؟ اگر خوب نیست چارهاش چیست؟
ـ مراکز صنعتی باید در کجاها بوجود آیند؟
ـ آیا درست است که سهم نیروهای کار از تولید ملی یکسان باشد؟ به عبارت دیگر مزدها یکسان باشد؟
ـ آیا مساوات کامل مزدها در میان یک مردمی خوبست و اگر خوبست آیا شدنی است؟
ـ اگر مساوات کامل خوب نیست ، آیا این راهی که امروز هست و بیشترین درآمد مشروع صدها برابر کمترین درآمد است عادلانه میباشد؟
ـ در اقتصاد چه راهی را باید پیش گیریم که «حق به حقدار برسد» و عدالت رعایت شود؟
پس از روشن شدن جواب این پرسشها ، این کتاب فرمولهایی برای یک اقتصاد سالم ، عادلانه و قوی ارائه میدهد. اقتصادی که با باورها و افکار صحیح مردم و همچنین قانونهای متکی بر این افکار پشتیبانی شود. اقتصادی که مسلماً میتواند بر مشکلات کنونی غلبه کند.
ویراینده
🔸 آنچه اینجا خواهیم خواند
در این کتاب تأثیر افکار و باورهای یک ملت بر اقتصادش به گفتگو گذاشته شده است. همچنین جواب سئوالات زیر روشن میگردد :
ـ چه فعالیتی را میتوان «کار» بحساب آورد؟
ـ چه فعالیتهایی کار نیست ، مفتخوریست؟
ـ به چه کارهایی حرفه میگویند؟
ـ چه نیازی به پول هست؟
ـ چه نیازی به تجارت هست؟
ـ آیا در همه جا به واسطهها (آنها که از تولیدکننده بخرند و بمصرفکننده بفروشند) نیاز هست؟
ـ آیا کاسب یا تاجر صاحب کالایی است که خریده؟
ـ تعداد کارمندان ادارههای دولتی باید چه اندازه باشد؟
ـ آیا پول به ربا دادن مشروع است؟
ـ آیا اجاره دادن زمین مشروع است؟
ـ آیا هر چیزی را میتوان مالک شد؟
ـ آیا مالکیت زمین شرطی هم دارد؟
ـ آیا کار و کسب برای روزی خوردن و پول درآوردن است؟
ـ علت آنکه مفتخوری در ایران فراوان است چیست؟
ـ چه رابطهای هست میان افکار و باورهای مردم و بیکاره ماندن زمینهای کشاورزی در ایران؟
ـ آیا روستاهای ما باید تا ابد به همین ترتیب فعلی محروم از خدمات بماند؟
ـ ارزش هر شغلی به چیست؟
ـ آیا رفاه و آسایش یک مردمی تنها به اقتصاد ایشان ربط دارد؟
ـ آیا اقتصاد به باورها و افکار و رفتار مردم بستگی دارد یا مستقل از آنست؟
ـ آیا علم اقتصاد راههایی برای جلوگیری از تقلب ، ناراستی ، حیلهگری ، زیادهخواهی در فعالیتهای اقتصادی ارائه کرده است؟
ـ آیا میان شیوههای اقتصادی مورد بحث در علم اقتصاد و عدالت و انسانیت ارتباطی هست؟
ـ آیا صنعت و تجارت بخودی خود هدف است؟ اگر هدف نیست پس برای چیست؟
ـ هدف از ماشین و کارخانه چیست؟ آیا در زندگی فعلی ، مردم برای ماشیناند یا ماشینها برای مردم؟
ـ همه میدانند کسی که سرمایهی کلانی را به یک صنف بیاورد دست خردهپاهای آن صنف را میبندد بلکه بیکارشان میگرداند. برای جلوگیری از چنین صدمهای چه باید کرد؟
ـ آیا پول ثروت است؟
ـ آیا پول نیاز به پشتوانه دارد؟
ـ چرا طلا و نقره و پلاتین و جواهرات و عتیقهها گراناند؟
ـ باورهای مردم چه اثری روی قیمتها دارد؟
ـ آیا بدون اینکه افکار مردم براه راست بیفتد ، مشکلات اقتصادی با اصلاحات رفع میشود؟
ـ آیا هر چیزی که کم شد گران میشود؟
ـ آیا میان چاپ اسکناس تازه و اضافی و بالا رفتن قیمتها ارتباطی هست؟
ـ موجودی موزهی جواهرات یا ذخیرهی طلای بانک مرکزی چه اثری روی اسکناس چاپ شده دارد؟
ـ دارایی یا ثروت به چه چیز گفته میشود و چه چیزها اساس ثروت ملی است؟
ـ حدود پنجاه سال پیش در ایران روستاییان 80 درصد و شهریان 20 درصد جمعیت را تشکیل میدادند. الان روستاییان کمتر از 30 درصد و شهریان بیش از 70 درصد جمعیت را تشکیل میدهند. نسبت شهری و روستایی تقریباً برعکس شده. روستاها خالی و شهرها پر از جمعیت شدهاند. آیا این برای اقتصاد یک کشوری خوبست؟ اگر خوب نیست چارهاش چیست؟
ـ مراکز صنعتی باید در کجاها بوجود آیند؟
ـ آیا درست است که سهم نیروهای کار از تولید ملی یکسان باشد؟ به عبارت دیگر مزدها یکسان باشد؟
ـ آیا مساوات کامل مزدها در میان یک مردمی خوبست و اگر خوبست آیا شدنی است؟
ـ اگر مساوات کامل خوب نیست ، آیا این راهی که امروز هست و بیشترین درآمد مشروع صدها برابر کمترین درآمد است عادلانه میباشد؟
ـ در اقتصاد چه راهی را باید پیش گیریم که «حق به حقدار برسد» و عدالت رعایت شود؟
پس از روشن شدن جواب این پرسشها ، این کتاب فرمولهایی برای یک اقتصاد سالم ، عادلانه و قوی ارائه میدهد. اقتصادی که با باورها و افکار صحیح مردم و همچنین قانونهای متکی بر این افکار پشتیبانی شود. اقتصادی که مسلماً میتواند بر مشکلات کنونی غلبه کند.
ویراینده