🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 از گمان پیروی نباید کرد (تکهی یک از دو)
روز آدینهی گذشته آقای محمدکریم فرهنگ که خوانندگان پرچم او را میشناسند بدیدن من آمد و چون نشست با یک تأثر بسیاری چنین گفت : «بعضی مردم چه بیانصافند میگویند گاندهی را خود انگلیسها تحریک کردهاند». این را گفت و چنانکه شیوهی کمگویی اوست در خاموشی فرورفت. من نیز از تأثر خاموش ایستاده در یک اندیشهی ژرفی فرورفتم و عیبهای ایرانیان یکی پس از دیگری در جلو چشمم نمودار شد.
نخست انگیزه یا علت آن سخن را بیاد آوردم. برای چه آن را میگویند؟! یک ایرانی در اینجا نشسته از کجا میداند گاندهی را انگلیسها برانگیختهاند؟!.. وآنگاه چه نتیجه از آن میخواهد؟!.
علت آن سخن جز «خودنمایی» نیست. گویندهی آن میخواهد بفهماند که زیرکست ، میخواهد بفهماند که از سیاست آگاه میباشد. این شیوهی بسیاری از ایرانیان است که هرچه از پیشامدهای جهان بشنوند نافهمیده و نااندیشیده تفسیر کنند و مخصوصاً از این پنداربافی لذت میبرند. آن روزهایی که حزب نازی بروی کار آمد و جهودان را از آلمان بیرون میکرد من روزی در عدلیه بودم دیدم یکی از قاضیها با دیگری چنین میگوید : «تدبیر خوبی کردند باین بهانه یهودیها را بکشورهای دیگر میفرستند و آنها اسراری بدست آورده بآلمان خبر میفرستند». چون گوینده از آشنایان بود پندش داده گفتم : «این یک گزافهگویی عامیانه است. چه شده که تو در ایران پی بمقصود نهایی آلمانها میبری و این میدانی که یهودیها را فرستادهاند تا در کشورهای دیگر جاسوسی بسود آلمان کنند ولی وزراء و سررشتهداران آن کشورها نمیفهمند؟!.. اگر این مطلب بآن آسانیست که شما بمحض شنیدن سِر آن را بفهمید چگونه خواهد شد که دیگران نفهمند؟!..
از این گذشته ، آلمانها چند هزار نفر را بیرون کردهاند و این بسیار بیخردانه است که چند هزار نفر را در اسرار دولتی دخالت دهند. چگونه تواند بود که یک سری درمیان چند هزار تن پوشیده ماند؟!..»
اینگونه خودنماییها در ایران فراوانست. مردمی که عادیترین کارهای زندگانی خود را درنمییابند میخواهند چنین وانمایند که برازهای پوشیدهی کارهای دیگران پی میبرند.
یک چیزی که شاید تاکنون بگوششان نرسیده زشتی «پیروی از گمان» میباشد. یک مرد باخرد از گمان پیروی ننماید. گمان شاید راست باشد و شاید دروغ درآید. یک کالایی از شما دزدیدهاند و هیچ دلیلی نیست که دزد را نشان دهد. ولی شما گمان میبرید همسایهتان دزدیده باشد. از آن گمان پیروی نتوانید کرد و نام دزدی بروی همسایهتان نمیتوانید گزاشت. زیرا گمان درخور دلگرمی نیست و شاید دروغ درآید. اگر شما بدستاویز همان گمان همسایهتان را دزد خوانید گناه کردهاید. پیش خدای آفریدگار گناهکارید ، پیش خرد بدکار و نادانید.
🔸 از گمان پیروی نباید کرد (تکهی یک از دو)
روز آدینهی گذشته آقای محمدکریم فرهنگ که خوانندگان پرچم او را میشناسند بدیدن من آمد و چون نشست با یک تأثر بسیاری چنین گفت : «بعضی مردم چه بیانصافند میگویند گاندهی را خود انگلیسها تحریک کردهاند». این را گفت و چنانکه شیوهی کمگویی اوست در خاموشی فرورفت. من نیز از تأثر خاموش ایستاده در یک اندیشهی ژرفی فرورفتم و عیبهای ایرانیان یکی پس از دیگری در جلو چشمم نمودار شد.
نخست انگیزه یا علت آن سخن را بیاد آوردم. برای چه آن را میگویند؟! یک ایرانی در اینجا نشسته از کجا میداند گاندهی را انگلیسها برانگیختهاند؟!.. وآنگاه چه نتیجه از آن میخواهد؟!.
علت آن سخن جز «خودنمایی» نیست. گویندهی آن میخواهد بفهماند که زیرکست ، میخواهد بفهماند که از سیاست آگاه میباشد. این شیوهی بسیاری از ایرانیان است که هرچه از پیشامدهای جهان بشنوند نافهمیده و نااندیشیده تفسیر کنند و مخصوصاً از این پنداربافی لذت میبرند. آن روزهایی که حزب نازی بروی کار آمد و جهودان را از آلمان بیرون میکرد من روزی در عدلیه بودم دیدم یکی از قاضیها با دیگری چنین میگوید : «تدبیر خوبی کردند باین بهانه یهودیها را بکشورهای دیگر میفرستند و آنها اسراری بدست آورده بآلمان خبر میفرستند». چون گوینده از آشنایان بود پندش داده گفتم : «این یک گزافهگویی عامیانه است. چه شده که تو در ایران پی بمقصود نهایی آلمانها میبری و این میدانی که یهودیها را فرستادهاند تا در کشورهای دیگر جاسوسی بسود آلمان کنند ولی وزراء و سررشتهداران آن کشورها نمیفهمند؟!.. اگر این مطلب بآن آسانیست که شما بمحض شنیدن سِر آن را بفهمید چگونه خواهد شد که دیگران نفهمند؟!..
از این گذشته ، آلمانها چند هزار نفر را بیرون کردهاند و این بسیار بیخردانه است که چند هزار نفر را در اسرار دولتی دخالت دهند. چگونه تواند بود که یک سری درمیان چند هزار تن پوشیده ماند؟!..»
اینگونه خودنماییها در ایران فراوانست. مردمی که عادیترین کارهای زندگانی خود را درنمییابند میخواهند چنین وانمایند که برازهای پوشیدهی کارهای دیگران پی میبرند.
یک چیزی که شاید تاکنون بگوششان نرسیده زشتی «پیروی از گمان» میباشد. یک مرد باخرد از گمان پیروی ننماید. گمان شاید راست باشد و شاید دروغ درآید. یک کالایی از شما دزدیدهاند و هیچ دلیلی نیست که دزد را نشان دهد. ولی شما گمان میبرید همسایهتان دزدیده باشد. از آن گمان پیروی نتوانید کرد و نام دزدی بروی همسایهتان نمیتوانید گزاشت. زیرا گمان درخور دلگرمی نیست و شاید دروغ درآید. اگر شما بدستاویز همان گمان همسایهتان را دزد خوانید گناه کردهاید. پیش خدای آفریدگار گناهکارید ، پیش خرد بدکار و نادانید.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی یک)
ما تاکنون در نشستهای خود از دستههایی که با ما بدخواهند سخن راندهایم. از شاعران ، از صوفیان ، از هواداران فلسفه ، از شیعیان ، از بهائیان ، از شیخیان ، از خراباتیان ؛ از هر یکی بگفتگو پرداختهایم. ولی یک دسته بازمانده که باید از آنها نیز سخن رانیم.
این دسته آن کسانیند که بهیچ چیزی پابستگی[= تقید] نمیدارند و در هیچ راهی نیستند ، و تنها چیزی که در زندگی میشناسند ، پیروی از هوسها و از سَهشِهای (1) خودشانست ، و آنان در حال آنکه بسیار گمراهند و مغزهای تاریک و اندیشههای کوتاه میدارند ، خود را برتر میشمارند.
از چندی پیش که کوششهای ما سَتَرسا (2) گردیده و درمیان توده تکانی پدید آورده ، اینان نیز با ما بکارشکنی برخاستهاند و در اینجا و آنجا بسخنانی میپردازند ، و اینست من میخواهم از آنان نیز گفتگو کنیم و برای آنکه رشتهی سخن بدست آید بهتر میدانم همان گفتههاشان را عنوان کنیم و از همانها بسخن آغازیم.
یکی از گفتههای ایشان که بارها میشنویم آنست که چون با کسی از ما در نشستی فراهم نشستند و یادی از کوششهای ما بمیان آمد ، یکی سر برمیآورد و چنین میگوید :
«کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست. ما هم با شما شریکیم. ولی درست کردنش را باید بدانشها واگزارید. امروز دیگر نمیشود نام دین برد».
اینها جملههاییست که از زبان همدیگر گرفتهاند و بدینسان بما ارمغان میگردانند. از همین جملهها پیداست که آنان از آمیغها [= حقایق] بسیار دورند و همچون بیشتری از درسخواندگان مغزهاشان پر از جملههای پا در هوای شاعرانه میباشد.
آنان کار ما را نفهمیدهاند و هیچ نمیدانند که ما چه میگوییم و چه میکنیم و به چه میکوشیم. تو گویی راستیرا سخن از برانداختن و ویران گردانیدنست که آنان چنان دستوری میدهند. تو گویی راستیرا خانههای کهنی در پیشِ رویست و ما کلنگ و بیل بدست گرفته میخواهیم آنها را بکوبیم و ویران گردانیم که آنان استادانه میفرمایند : بکوبید و ویران کنید ولی ساختنش را بما واگزارید که از روی نقشه بسازیم. در همینجاست که میگویم آنان از کار ما آگاه نمیباشند. در همینجاست که میگویم از آمیغها بسیار دورند.
آنان نمیدانند کاری که ما میکنیم بیرون گردانیدن گمراهیها و نادانیها از مغزها و جا دادن آمیغها و داناکها (3) در آنهاست ، و این دو کار باهم توأمست ، بلکه خود یک کار است. باینمعنی که ما آمیغها را در دلها میگنجانیم تا بتوانیم بدستیاری آنها گمراهیها را بیرون رانیم.
آنان نمیدانند مغز آدمی کاسهی مسی نیست که ما بگیریم و با شستن و خاک مالیدن از گمراهیها پاک گردانیم و آنگاه بدیگران دهیم که چیزهایی در آن بگنجانند. نمیدانند که نادانیها و گمراهیها از مغزها هنگامی بیرون رود که آمیغها بجای آنها بیاید ، وگرنه بیرون نخواهد رفت و اگرهم رفت نادانیهای دیگری جای آنها را خواهد گرفت.
شما چنین انگارید که یک دسته مردم دربارهی گیتی پندار کهن پدران خود را میدارند و چنین میدانند که زمینیست پهن و هموار و آسمانهایی بروی آن ، یکی بالا[ی] دیگری ، و چنین انگارید که ما میخواهیم آنان را از آن گمراهی و نادانی بیرون آوریم ، آیا از چه راه توانیم؟ آیا با گفتن اینکه «نفهمیدهاید» یا «اینها راست نیست» آن پندار از مغزهای آنان بیرون خواهد رفت؟.. بیگمان نخواهد رفت و هودهای[نتیجه] از سخن ما جز سستی باورهاشان نخواهد بود. اگرهم یکی آن پندار را از دل بیرون کرد ، پندار غلط دیگری از پیش خود بجای آن خواهد گزاشت. پس بیرون راندن نادانیها از مغزها جز با یاد دادن آمیغها [=حقایق] نتواند بود.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ سهیدن (همچون جهیدن) = برانگیخته شدن احساس(ات) ؛ سهش (همچون جهش) = احساس درونی (خشم ، شادی ، ترس ، اندوه ...)
2ـ سترسیدن (همچون نترسیدن) = محسوس گردیدن ؛ سترسا / سترسنده = محسوس
3ـ داناک (دان + اک) مانند خوراک (خور+ اک = آنچه خورند) = آنچه دانند
🔸 نشست یکم (تکهی یک)
ما تاکنون در نشستهای خود از دستههایی که با ما بدخواهند سخن راندهایم. از شاعران ، از صوفیان ، از هواداران فلسفه ، از شیعیان ، از بهائیان ، از شیخیان ، از خراباتیان ؛ از هر یکی بگفتگو پرداختهایم. ولی یک دسته بازمانده که باید از آنها نیز سخن رانیم.
این دسته آن کسانیند که بهیچ چیزی پابستگی[= تقید] نمیدارند و در هیچ راهی نیستند ، و تنها چیزی که در زندگی میشناسند ، پیروی از هوسها و از سَهشِهای (1) خودشانست ، و آنان در حال آنکه بسیار گمراهند و مغزهای تاریک و اندیشههای کوتاه میدارند ، خود را برتر میشمارند.
از چندی پیش که کوششهای ما سَتَرسا (2) گردیده و درمیان توده تکانی پدید آورده ، اینان نیز با ما بکارشکنی برخاستهاند و در اینجا و آنجا بسخنانی میپردازند ، و اینست من میخواهم از آنان نیز گفتگو کنیم و برای آنکه رشتهی سخن بدست آید بهتر میدانم همان گفتههاشان را عنوان کنیم و از همانها بسخن آغازیم.
یکی از گفتههای ایشان که بارها میشنویم آنست که چون با کسی از ما در نشستی فراهم نشستند و یادی از کوششهای ما بمیان آمد ، یکی سر برمیآورد و چنین میگوید :
«کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست. ما هم با شما شریکیم. ولی درست کردنش را باید بدانشها واگزارید. امروز دیگر نمیشود نام دین برد».
اینها جملههاییست که از زبان همدیگر گرفتهاند و بدینسان بما ارمغان میگردانند. از همین جملهها پیداست که آنان از آمیغها [= حقایق] بسیار دورند و همچون بیشتری از درسخواندگان مغزهاشان پر از جملههای پا در هوای شاعرانه میباشد.
آنان کار ما را نفهمیدهاند و هیچ نمیدانند که ما چه میگوییم و چه میکنیم و به چه میکوشیم. تو گویی راستیرا سخن از برانداختن و ویران گردانیدنست که آنان چنان دستوری میدهند. تو گویی راستیرا خانههای کهنی در پیشِ رویست و ما کلنگ و بیل بدست گرفته میخواهیم آنها را بکوبیم و ویران گردانیم که آنان استادانه میفرمایند : بکوبید و ویران کنید ولی ساختنش را بما واگزارید که از روی نقشه بسازیم. در همینجاست که میگویم آنان از کار ما آگاه نمیباشند. در همینجاست که میگویم از آمیغها بسیار دورند.
آنان نمیدانند کاری که ما میکنیم بیرون گردانیدن گمراهیها و نادانیها از مغزها و جا دادن آمیغها و داناکها (3) در آنهاست ، و این دو کار باهم توأمست ، بلکه خود یک کار است. باینمعنی که ما آمیغها را در دلها میگنجانیم تا بتوانیم بدستیاری آنها گمراهیها را بیرون رانیم.
آنان نمیدانند مغز آدمی کاسهی مسی نیست که ما بگیریم و با شستن و خاک مالیدن از گمراهیها پاک گردانیم و آنگاه بدیگران دهیم که چیزهایی در آن بگنجانند. نمیدانند که نادانیها و گمراهیها از مغزها هنگامی بیرون رود که آمیغها بجای آنها بیاید ، وگرنه بیرون نخواهد رفت و اگرهم رفت نادانیهای دیگری جای آنها را خواهد گرفت.
شما چنین انگارید که یک دسته مردم دربارهی گیتی پندار کهن پدران خود را میدارند و چنین میدانند که زمینیست پهن و هموار و آسمانهایی بروی آن ، یکی بالا[ی] دیگری ، و چنین انگارید که ما میخواهیم آنان را از آن گمراهی و نادانی بیرون آوریم ، آیا از چه راه توانیم؟ آیا با گفتن اینکه «نفهمیدهاید» یا «اینها راست نیست» آن پندار از مغزهای آنان بیرون خواهد رفت؟.. بیگمان نخواهد رفت و هودهای[نتیجه] از سخن ما جز سستی باورهاشان نخواهد بود. اگرهم یکی آن پندار را از دل بیرون کرد ، پندار غلط دیگری از پیش خود بجای آن خواهد گزاشت. پس بیرون راندن نادانیها از مغزها جز با یاد دادن آمیغها [=حقایق] نتواند بود.
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ سهیدن (همچون جهیدن) = برانگیخته شدن احساس(ات) ؛ سهش (همچون جهش) = احساس درونی (خشم ، شادی ، ترس ، اندوه ...)
2ـ سترسیدن (همچون نترسیدن) = محسوس گردیدن ؛ سترسا / سترسنده = محسوس
3ـ داناک (دان + اک) مانند خوراک (خور+ اک = آنچه خورند) = آنچه دانند
کار و پیشه و پول - گفتار 3.pdf
227.6 KB
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار سوم : کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است
(همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف)
🔸 گفتار سوم : کار و کسب برای راه افتادن کارهای اجتماع است
(همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف)
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 8)
کسانی هم میگویند : طلا و نقره به هر حال ارزشی دارد که اگر از پولی افتاد باز هم آن را میتوان فروخت و چیزی خرید. ولی اسکناس هیچ ارزشی ندارد که اگر از پولی افتاد جز به درد سوزاندن در زیر دیگ نمیخورد.
میگوییم : این سخن راستست ، ما نیز گفتهایم که طلا و نقره ارزش فلزی خود را دارد. ولی این سخن نمیتواند به گفتههای ما ایرادی باشد و نمیتواند آنها را از میان ببرد. ما میگوییم : ارزش اسکناس از خودش است. ارزش آن از اینست که در گردش است و همه آن را قبول میکنند و قانون پشتیبانش میباشد. ترسِ از کار افتادن هم بیجاست. زیرا یک ملت اگر با فهم و بینش زندگی کنند نباید بگذارند اسکناس از کار بیفتد.
ترس از کار افتادن اسکناس از اینجاست که آن را وابسته به پشتوانهي بانکی میشناسند و ترس از آن دارند که روزی بیاید و بانک آن را قبول نکند و آن از کار بیفتد ، و ما گفتیم که این غلطفهمي است. مردم باید اسکناس را مستقل بشناسند ، آن وقت ترسِ از کار افتادن نخواهد بود.
شما فرض کنید که ما یک شب بخوابیم و فردا بیدار شده آگاه بشویم که بانک ایران همهي طلا و نقره و جواهر و هرچه داشت برداشته و از این کشور بیرون رفته. از این رخداد کمترین ضرری به ما نخواهد رسید و ما خواهیم توانست اسکناسهای خود را نگه بداریم و همچنان خرید و فروش و دیگر کارهای خود را دنبال کنیم. من میپرسم اگر چنین کاری پیش بیاید و ما اعتنا نکرده همچون روزهای گذشته به کار خود سرگرم باشیم چه نقصی در کار خواهد بود؟!.. بگویند تا من نیز بدانم؟..
مردم این نمیدانند که اختیار اسکناس در دست ماست ، در دست بانک نیست. این ماییم که اسکناس را به پولی انتخاب کردهایم و میگردانیم و باید همیشه بگردانیم و هیچگاه ترسِ از گردش افتادن بخود راه ندهیم. اگر روزی آمد و یک چیز بهتری برای پولی پیدا شد در آن روز هم اسکناسها را با آنها معاوضه کرده نمیگذاریم حسابها بهم بخورد و بینظمی به وجود بیاید. (1)
پابرگی :
1ـ این کاریست که با کارت بانکی انجام دادهایم. ـ ویراینده
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 8)
کسانی هم میگویند : طلا و نقره به هر حال ارزشی دارد که اگر از پولی افتاد باز هم آن را میتوان فروخت و چیزی خرید. ولی اسکناس هیچ ارزشی ندارد که اگر از پولی افتاد جز به درد سوزاندن در زیر دیگ نمیخورد.
میگوییم : این سخن راستست ، ما نیز گفتهایم که طلا و نقره ارزش فلزی خود را دارد. ولی این سخن نمیتواند به گفتههای ما ایرادی باشد و نمیتواند آنها را از میان ببرد. ما میگوییم : ارزش اسکناس از خودش است. ارزش آن از اینست که در گردش است و همه آن را قبول میکنند و قانون پشتیبانش میباشد. ترسِ از کار افتادن هم بیجاست. زیرا یک ملت اگر با فهم و بینش زندگی کنند نباید بگذارند اسکناس از کار بیفتد.
ترس از کار افتادن اسکناس از اینجاست که آن را وابسته به پشتوانهي بانکی میشناسند و ترس از آن دارند که روزی بیاید و بانک آن را قبول نکند و آن از کار بیفتد ، و ما گفتیم که این غلطفهمي است. مردم باید اسکناس را مستقل بشناسند ، آن وقت ترسِ از کار افتادن نخواهد بود.
شما فرض کنید که ما یک شب بخوابیم و فردا بیدار شده آگاه بشویم که بانک ایران همهي طلا و نقره و جواهر و هرچه داشت برداشته و از این کشور بیرون رفته. از این رخداد کمترین ضرری به ما نخواهد رسید و ما خواهیم توانست اسکناسهای خود را نگه بداریم و همچنان خرید و فروش و دیگر کارهای خود را دنبال کنیم. من میپرسم اگر چنین کاری پیش بیاید و ما اعتنا نکرده همچون روزهای گذشته به کار خود سرگرم باشیم چه نقصی در کار خواهد بود؟!.. بگویند تا من نیز بدانم؟..
مردم این نمیدانند که اختیار اسکناس در دست ماست ، در دست بانک نیست. این ماییم که اسکناس را به پولی انتخاب کردهایم و میگردانیم و باید همیشه بگردانیم و هیچگاه ترسِ از گردش افتادن بخود راه ندهیم. اگر روزی آمد و یک چیز بهتری برای پولی پیدا شد در آن روز هم اسکناسها را با آنها معاوضه کرده نمیگذاریم حسابها بهم بخورد و بینظمی به وجود بیاید. (1)
پابرگی :
1ـ این کاریست که با کارت بانکی انجام دادهایم. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 از گمان پیروی نباید کرد (تکهی دو از دو)
اینها چیزهایی است که بگوش این مردم بدبخت نرسیده و از هزار تن یکی ، از صدهزار تن یکی اینها را نمیداند. ببینید چه سبکمغزند که پیروی از گمان را هنر میشمارند. بدبخت همینکه داستان هندوستان را شنیده و نام گاندهی بگوشش برخورده آن خوی پست «خودنمایی» آسودهاش نمیگزارد و درزمان[=بلافاصله] زبان گشاده چنین میگوید : «خود انگلیسها تحریک کردهاند» ، و این را یک زیرکی و هوشیاری از خود میشمارد. اگر کسی بپرسد : «تو این را از کجا میگویی؟!.. چه دلیل داری؟!.. چه شد که دویستوهفتادمیلیون هندو که پیروان آن مَردند با همهی نزدیکی نفهمیدند و تو از این راه دور فهمیدی؟!.. گذشته از اینها ، این جنبش و تکانی که گاندهی پدید آورده چه سودی بانگلیسها دارد که او را برانگیخته باشند؟!..» اگر اینها را بپرسند خواهند دید بدبخت هیچ نفهمیده و نیندیشیده و کوچکترین دلیلی در دست ندارد و تنها از روی گمان بچنین سخن شومی میپردازد.
یک مردمی که در زندگانی راه ندارد ، و از حقایق بیبهره است و نیک و بد و راست و کج نمیشناسد ، و سرمایهی فهمی او یاوهبافیهای شاعران و گزافهگوییهای صوفیان و خراباتیانست بهتر از این نتواند بود.
تنها دربارهی گاندهی نیست. از هر کسی که خوششان نیاید چنین دروغی یا دروغ دیگری توانند بست. زیرا سخن در نزد آنها مایهای ندارد و از نتیجهی آن نیز باکی ننمایند. یک مرد خردمندی که معنی آدمیگری را میداند و دربند نیک و بد میباشد سخن برای او مایه لازم دارد. باین معنی که تا دلیلی درمیان نباشد و اطمینان پیدا نکند تنها از روی گمان زبان بگفتن نگشاید و چهبسا که زیانهایی کشد و گفتن یک سخنی را بخود جایز نشمارد. از سوی دیگر خردمند همیشه پروای نتیجهی سخن را مینماید ، باینمعنی پیش از زبان گشادن این میاندیشد که نتیجهی گفتارش چه خواهد بود. اگر مرد خداشناسیست این میداند که هر کاری از نیک و بد ، کیفر یا پاداشی خواهد داشت و خود را به هر گفتاری آزاد نمیشناسد.
اینها همه دربارهی دیگرانست. این مردمِ درمانده و بیچاره کجا و آن چیزها کجا؟!.. اینها سخن را جز گردانیدن زبان نمیدانند و مایهای برای آن لازم نمیشمارند. گمان[=حدس] و پندار[=خیال] در جای خود که از دروغ نیز باک ندارند و نتیجهای برای سخنان خود بنظر نمیگیرند. کسانیند که نیروهای روانی را بیکبار از دست داده و سراپا در توی خویهای پست و دریافتهای بیارج جانوری فرورفتهاند. بیهوده نیست که بدینسان خوار و درمانده میباشند.
شما برای آزمایش از آشنایان خود بپرسید آیا شنیدهاند که پیروی از گمان نباید کرد؟!.. آیا چنین سخنی تاکنون بگوششان رسیده؟!.. این را از که بایستی بشنوند؟!.. از ملایان؟!.. از روزنامهنویسان؟!.. از آموزگاران و دبیران و استادان؟!.. از قافیهبافان؟!. از رمانپردازان؟!. اینها خودشان میدانند تا بدیگران هم یاد دهند؟!.
🔸 از گمان پیروی نباید کرد (تکهی دو از دو)
اینها چیزهایی است که بگوش این مردم بدبخت نرسیده و از هزار تن یکی ، از صدهزار تن یکی اینها را نمیداند. ببینید چه سبکمغزند که پیروی از گمان را هنر میشمارند. بدبخت همینکه داستان هندوستان را شنیده و نام گاندهی بگوشش برخورده آن خوی پست «خودنمایی» آسودهاش نمیگزارد و درزمان[=بلافاصله] زبان گشاده چنین میگوید : «خود انگلیسها تحریک کردهاند» ، و این را یک زیرکی و هوشیاری از خود میشمارد. اگر کسی بپرسد : «تو این را از کجا میگویی؟!.. چه دلیل داری؟!.. چه شد که دویستوهفتادمیلیون هندو که پیروان آن مَردند با همهی نزدیکی نفهمیدند و تو از این راه دور فهمیدی؟!.. گذشته از اینها ، این جنبش و تکانی که گاندهی پدید آورده چه سودی بانگلیسها دارد که او را برانگیخته باشند؟!..» اگر اینها را بپرسند خواهند دید بدبخت هیچ نفهمیده و نیندیشیده و کوچکترین دلیلی در دست ندارد و تنها از روی گمان بچنین سخن شومی میپردازد.
یک مردمی که در زندگانی راه ندارد ، و از حقایق بیبهره است و نیک و بد و راست و کج نمیشناسد ، و سرمایهی فهمی او یاوهبافیهای شاعران و گزافهگوییهای صوفیان و خراباتیانست بهتر از این نتواند بود.
تنها دربارهی گاندهی نیست. از هر کسی که خوششان نیاید چنین دروغی یا دروغ دیگری توانند بست. زیرا سخن در نزد آنها مایهای ندارد و از نتیجهی آن نیز باکی ننمایند. یک مرد خردمندی که معنی آدمیگری را میداند و دربند نیک و بد میباشد سخن برای او مایه لازم دارد. باین معنی که تا دلیلی درمیان نباشد و اطمینان پیدا نکند تنها از روی گمان زبان بگفتن نگشاید و چهبسا که زیانهایی کشد و گفتن یک سخنی را بخود جایز نشمارد. از سوی دیگر خردمند همیشه پروای نتیجهی سخن را مینماید ، باینمعنی پیش از زبان گشادن این میاندیشد که نتیجهی گفتارش چه خواهد بود. اگر مرد خداشناسیست این میداند که هر کاری از نیک و بد ، کیفر یا پاداشی خواهد داشت و خود را به هر گفتاری آزاد نمیشناسد.
اینها همه دربارهی دیگرانست. این مردمِ درمانده و بیچاره کجا و آن چیزها کجا؟!.. اینها سخن را جز گردانیدن زبان نمیدانند و مایهای برای آن لازم نمیشمارند. گمان[=حدس] و پندار[=خیال] در جای خود که از دروغ نیز باک ندارند و نتیجهای برای سخنان خود بنظر نمیگیرند. کسانیند که نیروهای روانی را بیکبار از دست داده و سراپا در توی خویهای پست و دریافتهای بیارج جانوری فرورفتهاند. بیهوده نیست که بدینسان خوار و درمانده میباشند.
شما برای آزمایش از آشنایان خود بپرسید آیا شنیدهاند که پیروی از گمان نباید کرد؟!.. آیا چنین سخنی تاکنون بگوششان رسیده؟!.. این را از که بایستی بشنوند؟!.. از ملایان؟!.. از روزنامهنویسان؟!.. از آموزگاران و دبیران و استادان؟!.. از قافیهبافان؟!. از رمانپردازان؟!. اینها خودشان میدانند تا بدیگران هم یاد دهند؟!.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی دو)
در همان زمینهی کوششهای خودمان ، ما که با ده و چند کیش نبرد میکنیم و میخواهیم آنها را یکایک براندازیم ، اگر تنها بآن بس کنیم که بگوییم : «این کیشها بیپاست» و بریشخند و نکوهش پردازیم ، نتیجه آن باشد که باورها سست گردد ولی به همان حال بازماند (چنانکه روزنامهها تاکنون این کار را کردهاند و این نتیجه اکنون درمیانست و خود یکی از گرفتاریهای توده همان میباشد) ، و ما هنگامی توانیم آن کیشها را براندازیم که چنانکه از آنها نکوهش میکنیم و بیپایی هر یکی را بازمینماییم ، معنی راست دین را نیز روشن گردانیم و در آن زمینه آنچه آمیغهاست با دلیلهای استوار نشان دهیم که اینها را در دلها جا دهیم و آنها را دور رانیم. تنها از این راهست که به نتیجهی درستی توانیم رسید.
کوتاهِ سخن : در اینجا داستان ویران گردانیدن و دوباره ساختن نیست. این کار نه چیزیست که یکی یک رویش را کُند و یک رویش را بدیگری واگزارد. این کار از کسی برآید که هر دو رویش را تواند. روشنتر گویم : برانداختن پندارهای بیپا و گمراهیها از کسی ساخته است که آمیغها را بجای آن تواند گزاشت. از کس دیگری ساخته نمیباشد. پس چه سخن پوچیست که کسانی بگویند : «کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست ... ولی ساختنش را بدانشها واگزارید». راستیرا چه سخن پوچیست. این سخن میرساند که آنان تا چه اندازه از این زمینهها دورند ، تا چه اندازه بیگانهاند.
اینها «دانش» چه چیز را میگویند؟.. اگر دانش تنها ریاضیات و طبیعیات و تاریخ و جغرافی است ، ما میپرسیم : آیا کدام یکی از اینها کاری را که ما میکنیم تواند کرد؟!. کدام یکی آمیغهای زندگانی را بمردمان تواند آموخت؟!. و اگر دانش هر آن چیزیست که راست باشد و از روی دلیل بدست آید ، در آن حال سخنانی که ما میگوییم خود دانش است. که گفت : اینها دانش نیست؟!. آنان معنی دانش را نیز نمیدانند و چنین میپندارند که دانش ، آنست که از اروپا بیاید. اگر این سخنانی که ما میگوییم از اروپا آمده بودی آنگاه دیده شدی که آنان چه تکاپویی میکنند و با چه آب و تابی آنها را میپذیرند و به رخ مردم میکشند.
🔸 نشست یکم (تکهی دو)
در همان زمینهی کوششهای خودمان ، ما که با ده و چند کیش نبرد میکنیم و میخواهیم آنها را یکایک براندازیم ، اگر تنها بآن بس کنیم که بگوییم : «این کیشها بیپاست» و بریشخند و نکوهش پردازیم ، نتیجه آن باشد که باورها سست گردد ولی به همان حال بازماند (چنانکه روزنامهها تاکنون این کار را کردهاند و این نتیجه اکنون درمیانست و خود یکی از گرفتاریهای توده همان میباشد) ، و ما هنگامی توانیم آن کیشها را براندازیم که چنانکه از آنها نکوهش میکنیم و بیپایی هر یکی را بازمینماییم ، معنی راست دین را نیز روشن گردانیم و در آن زمینه آنچه آمیغهاست با دلیلهای استوار نشان دهیم که اینها را در دلها جا دهیم و آنها را دور رانیم. تنها از این راهست که به نتیجهی درستی توانیم رسید.
کوتاهِ سخن : در اینجا داستان ویران گردانیدن و دوباره ساختن نیست. این کار نه چیزیست که یکی یک رویش را کُند و یک رویش را بدیگری واگزارد. این کار از کسی برآید که هر دو رویش را تواند. روشنتر گویم : برانداختن پندارهای بیپا و گمراهیها از کسی ساخته است که آمیغها را بجای آن تواند گزاشت. از کس دیگری ساخته نمیباشد. پس چه سخن پوچیست که کسانی بگویند : «کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست ... ولی ساختنش را بدانشها واگزارید». راستیرا چه سخن پوچیست. این سخن میرساند که آنان تا چه اندازه از این زمینهها دورند ، تا چه اندازه بیگانهاند.
اینها «دانش» چه چیز را میگویند؟.. اگر دانش تنها ریاضیات و طبیعیات و تاریخ و جغرافی است ، ما میپرسیم : آیا کدام یکی از اینها کاری را که ما میکنیم تواند کرد؟!. کدام یکی آمیغهای زندگانی را بمردمان تواند آموخت؟!. و اگر دانش هر آن چیزیست که راست باشد و از روی دلیل بدست آید ، در آن حال سخنانی که ما میگوییم خود دانش است. که گفت : اینها دانش نیست؟!. آنان معنی دانش را نیز نمیدانند و چنین میپندارند که دانش ، آنست که از اروپا بیاید. اگر این سخنانی که ما میگوییم از اروپا آمده بودی آنگاه دیده شدی که آنان چه تکاپویی میکنند و با چه آب و تابی آنها را میپذیرند و به رخ مردم میکشند.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
امروز چاره چیست.pdf
652.3 KB
🔸 امروز چاره چیست؟
✍ احمد کسروی
🔹 سیاسی
✍ احمد کسروی
🔹 سیاسی
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 9)
بله دربارهي اسکناس اضافی سخنانی هست که باید آن را نیز بگوییم :
باید دانست که اسکناس اضافی که گاهی دولت (با اجازه خواستن از مجلس) به چاپ میرساند از دو راه میتواند باشد :
یکی آنکه اسکناسهایی که در گردشست کمتر از اندازهي نیاز میباشد و تنگنا و درماندگی به وجود میآورد. در چنین وضعی جای هیچ ایراد نیست و میباید دولت را در کار خود آزاد گذاشت و هیچ ترسی از این کار نداشت و نتیجهای جز آسانتری داد و ستدها انتظار نداشت ، و سودی که دولت از این راه میبرد بمردم ضرری نخواهد رساند.
دیگری آنکه جنگی یا حادثهی دیگری در میانست و دولت به پول بیشتری نیاز پیدا کرده خود را ناچار میبیند که اسکناسهای اضافی بچاپ برساند. در چنین حالی دولت با کمک آن اسکناسها وامی از ملت خواسته و گرفته ، و این نیز ضرری نخواهد داشت و علت بالا رفتن نرخها نباید باشد. چیزی که هست دولت سپس باید آن اسکناسها را پس بگیرد و وام خود را بمردم بپردازد.
به هر حال چاپ اسکناسهای اضافی یک حسابی در میانهي دولت و ملت است و ما علتی برای بالا بردن نرخها در این زمینه نمیبینیم.
به سخن بيش از این دامنه نمیدهیم. چنانکه در این چند سال دیدیم ناآگاهی مردم از معنی حقیقی پول و از ارزش حقیقی طلا و نقره و از معنی اسکناس ، و دل بستن آنها به «ذخیرهي بانکی» و دیگر نادانیها که در میانست ، زیانهای بسیاری در کار زندگانی به وجود میآورد. در این چند سال در ایران خانوادههای بسیاری قربانی این نادانیها شدند و هزارها زنان و مردان نابود شده یا آواره و بیخانمان شدند. اینست برای مردم از چیزهای واجب ، دانستن این حقایق و به دل سپردن اینهاست.
🔸 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست. (تکهی 9)
بله دربارهي اسکناس اضافی سخنانی هست که باید آن را نیز بگوییم :
باید دانست که اسکناس اضافی که گاهی دولت (با اجازه خواستن از مجلس) به چاپ میرساند از دو راه میتواند باشد :
یکی آنکه اسکناسهایی که در گردشست کمتر از اندازهي نیاز میباشد و تنگنا و درماندگی به وجود میآورد. در چنین وضعی جای هیچ ایراد نیست و میباید دولت را در کار خود آزاد گذاشت و هیچ ترسی از این کار نداشت و نتیجهای جز آسانتری داد و ستدها انتظار نداشت ، و سودی که دولت از این راه میبرد بمردم ضرری نخواهد رساند.
دیگری آنکه جنگی یا حادثهی دیگری در میانست و دولت به پول بیشتری نیاز پیدا کرده خود را ناچار میبیند که اسکناسهای اضافی بچاپ برساند. در چنین حالی دولت با کمک آن اسکناسها وامی از ملت خواسته و گرفته ، و این نیز ضرری نخواهد داشت و علت بالا رفتن نرخها نباید باشد. چیزی که هست دولت سپس باید آن اسکناسها را پس بگیرد و وام خود را بمردم بپردازد.
به هر حال چاپ اسکناسهای اضافی یک حسابی در میانهي دولت و ملت است و ما علتی برای بالا بردن نرخها در این زمینه نمیبینیم.
به سخن بيش از این دامنه نمیدهیم. چنانکه در این چند سال دیدیم ناآگاهی مردم از معنی حقیقی پول و از ارزش حقیقی طلا و نقره و از معنی اسکناس ، و دل بستن آنها به «ذخیرهي بانکی» و دیگر نادانیها که در میانست ، زیانهای بسیاری در کار زندگانی به وجود میآورد. در این چند سال در ایران خانوادههای بسیاری قربانی این نادانیها شدند و هزارها زنان و مردان نابود شده یا آواره و بیخانمان شدند. اینست برای مردم از چیزهای واجب ، دانستن این حقایق و به دل سپردن اینهاست.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دلگذر (بخش 1 ، تکهی 1)
کسانی رفتار دیگری مینمایند ، و آن اینکه در کتابها میگردند و یک سخنی یا خبری که اندکمانستگی بگفتههای ما دارد پیدا میکنند و آن را برای ما مینویسند ، و میخواهند چنین وانمایند که ما آنچه مینویسیم از اخبار برمیداریم ، و این را یک کوششی در راه کیش خود میپندارند. چند کس را میشناسیم که این کار را میکنند.
این رفتار ایشان بیاد میآورد آن را که در چهل سال و پنجاه سال پیش که تلفن و دیگر افزارهای اروپایی در ایران تازه رواج مییافته کسانی میگفتهاند : «همهی اینها را از ما برداشتهاند». میگفتهاند از کتاب شیخ بهایی یا از کتاب اسرار قاسمی بدست آوردهاند ، و گاهی اندیشیده و برای برخی از آن افزارها مانندهای پیدا میکردهاند. تلفن را میگفتهاند از بازی بچهها که باین سر و آن سرِ نخ درازی قوطی کاغذی یا چوبی بند کنند و دو بچه آنها را بگوش و دهان گرفته از دور با یکدیگر سخن گویند ، برداشتهاند و کلمهی «تلفن» را دیگر شده از کلمهی «طفلان» شمرده و گواه گفتهی خود میگرفتهاند.
برای راهآهن جملهای در کتابها پیدا کرده و یا از خود ساخته بودهاند : «آهن چون کوفته شود دور نزدیک گردد». (1) میگفتهاند راهآهن را از این برداشتهاند. از نادانی تلفن را تنها سیم و گوشی ، و راهآهن را تنها آهنهای گسترده شده میپنداشتهاند.
ما میگوییم : باید از گمان و پندار بیکبار دوری گزید ، و این را پایهای از دین گردانیده و دلیلهای بسیار برایش یاد میکنیم ، و برای آنکه هیچ تاریکی نماند و هیچ کس خرده نگیرد معنی خرد و اندیشه و دریافت را ، بهتر از آنچه در روانشناسیست روشن میسازیم ، و جداییای را که میان آنها با پندار و گمانست بازمینماییم ، و در نتیجهی همین ، بیراهی افلاطون و ارسطو و بوعلی سینا و ملاصدرا و پیروان ایشان را نشان میدهیم ، و از اینسوی خود نیز از گفتگو در پیرامون آغاز آفرش ، و داستان سرنوشت و صد چیز دیگری که راه بسوی آنها باز نیست جلو میگیریم. دربارهی خدا میگوییم : باید تنها بهستی و یگانگی و توانایی و دانایی که از سنجیدن و اندیشیدن اینجهان بدست میآید بس کرد و بجز از اینها نپرداخت ـ در برابر اینها آنان برخ ما میکشند یک گفتهی کوچکی را : «در گوهر خدا نیندیشید» (2) ، گفتهای که دانسته نیست از کیست و در کجا گفته شده.
اینان نمیدانند که یک کتاب و یا یک رشته سخنان هنگامی نیکست که سراسر آنها نیک باشد ، وگرنه شما اگر هر کتاب بیارجی را باز کنید در آن نیز چند سخن مغزداری خواهید یافت ، اگر یک تن عامی بیدانش را بسخن وادارید ازو نیز چند جملهی استواری خواهید شنید. بلکه از دیوانگانِ آشفتهمغز هم گاهی جملههای مغزداری سرزند.
نمیدانند که یک سخن بیدلیلی که از اندیشهی کسی میگذرد و آن را بزبان میراند درخور هیچ ارجی نیست. یک سخن هنگامی ارج پیدا کند که با دلیل همراه باشد و گوینده بروی آن ایستد و به پیشرفتش کوشد ، و چون این خود یک زمینهی ارجداریست و تاکنون در پیرامون آن سخن رانده نشده و انبوه مردم آگاهی در پیرامون آن نمیدارند در اینجا سخنی دربارهی آن میرانیم :
در عربی بسخنانی که از اندیشه گذرد «خاطره» گویند و ما نیز توانیم «دلگذر» نامیم. آدمی را دلگذر فراوان باشد و این از سبکمغزی کسیست که هرچه از دلش گذشت بزبانش راند و سخنان آخشیج هم بیرون ریزد ، و از آن سبکمغزتر کسیست که اگر چنین افتد و یک گفتهی ناسنجیده و نااندیشیدهای ازو مغزدار درآید و با نتیجهی گفتههای یک دانشمندی سازگار باشد بخود بالد و چنین گوید : «من این را از پیش گفته بودم».
کسی که نااندیشیده هرچه خواست میگوید و سخنان پراکنده و ناسازگار هم بیرون میریزد ، اگر افتاد و یک سخن او مغزدار درآمد نشان بزرگی او نخواهد بود. مرد بزرگ آنست که سخنش از روی اندیشه باشد و جملههای پراکنده و آخشیج [=ضد] هم بزبان نراند ، و آنچه میگوید برویش ایستد.
پابرگیها :
1ـ «اذا دقالحدید قرب البعید».
2ـ «لاتفکروا فی ذات الله».
🔸 دلگذر (بخش 1 ، تکهی 1)
کسانی رفتار دیگری مینمایند ، و آن اینکه در کتابها میگردند و یک سخنی یا خبری که اندکمانستگی بگفتههای ما دارد پیدا میکنند و آن را برای ما مینویسند ، و میخواهند چنین وانمایند که ما آنچه مینویسیم از اخبار برمیداریم ، و این را یک کوششی در راه کیش خود میپندارند. چند کس را میشناسیم که این کار را میکنند.
این رفتار ایشان بیاد میآورد آن را که در چهل سال و پنجاه سال پیش که تلفن و دیگر افزارهای اروپایی در ایران تازه رواج مییافته کسانی میگفتهاند : «همهی اینها را از ما برداشتهاند». میگفتهاند از کتاب شیخ بهایی یا از کتاب اسرار قاسمی بدست آوردهاند ، و گاهی اندیشیده و برای برخی از آن افزارها مانندهای پیدا میکردهاند. تلفن را میگفتهاند از بازی بچهها که باین سر و آن سرِ نخ درازی قوطی کاغذی یا چوبی بند کنند و دو بچه آنها را بگوش و دهان گرفته از دور با یکدیگر سخن گویند ، برداشتهاند و کلمهی «تلفن» را دیگر شده از کلمهی «طفلان» شمرده و گواه گفتهی خود میگرفتهاند.
برای راهآهن جملهای در کتابها پیدا کرده و یا از خود ساخته بودهاند : «آهن چون کوفته شود دور نزدیک گردد». (1) میگفتهاند راهآهن را از این برداشتهاند. از نادانی تلفن را تنها سیم و گوشی ، و راهآهن را تنها آهنهای گسترده شده میپنداشتهاند.
ما میگوییم : باید از گمان و پندار بیکبار دوری گزید ، و این را پایهای از دین گردانیده و دلیلهای بسیار برایش یاد میکنیم ، و برای آنکه هیچ تاریکی نماند و هیچ کس خرده نگیرد معنی خرد و اندیشه و دریافت را ، بهتر از آنچه در روانشناسیست روشن میسازیم ، و جداییای را که میان آنها با پندار و گمانست بازمینماییم ، و در نتیجهی همین ، بیراهی افلاطون و ارسطو و بوعلی سینا و ملاصدرا و پیروان ایشان را نشان میدهیم ، و از اینسوی خود نیز از گفتگو در پیرامون آغاز آفرش ، و داستان سرنوشت و صد چیز دیگری که راه بسوی آنها باز نیست جلو میگیریم. دربارهی خدا میگوییم : باید تنها بهستی و یگانگی و توانایی و دانایی که از سنجیدن و اندیشیدن اینجهان بدست میآید بس کرد و بجز از اینها نپرداخت ـ در برابر اینها آنان برخ ما میکشند یک گفتهی کوچکی را : «در گوهر خدا نیندیشید» (2) ، گفتهای که دانسته نیست از کیست و در کجا گفته شده.
اینان نمیدانند که یک کتاب و یا یک رشته سخنان هنگامی نیکست که سراسر آنها نیک باشد ، وگرنه شما اگر هر کتاب بیارجی را باز کنید در آن نیز چند سخن مغزداری خواهید یافت ، اگر یک تن عامی بیدانش را بسخن وادارید ازو نیز چند جملهی استواری خواهید شنید. بلکه از دیوانگانِ آشفتهمغز هم گاهی جملههای مغزداری سرزند.
نمیدانند که یک سخن بیدلیلی که از اندیشهی کسی میگذرد و آن را بزبان میراند درخور هیچ ارجی نیست. یک سخن هنگامی ارج پیدا کند که با دلیل همراه باشد و گوینده بروی آن ایستد و به پیشرفتش کوشد ، و چون این خود یک زمینهی ارجداریست و تاکنون در پیرامون آن سخن رانده نشده و انبوه مردم آگاهی در پیرامون آن نمیدارند در اینجا سخنی دربارهی آن میرانیم :
در عربی بسخنانی که از اندیشه گذرد «خاطره» گویند و ما نیز توانیم «دلگذر» نامیم. آدمی را دلگذر فراوان باشد و این از سبکمغزی کسیست که هرچه از دلش گذشت بزبانش راند و سخنان آخشیج هم بیرون ریزد ، و از آن سبکمغزتر کسیست که اگر چنین افتد و یک گفتهی ناسنجیده و نااندیشیدهای ازو مغزدار درآید و با نتیجهی گفتههای یک دانشمندی سازگار باشد بخود بالد و چنین گوید : «من این را از پیش گفته بودم».
کسی که نااندیشیده هرچه خواست میگوید و سخنان پراکنده و ناسازگار هم بیرون میریزد ، اگر افتاد و یک سخن او مغزدار درآمد نشان بزرگی او نخواهد بود. مرد بزرگ آنست که سخنش از روی اندیشه باشد و جملههای پراکنده و آخشیج [=ضد] هم بزبان نراند ، و آنچه میگوید برویش ایستد.
پابرگیها :
1ـ «اذا دقالحدید قرب البعید».
2ـ «لاتفکروا فی ذات الله».
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی سه)
مثلاً ما که میگوییم : «آدمی در کالبد خود دارای دو دستگاهست : یکی دستگاه جان و دیگری دستگاه روان ، و این دو از هم جداست که هر یکی دریافتها و خواهاکهای (1) دیگر دارد و سهشهای دیگر در آدمی پدید آورد». یا میگوییم : «آدمی دارای نیرویی بنام خرد است که داور نیک و بد و شناسندهی سود و زیانست» ، آیا اینها دانش نیست؟!. آیا اینها چه جدایی با آنچه در روانشناسی گفته شده میدارد؟!. آیا جز آنست که اینها والاتر از آموزاکهای (2) روانشناسیست؟. همچنین ما در گفتگو از زندگی میگوییم : «آدمی را به نبرد نیاز نیست و آدمیان باید بجای نبرد با یکدیگر ، دست هم گیرند». آیا این چه جدایی با گفتههای دانشمندان اروپایی میدارد؟!. چه شده که آنها دانش باشد و این نباشد؟!. آیا جز آنست که دانشمندان اروپا گوهر آدمی را نشناخته و جدایی بسیار آشکاری را که میانهی او با دیگر جانورانست ندانسته و از اینرو آدمی را بپای جانوران برده و چنین دانستهاند که این همچون آنها ناچار از نبرد و کشاکش با همجنسان خود میباشد ، ولی ما جداییای را که میانهی آدمی با جانورانست با دلیلهای روشن نشان میدهیم و میگوییم : «این را بپای آنان نتوان برد». میگوییم : «اگر جانوران ناچار از نبرد و کشاکشند ، آدمی نیست».
میگویند : «امروز دیگر نمیشود نام دین برد ...» این هم مانندهی دیگر گفتههاشان. اینان دین را به چه معنی میشناسند؟!.
چنانکه گفتم ، آنان از کار ما آگاه نیستند و نمیدانند ما چه میگوییم. از دور میشنوند ما در نوشتهها و گفتههای خود نام دین میبریم. از این واژه ، آن دستگاههای سست و بیپایی را که کشیشان و ملایان بنام دین میدارند بیاد میآورند. برای دین معنایی جز آن نمیشناسند.
ما در این کوششهایی که میکنیم آن میخواهیم که ایرانیان از این نادانیها و پراکندگیها که گرفتارند ، رها گردند و همگی در زندگانی یک راه را دنبال کنند. میخواهیم شرقیان از این پسماندگی و زیردستی رها گردند و به یک زندگانی آزادی رسند. از آنسو میخواهیم جهانیان ، چه شرقی و چه غربی ، از کشاکشها و نبردها که درمیانست دست بردارند و راهی از روی خرد پیش گیرند. اینها هر سه کارهای بسیار بسیار بزرگیست ، و ما اگر دین میگوییم ، اینها را میخواهیم. من نمیدانم باینها چه ایرادی توان گرفت؟!. نمیدانم چرا نتوان نام دین برد؟!.
میباید بآنان گفت : شما سخنان ما را بخوانید و هر ایرادی میدارید ، بگیرید وگرنه این گفته بسیار پوچست. در برابر سخنانی با آن ارجداری و استواری یک چنین جملهای جز «هو» شمرده نخواهد بود.
شما را ایراد همین بس که گفتههای ما را نخوانده و ندانسته بدشمنی برخاستهاید. همین بس که در برابر دلیلهای استوار بچنین سخن پوچی پرداختهاید.
پس از همهی اینها ما دربند نام نیستیم. اگر نام دین خوار شده ، شما پاکدلانه هر نام دیگری میگزارید ، بگزارید. تنها خواری نام ، دستاویز چشمپوشی از آمیغها نتواند بود.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ خواهاک = آنچه خواهند ، امیال
2ـ آموزاک = تعلیمات
🔸 نشست یکم (تکهی سه)
مثلاً ما که میگوییم : «آدمی در کالبد خود دارای دو دستگاهست : یکی دستگاه جان و دیگری دستگاه روان ، و این دو از هم جداست که هر یکی دریافتها و خواهاکهای (1) دیگر دارد و سهشهای دیگر در آدمی پدید آورد». یا میگوییم : «آدمی دارای نیرویی بنام خرد است که داور نیک و بد و شناسندهی سود و زیانست» ، آیا اینها دانش نیست؟!. آیا اینها چه جدایی با آنچه در روانشناسی گفته شده میدارد؟!. آیا جز آنست که اینها والاتر از آموزاکهای (2) روانشناسیست؟. همچنین ما در گفتگو از زندگی میگوییم : «آدمی را به نبرد نیاز نیست و آدمیان باید بجای نبرد با یکدیگر ، دست هم گیرند». آیا این چه جدایی با گفتههای دانشمندان اروپایی میدارد؟!. چه شده که آنها دانش باشد و این نباشد؟!. آیا جز آنست که دانشمندان اروپا گوهر آدمی را نشناخته و جدایی بسیار آشکاری را که میانهی او با دیگر جانورانست ندانسته و از اینرو آدمی را بپای جانوران برده و چنین دانستهاند که این همچون آنها ناچار از نبرد و کشاکش با همجنسان خود میباشد ، ولی ما جداییای را که میانهی آدمی با جانورانست با دلیلهای روشن نشان میدهیم و میگوییم : «این را بپای آنان نتوان برد». میگوییم : «اگر جانوران ناچار از نبرد و کشاکشند ، آدمی نیست».
میگویند : «امروز دیگر نمیشود نام دین برد ...» این هم مانندهی دیگر گفتههاشان. اینان دین را به چه معنی میشناسند؟!.
چنانکه گفتم ، آنان از کار ما آگاه نیستند و نمیدانند ما چه میگوییم. از دور میشنوند ما در نوشتهها و گفتههای خود نام دین میبریم. از این واژه ، آن دستگاههای سست و بیپایی را که کشیشان و ملایان بنام دین میدارند بیاد میآورند. برای دین معنایی جز آن نمیشناسند.
ما در این کوششهایی که میکنیم آن میخواهیم که ایرانیان از این نادانیها و پراکندگیها که گرفتارند ، رها گردند و همگی در زندگانی یک راه را دنبال کنند. میخواهیم شرقیان از این پسماندگی و زیردستی رها گردند و به یک زندگانی آزادی رسند. از آنسو میخواهیم جهانیان ، چه شرقی و چه غربی ، از کشاکشها و نبردها که درمیانست دست بردارند و راهی از روی خرد پیش گیرند. اینها هر سه کارهای بسیار بسیار بزرگیست ، و ما اگر دین میگوییم ، اینها را میخواهیم. من نمیدانم باینها چه ایرادی توان گرفت؟!. نمیدانم چرا نتوان نام دین برد؟!.
میباید بآنان گفت : شما سخنان ما را بخوانید و هر ایرادی میدارید ، بگیرید وگرنه این گفته بسیار پوچست. در برابر سخنانی با آن ارجداری و استواری یک چنین جملهای جز «هو» شمرده نخواهد بود.
شما را ایراد همین بس که گفتههای ما را نخوانده و ندانسته بدشمنی برخاستهاید. همین بس که در برابر دلیلهای استوار بچنین سخن پوچی پرداختهاید.
پس از همهی اینها ما دربند نام نیستیم. اگر نام دین خوار شده ، شما پاکدلانه هر نام دیگری میگزارید ، بگزارید. تنها خواری نام ، دستاویز چشمپوشی از آمیغها نتواند بود.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ خواهاک = آنچه خواهند ، امیال
2ـ آموزاک = تعلیمات
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار پنجم : منشاء زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست. (تکهی 1)
رشتهی دیگر از گفتنیهای ما در زمینهی «دارایی» (ثروت) است. دارایی چیست؟.. دارایی آن چیزهاییست که مردم باید داشته باشند تا زندگی کنند. در این باره هم حقایق مهمی هست.
اول باید دانست منشاء زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست. در هر جا که اینها هست انسان میتواند زندگی کند. میتواند به زندگانی پردازد و از آسایش و خوشی برخوردار بشود. چنانکه گفتیم آنچه انسانها برای زندگی نیازمندند و آنچه برای شیرینکامی و خوشی میخواهند ، موادش در کائنات (یا بهتر بگوییم : در زمین و آب و هوا و آفتاب) گذاشته شده که باید کوشش کنند و آنچه نیاز دارند و میخواهند بدست بیاورند.
شما اگر از مردم بپرسید : «آیا روستا داراتر است یا شهر؟..»، خواهند گفت : «شهر ، زیرا در آنجا پولهای انبوه هست ، کالاهای گوناگون و فراوان هست ، کاخهای بلند دلرُبا هست.. در روستا اینها نیست». در حالی که حقیقت وارونهی اینست و روستا با آن زمینها و آبهایش داراتر از شهر است. به این دلیل که اگر ارتباط روستا با شهر قطع بشود ، این قطعی ارتباط در زندگانی روستائیان جز اثر کمی نخواهد داشت و به هر حال آنها را دچار مشکل نخواهد کرد. ولی شهرنشینان را دچار گرسنگی و درماندگی کرده به مشکل خواهد انداخت.
همانطور که گفتیم مردم در درجهی اول «دارایی» را پول و طلا و نقره و جواهر میشناسند و پس از آن به کالاها اهمیت میدهند. آنچه در نزد ایشان اهمیت ندارد زمین و آب و هوا و آفتاب است.
شما میبینید با داشتن اینهمه زمین و آب و با برخورداری بسیار از آفتاب و هوا که میتوان گفت از داراترین ملتهای جهان میباشند ، خود را فقیر بحساب میآورند و همیشه از فقر مینالند. این جمله همیشه بر سر زبانهاست : «ما ملت فقیری هستیم» روزنامهها بارها مینویسند : «کشور ایران فقیر است». (1)
روزی به یکی گفتم : ملت فقیر ، اسکیموهای قطب شمال میباشند که نه زمین قابل کشت دارند و نه آب روان ، از آفتاب نیز بهرهشان بسیار کمست.
در کشوری مانند ایران سکونت داشتن و خود را فقیر شمردن جز نادانی نمیباشد.
پابرگی :
1ـ البته این ذهنیت پس از ملی شدن نفت و سرازیر شدن پول آن به کشور عوض شد. ـ ویراینده
🔸 گفتار پنجم : منشاء زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست. (تکهی 1)
رشتهی دیگر از گفتنیهای ما در زمینهی «دارایی» (ثروت) است. دارایی چیست؟.. دارایی آن چیزهاییست که مردم باید داشته باشند تا زندگی کنند. در این باره هم حقایق مهمی هست.
اول باید دانست منشاء زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست. در هر جا که اینها هست انسان میتواند زندگی کند. میتواند به زندگانی پردازد و از آسایش و خوشی برخوردار بشود. چنانکه گفتیم آنچه انسانها برای زندگی نیازمندند و آنچه برای شیرینکامی و خوشی میخواهند ، موادش در کائنات (یا بهتر بگوییم : در زمین و آب و هوا و آفتاب) گذاشته شده که باید کوشش کنند و آنچه نیاز دارند و میخواهند بدست بیاورند.
شما اگر از مردم بپرسید : «آیا روستا داراتر است یا شهر؟..»، خواهند گفت : «شهر ، زیرا در آنجا پولهای انبوه هست ، کالاهای گوناگون و فراوان هست ، کاخهای بلند دلرُبا هست.. در روستا اینها نیست». در حالی که حقیقت وارونهی اینست و روستا با آن زمینها و آبهایش داراتر از شهر است. به این دلیل که اگر ارتباط روستا با شهر قطع بشود ، این قطعی ارتباط در زندگانی روستائیان جز اثر کمی نخواهد داشت و به هر حال آنها را دچار مشکل نخواهد کرد. ولی شهرنشینان را دچار گرسنگی و درماندگی کرده به مشکل خواهد انداخت.
همانطور که گفتیم مردم در درجهی اول «دارایی» را پول و طلا و نقره و جواهر میشناسند و پس از آن به کالاها اهمیت میدهند. آنچه در نزد ایشان اهمیت ندارد زمین و آب و هوا و آفتاب است.
شما میبینید با داشتن اینهمه زمین و آب و با برخورداری بسیار از آفتاب و هوا که میتوان گفت از داراترین ملتهای جهان میباشند ، خود را فقیر بحساب میآورند و همیشه از فقر مینالند. این جمله همیشه بر سر زبانهاست : «ما ملت فقیری هستیم» روزنامهها بارها مینویسند : «کشور ایران فقیر است». (1)
روزی به یکی گفتم : ملت فقیر ، اسکیموهای قطب شمال میباشند که نه زمین قابل کشت دارند و نه آب روان ، از آفتاب نیز بهرهشان بسیار کمست.
در کشوری مانند ایران سکونت داشتن و خود را فقیر شمردن جز نادانی نمیباشد.
پابرگی :
1ـ البته این ذهنیت پس از ملی شدن نفت و سرازیر شدن پول آن به کشور عوض شد. ـ ویراینده
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دلگذر (بخش 1 ، تکهی 2)
شاعران ایران که از هرگونه سخن سرودهاند و گاهی نیز گفتههای پرمغزی از ایشان سرزده این دلیل بخردی آنان نمیباشد. سخن نااندیشیده ازآنِ گویندهاش نیست. یک شاعری که آدمیان را اندامهای یک تن خوانده و چنین گفته : چون یکی را دردی بوده باید دیگران نیز اندوهناک گردند ، این سخن مغزدار است ولی شما چون میبینید همان شاعر در زمانی بوده که شهرهای ایران کشتار دیده و خاندانها همه در سوگواری میبودهاند ، و او کوچکترین «تأثری» از خود ننموده ، و همه سخن از مستی و شادی زده ، میباید دانید که آن گفته از روی فهم و اندیشه نبوده و دلش از آن آگاهی نمیداشته است. کسانی که ارج باین شاعران میگزارند و برخی گفتههای ایشان را که مغزدار است برخ ما میکشند از این نکته ناآگاهند.
این در تاریخ دانشها بسیار روشن است. بسیار کسانی برخاسته و سخنی در یک زمینهی دانشی گفتهاند. ولی چون بیدلیل بوده و گوینده آن را دنبال ننموده این بوده کسی پروا نکرده و از پیش نرفته. ولی پس از سالها و یا قرنها ، دیگری همان سخن را گفته و دلیلها آورده و به پیشرفتش کوشیده.
دربارهی پرواز هزاران سال پیش از اختراع بالن و هواپیما کسانی آرزوی پریدن کرده و بسیاری از ایشان بال بخود بسته و به پریدن برخاسته بودهاند آیا میتوان آنان را در شمار «اختراعکنندگان هواپیما» شمرد؟!. فراموش نمیکنم در سی سال پیش یکی از آشنایانم شبی چنین میگفت : «اختراع آیروپلان ریشهاش بشرق میرسد». گفتم : «چه سان؟!.». گفت : «تاریخ اندلس را میخواندم دیدم یکی در آنجا به پریدن میکوشیده ، یک بار هم دو بالی از چوب بخود بسته و چنین میخواسته که از پشت بامی به پشت بام دیگری پرواز کند و از هوا میافتد و نابود میشود. شاعری او را هجو کرده و چنین گفته : «پریدن از مرغان آموختی ولی فراموش کردی دُم نیز بخود بندی و از بیدمی افتادی و مُردی». میگفت : «نکته در گفتهی شاعر است. زیرا در آیروپلانسازی هم دم دارای اهمیت است و آیروپلان بیدم نتواند در هوا ایستاد ...» گفتم : یک سخن نااندیشیده و نافهمیده که بآهنگ هجو و ریشخند از زبان شاعری بیرون آمده درخور هیچ ارجی نتواند بود. از این گذشته ، بال بخود بستن و در هوا پریدن کجا و داستان هواپیما کجا؟!.
🔸 دلگذر (بخش 1 ، تکهی 2)
شاعران ایران که از هرگونه سخن سرودهاند و گاهی نیز گفتههای پرمغزی از ایشان سرزده این دلیل بخردی آنان نمیباشد. سخن نااندیشیده ازآنِ گویندهاش نیست. یک شاعری که آدمیان را اندامهای یک تن خوانده و چنین گفته : چون یکی را دردی بوده باید دیگران نیز اندوهناک گردند ، این سخن مغزدار است ولی شما چون میبینید همان شاعر در زمانی بوده که شهرهای ایران کشتار دیده و خاندانها همه در سوگواری میبودهاند ، و او کوچکترین «تأثری» از خود ننموده ، و همه سخن از مستی و شادی زده ، میباید دانید که آن گفته از روی فهم و اندیشه نبوده و دلش از آن آگاهی نمیداشته است. کسانی که ارج باین شاعران میگزارند و برخی گفتههای ایشان را که مغزدار است برخ ما میکشند از این نکته ناآگاهند.
این در تاریخ دانشها بسیار روشن است. بسیار کسانی برخاسته و سخنی در یک زمینهی دانشی گفتهاند. ولی چون بیدلیل بوده و گوینده آن را دنبال ننموده این بوده کسی پروا نکرده و از پیش نرفته. ولی پس از سالها و یا قرنها ، دیگری همان سخن را گفته و دلیلها آورده و به پیشرفتش کوشیده.
دربارهی پرواز هزاران سال پیش از اختراع بالن و هواپیما کسانی آرزوی پریدن کرده و بسیاری از ایشان بال بخود بسته و به پریدن برخاسته بودهاند آیا میتوان آنان را در شمار «اختراعکنندگان هواپیما» شمرد؟!. فراموش نمیکنم در سی سال پیش یکی از آشنایانم شبی چنین میگفت : «اختراع آیروپلان ریشهاش بشرق میرسد». گفتم : «چه سان؟!.». گفت : «تاریخ اندلس را میخواندم دیدم یکی در آنجا به پریدن میکوشیده ، یک بار هم دو بالی از چوب بخود بسته و چنین میخواسته که از پشت بامی به پشت بام دیگری پرواز کند و از هوا میافتد و نابود میشود. شاعری او را هجو کرده و چنین گفته : «پریدن از مرغان آموختی ولی فراموش کردی دُم نیز بخود بندی و از بیدمی افتادی و مُردی». میگفت : «نکته در گفتهی شاعر است. زیرا در آیروپلانسازی هم دم دارای اهمیت است و آیروپلان بیدم نتواند در هوا ایستاد ...» گفتم : یک سخن نااندیشیده و نافهمیده که بآهنگ هجو و ریشخند از زبان شاعری بیرون آمده درخور هیچ ارجی نتواند بود. از این گذشته ، بال بخود بستن و در هوا پریدن کجا و داستان هواپیما کجا؟!.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی چهار)
شگفتتر آنکه میگویند : «ما هم با شما شریکیم». نمیدانم از این سخن چه معنایی را میخواهند. اگر آنان در دشمنی با پندارها (یا بگفتهی خودشان : خرافات) با ما همراهند ، تاکنون کدام یاوری را بما کردهاند؟!. ما ده سالست بهمهی سختیها تاب آورده ، همهی فشارها را کشیدهایم و همیشه با ملایان و پیروان کیشها در نبرد بودهایم و در این ده سال یک بار نشده که از این گروه یاوری بینیم. یک بار نشده که گفتاری در یکی از روزنامهها بهواداری از ما نوشته شود.
پیشامد بهمنماه[1322] آذربایجان فراموش نگردیده که ملایان و بهائیان و صوفیان دست بهم دادند و حاجیهای انباردار[= محتکر] و سفتهباز ، پولها ریختند و در برابر چشم بیگانگان به یک رشته وحشیگریهای بسیار پست ننگآلودی برخاستند. در چنان پیشامدی از این دسته کمترین هواداری از ما دیده نشد. بلکه بسیاری از آنان در همان هنگام فرصت یافته بکینهجویی کوشیدند.
از این هم میگذریم ، بما یاوری ننمودند ، ننمایند. آیا خودشان تاکنون کدام گامی را در راه نبرد با پندارها برداشتهاند؟!.
اگر راستی را بخواهیم یک دسته از ایشان کمترین دلبستگی بتوده و کشور خود نمیدارند و آرزومند نیکی جهان نمیباشند ، و هیچگاه جز درپی خوشیها و هوسبازیهای خود نیستند و این سخنان که در برابر ما میگویند از راه رشک و خودخواهیست. یک دستهی دیگر دلبستگیای که بکشور و تودهی خود میدارند آنست که حزبی برپا سازند و نیرویی بیندوزند و در کارهای کشور پا درمیان دارند و هیچگاه دربند پیراسته گردانیدن توده از پندارها و دیگر آلودگیها و بیرون آوردن کشور از این ناتوانی نمیباشند. جدایی میانهی ما و ایشان در اینجاست که آنان میخواهند توده با همین حالی که هست ، باشد و آنان پیش افتاده آنان را در پشت سر تودههای بزرگ انگلیس و روس و آمریکا (و در زیردست یکی از آنها) راه برند. ولی ما میکوشیم توده را از این حال آلودگی و ناتوانی بیرون آوریم و او را شاینده[= لایق] گردانیم که با تودههای دیگر همگام و همدوش گردد و خود راه زندگی پیماید. به هر حال گفتن آنکه «ما هم با شما شریکیم» از هر باره دروغ است.
🔸 نشست یکم (تکهی چهار)
شگفتتر آنکه میگویند : «ما هم با شما شریکیم». نمیدانم از این سخن چه معنایی را میخواهند. اگر آنان در دشمنی با پندارها (یا بگفتهی خودشان : خرافات) با ما همراهند ، تاکنون کدام یاوری را بما کردهاند؟!. ما ده سالست بهمهی سختیها تاب آورده ، همهی فشارها را کشیدهایم و همیشه با ملایان و پیروان کیشها در نبرد بودهایم و در این ده سال یک بار نشده که از این گروه یاوری بینیم. یک بار نشده که گفتاری در یکی از روزنامهها بهواداری از ما نوشته شود.
پیشامد بهمنماه[1322] آذربایجان فراموش نگردیده که ملایان و بهائیان و صوفیان دست بهم دادند و حاجیهای انباردار[= محتکر] و سفتهباز ، پولها ریختند و در برابر چشم بیگانگان به یک رشته وحشیگریهای بسیار پست ننگآلودی برخاستند. در چنان پیشامدی از این دسته کمترین هواداری از ما دیده نشد. بلکه بسیاری از آنان در همان هنگام فرصت یافته بکینهجویی کوشیدند.
از این هم میگذریم ، بما یاوری ننمودند ، ننمایند. آیا خودشان تاکنون کدام گامی را در راه نبرد با پندارها برداشتهاند؟!.
اگر راستی را بخواهیم یک دسته از ایشان کمترین دلبستگی بتوده و کشور خود نمیدارند و آرزومند نیکی جهان نمیباشند ، و هیچگاه جز درپی خوشیها و هوسبازیهای خود نیستند و این سخنان که در برابر ما میگویند از راه رشک و خودخواهیست. یک دستهی دیگر دلبستگیای که بکشور و تودهی خود میدارند آنست که حزبی برپا سازند و نیرویی بیندوزند و در کارهای کشور پا درمیان دارند و هیچگاه دربند پیراسته گردانیدن توده از پندارها و دیگر آلودگیها و بیرون آوردن کشور از این ناتوانی نمیباشند. جدایی میانهی ما و ایشان در اینجاست که آنان میخواهند توده با همین حالی که هست ، باشد و آنان پیش افتاده آنان را در پشت سر تودههای بزرگ انگلیس و روس و آمریکا (و در زیردست یکی از آنها) راه برند. ولی ما میکوشیم توده را از این حال آلودگی و ناتوانی بیرون آوریم و او را شاینده[= لایق] گردانیم که با تودههای دیگر همگام و همدوش گردد و خود راه زندگی پیماید. به هر حال گفتن آنکه «ما هم با شما شریکیم» از هر باره دروغ است.