🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی شش)
از اینسو ، ما باآنکه در جاهای دیگر از گرفتاریهای جهان سخنان بسیار راندهایم برای آنکه گفتگو روشن باشد میباید در اینجا هم برانیم :
ما بدانشها ارج بسیار میگزاریم. اگر دیگران بنام آنها مینازند ، ما بخود دانشها هرگونه دلبستگی میداریم. از گفتن بینیاز است که جنبش دانشها در اروپا در دو قرن گذشته گامهای بزرگی در راه پیشرفت بوده. چیزی که هست از همان دانشها چند رشته دشواریهای بزرگ پدید آمده که من اینک فهرستوار میشمارم :
1) از همان دانشها مادیگری پدید آمده که بآتش «نبرد زندگانی» دامن زده و این پتیاره[= بلا] ، گرفتاری را بسیار سخت گردانیده و بدشواری زندگانی افزوده.
2) ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کارندگی و مانند اینها ، و همچنین راهآهن و تلگراف و اتومبیل و هواپیما و رادیو و بسیار از اینگونه که نتیجهی دانشهاست ، هر یکی افزاری دیگر در دست آزمندان و ستمگران گردیده و بچیرگی آنها بسیار افزوده ، که این شُوندِ [=سبب] دیگری بدشواری زندگانی میباشد.
3) جنگ که یکی از گرفتاریهای آدمیانست ، صد برابر سختتر و گزندآورتر از آنچه میبود گردیده.
اینها سه رشته گرفتاریهاست که از همان دانشها برخاسته و من اینک از یکایک آنها سخن رانده خواهم کوشید هر یکی را روشن گردانم.
دربارهی مادیگری ، شما نیک میدانید که بزرگترین و ریشهدارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. باز نیک میدانید که بایای[=وظیفهی] بزرگی را که ما بگردن میداریم ، نبرد با این گمراهی و برانداختن آن از جهان میباشد. پس جای شگفت نخواهد بود اگر در پیرامون آن بسخن درازی پردازیم.
🔸 نشست یکم (تکهی شش)
از اینسو ، ما باآنکه در جاهای دیگر از گرفتاریهای جهان سخنان بسیار راندهایم برای آنکه گفتگو روشن باشد میباید در اینجا هم برانیم :
ما بدانشها ارج بسیار میگزاریم. اگر دیگران بنام آنها مینازند ، ما بخود دانشها هرگونه دلبستگی میداریم. از گفتن بینیاز است که جنبش دانشها در اروپا در دو قرن گذشته گامهای بزرگی در راه پیشرفت بوده. چیزی که هست از همان دانشها چند رشته دشواریهای بزرگ پدید آمده که من اینک فهرستوار میشمارم :
1) از همان دانشها مادیگری پدید آمده که بآتش «نبرد زندگانی» دامن زده و این پتیاره[= بلا] ، گرفتاری را بسیار سخت گردانیده و بدشواری زندگانی افزوده.
2) ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کارندگی و مانند اینها ، و همچنین راهآهن و تلگراف و اتومبیل و هواپیما و رادیو و بسیار از اینگونه که نتیجهی دانشهاست ، هر یکی افزاری دیگر در دست آزمندان و ستمگران گردیده و بچیرگی آنها بسیار افزوده ، که این شُوندِ [=سبب] دیگری بدشواری زندگانی میباشد.
3) جنگ که یکی از گرفتاریهای آدمیانست ، صد برابر سختتر و گزندآورتر از آنچه میبود گردیده.
اینها سه رشته گرفتاریهاست که از همان دانشها برخاسته و من اینک از یکایک آنها سخن رانده خواهم کوشید هر یکی را روشن گردانم.
دربارهی مادیگری ، شما نیک میدانید که بزرگترین و ریشهدارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. باز نیک میدانید که بایای[=وظیفهی] بزرگی را که ما بگردن میداریم ، نبرد با این گمراهی و برانداختن آن از جهان میباشد. پس جای شگفت نخواهد بود اگر در پیرامون آن بسخن درازی پردازیم.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
✴️ خواهشی از خوانندگان
بیگمان احمد کسروی یکی از مردان بزرگ تاریخ جهان است که با کوششهایی که کرده و اندیشههای والا و درخشانی که داشته ، باینده بوده که دهها کتاب و گفتار دربارهی زندگی و کارها و اندیشههای وی نوشته و چاپ شود ولی در نتیجهی نزدیک به هشتاد سال سیاست کشتار و سانسور و سرکوب ؛ زندگی و کارها و اندیشههای والای این مرد بزرگ چنانکه باید شناخته نشده. در این میان ، برخی شرقشناسان غربی و ملایان و مزدوران آنها کتابها و گفتارهایی سرشار از دروغ و تحریف دربارهی کسروی نشر دادهاند. همچنین برخی بیمایگان نیز که سخنرانی پیرامون کسروی را دکان و ابزار سودجویی یا شهرت برای خود ساختهاند ، برخی کتابهای وی را با زندهایی (شرح) نارسا یا دروغ بچاپ سپردهاند. از این گذشته ، در حال کنونی کشور ، شناساندن هرچه بیشتر کسروی و اندیشههای راهگشا و نجاتدهندهی وی بسیار بجا میباشد. در چنین فضایی ، پژوهش و نگارش تاریخ درستی پیرامون زندگی و اندیشههای کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان بسیار دربایست (واجب) گردیده.
کوشاد کانال پاکدینی بر آنست که تاریخ زندگی و کوششهای احمد کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان را گرد آورده و برشتهی نگارش کشیده و بخوانندگان این کانال و همهی نیکخواهان و آزادیخواهان ارمغان سازد. در این زمینه پژوهشهای ژرفی شده و مدارک تازهای بدست آمده ولی بیگمان هنوز مدارک فراوانی هست که برای نگارش یک تاریخ درست باید بدست آورده شود. در این زمینه بیگمان نزد خاندانِ آن بزرگمرد و بستگان وی یا بازماندگانِ یاران کسروی و اندامانِ باهمادِ آزادگان ، پیکره(عکس)ها ، نامهها، دستنوشتهها ، اسناد ، کتابها ، خاطرات و نشریات هواداران پاکدینی هست که برای نگارش چنین تاریخی دسترسی بآنها دربایست میباشد.
اینست از خوانندگانی که به چنان سندهایی دسترس دارند خواهشمندیم اسکن آنها را بما بفرستند. بویژه از کسانی که پیکره (عکس) یا نامه و دستنوشتههایی از احمد کسروی در دست دارند یا کسانی از بازماندگانِ یاران و هوادارانِ آن یگانهمرد که اسنادی مانند خاطرات یا پیکره یا نشریاتی در این زمینه نزد آنها هست ، خواهشمندیم از فرستادن آنها بما دریغ نورزند. اگر فرستنده از جهات امنیتی خواستار باشد که تصویر اسناد وی یا نام وی نشر نگردد ، بیگمان ما نیز خواستهی او را پاس خواهیم گزارد.
بیگمان احمد کسروی یکی از مردان بزرگ تاریخ جهان است که با کوششهایی که کرده و اندیشههای والا و درخشانی که داشته ، باینده بوده که دهها کتاب و گفتار دربارهی زندگی و کارها و اندیشههای وی نوشته و چاپ شود ولی در نتیجهی نزدیک به هشتاد سال سیاست کشتار و سانسور و سرکوب ؛ زندگی و کارها و اندیشههای والای این مرد بزرگ چنانکه باید شناخته نشده. در این میان ، برخی شرقشناسان غربی و ملایان و مزدوران آنها کتابها و گفتارهایی سرشار از دروغ و تحریف دربارهی کسروی نشر دادهاند. همچنین برخی بیمایگان نیز که سخنرانی پیرامون کسروی را دکان و ابزار سودجویی یا شهرت برای خود ساختهاند ، برخی کتابهای وی را با زندهایی (شرح) نارسا یا دروغ بچاپ سپردهاند. از این گذشته ، در حال کنونی کشور ، شناساندن هرچه بیشتر کسروی و اندیشههای راهگشا و نجاتدهندهی وی بسیار بجا میباشد. در چنین فضایی ، پژوهش و نگارش تاریخ درستی پیرامون زندگی و اندیشههای کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان بسیار دربایست (واجب) گردیده.
کوشاد کانال پاکدینی بر آنست که تاریخ زندگی و کوششهای احمد کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان را گرد آورده و برشتهی نگارش کشیده و بخوانندگان این کانال و همهی نیکخواهان و آزادیخواهان ارمغان سازد. در این زمینه پژوهشهای ژرفی شده و مدارک تازهای بدست آمده ولی بیگمان هنوز مدارک فراوانی هست که برای نگارش یک تاریخ درست باید بدست آورده شود. در این زمینه بیگمان نزد خاندانِ آن بزرگمرد و بستگان وی یا بازماندگانِ یاران کسروی و اندامانِ باهمادِ آزادگان ، پیکره(عکس)ها ، نامهها، دستنوشتهها ، اسناد ، کتابها ، خاطرات و نشریات هواداران پاکدینی هست که برای نگارش چنین تاریخی دسترسی بآنها دربایست میباشد.
اینست از خوانندگانی که به چنان سندهایی دسترس دارند خواهشمندیم اسکن آنها را بما بفرستند. بویژه از کسانی که پیکره (عکس) یا نامه و دستنوشتههایی از احمد کسروی در دست دارند یا کسانی از بازماندگانِ یاران و هوادارانِ آن یگانهمرد که اسنادی مانند خاطرات یا پیکره یا نشریاتی در این زمینه نزد آنها هست ، خواهشمندیم از فرستادن آنها بما دریغ نورزند. اگر فرستنده از جهات امنیتی خواستار باشد که تصویر اسناد وی یا نام وی نشر نگردد ، بیگمان ما نیز خواستهی او را پاس خواهیم گزارد.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار پنجم : منشاء زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست. (تکهی 4)
بویژه در این زمان که ماشینها و افزارهای بسیار برای کارهای کشاورزی ساخته شده و از رنج کشاورزان بسیار کم شده. امروز دیگر به بیل زدن و عرق ریختن نیاز نیست. علوم[و اختراعات] این رنجها را از بین برده.
ما در ایران به صنعت نیز نیاز بسیار میداریم. در زندگانی امروزی صنعت مرتبهی عالیای دارد. یکی از تحولاتی که باید در این کشور پیش بیاید در این زمینه باید باشد.
چیزی که هست نیازمان به تحولات در زمینهی کشاورزی و بهم زدن وضع فعلی روستاها و شهرها بیشتر و پیشتر است. با وضع فعلی که خواربار به اندازهی نیاز بدست نمیآید و بیشتر مردم زندگی را ربودن نان از دست همدیگر میدانند ، در صنعت و دیگر کارها پیشرفتی را که باید باشد نمیتوان انتظار داشت.
بزرگی بیش از اندازهی شهرها خود یکی از بدیهای زندگانی امروزیست و برخی ضررهایی دارد که ما را در اینجا فرصت گفتگو کردن از آنها نیست. از بزرگی شهرها کم کردن و افزودن به بزرگی روستاها خودش قدمی در راه اصلاح زندگانیست و باید پیش از هر کار دیگری انجام گیرد ، و کارگاههای صنعتی نیز تا بشود در آن روستاها (یا شهرهای کوچک) پخش باشد.
وانگهی روستاییان در ایران بسیار عقب ماندهاند. شهریان عقبماندهاند و آنها از شهریان هم فاصلهی بسیار دارند. اینست میباید به حال آنها توجه بیشتری داشت و هرچه زودتر به حرکتشان واداشت ، و این حرکت جز از راهی که گفتیم نمیتواند روی دهد.
از زمینهی خود دور نیفتیم : سخنمان از «ثروت» است. ایرانیان معنی ثروت را نیز نمیدانند و اینست خود را نادار میشمارند و این یکی از علتهای نومیدی ایشانست. بارها دیده میشود که چون صحبت کوشش به اصلاح کشور به میان میآید ، یکی سر برآورده میگوید : «نمیشود آقا!.. این کشور فقیر است» ، یا میگویند : «ما ملت فقیریم هیچی نداریم». اینها را با یک حال افسردگی میگویند که معلومست باور کردهاند. از بس روزنامهها این جملهها را نوشتهاند در دلها جا گرفته.
باز میگوییم : ایرانیان از ثروتمندترین ملل جهانند. چنانکه گفتیم ثروت (یا آنچه یک ملت باید داشته باشد) ، در قدم اول زمین و آب و هوا و آفتاب و نیروهای بدنی و مغزی مردم است که این ملت کمتر از دیگران ندارند.
در ایران زمینهای قابل کشت کم نیست و ایرانیان از این باره نباید گله و ناله کنند. بویژه با زمینهای حاصلخیز مازندران و گیلان و گرگان و مُغان و سیستان و دیگر جاها که من کمتر میدانم. در این کشور آنهمه معادن زیر خاک میخوابد و هنوز ما کوششی برای بیرون آوردن آنها نکردهایم. در این کشور رودهای بزرگی مانند رودهای آمریکا و دیگر جاها نیست. ولی آنچه هست قابل استفادهی بسیار است. گذشته از آبهای فراوانی که در زیر زمین میخوابد و قابل بهرهبرداریست. هوای این کشور صافست. آفتاب نه همچون آفریقا و عربستان سوزنده ، و نه مانند کشورهای قطبی بیاثر است. اما نیروهای بدنی و مغزی ، گمان نمیکنم ایرانیان از این جهت از ملل پیشرفتهی اروپایی کمتر باشند.
از هیچ جهت جای گله نیست و این بسیار نابجاست که ایرانیان خود را «فقیر» بشناسند. بله ایرانیان دو چیز را کم میدارند که من اینک خلاصه یاد میکنم :
1ـ ایرانیان به علوم و صنایع اروپایی نیاز شدیدی دارند که یاد بگیرند و در آباد کردن کشور و برخورداری از این موهبتهای خدایی از آنها استفاده کنند.
2ـ در ایران باید حقایق زندگانی خوب رواج یابد و ایرانیان از گمراهیها و نادانیهایی که به عنوان مذاهب یا ادبیات یا عرفان یا به هر عنوان دیگری گرفتارشان کرده و از زندگانی بازمیدارد رها بشوند و از روی فهم و بینش به کارهای زندگانی وارد بشوند.
🔸 گفتار پنجم : منشاء زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست. (تکهی 4)
بویژه در این زمان که ماشینها و افزارهای بسیار برای کارهای کشاورزی ساخته شده و از رنج کشاورزان بسیار کم شده. امروز دیگر به بیل زدن و عرق ریختن نیاز نیست. علوم[و اختراعات] این رنجها را از بین برده.
ما در ایران به صنعت نیز نیاز بسیار میداریم. در زندگانی امروزی صنعت مرتبهی عالیای دارد. یکی از تحولاتی که باید در این کشور پیش بیاید در این زمینه باید باشد.
چیزی که هست نیازمان به تحولات در زمینهی کشاورزی و بهم زدن وضع فعلی روستاها و شهرها بیشتر و پیشتر است. با وضع فعلی که خواربار به اندازهی نیاز بدست نمیآید و بیشتر مردم زندگی را ربودن نان از دست همدیگر میدانند ، در صنعت و دیگر کارها پیشرفتی را که باید باشد نمیتوان انتظار داشت.
بزرگی بیش از اندازهی شهرها خود یکی از بدیهای زندگانی امروزیست و برخی ضررهایی دارد که ما را در اینجا فرصت گفتگو کردن از آنها نیست. از بزرگی شهرها کم کردن و افزودن به بزرگی روستاها خودش قدمی در راه اصلاح زندگانیست و باید پیش از هر کار دیگری انجام گیرد ، و کارگاههای صنعتی نیز تا بشود در آن روستاها (یا شهرهای کوچک) پخش باشد.
وانگهی روستاییان در ایران بسیار عقب ماندهاند. شهریان عقبماندهاند و آنها از شهریان هم فاصلهی بسیار دارند. اینست میباید به حال آنها توجه بیشتری داشت و هرچه زودتر به حرکتشان واداشت ، و این حرکت جز از راهی که گفتیم نمیتواند روی دهد.
از زمینهی خود دور نیفتیم : سخنمان از «ثروت» است. ایرانیان معنی ثروت را نیز نمیدانند و اینست خود را نادار میشمارند و این یکی از علتهای نومیدی ایشانست. بارها دیده میشود که چون صحبت کوشش به اصلاح کشور به میان میآید ، یکی سر برآورده میگوید : «نمیشود آقا!.. این کشور فقیر است» ، یا میگویند : «ما ملت فقیریم هیچی نداریم». اینها را با یک حال افسردگی میگویند که معلومست باور کردهاند. از بس روزنامهها این جملهها را نوشتهاند در دلها جا گرفته.
باز میگوییم : ایرانیان از ثروتمندترین ملل جهانند. چنانکه گفتیم ثروت (یا آنچه یک ملت باید داشته باشد) ، در قدم اول زمین و آب و هوا و آفتاب و نیروهای بدنی و مغزی مردم است که این ملت کمتر از دیگران ندارند.
در ایران زمینهای قابل کشت کم نیست و ایرانیان از این باره نباید گله و ناله کنند. بویژه با زمینهای حاصلخیز مازندران و گیلان و گرگان و مُغان و سیستان و دیگر جاها که من کمتر میدانم. در این کشور آنهمه معادن زیر خاک میخوابد و هنوز ما کوششی برای بیرون آوردن آنها نکردهایم. در این کشور رودهای بزرگی مانند رودهای آمریکا و دیگر جاها نیست. ولی آنچه هست قابل استفادهی بسیار است. گذشته از آبهای فراوانی که در زیر زمین میخوابد و قابل بهرهبرداریست. هوای این کشور صافست. آفتاب نه همچون آفریقا و عربستان سوزنده ، و نه مانند کشورهای قطبی بیاثر است. اما نیروهای بدنی و مغزی ، گمان نمیکنم ایرانیان از این جهت از ملل پیشرفتهی اروپایی کمتر باشند.
از هیچ جهت جای گله نیست و این بسیار نابجاست که ایرانیان خود را «فقیر» بشناسند. بله ایرانیان دو چیز را کم میدارند که من اینک خلاصه یاد میکنم :
1ـ ایرانیان به علوم و صنایع اروپایی نیاز شدیدی دارند که یاد بگیرند و در آباد کردن کشور و برخورداری از این موهبتهای خدایی از آنها استفاده کنند.
2ـ در ایران باید حقایق زندگانی خوب رواج یابد و ایرانیان از گمراهیها و نادانیهایی که به عنوان مذاهب یا ادبیات یا عرفان یا به هر عنوان دیگری گرفتارشان کرده و از زندگانی بازمیدارد رها بشوند و از روی فهم و بینش به کارهای زندگانی وارد بشوند.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دشمنان نهان (تکهی 1)
میخواهم در این نشست به یک سخن دیگری پردازم. امروز میخواهم برخی دشمنان نهان خودمان را بشما نشان دهم. اینست دو داستان خواهم گفت.
نخست ، این گدایان که بدم در میآیند و یا شما در بیخ دیوارها با حال شکسته و گردن کج میبینید ، باشد چنین پندارید که آنان فروتنند و از خودخواهی و گردنکشی و همچشمی[=رقابت] و رشک و خشم برکنار میباشند. ولی نه چنانست. بلکه آنان همهی این خیمها را میدارند ، بلکه فزونتر هم میدارند ، لیکن درمیان خودشان.
آنان خود را از شما پایینتر گرفتهاند و با شما همسری نمیدارند و همچشمی نمیکنند. بهتر گویم : آنان برای خود پایگاه پستی برگزیدهاند. ولی در آن پایگاه پست درمیان خود همهی خیمهای خودخواهی و گردنکشی و رشک و خودفروشی را بکار برند.
نخست بار که من باین نکته هوش داشتم پانزده سال پیش بود : در آن زمان در دم در عدلیه دو گدا ، یکی زن و دیگری مرد ، ایستادندی که ما روزانه چند بار آنها را دیدیمی. این دو گدا همیشه باهم در کشاکش میبودند. یکی که صد دینار از کسی گرفتی آن دیگری رشک بردی و بآواز درآمدی : «پررو باز هم پیش افتادی و گرفتی».
آنهمه مردان با رختهای آراسته در درشکهها و اتومبیلها آمدندی و رفتندی و آن مرد رشک نبردی و هیچی نگفتی. آنهمه زنان با چادرهای کرِپ دوشین (1) و کفشهای برقی گذشتندی و آن زن نگاهی بافسوس بروی آنها نکردی. ولی درمیان خودشان همیشه کشاکش و گفتگو میبودی و بهمدیگر برتریها فروختندی و رشکها بردندی. روزی دیدم آن مرد بزن میگوید : «میخواستی بمن سلامی دهی اقلاً ده سال از تو بزرگترم». بار دیگر آن زن خودفروشانه چنین میگفت : «مگر من مثل توأم که به هر کسی دست دراز کنم؟.».
شنیدهام این گدایان نشیمنگاهها میدارند. فلان کاروانسرای ویران را گرفتهاند و هر یکی اتاقی ازآنِ خود گردانیده. اکنون اگر یکی از شما بآنجا برود خواهد دید برای خود تودهای پدید آوردهاند. درمیانشان بزرگ و کوچک و نیک و بد میدارند. با یکدیگر دوستی و دشمنی مینمایند. همهی چیزها که درمیان دیگرانست درمیان آنان هم هست.
این را مثل آوردم. درمیان تودهها نیز گاهی چنین حالی پیدا شود. تودهی ناتوان خود را از دیگران پستتر گرفته همسری با آنان را با خود سزا نشمارد و در آن پایگاهِ پست برای خود به بنیادگزاریها پردازد.
این یک بیماری زشتیست که تودهها گرفتار آن توانند بود ، و اگر بدتان نیاید خواهم گفت تودهی بدبخت ما باین بیماری نیز گرفتار است.
پابرگی :
1ـ گونهای از پارچهی گرانبها ـ ویراینده
🔸 دشمنان نهان (تکهی 1)
میخواهم در این نشست به یک سخن دیگری پردازم. امروز میخواهم برخی دشمنان نهان خودمان را بشما نشان دهم. اینست دو داستان خواهم گفت.
نخست ، این گدایان که بدم در میآیند و یا شما در بیخ دیوارها با حال شکسته و گردن کج میبینید ، باشد چنین پندارید که آنان فروتنند و از خودخواهی و گردنکشی و همچشمی[=رقابت] و رشک و خشم برکنار میباشند. ولی نه چنانست. بلکه آنان همهی این خیمها را میدارند ، بلکه فزونتر هم میدارند ، لیکن درمیان خودشان.
آنان خود را از شما پایینتر گرفتهاند و با شما همسری نمیدارند و همچشمی نمیکنند. بهتر گویم : آنان برای خود پایگاه پستی برگزیدهاند. ولی در آن پایگاه پست درمیان خود همهی خیمهای خودخواهی و گردنکشی و رشک و خودفروشی را بکار برند.
نخست بار که من باین نکته هوش داشتم پانزده سال پیش بود : در آن زمان در دم در عدلیه دو گدا ، یکی زن و دیگری مرد ، ایستادندی که ما روزانه چند بار آنها را دیدیمی. این دو گدا همیشه باهم در کشاکش میبودند. یکی که صد دینار از کسی گرفتی آن دیگری رشک بردی و بآواز درآمدی : «پررو باز هم پیش افتادی و گرفتی».
آنهمه مردان با رختهای آراسته در درشکهها و اتومبیلها آمدندی و رفتندی و آن مرد رشک نبردی و هیچی نگفتی. آنهمه زنان با چادرهای کرِپ دوشین (1) و کفشهای برقی گذشتندی و آن زن نگاهی بافسوس بروی آنها نکردی. ولی درمیان خودشان همیشه کشاکش و گفتگو میبودی و بهمدیگر برتریها فروختندی و رشکها بردندی. روزی دیدم آن مرد بزن میگوید : «میخواستی بمن سلامی دهی اقلاً ده سال از تو بزرگترم». بار دیگر آن زن خودفروشانه چنین میگفت : «مگر من مثل توأم که به هر کسی دست دراز کنم؟.».
شنیدهام این گدایان نشیمنگاهها میدارند. فلان کاروانسرای ویران را گرفتهاند و هر یکی اتاقی ازآنِ خود گردانیده. اکنون اگر یکی از شما بآنجا برود خواهد دید برای خود تودهای پدید آوردهاند. درمیانشان بزرگ و کوچک و نیک و بد میدارند. با یکدیگر دوستی و دشمنی مینمایند. همهی چیزها که درمیان دیگرانست درمیان آنان هم هست.
این را مثل آوردم. درمیان تودهها نیز گاهی چنین حالی پیدا شود. تودهی ناتوان خود را از دیگران پستتر گرفته همسری با آنان را با خود سزا نشمارد و در آن پایگاهِ پست برای خود به بنیادگزاریها پردازد.
این یک بیماری زشتیست که تودهها گرفتار آن توانند بود ، و اگر بدتان نیاید خواهم گفت تودهی بدبخت ما باین بیماری نیز گرفتار است.
پابرگی :
1ـ گونهای از پارچهی گرانبها ـ ویراینده
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی هفت)
شنیدنیست که مادیگری به ایران رسیده و بسیاری از مردم (از همان ملایان نیز) گرفتار بدآموزیهای آن میباشند ، و با اینحال کم کسی میداند مادیگری چیست ، و کم کسی از زیان آن آگاهست.
کسانی که اندکآگاهی از معنی آن میدارند ، بیش از این نمیدانند که مادیگری جهان را جز همین دستگاه سترسای مادی نمیشناسد و خدا و جهان دیگر را نمیپذیرد ، و اینست با خشنودی بآن گرویده شانهها را بالا میاندازند و میگویند : «خدا نباشد ، چطور میشود؟». در حالی که چنین نیست. این اژدهاگمراهی ، زیانهای بزرگی را درپی میدارد. این گمراهی آدمی را بسیار پست گردانیده با جانوران به یک پایگاه میرساند. این گمراهی جهانیان را از خوشیهای زندگانی بیبهره و از آسایش و خرسندی دور میگرداند.
مادیگری از دانشها سرچشمه گرفته و گرفتاران آن بیش از همه ، دانشمندان بودهاند. اینان از جستجوهای خود چنین نتیجه گرفتهاند که جهان هستی جز همین دستگاه سترسای مادی نیست و چنانکه گفتم بخدا و جهان دیگر ، باوری نداشتهاند و با دینها بدشمنی برخاستهاند. سپس در
این اندازه هم نایستاده بلغزشهای دیگری افتادهاند که در زندگانی یکسره (1) هَنایش (2) داشته. زیرا آدمی را نیز جز همین کالبد سترسای مادی نشناخته از دستگاه بسیار ارجدار روان و خرد که در اوست بیکبار ناآگاه ماندهاند ، و شما ببینید که همین ناآگاهی چه زیانهای بزرگی را درپی داشته است.
از یکسو ، چون خرد را که داور نیک و بد و راست و کجست ، نشناختهاند ، از اینجا بخودِ نیک و بد و راست و کج باور نداشتهاند.
از یکسو ، از دستگاه روان که ناآگاه ماندهاند ، آدمی را با جانوران یکسان شناختهاند ، و چون سرچشمهی کارهای جانوران خودخواهیست که هر یکی از آنها تنها خود را خواهد و هر چیزی را بهر خود خواهد ، و از اینرو زندگانی آنها جز نبرد با یکدیگر نیست (و نتواند بود) (3) ، آنان آدمیان را هم به سان[= حال] آنها پنداشته ، اینها را نیز در زندگانی ناچار از نبرد و کشاکش شماردهاند.
اینها لغزشهای بسیار بزرگیست. اینها لغزشهاییست که جهان را زیر و رو توانستی گردانید (چنانکه گردانیده). در نتیجهی همینهاست که یک رشته بدآموزیهای زهرآلودی در سراسر جهان پراکنده شده :
«در جهان نیک و بدی نیست. هر کسی آنچه را بسود خود مییابد ، نیک میشمارد و آنچه را بزیان خود میبیند ، بد میشناسد».
«زندگانی نبرد است و هر کسی باید جز دربند خوشیهای خود نباشد و پروای کسی و چیزی نکند».
«هر ناتوانی خوراک تواناست».
«آدمی نیکی نپذیرد».
شما نیک اندیشید که این سخنان چه هنایشی در آزمندان و ستمگران و هوسمندان توانستی داشت ، و چه دستاویزی بدست آنان توانستی داد. در جایی که زندگانی نبرد است ، چرا آزمندان تا میتوانند پول نیندوزند؟!. چرا پروای حال بینوایان و مستمندان کنند؟!. در جایی که ناتوانان خوراک توانایانند چرا ستمگران دست از ستم بازدارند؟!. چرا ناتوانان را در زیر پا نمالند؟. اگر در جهان نیک و بدی نیست چرا هر کسی هرچه دلش خواست نکند؟!. چرا جلو هوسهای خود را گیرد؟!.
در اینجاست که میگوییم : این بدآموزیها جهان را زیر و رو گردانیده. در اینجاست که میگوییم : اینها آموزاکهای زهرآلود میباشد.
در نتیجهی همین بدآموزیهاست که نخست در خود اروپا و آمریکا ، و سپس در دیگر جاها ، «نبرد آدمیان» بسیار سخت و زندگانی بسیار دشوار گردیده. چون کسانی معنی «نبرد آدمیان» را نخواهند دانست و خواست ما را از آن نخواهند فهمید ، اینست ناچارم از آن نیز بگفتگو پردازم. بگفتهی عربها : «سخن ، سخن را آورد».
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ یکسره = مستقیم
2ـ هناییدن (همچون خرامیدن) = اثر کردن ، تأثیر داشتن ؛ هنایش = اثر ، تأثیر
3ـ نتواند بود (bud) = سبکشدهی «نتواند بودن»
🔸 نشست یکم (تکهی هفت)
شنیدنیست که مادیگری به ایران رسیده و بسیاری از مردم (از همان ملایان نیز) گرفتار بدآموزیهای آن میباشند ، و با اینحال کم کسی میداند مادیگری چیست ، و کم کسی از زیان آن آگاهست.
کسانی که اندکآگاهی از معنی آن میدارند ، بیش از این نمیدانند که مادیگری جهان را جز همین دستگاه سترسای مادی نمیشناسد و خدا و جهان دیگر را نمیپذیرد ، و اینست با خشنودی بآن گرویده شانهها را بالا میاندازند و میگویند : «خدا نباشد ، چطور میشود؟». در حالی که چنین نیست. این اژدهاگمراهی ، زیانهای بزرگی را درپی میدارد. این گمراهی آدمی را بسیار پست گردانیده با جانوران به یک پایگاه میرساند. این گمراهی جهانیان را از خوشیهای زندگانی بیبهره و از آسایش و خرسندی دور میگرداند.
مادیگری از دانشها سرچشمه گرفته و گرفتاران آن بیش از همه ، دانشمندان بودهاند. اینان از جستجوهای خود چنین نتیجه گرفتهاند که جهان هستی جز همین دستگاه سترسای مادی نیست و چنانکه گفتم بخدا و جهان دیگر ، باوری نداشتهاند و با دینها بدشمنی برخاستهاند. سپس در
این اندازه هم نایستاده بلغزشهای دیگری افتادهاند که در زندگانی یکسره (1) هَنایش (2) داشته. زیرا آدمی را نیز جز همین کالبد سترسای مادی نشناخته از دستگاه بسیار ارجدار روان و خرد که در اوست بیکبار ناآگاه ماندهاند ، و شما ببینید که همین ناآگاهی چه زیانهای بزرگی را درپی داشته است.
از یکسو ، چون خرد را که داور نیک و بد و راست و کجست ، نشناختهاند ، از اینجا بخودِ نیک و بد و راست و کج باور نداشتهاند.
از یکسو ، از دستگاه روان که ناآگاه ماندهاند ، آدمی را با جانوران یکسان شناختهاند ، و چون سرچشمهی کارهای جانوران خودخواهیست که هر یکی از آنها تنها خود را خواهد و هر چیزی را بهر خود خواهد ، و از اینرو زندگانی آنها جز نبرد با یکدیگر نیست (و نتواند بود) (3) ، آنان آدمیان را هم به سان[= حال] آنها پنداشته ، اینها را نیز در زندگانی ناچار از نبرد و کشاکش شماردهاند.
اینها لغزشهای بسیار بزرگیست. اینها لغزشهاییست که جهان را زیر و رو توانستی گردانید (چنانکه گردانیده). در نتیجهی همینهاست که یک رشته بدآموزیهای زهرآلودی در سراسر جهان پراکنده شده :
«در جهان نیک و بدی نیست. هر کسی آنچه را بسود خود مییابد ، نیک میشمارد و آنچه را بزیان خود میبیند ، بد میشناسد».
«زندگانی نبرد است و هر کسی باید جز دربند خوشیهای خود نباشد و پروای کسی و چیزی نکند».
«هر ناتوانی خوراک تواناست».
«آدمی نیکی نپذیرد».
شما نیک اندیشید که این سخنان چه هنایشی در آزمندان و ستمگران و هوسمندان توانستی داشت ، و چه دستاویزی بدست آنان توانستی داد. در جایی که زندگانی نبرد است ، چرا آزمندان تا میتوانند پول نیندوزند؟!. چرا پروای حال بینوایان و مستمندان کنند؟!. در جایی که ناتوانان خوراک توانایانند چرا ستمگران دست از ستم بازدارند؟!. چرا ناتوانان را در زیر پا نمالند؟. اگر در جهان نیک و بدی نیست چرا هر کسی هرچه دلش خواست نکند؟!. چرا جلو هوسهای خود را گیرد؟!.
در اینجاست که میگوییم : این بدآموزیها جهان را زیر و رو گردانیده. در اینجاست که میگوییم : اینها آموزاکهای زهرآلود میباشد.
در نتیجهی همین بدآموزیهاست که نخست در خود اروپا و آمریکا ، و سپس در دیگر جاها ، «نبرد آدمیان» بسیار سخت و زندگانی بسیار دشوار گردیده. چون کسانی معنی «نبرد آدمیان» را نخواهند دانست و خواست ما را از آن نخواهند فهمید ، اینست ناچارم از آن نیز بگفتگو پردازم. بگفتهی عربها : «سخن ، سخن را آورد».
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ یکسره = مستقیم
2ـ هناییدن (همچون خرامیدن) = اثر کردن ، تأثیر داشتن ؛ هنایش = اثر ، تأثیر
3ـ نتواند بود (bud) = سبکشدهی «نتواند بودن»
دردها و درمانها (پی دی اف هفتگی).pdf
277 KB
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 از گمان پیروی نباید کرد
🔸 دلگذر
🔸 از گمان پیروی نباید کرد
🔸 دلگذر
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 1)
یکی دیگر از چیزهای گفتنی داستان بهرهمندی یا برخورداری هر کسی از امکانات جهان و از خوشیهای زندگانیست. این یکی از موضوعاتیست که دربارهاش بسیار فکر شده و سخنان بسیاری گفتهاند. ما هم در این زمینه سخنانی داریم.
همانطور که گفتیم آدمها باید دست بهم داده کوشش کنند و کالاهایی تهیه کنند و به کارهایی مشغول شوند ، و آن وقت آنها را با هم معاوضه کنند. حالا سخن در دو چیز است : یکی آنکه اندازهی برخورداری هر کسی از این کالاهای تهیه شده و از نتیجهی کارها چه باشد؟.. به هر کسی چه اندازه سهم داده شود؟.. آیا در یک ملت همه یکسان باشند و به همه سهم یکسان داده شود و یا کمی و زیادی در میانشان باشد؟.. دیگری آنکه سهم دادن از چه راه انجام شود و سهم هر کسی یا هر خانوادهای چگونه بدست او برسد؟.. اینها دو داستانست و باید از هر یکی جداگانه سخن گفته شود :
نخست دربارهی اندازهی برخورداری. آنچه ما میدانیم مساوات کامل در میان آدمها نشدنی است. روشنتر بگویم : مساوات کامل نه شدنیست و نه خوبست که بشود ، زیرا آدمها یکسان آفریده نشدهاند و پیداست که آفریدگار یا طبیعت یکسانی آنها را نخواسته. چیزیست بسیار آشکار : کسانی در هوش و استعداد و یا در نیروی بدنی به دیگران برتری دارند و معلومست که لیاقتشان بیشتر است و به تهیهی کالاها و راه افتادن چرخ زندگانی و در ضمن به آبادی جهان بیشتر از دیگران میتوانند کمک کنند.
در ضمن علوم و هنرها که مردم یاد میگیرند و در راه زندگانی استفاده میکنند یکسان نیست. یکی علم یا هنرش بیشتر است و دیگری کمتر ، یکی علم و هنرش سودمندتر است و دیگری کمسودتر.
از اینها گذشته ، اندازهی کوششها هم یکسان نیست. کسی بیشتر دلسوزی به جامعه مینماید و بیشتر کوشش میکند و دیگری دلسوزی نمینماید و جز کوششِ کمی نمیکند.
برای مثال میگویم : یک پزشک که صدها کسان را از مرگ یا از مرگ توأم با زجر نجات میدهد ، با یک خیاط که لباس میدوزد برای توده یکسان نیست. همان طور پزشکی که هر زمان نیاز افتاد از استراحت خود گذشته بر سر بیماران میرود با پزشکی که جز در ساعتهای خاصی کار نمیکند یکسان شمرده نمیشود.
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 1)
یکی دیگر از چیزهای گفتنی داستان بهرهمندی یا برخورداری هر کسی از امکانات جهان و از خوشیهای زندگانیست. این یکی از موضوعاتیست که دربارهاش بسیار فکر شده و سخنان بسیاری گفتهاند. ما هم در این زمینه سخنانی داریم.
همانطور که گفتیم آدمها باید دست بهم داده کوشش کنند و کالاهایی تهیه کنند و به کارهایی مشغول شوند ، و آن وقت آنها را با هم معاوضه کنند. حالا سخن در دو چیز است : یکی آنکه اندازهی برخورداری هر کسی از این کالاهای تهیه شده و از نتیجهی کارها چه باشد؟.. به هر کسی چه اندازه سهم داده شود؟.. آیا در یک ملت همه یکسان باشند و به همه سهم یکسان داده شود و یا کمی و زیادی در میانشان باشد؟.. دیگری آنکه سهم دادن از چه راه انجام شود و سهم هر کسی یا هر خانوادهای چگونه بدست او برسد؟.. اینها دو داستانست و باید از هر یکی جداگانه سخن گفته شود :
نخست دربارهی اندازهی برخورداری. آنچه ما میدانیم مساوات کامل در میان آدمها نشدنی است. روشنتر بگویم : مساوات کامل نه شدنیست و نه خوبست که بشود ، زیرا آدمها یکسان آفریده نشدهاند و پیداست که آفریدگار یا طبیعت یکسانی آنها را نخواسته. چیزیست بسیار آشکار : کسانی در هوش و استعداد و یا در نیروی بدنی به دیگران برتری دارند و معلومست که لیاقتشان بیشتر است و به تهیهی کالاها و راه افتادن چرخ زندگانی و در ضمن به آبادی جهان بیشتر از دیگران میتوانند کمک کنند.
در ضمن علوم و هنرها که مردم یاد میگیرند و در راه زندگانی استفاده میکنند یکسان نیست. یکی علم یا هنرش بیشتر است و دیگری کمتر ، یکی علم و هنرش سودمندتر است و دیگری کمسودتر.
از اینها گذشته ، اندازهی کوششها هم یکسان نیست. کسی بیشتر دلسوزی به جامعه مینماید و بیشتر کوشش میکند و دیگری دلسوزی نمینماید و جز کوششِ کمی نمیکند.
برای مثال میگویم : یک پزشک که صدها کسان را از مرگ یا از مرگ توأم با زجر نجات میدهد ، با یک خیاط که لباس میدوزد برای توده یکسان نیست. همان طور پزشکی که هر زمان نیاز افتاد از استراحت خود گذشته بر سر بیماران میرود با پزشکی که جز در ساعتهای خاصی کار نمیکند یکسان شمرده نمیشود.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دشمنان نهان (تکهی 2)
سالها ایران توسریخور همسایگان (1) بوده. خود نیز کشوری پسافتاده و بیبهره از دانشها و هنرها[=صنعت]ست. اینها نتیجه داده که بیشتر مردم خود را و تودهی خود را پستتر از دیگران میگیرند و بآن پستی خرسند میباشند. میخواهند در همان پستی بمانند و در برابر بیگانگان فروتنی نمایند ، و در همان حال درمیان توده بیکدیگر خودنماییها کنند ، همچشمیها نمایند ، رشکها برند ، بزرگیها فروشند ، روزنامه نویسند ، حزب سازند ، به پیشوایی رسند ، وزارت پیدا کنند ، پرفسور باشند ، فیلسوف خوانده شوند ... همهی این چیزها را در آن پایگاه پست میخواهند.
این بیماری که من نمیدانم چه نامی بآن دهم گریبانگیر ایرانیانست. شما نشانههای آن را در رفتار و گفتارشان توانید دید. وزیران که آن رفتار بدخواهانه را با کشور میکنند انگیزهاش بیش از همه این بیماریست. این توده را در پایگاه پستی میگیرند و حق همسری با تودههای نیرومند بآن نمیدهند و اینست هر آنچه دلخواه بیگانگانست بیچون و چرا میپذیرند و داوطلبانه بکار میبندند ، و بچنین رفتار بسیار پست و شوم «سیاست» نام میدهند.
در اندیشهی آنان ایران باید بسود دیگران گردد. اینست تنها سود آنها را بدیده میگیرند و پستنهادانه بیستملیون توده را لگدمال بیگانگان میگردانند.
آن دشمنیای که کسان بسیاری با ما میدارند بیش از همه از این راه است ، بیش از همه نتیجهی آن بیماریست. روسیاهان نه تنها رشک میبرند و گردنکشی مینمایند ، این بآنان گران میافتد که چنین سخنان بسیار ارجداری در ایران گفته میشود و چنین کوششهای بسیار نیک از ایران آغاز شده. این با آن اندیشههای پست آنان نمیسازد. آن بیماری درونیشان را بتکان میآورد.
بارها دیده شده همان را بزبان میآورند : «این حرفها خیلی بزرگست ، اینها را انگلیسیها یادش میدهند» ، «آقا اینها نمیشود ، مگر ما میتوانیم بضد اروپا حرف بزنیم؟!..».
پابرگی :
1ـ خواست بیش از همه دو همسایهی شمالی ، روس و جنوبی ، انگلیس است. ـ ویراینده
🔸 دشمنان نهان (تکهی 2)
سالها ایران توسریخور همسایگان (1) بوده. خود نیز کشوری پسافتاده و بیبهره از دانشها و هنرها[=صنعت]ست. اینها نتیجه داده که بیشتر مردم خود را و تودهی خود را پستتر از دیگران میگیرند و بآن پستی خرسند میباشند. میخواهند در همان پستی بمانند و در برابر بیگانگان فروتنی نمایند ، و در همان حال درمیان توده بیکدیگر خودنماییها کنند ، همچشمیها نمایند ، رشکها برند ، بزرگیها فروشند ، روزنامه نویسند ، حزب سازند ، به پیشوایی رسند ، وزارت پیدا کنند ، پرفسور باشند ، فیلسوف خوانده شوند ... همهی این چیزها را در آن پایگاه پست میخواهند.
این بیماری که من نمیدانم چه نامی بآن دهم گریبانگیر ایرانیانست. شما نشانههای آن را در رفتار و گفتارشان توانید دید. وزیران که آن رفتار بدخواهانه را با کشور میکنند انگیزهاش بیش از همه این بیماریست. این توده را در پایگاه پستی میگیرند و حق همسری با تودههای نیرومند بآن نمیدهند و اینست هر آنچه دلخواه بیگانگانست بیچون و چرا میپذیرند و داوطلبانه بکار میبندند ، و بچنین رفتار بسیار پست و شوم «سیاست» نام میدهند.
در اندیشهی آنان ایران باید بسود دیگران گردد. اینست تنها سود آنها را بدیده میگیرند و پستنهادانه بیستملیون توده را لگدمال بیگانگان میگردانند.
آن دشمنیای که کسان بسیاری با ما میدارند بیش از همه از این راه است ، بیش از همه نتیجهی آن بیماریست. روسیاهان نه تنها رشک میبرند و گردنکشی مینمایند ، این بآنان گران میافتد که چنین سخنان بسیار ارجداری در ایران گفته میشود و چنین کوششهای بسیار نیک از ایران آغاز شده. این با آن اندیشههای پست آنان نمیسازد. آن بیماری درونیشان را بتکان میآورد.
بارها دیده شده همان را بزبان میآورند : «این حرفها خیلی بزرگست ، اینها را انگلیسیها یادش میدهند» ، «آقا اینها نمیشود ، مگر ما میتوانیم بضد اروپا حرف بزنیم؟!..».
پابرگی :
1ـ خواست بیش از همه دو همسایهی شمالی ، روس و جنوبی ، انگلیس است. ـ ویراینده
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی هشت)
باید دانست آدمیان در زندگانی دو گونه کوشش دارند : یکی در برابر سپهر برای بدست آوردن دربایستهای[مایحتاج] زندگانی (که ما آن را «نبرد با سپهر» مینامیم) ، و دیگری کوشش در برابر همجنسان برای پیش افتادن از ایشان و بهرهی بیشتر بردن ، و یا برای جلوگیری از پیش افتادن دیگران و بهرهی بیشتر بردن ایشان (که ما این را هم «نبرد آدمیان» میخوانیم).
روشنتر گویم : آدمی یک بار تخم میکارد ، یا درخت مینشاند ، یا پارچه میبافد ، یا خانه میسازد ، یا بچارهی بیماری میکوشد ، یا بکارهایی از اینگونه میپردازد ، اینها نبرد با سپهر است. یک بار هم مردی را فریفته پولش را میگیرد ، یا نیرنگی بکار برده کالای خود را ببهای گرانتر میفروشد ، و یا بناتوانی چیرگی نشان میدهد ، یا با زور خانهی کسی را از دستش درمیآورد ، یا در برابر اینگونه چیرگیها و بدیها ایستاده بنگهداری خود میکوشد ، اینها نیز نبرد با همجنسان میباشد.
اینهاست کارهایی که آدمیان در زندگانی میدارند. از این دو گونه است کوششهایی که میکنند.
هم باید دانست این دو کوشش ، یا این دو نبرد ، یکی نیست. نبرد با سپهر نبرد ورجاوندیست (1) و مایهی آبادی جهان میباشد که هرچه بیشتر ، بهتر. نبرد با همجنسان نبرد پتیارهایست و مایهی رنج و گرفتاری میباشد که هرچه کمتر ، بهتر.
کسانی اگر نیک اندیشند ، بیشتر رنجهای زندگانی یا گرفتاریهای جهان ، نتیجهی این پتیارهی نبرد با همجنسان است. اینهمه جنگها و ویرانیها از آن برمیخیزد ، بینوایی و گرسنگی ملیونها و صدملیونها کسان از آن پدید میآید ، کشاکشها درمیان خانوادهها از آن سر میزند ، این دویدنها و کوششهای روزانه بیش از همه در راه آن میباشد. کوتاهتر گویم : اگر رنجهای زندگی را بصد بخش گردانیم ، نودش از این پتیارهی نبرد آدمیان برمیخیزد. ما این را در [کتابِ] «ورجاوندْبنیاد» و دیگر جاها گشادهتر و روشنتر نوشتهایم. در اینجا بکوتاهی یادی از آن کردم.
پابرگی :
1ـ ورجاوند = ارجمند از دیدهی خداشناسی و دین ، مقدس ـ ویراینده
🔸 نشست یکم (تکهی هشت)
باید دانست آدمیان در زندگانی دو گونه کوشش دارند : یکی در برابر سپهر برای بدست آوردن دربایستهای[مایحتاج] زندگانی (که ما آن را «نبرد با سپهر» مینامیم) ، و دیگری کوشش در برابر همجنسان برای پیش افتادن از ایشان و بهرهی بیشتر بردن ، و یا برای جلوگیری از پیش افتادن دیگران و بهرهی بیشتر بردن ایشان (که ما این را هم «نبرد آدمیان» میخوانیم).
روشنتر گویم : آدمی یک بار تخم میکارد ، یا درخت مینشاند ، یا پارچه میبافد ، یا خانه میسازد ، یا بچارهی بیماری میکوشد ، یا بکارهایی از اینگونه میپردازد ، اینها نبرد با سپهر است. یک بار هم مردی را فریفته پولش را میگیرد ، یا نیرنگی بکار برده کالای خود را ببهای گرانتر میفروشد ، و یا بناتوانی چیرگی نشان میدهد ، یا با زور خانهی کسی را از دستش درمیآورد ، یا در برابر اینگونه چیرگیها و بدیها ایستاده بنگهداری خود میکوشد ، اینها نیز نبرد با همجنسان میباشد.
اینهاست کارهایی که آدمیان در زندگانی میدارند. از این دو گونه است کوششهایی که میکنند.
هم باید دانست این دو کوشش ، یا این دو نبرد ، یکی نیست. نبرد با سپهر نبرد ورجاوندیست (1) و مایهی آبادی جهان میباشد که هرچه بیشتر ، بهتر. نبرد با همجنسان نبرد پتیارهایست و مایهی رنج و گرفتاری میباشد که هرچه کمتر ، بهتر.
کسانی اگر نیک اندیشند ، بیشتر رنجهای زندگانی یا گرفتاریهای جهان ، نتیجهی این پتیارهی نبرد با همجنسان است. اینهمه جنگها و ویرانیها از آن برمیخیزد ، بینوایی و گرسنگی ملیونها و صدملیونها کسان از آن پدید میآید ، کشاکشها درمیان خانوادهها از آن سر میزند ، این دویدنها و کوششهای روزانه بیش از همه در راه آن میباشد. کوتاهتر گویم : اگر رنجهای زندگی را بصد بخش گردانیم ، نودش از این پتیارهی نبرد آدمیان برمیخیزد. ما این را در [کتابِ] «ورجاوندْبنیاد» و دیگر جاها گشادهتر و روشنتر نوشتهایم. در اینجا بکوتاهی یادی از آن کردم.
پابرگی :
1ـ ورجاوند = ارجمند از دیدهی خداشناسی و دین ، مقدس ـ ویراینده
کار و پیشه و پول - گفتار چهارم.pdf
340.4 KB
🔸 کار و پیشه و پول
🔹 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست.
(همهی تکهها در یک فایل)
🔹 گفتار چهارم : پول وسیلهی معاوضه است ، ثروت نیست.
(همهی تکهها در یک فایل)
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 2)
پس چون آدمها یکسان نیستند و دانستهها و کوششهاشان هم یکسان نیست ، در برخورداری از امکانات جهان و از خوشیهای زندگانی هم نمیشود که یکسان باشند. در این باره راه عادلانه آنست که هم شایستگی خدادادی ، و هم اندازهی کوشش هر کسی در نظر گرفته شود و قانون این باشد که «هر کسی میتواند به اندازهی شایستگی خود از داشتهها و خوشیهای جهان برخوردار شود» ، روشنتر بگویم : هر کسی هر اندازه که به آبادی جهان و گردش چرخ زندگانی اجتماعی کمک میکند به همان اندازه میتواند برخوردار باشد. بله راه عادلانه و قانون عادلانه اینست و کاری که باید کرد آنست که این قانون به اجرا درآید.
آمدیم بر سر آنکه این سهم دادن یا سهم بردن از چه راه انجام شود و سهم هر کسی چگونه بدست او برسد؟.. در این باره آنچه ما میدانیم خرید و فروش ، یا بازار و تجارت که گفتیم ، خود راهی برای تقسیم شدن کالاها و سهم یافتن هر کسی یا هر خانوادهای میباشد.
شما خوب فکر کنید که ما اگر بخواهیم یک روز دروازههای شهر تهران را ببندیم و هرچه بار از بیرون میآید در یک میدانی پایین بیاوریم و هرچه رسیده است ، از روغن و غله و هیزم و زغال و برنج و چیت و پارچه و قند و شکر و میوهها و مانند اینها که شمردنش به درازی خواهد کشید ، در یک جا پهلوی هم بگذاریم و هرچه در شهر ساخته و تهیه شده از کفش و کلاه و رخت و فرش و ظروف مسی و بسیار مانند اینها ، بیرون برده پهلوی هم بگذاریم ، و آن وقت آغاز کنیم آنها را بخانوادهها تقسیم کردن و به هر یکی سهمی دادن ـ روشنست که برای چنین کاری هزار نفر بیشتر کارمند نیاز خواهیم داشت و هر اندازه که ملاحظه کنیم و بیشتر بکوشیم باز کار را آنطور که میبایست به انجام نخواهیم رسانید. گذشته از آنکه بسیار چیزهاست که تقسیمشدنی نیست و یقیناً مشکلات بسیاری به وجود خواهد آمد.
در حالی که الان از راه خرید و فروش ، همان کالاها روزانه خودبخود به خانوادهها تقسیم میشود بیآنکه مشکلی به وجود بیاید. اینست میگوییم : خرید و فروش خود راهی برای تقسیم شدن کالاها است.
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 2)
پس چون آدمها یکسان نیستند و دانستهها و کوششهاشان هم یکسان نیست ، در برخورداری از امکانات جهان و از خوشیهای زندگانی هم نمیشود که یکسان باشند. در این باره راه عادلانه آنست که هم شایستگی خدادادی ، و هم اندازهی کوشش هر کسی در نظر گرفته شود و قانون این باشد که «هر کسی میتواند به اندازهی شایستگی خود از داشتهها و خوشیهای جهان برخوردار شود» ، روشنتر بگویم : هر کسی هر اندازه که به آبادی جهان و گردش چرخ زندگانی اجتماعی کمک میکند به همان اندازه میتواند برخوردار باشد. بله راه عادلانه و قانون عادلانه اینست و کاری که باید کرد آنست که این قانون به اجرا درآید.
آمدیم بر سر آنکه این سهم دادن یا سهم بردن از چه راه انجام شود و سهم هر کسی چگونه بدست او برسد؟.. در این باره آنچه ما میدانیم خرید و فروش ، یا بازار و تجارت که گفتیم ، خود راهی برای تقسیم شدن کالاها و سهم یافتن هر کسی یا هر خانوادهای میباشد.
شما خوب فکر کنید که ما اگر بخواهیم یک روز دروازههای شهر تهران را ببندیم و هرچه بار از بیرون میآید در یک میدانی پایین بیاوریم و هرچه رسیده است ، از روغن و غله و هیزم و زغال و برنج و چیت و پارچه و قند و شکر و میوهها و مانند اینها که شمردنش به درازی خواهد کشید ، در یک جا پهلوی هم بگذاریم و هرچه در شهر ساخته و تهیه شده از کفش و کلاه و رخت و فرش و ظروف مسی و بسیار مانند اینها ، بیرون برده پهلوی هم بگذاریم ، و آن وقت آغاز کنیم آنها را بخانوادهها تقسیم کردن و به هر یکی سهمی دادن ـ روشنست که برای چنین کاری هزار نفر بیشتر کارمند نیاز خواهیم داشت و هر اندازه که ملاحظه کنیم و بیشتر بکوشیم باز کار را آنطور که میبایست به انجام نخواهیم رسانید. گذشته از آنکه بسیار چیزهاست که تقسیمشدنی نیست و یقیناً مشکلات بسیاری به وجود خواهد آمد.
در حالی که الان از راه خرید و فروش ، همان کالاها روزانه خودبخود به خانوادهها تقسیم میشود بیآنکه مشکلی به وجود بیاید. اینست میگوییم : خرید و فروش خود راهی برای تقسیم شدن کالاها است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دشمنان نهان (تکهی 3)
باشد شما میدانید که یک مهنامهنویسی در تهران از پارسال پیاپی در نوشتههای خود بما نیش میزند و واژههایی را که ما گزاردهایم و کارهایی را که در راه آراستن زبان کردهایم بریشخند میگزارد. ما میجستیم که درد این مرد چیست؟. چرا از راه ریشخند و نیشزنی پیش آمده؟. (1) اگر بکارهای ما ایرادی دارد چرا با زبان ساده و دانشمندانه نمینویسد؟. بتازگی دانستهایم درد آقای دانشمند آنست که آراستگیها که ما در زبان فارسی پدید میآوریم هنوز در زبانهای اروپایی بکار بسته نشده. این گستاخی بزرگیست که ما کردهایم و از اروپاییان جلوتر افتادهایم. آری درد آقای دانشمند اینست و خود او بزبان آورده. در جایی که وزیران چنان باشند چرا دانشمندان چنین نباشند؟!. (2)
آن رفتار پستی که شش سال پیش در آغاز جنگ اروپا از بسیار ایرانیان دربارهی هیتلر دیده میشد جز نتیجهی این بیماری ناپاک نمیبود. (3) آنان بر این گمانند که رهایی ایران باید از بیرون بیاید. از خود ایران نتواند بود. (4) مردان بیارج با کوششهایی که ما میکنیم دشمنی مینمایند و کارشکنی میکنند ، و چون سراغ یک جاسوس آلمانی را گرفتند بدیدن او میشتابند و بنقشههای کودکانهای میپردازند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ ریشخند و دشمنی نمودن به «زبان پاک» کمابیش تا سال 57 شنیده میشد و از قلم برخی نویسندگان میتراوید. ولی از آن پس چون مردم گرایش بیشتری به زبان فارسی نشان دادند و واژهها و عبارتهای بسیاری را که در زبان پاک بکار میرود خود بکار بردهاند ، امروز مخالفت یا دشمنی با این شیوهی نویسش کم دیده میشود بلکه بسیاری نیز بآن گراییدهاند.
2ـ یکی از این دانشمندان که به وزیری نیز رسیده ، باین درد دچار بوده و از زور رشک و همچنین پست گرفتن پایگاه خود و توده ، در نوشتهای به کوششهای «زبان پاک» بدینسان ایراد گرفته : «اگر عیب زبانی این است [روان نبودن قاعدهها] ، خداوند هنوز زبان بیعیب در روی زمین نیافریده است و ملتهای بزرگ جهان ... هنوز نتوانستهاند افعال بیقاعدهی زبان خود را ... منظم کنند». معنی گفتهی او آنکه چون ملتهای بزرگ جهان هنوز نتوانستهاند زبان خود را از نابسامانیها بپیرایند ، ما نیز نباید بآن کوشیم! نباید گستاخی کنیم! این همان دردیست که آن یگانهمرد در اینجا بازمینماید.
آیا چه پاسخی میداد اگر میپرسیدند : «آقای وزیر ، استاد زبان! زبان را خدا آفریده یا مردمان؟! گرفتیم که خدا آفریده. او اتومبیل و کشتی و هواپیما را نیز نیافریده. آیا چون او تنها پا را آفریده ، آدمی نمیبایست اینها را بسازد؟!».
چون «وزیر دانشمند» از سال 1322 در مهنامهای به کار گفتارنویسی آغاز کرده و تاریخ این نوشتهی او را سال 1323 نوشتهاند ، این تواند بود که اشارهی کسروی بهمین مرد باشد.
این بیماری «خودپستپنداری» که نویسنده در اینجا بازمینماید ، تنها در این زمینه نیست. بسیاری از دولتیان بلندجایگاه ایران در سدهی اخیر نیز چون خود را پستتر از غربیان گرفتهاند همیشه با چنین اندیشهای تن بزیردستی داده تصمیمهای زبونانه گرفته مستقیم یا نامستقیم از میدان یافتن مردم جلو گرفتهاند.
همچنین نشانههایی از این بیماری را میتوان در جنبندگان سیاسی نیز دید. اینها که بکوششهای کسروی و یارانش نزدیک نیامده بیپروایی کرده از همان دور به ایرادگیریهای بیدلیلی زبان گشادهاند. پارهای از آنها بهانه آوردهاند که کوششهای او نه سیاسی بلکه «دینی و فرهنگی» و در نتیجه ناکارآمد بوده ولی از آنسو سخنان «هانا آرنت» و «سارتر» و «کافکا» و «راسل» و مانندگان ایشان را چون غربی بودهاند دُرّ و گوهر پنداشته پیاپی با آب و تاب برخ این و آن کشیدهاند. با اینهمه اگر شما باینان بگویید : «بسیار نیک ، راهی که کسروی گشاده را کنار گزاردیم ، خود شما چه راهی برای رهایی توده از این بدبختیها میدانید و نشان میدهید؟!» ، بیگمان باشید راه روشنی نمیدانند و نشان نتوانند داد و تنها گیجسر و سرگردان سخنانی میرانند.
3ـ اینها را آلمانوفیل یا گرمنوفیل مینامیدند. یک دسته از ایشان از این راه فریب تبلیغ نازیها را خورده بودند که آنها ایرانیان را آریایی و همنژاد خود شمرده دیگر نژادها را پستتر میگیرند. یک دستهی دیگر نیز هیتلر را هوادار اسلام دانسته در آن آرزو بودند که او کشورهای مسلمان و از جمله ایران را از دست «حکام جور» بگیرد و اسلام را زنده گرداند. یکی از آنها «آیتالله» کاشانی بود.
4ـ فراموش نشده که چون رئیسجمهور آمریکا ، بوشِ پسر ، ایران را بیم جنگ میداد بسیاری از ایرانیان در آن زمان از اینکه آمریکا با ایران جنگ خواهد کرد و بدینسان ملایان ناچار بدست شستن از حکومت خواهند شد خوشحالی مینمودند!
🔸 دشمنان نهان (تکهی 3)
باشد شما میدانید که یک مهنامهنویسی در تهران از پارسال پیاپی در نوشتههای خود بما نیش میزند و واژههایی را که ما گزاردهایم و کارهایی را که در راه آراستن زبان کردهایم بریشخند میگزارد. ما میجستیم که درد این مرد چیست؟. چرا از راه ریشخند و نیشزنی پیش آمده؟. (1) اگر بکارهای ما ایرادی دارد چرا با زبان ساده و دانشمندانه نمینویسد؟. بتازگی دانستهایم درد آقای دانشمند آنست که آراستگیها که ما در زبان فارسی پدید میآوریم هنوز در زبانهای اروپایی بکار بسته نشده. این گستاخی بزرگیست که ما کردهایم و از اروپاییان جلوتر افتادهایم. آری درد آقای دانشمند اینست و خود او بزبان آورده. در جایی که وزیران چنان باشند چرا دانشمندان چنین نباشند؟!. (2)
آن رفتار پستی که شش سال پیش در آغاز جنگ اروپا از بسیار ایرانیان دربارهی هیتلر دیده میشد جز نتیجهی این بیماری ناپاک نمیبود. (3) آنان بر این گمانند که رهایی ایران باید از بیرون بیاید. از خود ایران نتواند بود. (4) مردان بیارج با کوششهایی که ما میکنیم دشمنی مینمایند و کارشکنی میکنند ، و چون سراغ یک جاسوس آلمانی را گرفتند بدیدن او میشتابند و بنقشههای کودکانهای میپردازند.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ ریشخند و دشمنی نمودن به «زبان پاک» کمابیش تا سال 57 شنیده میشد و از قلم برخی نویسندگان میتراوید. ولی از آن پس چون مردم گرایش بیشتری به زبان فارسی نشان دادند و واژهها و عبارتهای بسیاری را که در زبان پاک بکار میرود خود بکار بردهاند ، امروز مخالفت یا دشمنی با این شیوهی نویسش کم دیده میشود بلکه بسیاری نیز بآن گراییدهاند.
2ـ یکی از این دانشمندان که به وزیری نیز رسیده ، باین درد دچار بوده و از زور رشک و همچنین پست گرفتن پایگاه خود و توده ، در نوشتهای به کوششهای «زبان پاک» بدینسان ایراد گرفته : «اگر عیب زبانی این است [روان نبودن قاعدهها] ، خداوند هنوز زبان بیعیب در روی زمین نیافریده است و ملتهای بزرگ جهان ... هنوز نتوانستهاند افعال بیقاعدهی زبان خود را ... منظم کنند». معنی گفتهی او آنکه چون ملتهای بزرگ جهان هنوز نتوانستهاند زبان خود را از نابسامانیها بپیرایند ، ما نیز نباید بآن کوشیم! نباید گستاخی کنیم! این همان دردیست که آن یگانهمرد در اینجا بازمینماید.
آیا چه پاسخی میداد اگر میپرسیدند : «آقای وزیر ، استاد زبان! زبان را خدا آفریده یا مردمان؟! گرفتیم که خدا آفریده. او اتومبیل و کشتی و هواپیما را نیز نیافریده. آیا چون او تنها پا را آفریده ، آدمی نمیبایست اینها را بسازد؟!».
چون «وزیر دانشمند» از سال 1322 در مهنامهای به کار گفتارنویسی آغاز کرده و تاریخ این نوشتهی او را سال 1323 نوشتهاند ، این تواند بود که اشارهی کسروی بهمین مرد باشد.
این بیماری «خودپستپنداری» که نویسنده در اینجا بازمینماید ، تنها در این زمینه نیست. بسیاری از دولتیان بلندجایگاه ایران در سدهی اخیر نیز چون خود را پستتر از غربیان گرفتهاند همیشه با چنین اندیشهای تن بزیردستی داده تصمیمهای زبونانه گرفته مستقیم یا نامستقیم از میدان یافتن مردم جلو گرفتهاند.
همچنین نشانههایی از این بیماری را میتوان در جنبندگان سیاسی نیز دید. اینها که بکوششهای کسروی و یارانش نزدیک نیامده بیپروایی کرده از همان دور به ایرادگیریهای بیدلیلی زبان گشادهاند. پارهای از آنها بهانه آوردهاند که کوششهای او نه سیاسی بلکه «دینی و فرهنگی» و در نتیجه ناکارآمد بوده ولی از آنسو سخنان «هانا آرنت» و «سارتر» و «کافکا» و «راسل» و مانندگان ایشان را چون غربی بودهاند دُرّ و گوهر پنداشته پیاپی با آب و تاب برخ این و آن کشیدهاند. با اینهمه اگر شما باینان بگویید : «بسیار نیک ، راهی که کسروی گشاده را کنار گزاردیم ، خود شما چه راهی برای رهایی توده از این بدبختیها میدانید و نشان میدهید؟!» ، بیگمان باشید راه روشنی نمیدانند و نشان نتوانند داد و تنها گیجسر و سرگردان سخنانی میرانند.
3ـ اینها را آلمانوفیل یا گرمنوفیل مینامیدند. یک دسته از ایشان از این راه فریب تبلیغ نازیها را خورده بودند که آنها ایرانیان را آریایی و همنژاد خود شمرده دیگر نژادها را پستتر میگیرند. یک دستهی دیگر نیز هیتلر را هوادار اسلام دانسته در آن آرزو بودند که او کشورهای مسلمان و از جمله ایران را از دست «حکام جور» بگیرد و اسلام را زنده گرداند. یکی از آنها «آیتالله» کاشانی بود.
4ـ فراموش نشده که چون رئیسجمهور آمریکا ، بوشِ پسر ، ایران را بیم جنگ میداد بسیاری از ایرانیان در آن زمان از اینکه آمریکا با ایران جنگ خواهد کرد و بدینسان ملایان ناچار بدست شستن از حکومت خواهند شد خوشحالی مینمودند!
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی 9)
اکنون سخن در آنست که مادیگری با بدآموزیهای خود ، این نبرد را بسیار سختتر گردانیده. همیشه کوششهای نیکخواهان جهان بکاستن از سختی آن میبوده. ولی مادیگری اروپا بسختی آن افزوده ، و این یکی از هودههای زیانمند دانشها بوده.
اما ماشینهای ریسندگی و بافندگی و کارندگی و راهآهن و تلگراف و تلفن و اتومبیل و دیگر اینگونه افزارها ، راستیرا داستان آنها چیستانی[معما] گردیده. چیستانی که کم کسی پی به رازش تواند برد.
این افزارها از یکسو مایهی آسانی کارهای آدمیانست و ما با دیده میبینیم که راهی را که از اینجا تا تبریز ، چهل سال پیش با اسب در هفده و هجده روز پیمودندی ، اکنون با اتومبیل در هفده و هجده ساعت میپیمایند و با هواپیما در دو ساعت بپایان میرسانند. مادران ما جفتی جوراب را با دست در چهار و پنج روز بافتندی. اکنون دختران ما با ماشین در یک روز هشتاد جفت جوراب بافته بیرون میریزند. در دیگر جاها نیز چنینست و این ماشینها در هر رشته مایهی آسانی کارهاست.
از یکسو هم اینها در هر کشوری یا شهری که بکار افتاده بدشواری زندگانی افزوده گرفتاری مردم را بیشتر گردانیده. این نیز چیزیست که با دیده میبینیم و خود آزمودهایم.
پس راز کار چیست؟.. راز کار آنست که این ماشینها و افزارها چنانکه در نبرد با سپهر بکار میرود ، در نبرد آدمیان با یکدیگر نیز بکار برده میشود ، و اینست چنانکه از یکسو سودمند است و مایهی آسانی کار میباشد ، از سوی دیگر زیانمند است و بسختی نبرد آدمیان و بدشواری زندگانی میافزاید. مثلاً همان ماشین کارندگی ، از اینرو که زمین را شخم میکند و تخم میپاشد و از رنج آدمی میکاهد ، سودمند است. ولی سخن در آنست که کارندگان باین بس نمیکنند و از ماشین نامبرده نتیجهی دیگری برمیدارند. بدینسان که هر یکی از ایشان زمینهای بسیار پهناوری را (که با بیل دستی یا با خیش گاوی شخم کردن و تخم افکندن نتوانستی) بدستیاری آن ماشین ، شخم میکند و تخم میافکند و پس از چند ماهی غلهی بسیار انبوهی بدست میآورد. در حالی که کشاورزان بیسرمایه که ماشین نمیتوانند خرید ، بیکار میمانند و گرفتار بینوایی و گرسنگی میگردند.
همینست حال دیگر ماشینها که هر یکی بیش از همه در راه چیرگی به ماشیننداران بکار میرود ، و هر یکی افزاری در دست آزمندان و ستمگران میباشد.
🔸 نشست یکم (تکهی 9)
اکنون سخن در آنست که مادیگری با بدآموزیهای خود ، این نبرد را بسیار سختتر گردانیده. همیشه کوششهای نیکخواهان جهان بکاستن از سختی آن میبوده. ولی مادیگری اروپا بسختی آن افزوده ، و این یکی از هودههای زیانمند دانشها بوده.
اما ماشینهای ریسندگی و بافندگی و کارندگی و راهآهن و تلگراف و تلفن و اتومبیل و دیگر اینگونه افزارها ، راستیرا داستان آنها چیستانی[معما] گردیده. چیستانی که کم کسی پی به رازش تواند برد.
این افزارها از یکسو مایهی آسانی کارهای آدمیانست و ما با دیده میبینیم که راهی را که از اینجا تا تبریز ، چهل سال پیش با اسب در هفده و هجده روز پیمودندی ، اکنون با اتومبیل در هفده و هجده ساعت میپیمایند و با هواپیما در دو ساعت بپایان میرسانند. مادران ما جفتی جوراب را با دست در چهار و پنج روز بافتندی. اکنون دختران ما با ماشین در یک روز هشتاد جفت جوراب بافته بیرون میریزند. در دیگر جاها نیز چنینست و این ماشینها در هر رشته مایهی آسانی کارهاست.
از یکسو هم اینها در هر کشوری یا شهری که بکار افتاده بدشواری زندگانی افزوده گرفتاری مردم را بیشتر گردانیده. این نیز چیزیست که با دیده میبینیم و خود آزمودهایم.
پس راز کار چیست؟.. راز کار آنست که این ماشینها و افزارها چنانکه در نبرد با سپهر بکار میرود ، در نبرد آدمیان با یکدیگر نیز بکار برده میشود ، و اینست چنانکه از یکسو سودمند است و مایهی آسانی کار میباشد ، از سوی دیگر زیانمند است و بسختی نبرد آدمیان و بدشواری زندگانی میافزاید. مثلاً همان ماشین کارندگی ، از اینرو که زمین را شخم میکند و تخم میپاشد و از رنج آدمی میکاهد ، سودمند است. ولی سخن در آنست که کارندگان باین بس نمیکنند و از ماشین نامبرده نتیجهی دیگری برمیدارند. بدینسان که هر یکی از ایشان زمینهای بسیار پهناوری را (که با بیل دستی یا با خیش گاوی شخم کردن و تخم افکندن نتوانستی) بدستیاری آن ماشین ، شخم میکند و تخم میافکند و پس از چند ماهی غلهی بسیار انبوهی بدست میآورد. در حالی که کشاورزان بیسرمایه که ماشین نمیتوانند خرید ، بیکار میمانند و گرفتار بینوایی و گرسنگی میگردند.
همینست حال دیگر ماشینها که هر یکی بیش از همه در راه چیرگی به ماشیننداران بکار میرود ، و هر یکی افزاری در دست آزمندان و ستمگران میباشد.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 3)
یکی از مباحثی که در میانهی ما و دانشمندان سوسیالیستی است در این زمینه است که آنها بهتر دانستهاند در هر کشوری دولت کارها را بدست گیرد و مردم همه کارگر دولت باشند و برای او کار کنند و هرچه اینها تهیه میکنند و میسازند ، با دست دولت در میانشان تقسیم شود و به هر کسی سهمی برسد.
ولی ما میگوییم : این کار آزادی مردم را بیعلت از دستشان گرفتنست. آزادی مردم را گرفتنست در جایی که به آن نیاز نمیباشد. آن وقت این کار ضرر بزرگ دیگری نیز میتواند داشته باشد ، زیرا از استعدادها و نیروهای خدادادی مردم میتواند کم کند.
گذشته از اینها در آن حال دولت باید دستگاهی بزرگ برای تقسیم کارها و کسبها و گماشتن هر کسی به یک کاری و یا کسبی و نظارت به اندازهی کوشش هر کسی برپا کند و به یک دستگاه بزرگ دیگری برای تقسیم کالا و سهم دادن به مردم نیازمند باشد. در حالی که در آزادی کار به اینها نیاز نیست و چنانکه گفتیم تقسیم کالاها نیز از راه خرید و فروش انجام میگیرد.
چیزی که هست و همه میدانیم آنست که الان که در ایران و کشورهای دیگر کار و کسب آزاد است و تقسیم کالا از راه خرید و فروش انجام میگیرد ، عدالت در میان نیست. بلکه بیعدالتیهای بسیار آشکار در میانست. در همین تهران که مثال زدیم ما هر روز میبینیم فلان زحمتکش و کارگر که ده ساعت بیشتر رنج برده و نیروهای بدنی خود را به کار برده هنگام غروب با یک مَن نان در زیر بغل خود به خانه برمیگردد. در همان حال فلان «مدیر کل» که در همهی روز جز به کار کمی مشغول نبوده یا فلان تاجر که بیش از یک داد و ستد انجام نداده آسوده بخانهی خود برمیگردد و با زن و فرزندان بر سر سفرهی رنگین مینشینند. این یک نمونه از هزار جور بیعدالتیهایی است که در این جامعه در زمینهی برخورداری از داشتههای جهان و خوشیهای زندگانی در جریان است و ما آنها را میبینیم. در اروپا بیعدالتیهای بالاتر از این هست. رواج ماشین و احداث کارخانهها در آنجا پستی و بلندی را در میان ملتها هرچه بیشتر کرده.
همین بیعدالتیهاست که دانشمندان سوسیالیستی را به تکان آورده و به آن فکر (دربارهی دولتی بودن کارها و تقسیم کالاها را بدست دولت دادن) واداشته است. ولی ما میگوییم : بهتر است به این بیعدالتیهای زندگانی از راهش چاره کنیم تا نیاز به چنان کارهایی که آزادی مردم را گرفتن و بار دولت را بسیار سنگین کردنست نباشد.
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 3)
یکی از مباحثی که در میانهی ما و دانشمندان سوسیالیستی است در این زمینه است که آنها بهتر دانستهاند در هر کشوری دولت کارها را بدست گیرد و مردم همه کارگر دولت باشند و برای او کار کنند و هرچه اینها تهیه میکنند و میسازند ، با دست دولت در میانشان تقسیم شود و به هر کسی سهمی برسد.
ولی ما میگوییم : این کار آزادی مردم را بیعلت از دستشان گرفتنست. آزادی مردم را گرفتنست در جایی که به آن نیاز نمیباشد. آن وقت این کار ضرر بزرگ دیگری نیز میتواند داشته باشد ، زیرا از استعدادها و نیروهای خدادادی مردم میتواند کم کند.
گذشته از اینها در آن حال دولت باید دستگاهی بزرگ برای تقسیم کارها و کسبها و گماشتن هر کسی به یک کاری و یا کسبی و نظارت به اندازهی کوشش هر کسی برپا کند و به یک دستگاه بزرگ دیگری برای تقسیم کالا و سهم دادن به مردم نیازمند باشد. در حالی که در آزادی کار به اینها نیاز نیست و چنانکه گفتیم تقسیم کالاها نیز از راه خرید و فروش انجام میگیرد.
چیزی که هست و همه میدانیم آنست که الان که در ایران و کشورهای دیگر کار و کسب آزاد است و تقسیم کالا از راه خرید و فروش انجام میگیرد ، عدالت در میان نیست. بلکه بیعدالتیهای بسیار آشکار در میانست. در همین تهران که مثال زدیم ما هر روز میبینیم فلان زحمتکش و کارگر که ده ساعت بیشتر رنج برده و نیروهای بدنی خود را به کار برده هنگام غروب با یک مَن نان در زیر بغل خود به خانه برمیگردد. در همان حال فلان «مدیر کل» که در همهی روز جز به کار کمی مشغول نبوده یا فلان تاجر که بیش از یک داد و ستد انجام نداده آسوده بخانهی خود برمیگردد و با زن و فرزندان بر سر سفرهی رنگین مینشینند. این یک نمونه از هزار جور بیعدالتیهایی است که در این جامعه در زمینهی برخورداری از داشتههای جهان و خوشیهای زندگانی در جریان است و ما آنها را میبینیم. در اروپا بیعدالتیهای بالاتر از این هست. رواج ماشین و احداث کارخانهها در آنجا پستی و بلندی را در میان ملتها هرچه بیشتر کرده.
همین بیعدالتیهاست که دانشمندان سوسیالیستی را به تکان آورده و به آن فکر (دربارهی دولتی بودن کارها و تقسیم کالاها را بدست دولت دادن) واداشته است. ولی ما میگوییم : بهتر است به این بیعدالتیهای زندگانی از راهش چاره کنیم تا نیاز به چنان کارهایی که آزادی مردم را گرفتن و بار دولت را بسیار سنگین کردنست نباشد.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دشمنان نهان (تکهی 4)
در این باره داستانهای بسیاری هست که اگر بگویم سخن بدرازی خواهد کشید. نخست بار که من بودن چنین بیماری را در ایرانیان دریافتم هنگامی بود که درمیان جستجوهای تاریخی گاهی لغزشهایی از شرقشناسان پیدا کرده گفتارهایی در آن باره در روزنامهها میپراکندم. کسانی آن را گناهی بزرگ از من میشناختند و زباندرازیها میکردند.
هنگامی کتابی را که لی استرینج (1) شرقشناس انگلیسی دربارهی «خلافت شرقی» نوشته بدست آورده یک بخش آن را که دربارهی خوزستان است با اندیشه خواندم. دیدم لغزشهای بسیاری پدیدار است. اینبود آنها را گفتاری گردانیدم که در مهنامهی «آینده» بچاپ رسد. کسانی ناخرسندی نموده بآقای دکتر افشار (دارندهی آینده) گفته بودند : «معقول نیست یک ایرانی به یک اروپایی ایراد پیدا کند. مسلماً نویسندهی این مقاله انگلیسی را خوب نمیفهمد و اشتباه از خود اوست». چون دکتر این را با من گفت ناچار شدم جملههای خود لی استرینج را بانگلیسی در پای ساتها[=صفحهها] بنویسم که اگر کسی را دربارهی معنی آنها ایرادی هست بگوید.
هنگامی که دربارهی تاریخ مازندران جستجوهایی میداشتم چهار کتاب را برسیدگی گزاردم که یکی هم ترجمهی کوتاهشدهی کتاب ابناسفندیار بود که مستر براون (2) کرده. در یک خواندن در آن ترجمه [صدو]چهلودو لغزش پیدا کردم. لغزشهای بسیار آشکار که همه را در دفتری گرد آورده بنزد آقای [محمد] قزوینی که دوست و همکار براون میبود فرستادم که باو برساند که اگر کتاب را دوباره چاپ کنند از آن لغزشها پیراسته باشد. آقای قزوینی ایراد گرفتن مرا به براون «دور از نزاکت» دانسته آن را نرسانیده بود که براون مُرد و از آن آگاه نگردید.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Guy Le Strange
2ـ Edward Granville Browne
🔸 دشمنان نهان (تکهی 4)
در این باره داستانهای بسیاری هست که اگر بگویم سخن بدرازی خواهد کشید. نخست بار که من بودن چنین بیماری را در ایرانیان دریافتم هنگامی بود که درمیان جستجوهای تاریخی گاهی لغزشهایی از شرقشناسان پیدا کرده گفتارهایی در آن باره در روزنامهها میپراکندم. کسانی آن را گناهی بزرگ از من میشناختند و زباندرازیها میکردند.
هنگامی کتابی را که لی استرینج (1) شرقشناس انگلیسی دربارهی «خلافت شرقی» نوشته بدست آورده یک بخش آن را که دربارهی خوزستان است با اندیشه خواندم. دیدم لغزشهای بسیاری پدیدار است. اینبود آنها را گفتاری گردانیدم که در مهنامهی «آینده» بچاپ رسد. کسانی ناخرسندی نموده بآقای دکتر افشار (دارندهی آینده) گفته بودند : «معقول نیست یک ایرانی به یک اروپایی ایراد پیدا کند. مسلماً نویسندهی این مقاله انگلیسی را خوب نمیفهمد و اشتباه از خود اوست». چون دکتر این را با من گفت ناچار شدم جملههای خود لی استرینج را بانگلیسی در پای ساتها[=صفحهها] بنویسم که اگر کسی را دربارهی معنی آنها ایرادی هست بگوید.
هنگامی که دربارهی تاریخ مازندران جستجوهایی میداشتم چهار کتاب را برسیدگی گزاردم که یکی هم ترجمهی کوتاهشدهی کتاب ابناسفندیار بود که مستر براون (2) کرده. در یک خواندن در آن ترجمه [صدو]چهلودو لغزش پیدا کردم. لغزشهای بسیار آشکار که همه را در دفتری گرد آورده بنزد آقای [محمد] قزوینی که دوست و همکار براون میبود فرستادم که باو برساند که اگر کتاب را دوباره چاپ کنند از آن لغزشها پیراسته باشد. آقای قزوینی ایراد گرفتن مرا به براون «دور از نزاکت» دانسته آن را نرسانیده بود که براون مُرد و از آن آگاه نگردید.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ Guy Le Strange
2ـ Edward Granville Browne
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی 10)
پس میباید گفت : دانشها از یکسو با بدآموزیهای مادیگری ، نفت بآتش آز و ستم و هوس آدمیان میپاشد و آزمندان و ستمگران و هوسبازان را دلیر و گستاخ میگرداند ، و از یکسو با ساختن ماشینها افزارهای کارگر[= مؤثر] بدست آنان میسپارد و از همینجاست که نبرد آدمیان را از هر باره سختتر و زندگانی آنان را از هر رو ، دشوارتر میگرداند.
چنانکه در خود اروپا که گهوارهی دانشهاست ، در سایهی همانها ، زندگانی بسیار دشوار گردیده و در سالهای پیش از جنگ بیکاران و گرسنگان در هر کشوری با ملیونها شمرده میشدند و اینها دستهها بسته در شهرها نمایش میدادند. سالانه چهارملیون کمابیش از گرسنگی مرده و یا از بیم چنان مرگی خود را میکشتند. در شهری همچون نیویورک شمارهی بچگان بیخانمان ویلگرد به سیصدهزار میرسید. در سایهی فشار زندگانی بسیاری از درسخواندگان و دانشمندان بدزدی و آدمکشی و کلاهبرداری برمیخاستند و دانشهای خود را در این راه بکار میبردند. اینها آگاهیهاییست که ما از این راه دور از روی تلگرافها و روزنامههای خودشان بدست آوردهایم.
فشار زندگانی بمردم اروپا چندان بوده که بسیاری از ایشان از شهریگری (تمدن) بیزاری مینمودند و از دانشها چشم پوشیده آرزوی بازگشت بزندگانی بیابانی هزار سال پیش را میداشتند. در هر کشوری گروهی برخاسته شهریگری را مایهی بدبختی آدمیان میشماردند و میکوشیدند که مردمان را به بیابانیگری بازگردانند. در این باره بکارهای شگفتآوری میپرداختند.
آمدیم بر سر جنگ : این جنگها بیش از همه پدیدآوردهی دانشهاست. زیرا گذشته از آنکه سررشتهداران دولتها نیز فریب مادیگری را خوردهاند و زندگانی را جز نبرد و کشاکش نمیشناسند و برای تودهی خود راهی جز چیرگی و زورآزمایی نمیدانند ، این نکته نیز در کار است که چون دانشها افزارهای جنگی بسیار پدید آوردهاند ، هر یکی از دولتهای بزرگ به پشتگرمی آن افزارها بآرزوی چیرگی بسراسر جهان افتاده و این یک آرمانی برای دولتهای بزرگ گردیده و بر سر همین آرمانست که پیاپی با همدیگر بجنگ میپردازند.
از آنسوی باز در سایهی دانشهاست که چون جنگی درمیگیرد در اندکزمانی بهمه جای جهان ـ از آسیا و آفریکا و اقیانوسیا و آمریکا ـ دامنه مییابد و جهانگیر میگردد. همچنان در سایهی دانشهاست که نه تنها در روی زمین ، بلکه در هوا و دریا و زیر دریا نیز ، پیکار و کشتار رواج مییابد ، و گزند جنگ ویژهی جنگجویان نبوده ، مردم بییکسو[= بیطرف] و بیگناه ، بلکه زنان و بچگان نیز گزندها مییابند.
جنگ از نخست درمیان آدمیان میبوده. ولی آن جنگها کجا و این جنگها کجاست؟!. اگر آنها جنگ میبوده ، پس اینها چیست؟!.
🔸 نشست یکم (تکهی 10)
پس میباید گفت : دانشها از یکسو با بدآموزیهای مادیگری ، نفت بآتش آز و ستم و هوس آدمیان میپاشد و آزمندان و ستمگران و هوسبازان را دلیر و گستاخ میگرداند ، و از یکسو با ساختن ماشینها افزارهای کارگر[= مؤثر] بدست آنان میسپارد و از همینجاست که نبرد آدمیان را از هر باره سختتر و زندگانی آنان را از هر رو ، دشوارتر میگرداند.
چنانکه در خود اروپا که گهوارهی دانشهاست ، در سایهی همانها ، زندگانی بسیار دشوار گردیده و در سالهای پیش از جنگ بیکاران و گرسنگان در هر کشوری با ملیونها شمرده میشدند و اینها دستهها بسته در شهرها نمایش میدادند. سالانه چهارملیون کمابیش از گرسنگی مرده و یا از بیم چنان مرگی خود را میکشتند. در شهری همچون نیویورک شمارهی بچگان بیخانمان ویلگرد به سیصدهزار میرسید. در سایهی فشار زندگانی بسیاری از درسخواندگان و دانشمندان بدزدی و آدمکشی و کلاهبرداری برمیخاستند و دانشهای خود را در این راه بکار میبردند. اینها آگاهیهاییست که ما از این راه دور از روی تلگرافها و روزنامههای خودشان بدست آوردهایم.
فشار زندگانی بمردم اروپا چندان بوده که بسیاری از ایشان از شهریگری (تمدن) بیزاری مینمودند و از دانشها چشم پوشیده آرزوی بازگشت بزندگانی بیابانی هزار سال پیش را میداشتند. در هر کشوری گروهی برخاسته شهریگری را مایهی بدبختی آدمیان میشماردند و میکوشیدند که مردمان را به بیابانیگری بازگردانند. در این باره بکارهای شگفتآوری میپرداختند.
آمدیم بر سر جنگ : این جنگها بیش از همه پدیدآوردهی دانشهاست. زیرا گذشته از آنکه سررشتهداران دولتها نیز فریب مادیگری را خوردهاند و زندگانی را جز نبرد و کشاکش نمیشناسند و برای تودهی خود راهی جز چیرگی و زورآزمایی نمیدانند ، این نکته نیز در کار است که چون دانشها افزارهای جنگی بسیار پدید آوردهاند ، هر یکی از دولتهای بزرگ به پشتگرمی آن افزارها بآرزوی چیرگی بسراسر جهان افتاده و این یک آرمانی برای دولتهای بزرگ گردیده و بر سر همین آرمانست که پیاپی با همدیگر بجنگ میپردازند.
از آنسوی باز در سایهی دانشهاست که چون جنگی درمیگیرد در اندکزمانی بهمه جای جهان ـ از آسیا و آفریکا و اقیانوسیا و آمریکا ـ دامنه مییابد و جهانگیر میگردد. همچنان در سایهی دانشهاست که نه تنها در روی زمین ، بلکه در هوا و دریا و زیر دریا نیز ، پیکار و کشتار رواج مییابد ، و گزند جنگ ویژهی جنگجویان نبوده ، مردم بییکسو[= بیطرف] و بیگناه ، بلکه زنان و بچگان نیز گزندها مییابند.
جنگ از نخست درمیان آدمیان میبوده. ولی آن جنگها کجا و این جنگها کجاست؟!. اگر آنها جنگ میبوده ، پس اینها چیست؟!.
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 4)
همانطور که گفتیم : در این زمینه راه عادلانه که فهم و خرد بما نشان میدهد آنست که در یک جامعه هر کسی به اندازهی لیاقت خدادادی و به اندازهی کوشش خود از داشتهها و خوشیهای جهان برخوردار شود و بیشتر از آن نتواند. این یک قانون است که گمان نمیرود کسی تصدیق و یا قبول نکند. همانطور که گفتیم تنها کاری که باید کرد آنست که این قانون در میان ملتها به کار بسته شود و در جهان اجرا شود و آنچه ما میدانیم این کار به آسانی میتواند اجرا شود و مشکلاتی در برابر اجرا شدن این قانون عادلانه در پیش نمیباشد.
معنی روشن این قانون آنست که در یک توده کسی کار نکرده سهم نبرد و بیش از آنچه سزاوار اوست برخوردار نشود. بهتر بگوییم : کلاً از مفتخوری و زیادهجویی جلوگیری شود ، و باید برای این كار (جلوگیری از مفتخوری و زیادهجویی) چند چیز را در نظر گرفت و با شدت و پافشاری به اجرا گذاشت ، و من اینک آن چیزها را میشمارم :
1) کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند هر کاری را که برای خود بهتر میشناسد و آن را بهتر میتواند انجام بدهد (جز از کارهای بیهوده) پیش گیرد. کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند شایستگی خدادادی و دانشهایی که بدست آورده را نشان دهد و تا میتواند به کوشش و دلسوزی بپردازد.
2) از کارهای بیهوده که پیشتر شمردهایم ـ روضهخوانی و رماننویسی و ستایشگری و مداحی و نوحهخوانی و فالگیری و دعانویسی و ملایی و دست بدست گردانیدن کالاها (واسطهگری) و بسیار مانند اینها کلاً جلوگیری بشود. کسانی که به این کارها میپردازند کلاهبردار و مجرم شمرده شوند که اگر برنگشتند و دست برنداشتند مجازاتها داده شود.
3) مالکیت به معنی راستش شناخته شده زمینها جز در دست کشاورزان نباشد. هیچ کسی نتواند زمین را اجاره بدهد و از دسترنج کشاورزان زندگانی کند.
4) پول به معنی راست خود شناخته شده از رباخواری جلوگیری بشود. بکارهای بانکی ایراد نداریم. بانکها در کارهای دیگر خود آزاد باشند. ولی پول نزول دادن و از درآمد آن نان خوردن از میان برود.
چون از اینها در پیش از این گفتگو کردهایم در اینجا خلاصه یاد کردم و به شرح نیاز ندیدم. اینها راههای مفتخوریست که باید بسته شود.
5) کسانی که مزد میگیرند به اندازهی ارزش کارشان مزد تعیین شود. مثلاً امروز در میان ما خیاط مزد خوب میگیرد و زندگانیش به خوبی تأمین میشود. برخی از پزشكان که شناخته شدهاند مزد بیش از اندازه میگیرند که گذشته از آنکه با خوشیها زندگی میکنند پولاندوزی هم میکنند. از آن طرف هیزمشکن و چاهکن و خشتزن و مانند اینها مزدشان بسیار کمست. یک هیزمشکن که شش ساعت تبر میزند و کوفته میشود ، در این موقع گرانی بیش از صد ریال مزد نمیگیرد که تنها ناهار و شام او و خانوادهاش را میتواند تأمین کند ، برای رخت و دیگر چیزها سختی باید بکشد.
ما عادت کردهایم که به کارهای هیزمشکنی و چاهکنی و خشتزنی و مانند اینها اهمیت کم بگذاریم و مزدهای کم بدهیم. خود آن کارگران نیز همین حال را میدارند. ولی از نقطه نظر حقایق به کارهای آنها در زندگانی نیاز هست و باید اهمیتی که سزاوار است بگذاریم و مزدهایی که شایسته است تعیین کنیم.
مثلاً امروز در تهران که یک خانوادهی متوسط روزانه چهارصد ریال خرجدارد و با کمتر از آن نمیتواند زندگی کند و از طرف دیگر یک هیزمشکن در یک روز بیش از پانصد کیلو هیزم نمیتواند بشکند ، از اینرو ما باید حداقل به هر صد کیلویی هشتاد ریال مزد بدهیم (در حالی که امروز بیش از بیست ریال داده نمیشود). دیگر کارها نیز همین طور است.
🔸 گفتار ششم : هر کسی میتواند به اندازهی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکهی 4)
همانطور که گفتیم : در این زمینه راه عادلانه که فهم و خرد بما نشان میدهد آنست که در یک جامعه هر کسی به اندازهی لیاقت خدادادی و به اندازهی کوشش خود از داشتهها و خوشیهای جهان برخوردار شود و بیشتر از آن نتواند. این یک قانون است که گمان نمیرود کسی تصدیق و یا قبول نکند. همانطور که گفتیم تنها کاری که باید کرد آنست که این قانون در میان ملتها به کار بسته شود و در جهان اجرا شود و آنچه ما میدانیم این کار به آسانی میتواند اجرا شود و مشکلاتی در برابر اجرا شدن این قانون عادلانه در پیش نمیباشد.
معنی روشن این قانون آنست که در یک توده کسی کار نکرده سهم نبرد و بیش از آنچه سزاوار اوست برخوردار نشود. بهتر بگوییم : کلاً از مفتخوری و زیادهجویی جلوگیری شود ، و باید برای این كار (جلوگیری از مفتخوری و زیادهجویی) چند چیز را در نظر گرفت و با شدت و پافشاری به اجرا گذاشت ، و من اینک آن چیزها را میشمارم :
1) کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند هر کاری را که برای خود بهتر میشناسد و آن را بهتر میتواند انجام بدهد (جز از کارهای بیهوده) پیش گیرد. کار و کسب آزاد باشد که هر کسی بتواند شایستگی خدادادی و دانشهایی که بدست آورده را نشان دهد و تا میتواند به کوشش و دلسوزی بپردازد.
2) از کارهای بیهوده که پیشتر شمردهایم ـ روضهخوانی و رماننویسی و ستایشگری و مداحی و نوحهخوانی و فالگیری و دعانویسی و ملایی و دست بدست گردانیدن کالاها (واسطهگری) و بسیار مانند اینها کلاً جلوگیری بشود. کسانی که به این کارها میپردازند کلاهبردار و مجرم شمرده شوند که اگر برنگشتند و دست برنداشتند مجازاتها داده شود.
3) مالکیت به معنی راستش شناخته شده زمینها جز در دست کشاورزان نباشد. هیچ کسی نتواند زمین را اجاره بدهد و از دسترنج کشاورزان زندگانی کند.
4) پول به معنی راست خود شناخته شده از رباخواری جلوگیری بشود. بکارهای بانکی ایراد نداریم. بانکها در کارهای دیگر خود آزاد باشند. ولی پول نزول دادن و از درآمد آن نان خوردن از میان برود.
چون از اینها در پیش از این گفتگو کردهایم در اینجا خلاصه یاد کردم و به شرح نیاز ندیدم. اینها راههای مفتخوریست که باید بسته شود.
5) کسانی که مزد میگیرند به اندازهی ارزش کارشان مزد تعیین شود. مثلاً امروز در میان ما خیاط مزد خوب میگیرد و زندگانیش به خوبی تأمین میشود. برخی از پزشكان که شناخته شدهاند مزد بیش از اندازه میگیرند که گذشته از آنکه با خوشیها زندگی میکنند پولاندوزی هم میکنند. از آن طرف هیزمشکن و چاهکن و خشتزن و مانند اینها مزدشان بسیار کمست. یک هیزمشکن که شش ساعت تبر میزند و کوفته میشود ، در این موقع گرانی بیش از صد ریال مزد نمیگیرد که تنها ناهار و شام او و خانوادهاش را میتواند تأمین کند ، برای رخت و دیگر چیزها سختی باید بکشد.
ما عادت کردهایم که به کارهای هیزمشکنی و چاهکنی و خشتزنی و مانند اینها اهمیت کم بگذاریم و مزدهای کم بدهیم. خود آن کارگران نیز همین حال را میدارند. ولی از نقطه نظر حقایق به کارهای آنها در زندگانی نیاز هست و باید اهمیتی که سزاوار است بگذاریم و مزدهایی که شایسته است تعیین کنیم.
مثلاً امروز در تهران که یک خانوادهی متوسط روزانه چهارصد ریال خرجدارد و با کمتر از آن نمیتواند زندگی کند و از طرف دیگر یک هیزمشکن در یک روز بیش از پانصد کیلو هیزم نمیتواند بشکند ، از اینرو ما باید حداقل به هر صد کیلویی هشتاد ریال مزد بدهیم (در حالی که امروز بیش از بیست ریال داده نمیشود). دیگر کارها نیز همین طور است.
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامهی پیمان)
🔸 دشمنان نهان (تکهی 5)
یک مثل دیگر دربارهی این بیماری پلید زندگانی کولیان است. کولیان یا قِرِشمالان چنانکه در آسیا هستند در اروپا نیز میباشند ، و در همه جا شیوهی زندگیشان یکیست. در همه جا خود را جدا گرفته پایگاه پستی برای خود برگزیدهاند. در ایران میبینید که چادرنشین و کوچایند (1) و کارهاشان سبتفروشی (2) ، فالگیری ، جادوگری ، دزدی ، گداییست. در تبریز کوچهی ویژهای میدارند و کارهاشان همه زشتست.
در اروپا نیز همین حال را میدارند. خود را جدا گرفته بکارهای پستی میپردازند. پدیدآوردههای اروپاییان را ـ از تیاتر و سینما و مانند اینها ـ گرفته یک نمونهی پستی از آن برای خود درست کردهاند.
در ایران یک دسته از آنان «سوزمانی» نامیده میشوند که در کردستان زندگی میکنند. آنان نیز به همان حالند و پیشهشان زدن و رقصیدنست. بجایی که خوانده شوند زنان و مردان باهم رفته مردان تار و دف و مانند اینها نوازند و زنها برقصیدن پردازند. اگر خواهندهای باشد زنان از زشتکاری نیز باک ندارند.
در یک کتاب ترکی که در استانبول بچاپ رسیده دربارهی این سوزمانیها تکهی شگفتی خواندم. مینویسد : «به هر کجا که خوانند زنان و مردان باهم روند. زنان رقص کرده مردان بخواندن و نواختن پردازند. اگر کسی زنی را به نهانگاه خواست با خوشی پذیرند و بیآنکه از شوهرانشان پنهان دارند به هر کاری تن دردهند و پولی که گیرند بشوهرانشان دهند. ولی درمیان خودشان غیرت زنها را بسیار نگه دارند. اگر کسی با زن دیگری درآمیخت از کشتن او بازنایستند».
این نمونهایست که آدمی در پستی تا کجاها تواند رسید. این داستان شایندهی اینجا نمیبود. من ناچار شده بازگفتم. برای آنکه این بیماری پست را که دامنگیر بسیاری از مردمست نشان دهم ناچار شدم آن را یاد کنم. آن پیشوای حزب یا آن نمایندهی مجلس که دانسته و فهمیده بزیان کشور خود میکوشد تنها برای آنکه در نزد بیگانگان ارجمند باشد بسیار پستتر از آن مردان سوزمانیست. آن وزیر و نخستوزیر که یک توده را لگدمال میگرداند بسیار بیرگتر از ایشانست. مردک وزیر است و آشکاره بملایان رو میدهد و کشوری را برسوایی میکشاند ، و چون پرسیده میشود بهانه آورده میگوید : «سیاست چنینست ما گناه نداریم». کدام سیاست ای مردک؟!.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ کوچا = همیشه کوچنده
2ـ سبت ، گویش دیگری از سبد است.
🔸 دشمنان نهان (تکهی 5)
یک مثل دیگر دربارهی این بیماری پلید زندگانی کولیان است. کولیان یا قِرِشمالان چنانکه در آسیا هستند در اروپا نیز میباشند ، و در همه جا شیوهی زندگیشان یکیست. در همه جا خود را جدا گرفته پایگاه پستی برای خود برگزیدهاند. در ایران میبینید که چادرنشین و کوچایند (1) و کارهاشان سبتفروشی (2) ، فالگیری ، جادوگری ، دزدی ، گداییست. در تبریز کوچهی ویژهای میدارند و کارهاشان همه زشتست.
در اروپا نیز همین حال را میدارند. خود را جدا گرفته بکارهای پستی میپردازند. پدیدآوردههای اروپاییان را ـ از تیاتر و سینما و مانند اینها ـ گرفته یک نمونهی پستی از آن برای خود درست کردهاند.
در ایران یک دسته از آنان «سوزمانی» نامیده میشوند که در کردستان زندگی میکنند. آنان نیز به همان حالند و پیشهشان زدن و رقصیدنست. بجایی که خوانده شوند زنان و مردان باهم رفته مردان تار و دف و مانند اینها نوازند و زنها برقصیدن پردازند. اگر خواهندهای باشد زنان از زشتکاری نیز باک ندارند.
در یک کتاب ترکی که در استانبول بچاپ رسیده دربارهی این سوزمانیها تکهی شگفتی خواندم. مینویسد : «به هر کجا که خوانند زنان و مردان باهم روند. زنان رقص کرده مردان بخواندن و نواختن پردازند. اگر کسی زنی را به نهانگاه خواست با خوشی پذیرند و بیآنکه از شوهرانشان پنهان دارند به هر کاری تن دردهند و پولی که گیرند بشوهرانشان دهند. ولی درمیان خودشان غیرت زنها را بسیار نگه دارند. اگر کسی با زن دیگری درآمیخت از کشتن او بازنایستند».
این نمونهایست که آدمی در پستی تا کجاها تواند رسید. این داستان شایندهی اینجا نمیبود. من ناچار شده بازگفتم. برای آنکه این بیماری پست را که دامنگیر بسیاری از مردمست نشان دهم ناچار شدم آن را یاد کنم. آن پیشوای حزب یا آن نمایندهی مجلس که دانسته و فهمیده بزیان کشور خود میکوشد تنها برای آنکه در نزد بیگانگان ارجمند باشد بسیار پستتر از آن مردان سوزمانیست. آن وزیر و نخستوزیر که یک توده را لگدمال میگرداند بسیار بیرگتر از ایشانست. مردک وزیر است و آشکاره بملایان رو میدهد و کشوری را برسوایی میکشاند ، و چون پرسیده میشود بهانه آورده میگوید : «سیاست چنینست ما گناه نداریم». کدام سیاست ای مردک؟!.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ کوچا = همیشه کوچنده
2ـ سبت ، گویش دیگری از سبد است.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست یکم (تکهی 11)
از سخن خود دور نیفتیم : اینها گرفتاریهاییست که جهان را امروز پیش آمده ، گرفتاریهایی که مانندهی آنها را تاریخ ندیده. (1) کسانی که بقرن بیستم مینازند از اینها ناآگاهند. کسانی که دانشها را به رخ ما میکشند نمیدانند که همان دانشها چه گرههایی در کار و زندگانی پدید آورده.
در راه چارهجویی بهمین گرفتاریهاست که در خود اروپا تکاپوها درمیان دانشمندان و نیکخواهان پیدا شده و تکانهایی بنام سوسیالیزم یا کمونیزم یا مانند آنها نمایان گردیده. ولی اینها چارههای کوتاهیست و دردها را از ریشه نتواند برانداخت.
از آنسو گرفتاری تنها اینها نیست و یک گرفتاری بسیار بزرگ دیگری درمیانست. یک گرفتاری که دانشمندان و نیکخواهان جهان آن را ـ چندان که میبایست ـ نشناختهاند و کار آن را آسان شماردهاند. آن گرفتاری داستان دینهاست. دینهایی که میبودند و میباشند ، دینهای جهودیگری و مسیحیگری و اسلام و مانند اینها که در اروپا و آمریکا و آسیا و دیگر جا[ها] پراکنده میباشند.
ما دربارهی دین همیشه گفتگو داشتهایم و شما نیک میدانید که این دینها هر کدام بنیاد راستی داشته و یک دستگاه ارجدار میبوده. ولی با گذشت زمان آلودگیها در هر یکی از آنها پدید آمده و برخی از آنها بیکبار گوهر خود را از دست داده. با اینحال رویهمرفته آنها سودمند میبوده و هر یکی آیینی برای زندگانی دربر میداشته و مردمان را بهمدستی با یکدیگر و نیکخواهی برمیانگیخته و بدینسان از «نبرد آدمیان» که مایهی رنجهاست ، میکاهیده. این چیزیست که پرده برویش نتوان کشید.
بویژه دین اسلام که باندازهی دیگر دینها بهم نخورده ، تودههای بسیاری را با یک رشته آموزاکهای ستوده و سودمند راه میبُرد و به نیکخواهی و نیکوکاری با یکدیگر برمیانگیخت.
پابرگی :
1ـ اینها همه در زمان جنگ جهانی دوم و یک دهه پیش از آن بوده. آنهمه کشتهها و ویرانیها و نکبتها همه آسیب و بدبختی بود ولی یک سود داشت که غرب از آن درس گرفت و در زمینهی بیکاری و جنگ که دو گرفتاری بیمآور جهان میباشد به چارهجوییهایی برخاست. در زمینهی بیکاری و رفاه دستمزدبگیران جای خشنودی است که قانونهایی گزارده شد و یک آسودگی نسبی بهرهی مردمشان گردید. ولی از بحرانی که از سال 2008 در غرب نمودار گردید و تا امروز ادامه دارد ، دانسته شد که آنها نیز چارهی اساسی نیست و چارهجوییهای غربیان ریشهای نبوده. یک علت آن اینست که به «پستی و بلندی در زندگانی» چارهای نکردند (در پایان همین نشست در آن باره سخن رانده میشود). در زمینهی جنگ و کشاکشها و جلوگیری از آن نیز یکی از دستاوردها ، سازمان ملل متحد بود که افسوسمندانه از جنگ و کشاکشها جز اندکی نکاست. میتوان گفت درسی را که اروپاییان از آن جنگ گرفتند تنها برای خود بکار بستند : دیگر میان خود بجنگی برنخاستند ، بجای یک جنگ بزرگ یا جهانی درمیان خود ، در دهها کشور ناتوان دیگر آتش جنگهای تودهبرانداز برافروختند. هم از این رهگذر دمادم از آبرو و نفوذ سازمان ملل بویژه در سالهای اخیر کاستهاند. (ویراینده)
🔸 نشست یکم (تکهی 11)
از سخن خود دور نیفتیم : اینها گرفتاریهاییست که جهان را امروز پیش آمده ، گرفتاریهایی که مانندهی آنها را تاریخ ندیده. (1) کسانی که بقرن بیستم مینازند از اینها ناآگاهند. کسانی که دانشها را به رخ ما میکشند نمیدانند که همان دانشها چه گرههایی در کار و زندگانی پدید آورده.
در راه چارهجویی بهمین گرفتاریهاست که در خود اروپا تکاپوها درمیان دانشمندان و نیکخواهان پیدا شده و تکانهایی بنام سوسیالیزم یا کمونیزم یا مانند آنها نمایان گردیده. ولی اینها چارههای کوتاهیست و دردها را از ریشه نتواند برانداخت.
از آنسو گرفتاری تنها اینها نیست و یک گرفتاری بسیار بزرگ دیگری درمیانست. یک گرفتاری که دانشمندان و نیکخواهان جهان آن را ـ چندان که میبایست ـ نشناختهاند و کار آن را آسان شماردهاند. آن گرفتاری داستان دینهاست. دینهایی که میبودند و میباشند ، دینهای جهودیگری و مسیحیگری و اسلام و مانند اینها که در اروپا و آمریکا و آسیا و دیگر جا[ها] پراکنده میباشند.
ما دربارهی دین همیشه گفتگو داشتهایم و شما نیک میدانید که این دینها هر کدام بنیاد راستی داشته و یک دستگاه ارجدار میبوده. ولی با گذشت زمان آلودگیها در هر یکی از آنها پدید آمده و برخی از آنها بیکبار گوهر خود را از دست داده. با اینحال رویهمرفته آنها سودمند میبوده و هر یکی آیینی برای زندگانی دربر میداشته و مردمان را بهمدستی با یکدیگر و نیکخواهی برمیانگیخته و بدینسان از «نبرد آدمیان» که مایهی رنجهاست ، میکاهیده. این چیزیست که پرده برویش نتوان کشید.
بویژه دین اسلام که باندازهی دیگر دینها بهم نخورده ، تودههای بسیاری را با یک رشته آموزاکهای ستوده و سودمند راه میبُرد و به نیکخواهی و نیکوکاری با یکدیگر برمیانگیخت.
پابرگی :
1ـ اینها همه در زمان جنگ جهانی دوم و یک دهه پیش از آن بوده. آنهمه کشتهها و ویرانیها و نکبتها همه آسیب و بدبختی بود ولی یک سود داشت که غرب از آن درس گرفت و در زمینهی بیکاری و جنگ که دو گرفتاری بیمآور جهان میباشد به چارهجوییهایی برخاست. در زمینهی بیکاری و رفاه دستمزدبگیران جای خشنودی است که قانونهایی گزارده شد و یک آسودگی نسبی بهرهی مردمشان گردید. ولی از بحرانی که از سال 2008 در غرب نمودار گردید و تا امروز ادامه دارد ، دانسته شد که آنها نیز چارهی اساسی نیست و چارهجوییهای غربیان ریشهای نبوده. یک علت آن اینست که به «پستی و بلندی در زندگانی» چارهای نکردند (در پایان همین نشست در آن باره سخن رانده میشود). در زمینهی جنگ و کشاکشها و جلوگیری از آن نیز یکی از دستاوردها ، سازمان ملل متحد بود که افسوسمندانه از جنگ و کشاکشها جز اندکی نکاست. میتوان گفت درسی را که اروپاییان از آن جنگ گرفتند تنها برای خود بکار بستند : دیگر میان خود بجنگی برنخاستند ، بجای یک جنگ بزرگ یا جهانی درمیان خود ، در دهها کشور ناتوان دیگر آتش جنگهای تودهبرانداز برافروختند. هم از این رهگذر دمادم از آبرو و نفوذ سازمان ملل بویژه در سالهای اخیر کاستهاند. (ویراینده)