پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
شادروان محمد ملک‌نژاد از پشتیبانان پیمان

آقای
محمد ملک‌نژاد از دوستان زمان جوانی دارنده‌ی پرچم بوده و سپس که پیمان و کوششهای پیمانی آغاز گردیده همیشه همراهی و همگامی نموده. آقایان سلطانزاده و ملک‌نژاد دو تن از دوستان زمان جوانی دارنده‌ی پرچم هستند که در این راه نیز همگام گردیده‌اند.
خوانندگان پیمان و پرچم گفتارهایی نیز از خامه‌ی آقای ملک‌نژاد خوانده‌اند و بنوشته‌های ایشان آشنا می‌باشند و از کوششهایی که پارسال در فارس در راه پیشرفت پرچم کرده‌اند ناآگاه نیستند.

پرچم ـ 1322
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 13)

درمیان مسلمانان ، ملایان برای این کار میدان پهن‌تری باز کردند و به سازندگیهای بزرگتری برخاستند. کتابها در این باره نوشتند و آوازها برانداختند : ریشه‌ی همه‌ی دانشها در کتابهای اسلام است. هواپیمایی یا پریدن در هوا ، راز آن از قرآن بدست آمده. (1) نیروی کشش (قوه‌ی جاذبه) را امامان پیش از اسحاق نیوتن دانسته و بازنموده‌اند. راه‌آهن و تلفن و آیروپلان[= هواپیما] از همگی در «اخبار» آگاهی داده شده.

فلان امامی که چون درباره‌ی «جزر و مد» پرسیده‌اند ، پاسخ داده که فرشته‌ای بر دریاها گمارده شده و او چون پایش را بدریا گزارَد ، آب بالا آید و چون بیرون آید آب پایین رود ، کسی که اندازه‌ی دانشش این می‌بوده همه‌ی دانشهای امروزی را می‌دانسته است و در گفته‌های خود آگاهی داده.

درمیان مسلمانان هنوز این دوره پایان نیافته و این بتازگی رخ داده که روزنامه‌ای در تهران گفتاری نوشته و این نشان داده که هواپیماسازی نخست از مسلمانان بوده و هزار سال پیش خلیفه‌ی بغداد سوار هواپیما می‌گردیده. (2)

چیزی که هست این پینه‌کاریها سودی نداده است و نتواند داد. دانشها آنچه بایستی هناید ، هناییده ، آنچه بایستی کرد ، کرده.

لیکن سخن در آنست که دانشها دینها را شکسته ولی آنها را از میان نبرده. سست گردانیده ولی بیکبار از کار نینداخته. آن گرفتاری که برخاسته ، از همینجاست.

نتیجه‌ای که از پیکار دانشها با دینها پدید آمده آنست که دینها سست گردیده و ناتوان شده که دیگر نمی‌تواند جلو بیدینی و لگام‌گسیختگی را بگیرد. نمی‌تواند پیروان خود را بپاکدامنی و نیکوکاری برانگیزد. نمی‌تواند جلوگیر آزها و هوسها باشد. نمی‌تواند از دزدی و پستی بازدارد ... لیکن می‌تواند دستاویز گردنکشی و دسته‌بندی باشد. می‌تواند کالای مفتخواری و دکانداری گردد. می‌تواند جلو پیشرفت زندگانی را گیرد. می‌تواند سنگ راه دانشها باشد. پس از همه‌ی اینها می‌تواند افزار سیاست برای دولتهای آزمند گردد.

داستان دینها با حال کنونیشان داستان بیمار نیمه‌جانیست که بکاری نتواند برخاست ولی از کارهای بسیاری جلو تواند گرفت.

پابرگی:
1ـ یک نمونه از این «سازندگیهای» شگفت که بکار می‌برند تا «پیش‌گوییها و راهگشاییهای قرآن و اسلام» را ثابت کنند ویراینده خود شنیده‌ام و بعنوان نمونه اینجا می‌نویسم. گوینده این تکه از آیه‌ی قرآن «وَأَنزَلْنَا الْحَدِیدَ فِیهِ بَأْسٌ شَدِیدٌ» را دلیل می‌آورْد که ساخته شدن هواپیما در قرآن پیش‌بینی شده. در حالی که در این آیه اگر بجای آهن (حدید) ، آلومینیوم نیز نوشته شده بود باز دلیلِ سستی بیش نبود. (ویراینده)

2ـ دجله که از بغداد می‌گذرد و از بالا به پایین روان می‌باشد ، کسی که از راه آن ، از بالا به پایین آمده می‌گفته‌اند : «هَبَط» یا «اَنحَدَر» و کسی که از پایین به بالا می‌رفته می‌گفته‌اند : «اِصَّعُّد». تاریخهای زمان بنی‌عباس (از جمله تاریخ ابن‌مسکویه) پر از اینگونه جمله‌هاست. از آنسوی در آن زمان کشتی تندروی می‌بوده که «طیاره» (پرنده) نامیده می‌شده ، نویسندگان هفته‌نامه‌ی «آیین اسلام» که گروهی از ملایانند ، از همین واژه‌ها چنان فهمیده‌اند که در زمان بنی‌عباس در بغداد هواپیما (طیاره) می‌بوده و خلیفگان سوار آن می‌شده‌اند و اینست گفتاری نوشته‌اند که ساختن هواپیما نخست از مسلمانان بوده. (کسروی)
کانال تلگرامی پاکدینی (احمد کسروی و همباورانش)
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 7)


این دفتر چون در زمینه‌ی کار و کسب و پول است جز درباره‌ی آنها سخن رانده نشده. ولی می‌باید یادآوری کنیم که چنانکه در جاهای دیگر روشن کرده‌ایم سختی زندگانی که در قرنهای اخیر در اروپا و آمریکا پیدا شده و به کشورهای آسیا و آفریقا نیز رسیده یک علت بزرگ آن گمراهی «مادیگری» بوده.

به این ترتیب که چون دانشمندان ، جهان را جز همین دستگاه مادی نشناخته‌اند از این خطا به گمراهیهای دیگری افتاده‌اند که از جمله یکی آن بوده که آدم را همپای حیوانات دانسته و او را اصلاح‌پذیر نشناخته و منزلتش را بسیار پست کرده‌اند ، دیگری این بوده که زندگانی را مبارزه شناخته به هر کسی سزاوار دانسته‌اند که در راه خوشیهای خود ، دیگران را لگدمال کند و ملاحظه‌ی کسی و چیزی را نکند.

این گمراهیها که نشر شده و به زبانها افتاده ضررهای بسیاری را به وجود آورده. زیرا از یک طرف مردم را از گرایش به نیکوکاری و ملاحظه‌ی همجنسان بازداشته و از طرف دیگر نفت به آتش حرص سودجویان و پول‌اندوران ریخته و آنها را در بدکاری گستاختر و پافشارتر کرده.

آن بدبختیها که در اروپا رخ داده و میلیونها آدمها را بیکار و گرسنه کرده ، میلیونها زنان و بچه‌ها را بی‌خانمان ساخته ، تنها نتیجه‌ی سرمایه و ماشین نیست ، نتیجه‌ی این بدآموزیهای زهرآلود [مادیگری] هم هست. از اینجاست که برای چاره به بدبختیها باید به این هم پرداخت و این نادانیها و بدآموزیها را نیز از میان برداشت (چنانکه ما به آن می‌کوشیم).

یکی از بحثهایی که بین ما با دانشمندان سوسیالیستی است در همین زمینه است. ما می‌گوییم : شما که خودتان پیرو مادیگری هستید و زندگانی را مبارزه می‌شمارید دیگر چه ایرادی به سرمایه‌داران ‌دارید؟!.. آن سرمایه‌داران هم مبارزه می‌کنند و در راه موفقیت خود میلیونها کسان را لگدمال می‌کنند. دیگر چه شکایتی از ایشان دارید؟!.. اگر در جنگ کسی هزارها نفر از رقیبان و دشمنان را بکشد و نابود کند آیا می‌توان به او ایرادی گرفت؟!.. شما از یک طرف به آنها درس می‌دهید که زندگانی مبارزه است و هر کسی باید جز درپی خوشیهای خود نباشد و ملاحظه‌ی کسی و چیزی نکند ، و از طرف دیگر ایراد می‌گیرید که چرا ماشینهایی راه انداخته‌اند؟!.. چرا هزاران نفر را دچار گرسنگی کرده و میلیونها میلیون ثروت جمع کرده‌اند؟!.. آیا این ایراد از طرف شما چه معنی می‌تواند داشته باشد؟!..

همانطور که گفتم ما چون در این زمینه در کتابهای دیگر از جمله در «ورجاوند بنیاد» سخن گفته‌ایم در اینجا تنها اشاره‌ی کوتاهی می‌کنیم و به آن بس کرده و می‌گذریم.

یک سخن دیگری که باید در این پایان بگوییم آنست که چون این سخنان ما در زمینه‌ی پول و کار و کسب در برخی جمعها به میان می‌آید کسانی از درسخواندگان و از اروپارفتگان چنین می‌گویند : «او که درس اقتصاد نخوانده است». این را یک ایرادی به سخنان ما می‌دانند.

می‌گویم : سخنشان راستست. من نه «درس اقتصاد» خوانده‌ام و نه کتابهای اقتصادی را مطالعه کرده‌ام. اطلاعات من درباره‌ی دیگر علوم کمست و درباره‌ی این علم کمتر. اینست در این دفتر سخنان خود را با زبان ساده نوشته‌ام و یقیناً جلوه‌ی نوشته‌های دانشمندانه را نخواهد داشت. ایکاش من «درس اقتصاد» خوانده بودم. ولی اکنون که نخوانده‌ام این مرا از گفتن سخنانی با دلیلهای بسیار روشن بازنمی‌دارد. آن ایراد آقایان نیز عامیانه است. اگر کسی در یک زمینه‌ای درس نخوانده این دلیل ناراست بودن سخنان او نخواهد بود. چنانکه اگر کسی درس خوانده آن را دلیل راست بودن گفته‌های او نمی‌توان شمرد. سخنی را که کسی می‌گوید ، چه درس‌خوانده و چه درس ناخوانده ، باید دید دلیلش چیست؟!.. کسی هم که ایراد میگیرد باید برای ایرادهای خود دلیل یاد کند.
کانال تلگرامی پاکدینی (احمد کسروی و همباورانش)
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 8)


چنانکه بارها گفته‌ایم آنان خودِ روزنامه را خواستی[=هدفی] می‌شناسند و از آن نتیجه‌ی دیگری نمی‌خواهند. اینست تنها آن را می‌خواهند که روزنامه‌ای باشد و ستونهایش پر کنند ، از هرچه باشد بوده. اینست می‌بینید فلان کس که ده سال روزنامه نوشته و هر روز ستونهای روزنامه‌ی خود را با چیزهای دیگری پر کرده بخود می‌بالد و می‌گوید : «ده سال در این کشور خدمت بمطبوعات کرده‌ام ، عمر خود را در راه جامعه صرف کرده‌ام». اگر بپرسید : «بسیار نیک ، در این ده سال چه نتیجه‌ای را دنبال کرده‌ای ، یا چه نتیجه‌ای را پدید آورده‌ای؟» ، در آنجاست که پاسخی نخواهد داد و خواهد رنجید. زیرا بیوسان[=منتظر] چنین چیزی نمی‌بوده ، زیرا او خود همان روزنامه را نتیجه می‌دانسته.

در این باره هم داستانهای بسیاری هست. برای آنکه سخن نیک روشن گردد برخی را یاد می‌کنم :

چندی پیش روزنامه‌ای را دیدم که در بالای سات نخست خود نوشته : «این روزنامه برای ایجاد انقلاب اخلاقیست». با خود گفتم این چه بار بزرگی را بدوش برداشته است. ما اگر دارنده‌ی این روزنامه را پیدا کنیم و در جلو خود نشانده بگوییم : «اخلاق چیست؟.. از چه راهی آن را توان بهم زد؟..» آیا پاسخ درستی خواهیم شنید؟!. سپس گفتم : بهتر است خود روزنامه را بخوانیم و ببینیم چه می‌نویسد ، از چه راهست که می‌خواهد «ایجاد انقلاب اخلاقی» کند. از سات یکم آغاز کرده تا سات هشتم یکایک گفتارها را از دیده گذرانیدم. چیزی که اندک سازشی با عنوان : «ایجاد انقلاب اخلاقی» پیدا کند ، یا چیزی که برخلاف نوشته‌های دیگر روزنامه‌ها باشد ندیدم. گفتار یکم در نکوهش از دولت می‌بود که یگانه زمینه‌ی سیاسی روزنامه‌هاست. سپس دو سه تا رمان عشقی بود ، شعرهای فروزانفر بود. «احادیث و اخبار» بود. گفتارهای پراکنده‌ی این و آن بود. با خود گفتم : «با اینهاست که خواسته است ایجاد انقلاب اخلاقی کند؟!..».

بالاتر از آن بگویم : در پانزده سال پیش از این مهنامه‌ای بفارسی در برلین بچاپ می‌رسید (1) و اینک گردآورده‌ی یکساله‌ی آن در دست منست. بسیار دیدنیست که در این مهنامه چه چیزها هست. بسیار دیدنیست که چگونه همه چیز را بهم آمیخته. صوفیگری ایران ، شعرهای مثنوی ، تاریخچه‌ی زندگانی ملا سلطانعلی ، آموزاکهای دکتر هانیش پیشوای زردشتی ، آموزاکهای کریشنا مورتی پیغمبر هندی ، سخنان تاگور ، شعرهای سعدی و حافظ و خیام ، گفتارها درباره‌ی الکتریسیته و دیگر جُستارهای دانشی ، ستایشهای بی‌اندازه از دسته‌ی تئوسوفی ، براست داشتن «معجزات» آنها و دادن «نیروهای خارق‌الطبیعه» بایشان ، ستایش از ورزش و گراور دسته‌های ورزشکاران ، ستایش از ایران باستان و از زردشتیان هند ، ستایش از اسلام ، چاپ قصیده‌ی خاقانی درباره‌ی مداین و بسیاری از اینگونه که بشمردن نیاید.

بسیار دیدنیست که از یکسو می‌خواهد ایرانیان را به «میهن‌پرستی» وادارد و از یکسو آنهمه ستایشها از صوفیان و از آموزاکهای آنان می‌کند. بسیار دیدنیست که در بیشتر شماره‌ها ستایش از مولوی می‌کند و شعرهای او را می‌نویسد و با اینحال در یک جا از بیچارگی ایرانیان افسوس‌خواری نشان می‌دهد و چنین می‌نویسد : «با اوضاع امروزی ... که افراد بدبخت این کشور کهن را پابسته‌ی زنجیر خرافات و اوهام و تنبلی و درویشی و زبونی و گرسنگی کرده ...». در اینجا از درویشی گله می‌کند.

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ سخن از مهنامه‌ی ایرانشهر است.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 14)

مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام بشمارند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی چشم نتوان داشت : آز و هوس را نتواند کشت ، از بیدینی باز نتواند داشت ، چاره‌ی پراکندگی نتواند بود ، از قافیه‌بافی و یاوه‌سرایی که هوس بسیار پستیست جلو نتواند گرفت ، از خودخواهی و گردنکشی نتواند کاست. بهیچ یک از اینها توانا نتواند بود.

ولی از آنسوی این تواند بود که بدستاویز همان دین (یا بهتر گویم : بدستاویز کیش شیعی که شاخه‌ای از آن دینست) بازرگانان ملیونی از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ، این تواند بود که سالانه هزارها کسان بی‌گذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی گشاده بازگردند و بآن گناه خود بنازند ، این تواند بود که یک دسته مردم هوسباز و تیره‌مغز در محرم دسته‌های سینه‌زن و قمه‌زن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را گردند و آبروی یک توده را بریزند. این تواند بود که مرده‌ها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و بآهنگ قم و نجف ، راه گیرند. این تواند بود که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور که راست گفته‌اند کفن سیاهست بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» برانگیزند و در مشهد و قم و تبریز هنگامه‌ها برپا گردانند. این تواند بود که وزیرانی که افزار سیاست بیگانگانند (1) و به پسرفت این توده‌ی بدبخت می‌کوشند ، قمه‌زنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها که مایه‌ی رسوایی توده و کشور است ، آزاد گزارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامه‌ای بجلوگیری از آن رسواییها برخاست ، بدستاویز دین بازش دارند (2). پس از همه این تواند بود که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را کانونهایی برای خود گیرند و در برابر دولت و توده دستگاهی برپا گردانند و بی‌تاج و تخت ، پادشاهی کنند. دولت که کشور را راه می‌برد او را «غاصب» خوانند ، مالیاتی را که می‌گیرد حرام شمارند و خودشان که هیچ‌کاره‌اند و پاسخده[= مسئول] هیچ کاری نمی‌باشند ، از مردم بنامِ «سهم امام» یا «رد مظالم» مالیات گیرند. (3) اینها همگی تواند بود. این هوده‌های سراپا زیان از آن دین یا کیش تواند برخاست.

در اروپا دویست سالست دین ـ دین مسیح ـ در برابر دانشها سپر انداخته و زبون گردیده که انبوه مردمان از آن رو گردانیده‌اند و امروز کمترین هنایشی توریت و انجیل را در کارهای دولتها نیست و کمترین پروایی در گزاردن قانونها و در بستن پیمانها و پدید آوردن انجمنها بآنها کرده نمی‌شود. با اینحال کلیساها در هر گوشه‌ای برپاست و کشیشان صدهزارها می‌باشند. دستگاه پاپ با آن درازا و پهنا در رُم پایدارست. گاههایی هست که باید وزیران و سرداران و دکترها و پروفسورها نیز در کلیساها باشند و آواز بآواز کشیشان انداخته ، دعا خوانند و آنچه را که در دلهای خود نادانی می‌شمارند و می‌خندند با سنگینی و پاسداری بانجام رسانند ، (بگفته‌ی یکی از نویسندگان : خدا را دست اندازند).

مردمان باینها خو گرفته‌اند و زشتیش از دیده‌ها برخاسته. وگرنه بسیار زشتست و درخورِ هر ایرادی می‌باشد. چه شاینده است که کلیسا و دانشگاه پهلوی هم ایستند؟!.. آن چه می‌گوید و این چه می‌گوید؟!.. چه شاینده است که دانشمندان پس از آنهمه کاوشها درباره‌ی پیدایش آدمیان و چهارپایان و دیگر باشندگان[=حاضران] ، بازگشته در توریت داستان آدم و حوا خوانند؟!.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ در این باره کتاب «دادگاه» دیده شود.
2ـ اشاره به دوبار بازداشت بیدلیل روزنامه‌ی پرچم است.
3ـ خوبست کسانی که در رژیم گذشته جلو کتابهای کسروی را می‌گرفتند این سطرها را بخوانند و پیش چشم آورند فرجام مار در آستین پروردن را : «آیین اسلام» آن هفته‌نامه‌ای که در پابرگی دو صفحه پیش شناسانیده شد و مانندگان آن اجازه‌ی چاپ داشت تا دلهای مردم را از دولت رَمان و مغزهاشان را تیره گرداند ولی کتابهای کسروی که زیانهای شیعیگری و دعوای حکومت داشتن ملایان را بآشکار می‌آورد و مغزهای مردم را روشن می‌گردانید بازداشت بود. افسوس! افسوس!
کار و پیشه و پول 5.pdf
288.5 KB
🔸 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔹 گفتار پنجم : منشأ زندگانی زمین و آب و هوا و آفتابست.

(همه‌ی تکه‌‌ها در یک فایل پی‌دی‌اف)
پاکدینی ـ احمد کسروی pinned «ویدئوی «قتل کسروی» را در نُه بخش از نشانیهای زیر در این کانال می‌توانید ببینید : https://t.me/pakdini/8504 https://t.me/pakdini/8505 https://t.me/pakdini/8556 https://t.me/pakdini/8557 https://t.me/pakdini/8558 https://t.me/pakdini/8559 https://t.me/pakdini/8560…»
🔶 کار و پیشه و پول (بزبان عادی)

🔸 گفتار ششم : هر کسی می‌تواند به اندازه‌ی لیاقت و کوشش خود از زندگانی برخوردار شود. (تکه‌ی 8)


ما سخنان خود را در این دفتر یاد کرده و به هر کدام دلیل یا دلیلها نوشته‌ایم. در اینجا نیز آنها را در چند جمله کوتاه می‌کنیم. ما می‌گوییم :

بیکاری و گدایی و مفتخوری ، و همچنین کارهای بیهوده‌ای که به راه افتادن کار اجتماع کمکی نمی‌کند ، مشروع نیست و باید از آنها جلوگیری شود.

کار و کسب برای راه افتادن کار اجتماع است ، برای سودجویی و پول‌اندوزی و یا روزی خوردن نیست. همه باید کار و کسب را به این معنی بشناسند و به این معنی دنبال کنند.

پول وسیله‌ی معاوضه است و ثروت نیست.

طلا و نقره بیش از ارزش فلزی خود ارزشی ندارد.

اسکناس خودش پولست و ارزش آن از پذیرش مردم و از قانونست ، از پشتوانه‌ی طلا و نقره‌ی بانکی نیست.

منشاء زندگی زمین و آب و هوا و آفتابست. آنچه مردمی باید داشته باشند اینها و نیروهای بدنی و مغزی ایشانست. مردم ایران که خود را فقیر می‌شمارند از ثروتمندترین ملتهایند.

زمین برای کشت کردن است و مالک زمین کسی است که آن را می‌کارد.

اجاره دادن زمین نامشروع است.

رباخواری نامشروع است.

باید ارزش هر کاری را در نظر گرفت و برای مزدها اندازه تعیین کرد.

باید برای سرمایه‌ها اندازه تعیین کرد.

باید ماشینها را کوچك کرد و بکار انداختن ماشینهای بزرگ را جز بدولت یا به شرکتها اجازه نداد.

پس از همه‌ی اینها می‌گوییم : زندگانی مبارزه نیست و نباید زندگانی را مبارزه دانست. آن زندگانی چهارپایان و درندگان است که باید از روی مبارزه پیش برود. آفریدگار به آدمی احساسات دیگری به نام نیکخواهی و آبادی‌دوستی و حقیقت‌جویی و عدالتخواهی داده که می‌تواند زندگانیش از روی اینها باشد. به او خرد (عقل) داده که می‌تواند در زندگانی راهنمای خود بگیرد. میانه‌ی آدمی با جانوران فرق بسیار است.

اینها خلاصه‌ی گفته‌های ماست. ما بسیار دوست داریم که آقایان درسخواندگان (بویژه آنها كه درس اقتصاد) خوانده‌اند اگر ایرادهایی به فکرشان می‌رسد بنویسند که اگر ما نیز نوشته‌های ایشان را با دلیل دیدیم قبول خواهیم کرد.

این به آقایان ایراد بزرگیست که خودشان به هیچ کاری نمی‌پردازند و می‌خواهند دیگری هم نپردازد و تنها به آن بس می‌کنند که خود را «دکتر اقتصاد» نامند و فخر بفروشند. چیز عجیب آنست که در کشوری که حداقل صد تن خود را «استاد علم اقتصاد» می‌خوانند مردم از پیشِ پا افتاده‌ترین دانستنیهای زندگی ناآگاه می‌باشند. و تاجران و بازاریان بجای خود ، وزیرانشان ساده‌ترین دانستنیها را نمی‌دانند.

دوباره می‌نویسم : ما بسیار دوست می‌داریم که آقایان هر ایرادی به گفته‌های ما ‌دارند بنویسند.

پایان
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی 9)


باز دیدنیست که پس از آنکه اینهمه چیزها را نوشته و سراسر مهنامه‌اش پر از این چیزهاست ، در جای دیگری ستایش از کار و کوشش آمریکا می‌کند و می‌گوید ما باید راه زندگانی را از آمریکاییان یاد بگیریم.

اکنون شما بیندیشید که باین کار چه نامی توان داد؟. این مرد را چه وامی‌داشته که چنین مهنامه‌ای بپراکند؟. اگر بگوییم برای پول می‌بوده در جایی همچون برلن برای پول درآوردن راههای بهتر و آسانتری فراوانتر می‌بوده. آنگاه از خود مهنامه پیداست که برای پول نمی‌بوده و در بسیار جاها از بی‌پولی می‌نالد. پس برای چه می‌بوده؟.

بیگفتگوست که این مرد یا همچون بسیاری از دیگر ایرانیان خودِ روزنامه یا مهنامه را خواستی می‌شناخته و آرزو می‌کرده که یک مهنامه‌ی ایرانی هم از برلن پراکندن آغاز کند ، و یا از گیجسری و پریشان‌مغزی همه‌ی آن چیزها را که در بالا شمردیم سودمند می‌شناخته و ناسازگاری بسیار آشکاری را که در میانه‌ی هر یکی از آنها با دیگرهاست دریافتن نمی‌توانسته. یا آن می‌بوده یا این.

اگر از من بپرسید خواهم گفت : «هر دو می‌بوده». چنانکه بارها گفته‌ایم پریشان‌مغزی و گیجسری نتیجه‌ی ناچاری این کتابهای گوناگون و آموزاکهای درهم است و بیشتر ایرانیان بآن گرفتارند.

این گرفتاری و بیماری در ایرانیان (بلکه در بیشتر شرقیان) نیک میرساند که مغز آدمی دریاست. دانشمندان روانشناس که می‌کوشند پی به کنه و ته مغز آدمی برند و حالهای گوناگون آن را دریابند جایشان در ایران تهیست که این بیماریهای مغزی و این نمایشهای[=تظاهرات] گوناگونی را که ما از مغزها می‌بینیم بسنجش و آزمایش گزارند و دانسته‌های نوی در زمینه‌ی دانش خود بدست آورند.

در این باره شما نیز آزمایشهای نیکی توانید داشت. اگر کسی را بسخن وادارید ، بویژه اگر کشاکش بمیان آورید ، خواهید دید که سخنانش هر یکی به آخشیج[=ضد] دیگریست. تو گویی در مغزش انبارهای بسیاریست که هر زمان انبار دیگری را باز می‌کند.

مثلاً همین مردی که در برلن مهنامه نوشته از یکسو ستایشهای فریبکارانه‌ی شرقشناسان را درباره‌ی صوفیگری شرقی خوانده و فریب آنها را خورده و مثنوی و دیگر کتابهای صوفیان را بدست آورده و با خوشگمانی و آرزومندی آنها را خواندن گرفته و بافندگیهای خوشنمای آنان را فراگرفته و در مغز خود جا داده. از سوی دیگر چون در آلمان می‌بوده کوششهای آلمانیان را درباره‌ی ورزشهای تنی دیده و سخنان آنها را درباره‌ی میهن‌پرستی شنیده و اینها را نیز بگوشه‌ی دیگری از مغزش سپارده. همچنان کتابهای تئوسوفیان را خوانده و گزافه‌های آنان را درباره‌ی خودشان براست پنداشته و بآنها گرویده. در همان حال از دانشهای نوین اروپایی چیزهایی شنیده آنها را نیز دوست داشته. همچنان در زمینه‌های دیگر. اینست چون بنوشتن مهنامه پرداخته هر زمان رشته‌ی دیگری از فراگرفته‌های خود را بمیان کشیده. هر زمان در انبار دیگری را باز کرده. (1)
پایان

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ بازمانده‌ی گفتار از زمینه‌ی این کتاب دور است.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 15)

ما اگرهم از زیانهای بسیاری که از این دینها برمی‌خیزد و برخی نمونه‌هایی از آن یاد کردیم چشم پوشیم ، تنها از دیده‌ی پاسداری بآمیغها جای ایراد است. یک چیز یا باید راست باشد و بکار آید و یا هیچ نباشد. چیزهایی که دانشمندان نمی‌توانند پذیرفت و انبوه مردمان آنها را خوار می‌دارند چرا باید بود(bud)؟!. بچنین چیزهایی چه نیاز است؟!.

دوباره می‌گویم : این یک گرفتاری بزرگ دیگر می‌باشد. یک گرفتاری‌ که کم‌کسی آن را می‌شناسد ، در کاهیدن از ارج[=قدر] و ارزش آدمی و پدید آوردن دشواریها در زندگانی ، مادیگری و بدآموزیهای آن یکسو ، و این دستگاههای سست و بی‌ارج یکسو می‌باشد.

در «قرن بیستم» اینها گرفتاریهای جهانست. ما اینها را بدیده گرفته‌ایم و بچاره‌اش برخاسته‌ایم. سخنانی که ما می‌گوییم و کوششهایی که ما می‌کنیم ، در راه چاره‌ی اینهاست. گناهی که ما کرده‌ایم و کسانی نمی‌خواهند بما بیامرزند ، همینست. همینست که این دردهای جهان را بدیده گرفته‌ایم و بدرمان می‌کوشیم.

شما نیک می‌دانید که ما تاکنون همه‌ی تلاشمان در این راه بوده. نیک می‌دانید که در نوشته‌هامان این گرفتاریهای جهان را با چه زبان ساده‌ای بازنموده ، به هر کدام چه راه چاره‌ای نشان داده‌ایم.

ما می‌گوییم : مادیگری لغزشست. از دانشها مادیگری را نتیجه نتوان گرفت. می‌گوییم : باید به نبرد سختی با بدآموزیهای مادیگری برخاست و آنها را از مغزها بیرون گردانید.

می‌گوییم : این راست نیست که «زندگانی نبرد است و هر کسی باید جز دربند خوشیهای خود نباشد». راست نیست که «آدمی نیکی‌پذیر نمی‌باشد». راست نیست که «ناتوان خوراک تواناست». اینها راست نیست و کسانی که می‌خواهند راستیها را در این باره دانند ، باید به «ورجاوندْبنیاد» و دیگر کتابها بازگردند.

می‌گوییم : سرچشمه‌ی بدبختیها و رنجها بیش از همه ، نبرد و کشاکش مردمان با یکدیگر است. گناه را بگردن دانشها نباید انداخت. از شهریگری یا پیشرفت ، بیزاری نباید جست. باید کوشید و تا توان این نبرد را کمتر گردانید. نیکخواهان جهان همگی باید در این راه کوشند. همگی باید در این راه تلاشند.
باید زیان این پتیاره‌ی نبرد را با زبانهای روشن بهمگی فهمانید. باید معنی راست هر یکی از کار و پیشه و داد و ستد و بازرگانی و کشاورزی و افزارسازی و مانند اینها را بازنموده روشن گردانید که اینها برای راه افتادن کار زندگانیست ، برای پول بدست آوردن و داراک[=مال] اندوختن نیست.
دردها و درمانها - دشمنان نهان.pdf
549.7 KB
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان

همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی یکم

کانال : این گفتگو نخست در مهنامه‌ی پیمان ، سال ششم ،‌ شماره‌ی دوم و سپس در پرچم هفتگی ، شماره‌ی هفتم آمده و ما چاپ دوم ـ پرچم هفتگی ـ را اصل گرفته از روی آن‌ ویراییده‌ایم. این را در چند تکه خواهیم آورد. گفتارهایی با همین نام در جاهای دیگری از پیمان و پرچم هست که میکوشیم آنها را نیز بیاوریم. این را ما شماره‌ی (1) نام گزاردیم.
گفتگوی پرمایه‌ایست. از خوانندگان میخواهیم با هوشداری و پروای ویژه بخوانند.

🔸مرا آشناییست که نخست مسیحی بوده ولی چون بزرگ شده و درس خوانده همچون هزاران دیگران از دین روگردان شده ، و چون سالها در اروپا می‌زیست پس از بازگشت بدیدنم آمد و نشست و از دیدار هم خشنودی نمودیم و او بسخن درآمده چنین گفت[1] : در اروپا رشته‌ی فلسفه را دنبال می‌کردم و در موضوع دین نیز اتد کردم و چون بایران بازگشتم و شنیدم شما مجله می‌نویسید و طرفداری از دین می‌کنید بسیار تعجب کردم و بعضی شماره‌های مجله‌تان را گرفتم و خواندم. حقیقت اینست که چیزی نفهمیدم و اینست آمده‌ام با خودتان گفتگو کنم. شما کسی نیستید که بتعصب یا منظور مادی چیزی نویسید و باید یکی دو ساعت باهم نشسته این موضوع را حلاجی کنیم و من نمی‌دانم می‌توانیم گفتگو کنیم یا نه؟!.

گفتم : چرا نتوانیم و بهتر از این چه کاری می‌داریم؟!.

گفت : اگر بدتان نیاید اشکالاتی که در موضوع دین دارم مطرح کنم و ایرادهای خود را بگویم ، و چون من در این موضوع اتد[2] کرده‌ام از روی‌ بصیرت و احاطه ایراد خواهم کرد.

گفتم : بدم نخواهد آمد. شما آزادانه ایرادهای خود را بگویید و این مرا فرصت خواهد بود که خواست خود را از دین روشنتر گردانم. شما ایرادهای خود را یکباره بگویید و من هم یکباره پاسخ خواهم گفت. چیزی که هست باید خواستتان رسیدن براستی باشد و پافشاری به پیش بردن گفته‌های خود ننمایید. اگر شما از روی بینش و فهم ایراد خواهید گرفت من نیز از روی بینش و فهم پاسخ خواهم داد.

گفت : من تصدیق می‌کنم که ادیان سه‌هزار سال بیشتر دنیا را اداره کرده. انبیاء مردم را از بت‌پرستی نجات داده و خودشان عقایدی در اطراف زمین و آسمان و خدا و بهشت و جهنم بمردم یاد داده و اصول معیشتی هم بنیاد نهاده‌اند که تقریباً سه‌هزار سال یا بیشتر دوام داشته. لیکن از آنجا که عالم در ترقیست سوسیولوژی اروپا (علوم اجتماعی) پیدا شده و آن را از بین برده و

🔹اولین ایراد من بشما این است که اصول عقیده و معیشتی ادیان در نتیجه‌ی ترقی کون محکوم بنابودی شده و از میان رفته و شما که می‌خواهید آن را بازگردانید اولاً مبارزه با طبیعت می‌نمایید و ثانیاً بر فرض آنکه مغلوب نشده و موفقیت پیدا کنید تازه نتیجه آن خواهد بود که مردم را از ترقی بازداشته بقهقرا بازگردانید.

🔹ایراد دوم من اینست که اساس دین شناختن خداست. باین معنی مردم دیندار می‌شوند تا خدا را بشناسند و گفته می‌شود اگر کسی نشناخت در آتش خواهد بود. در حالی که شناختن خدا دشوار است و ما امروز نمی‌توانیم به هستی خدا معترف باشیم. زیرا این کار نه جهت عاقلانه دارد و نه ما دلیل برای آن پیدا می‌کنیم. در زمانهای قدیم مردم چون اغلبی از حوادث را درک نمی‌کردند آن را بخدا نسبت می‌دادند. مثلاً کیفیت تشکیل ابر و باران را درک نمی‌کردند و ناچار شده می‌گفتند خدا آن را می‌کند. ولی ما که امروز علتهای طبیعی همه‌ی اینگونه حوادث را کشف کرده‌ایم و می‌بینیم عالم یک دستگاه مرتب و منظمی است که هر امری‌ در وقت و موقع خود حادث می‌شود دیگر چه احتیاجی داریم که خدایی فرض کنیم. از طرف دیگر گرفتیم که خدایی هست آیا معقولست که ما را بگناه آنکه دلیل پیدا نکرده و او را نشناخته‌ایم بآتش سوزانَد؟!.

🔹سوم یکی از ارکان دین تصدیق انبیاست. توریت [3] نامهای انبیاء بسیاری را می‌برد که باید تصدیق کرد و بمعجزات آنها ایمان آورد. خود آنها بماند همین معجزات اشکال بزرگیست و مسلم است که اساسی ندارد. در انجیل معجزاتی بمسیح نسبت می‌دهد که اگر یکی از آنها راست بود شهرت مسیح تمام کشور یهود و روم را فرامی‌گرفت. در حالی که ما می‌بینیم رومیان از آمدن و رفتن مسیح اطلاعی نیافته‌اند.
می‌گویند مسیح لازار را پس از چند روز از مرگش زنده گردانید ، و او با مسیح سیاحت می‌کرد و زندگی می‌نمود. ما می‌دانیم که اگر چنین کاری رخ می‌داد مردم بهیجان آمده لازار را روی دست گرفته بهمه جا می‌بردند و از همه‌ی اطراف کشور بدیدن او می‌آمدند و در همه‌ی کتابهای تاریخ آن را می‌نوشتند. در حالی که می‌بینیم در هیچ کتابی ذکری از آن نشده و از انجیلها تنها یکی آن را نوشته و سه انجیل دیگر بکلی بی‌خبر بوده‌اند و ما ناچاریم که آن را باور نکنیم. گذشته از آنکه علم منکر این چیزهاست و این محال است که مرده‌ای زنده گردد.

[1] : گفته‌های خود او را آورده و نخواستیم بشیوه‌ی پیمانش برگردانیم.
[2] : اتد = etude = مطالعه ـ و
[3] : نام دیگری برای تورات ـ و
🔶 دفتر «شعر در ایران»

🔸 شعر در پیمان ، بخش 1 ، تکه‌ی یک از دو


از اینکه ما در پیمان شعر چاپ نمی‌کنیم کسانی پنداشته‌اند که ما از هر گونه شعر بیزاریم و آن را چه نیک و چه بد در مجله‌ی خود نمی‌پذیریم ولی چنین پنداری درست نیست.

ما در جای دیگری از شعر سخن خواهیم راند. در اینجا بچند کلمه بسنده می‌کنیم.

نمی‌توان انکار کرد که شعرسرایی جربزه‌ی خدادادی است و از شعر در جای خود کارهایی ساخته می‌شود که از نثر ساخته نشود. ولی پوشیده نباید داشت که با همه‌ی رواج شعر در ایران در قرنهای گذشته چندان سودی از آن بهره‌ی این کشور نگردیده. اگر روزی بحساب شعرا رسیدگی نماییم خواهیم دید که زیان آنان بر ایران بیش از سودشان بوده.

جز از فردوسی که زنده کردن زبان پارسی را منظور کرده و در آن راه کوششهای فراوانی بکار برده کدام شاعر دیگری است که پی منظوری بوده و آن جربزه‌ی خدادادی خود را در راه آن منظور بکار انداخته است؟!

آری شعرای ایران این کار را کرده‌اند که یک رشته پندها و اندرزها و سخنان سودمندی که از راهنمایان دین و دانایان پیشین بیادگار بوده بنظم درآورده باعث رواج و شهرت آنها شده‌اند. ولی در برابر این یک سود زیانهای بسیاری از ایشان بایران رسیده :

اینکه زبان پارسی پر از گزافه شده که یک هزار است و هزار هیچ ، اینکه نیک و بد رنگ خود را از دست داده که هر دو بیک دیده دیده می‌شود اینکه زشتی چاپلوسی و بندگی از میان برخاسته که کسانی آزادی و گردنفرازی خود را زیر پای هر کس و ناکس پایمال می‌گردانند اینکه پندارهای پوچ صوفیانه بازاری گردیده و گوش و دل هر کسی را پر ساخته در همه‌ی این زشتیها شعرای ایران دست داشته‌اند.

دیوانهای فراوان و بیشماری که از شعرا امروز در دست ماست بیشتر آنها یادگار دوره‌های زبونی ایران و چیرگی بیگانگان است و از زمانهایی بازمانده که خردها پستی گرفته و رادی و مردانگی بس کمیاب شده بوده. پیداست که از خواندن آنها جز زیان بهره‌ی خواننده نخواهد بود.

اگر خود شعرا را بشناسیم که چگونه بیشتر ایشان ریزه‌خوار خوان زورآوران و توانگران بوده‌اند و چاپلوسی را سرمایه‌ی زندگانی خود ساخته بودند این شناسایی ما را از زحمت گفتگو از سروده‌های ایشان آسوده خواهد ساخت.

آن نامردانی که با دلخواه گردن ببندگی این و آن می‌داده‌اند و سرتا پا نمونه‌ی پستی و زبونی بوده‌اند گفته‌های آنان را چه ارزشی می‌توان پنداشت؟! سخن چه نظم و چه نثر تا از دل پاکی برنخیزد و با زبان پاکی گزارده نشود اثری بر آن بار نخواهد بود.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 «چون این کتاب درباره‌ی خانواده‌هاست و بیش از همه با بانوان بستگی دارد آن را به بانوان پاکدین ارمغان می‌گردانم.» کسروی


در پیرامون این دفتر

ما چون برآنیم که بنیاد زندگانی آدمی از هر باره بروی پایه‌ی آمیغها[=حقایق] گزارده شود ، با همه‌ی نادانیها از هرگونه و به هر نامی که باشد در جنگ می‌باشیم. جنگ ما با بدیها و نادانیهاست که درفش افراشته سخت می‌کوشیم و از پای نخواهیم نشست تا پیروز گردیم. و چون یک رشته‌ی بزرگی از نادانیها پندارهای گوناگونیست که درمیان توده‌ها رواج یافته ، اینست با آنها نیز درنبردیم و این کتاب درباره‌ی آنها است.

این کتاب نخست برویه‌ی گفتارهایی در روزنامه‌ی پرچم بچاپ می‌رسید که ناانجام ماند ، سپس در سال ١٣٢٢ برویه‌ی کتاب چاپ یافت. چون نسخه‌های آن در همان موقع پایان پذیرفت و کسانی از تهران و شهرستانها آن را می‌خواستند ، اینست دوباره بچاپ دوم آن برخاستیم.

دفتر پرچم



هر کاری را باید از راهش و با افزارش کرد.

جهان از روی یک آیینی می‌گردد ، آیینی که هیچگاه دیگر نگردد. بیرون از آیین جهان چیزی نتواند بود.

هر کاری را باید از راهش و با افزارش کرد. آنان که بکارهای بیراهی برمی‌خیزند با خدا می‌جنگند. مردمی که در اندیشه‌ی زندگی نبوده چشم براه پیشامدها می‌دوزند جز بدبختی بهره نخواهند یافت.

خدا آدمیان را آفریده و در کارهاشان آزاد گزارده. دروغست آنچه می‌گویند : بودنیها بوده. دروغست آنچه می‌گویند : بدبختی یا نیکبختی هر کسی بسرش نوشته شده.

هر کسی به هر کاری کوشد هوده خواهد برداشت. ولی کوشش از راهش و با افزارش باید بود.

بند ١٤ ـ بخش یکم ـ ورجاوند بنیاد


* * *
«ورجاوندْبنیاد» که کتابیست همه‌ی سخنان ما را دربر داشته (و خواهد داشت) ، بسیاری از گفته‌ها در آن نیاز بشرح درازی دارد. با آنکه در خود کتاب در زیر هر شماره‌ای شرحی برای آن نوشته شده باز برخی از آنها بشرح درازتری نیازمند است. اینست ما برای برخی از آنها شرحی در دفتر جداگانه می‌نویسیم. («در پیرامون خرد» شرح شماره‌ی 10 است.)

از جمله این کتاب شرح برخی از جمله‌های شماره‌ی ١٤ است که زیر عنوان «هر کاری را باید از راهش و با افزارش کرد» آغاز می‌یابد.

ما نتوانسته‌ایم در این کتاب همه‌ی پندارهایی را که درمیان مردمست ، بگفتگو گزاریم. ولی از آنچه بگفتگو گزارده‌ایم حال آن دیگرها نیز دانسته خواهد شد.

پایه‌ی همه‌ی این گفتگوها دو چیز است :

یکی آنکه اینجهان از روی یک آیینی می‌گردد و آن آیین هیچگاه دیگر نشود. اینست باید مردمان آن را نیک شناسند و در کارها و کوششهای خود بدیده گیرند ، و بچیزهایی که بیرون از آن آیینست دل نبندند و بآنها نزدیک نشوند ، وگرنه رنجهاشان بیهوده شده و خود در زندگانی پس افتند. فال و پیشگویی و جادوگری و دعانویسی و ماننده‌های اینها همه بیرون از آیین جهانست.

دیگری اینکه بخش بزرگی از دین شناختن همان آیین خداست. در دین چنانکه خدا را می‌شناسیم باید آیین او را نیز بشناسیم. این یک فیروزی بزرگی در جهانست که مردمان آیین خدا یا بهتر گوییم : «آیین گردش جهان» را بشناسند.

اینست می‌گوییم : کسانی که می‌خواهند معنی راست دین را بدانند و از آیین جهان آگاه باشند بهترین راه خواندن همان کتاب «ورجاوندْبنیاد» می‌باشد.

دفتر پرچم
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 16)

باید یک رشته درسهایی نیز به نوآموزان و جوانان در این زمینه آموخت. اینها ارجدارترین آمیغهاست ، گرامی‌ترین داناکهاست.

باید از یکسو با روشن گردانیدن این آمیغها ، روانها را توانا گردانید و از نیروی آز و هوس و خودخواهی و مانند اینها کاهیده ، نبرد و کشاکش را کمتر گردانید و از یکسو با گزاردن قانونهایی میدان را بآن نبرد و کشاکش تنگتر ساخت.

باید سرمایه باندازه باشد که هر کسی نتواند بیش از اندازه بکار اندازد و دست دیگران را بندد. باید ماشینها کوچک باشد که هر کسی تواند با سرمایه‌ی کم یکی را بکار اندازد ، (ماشینهای بزرگ ویژه‌ی شرکتها باشد) باید زمینها بکشاورزان بخشیده[=تقسیم] شده ، به هر یکی بخشی باندازه داده شود. اینها چیزهاییست که ما در جای خود یاد کرده‌ایم (1) و در اینجا فهرست‌وار می‌شماریم.

داستان پستی و بلندی در زندگانی (یا دارایی و نداری) که یکی از گرفتاریهای بزرگیست و اندیشه‌ی همه‌ی نیکخواهان جهان را بخود کشیده ، ما یک راه روشن و ساده‌ای در چاره‌جویی بآن پیش گرفته‌ایم. ما می‌گوییم : هر کسی باید باندازه‌ی جُربُزه‌ی[استعداد] خدادادی و باندازه‌ی کوششی که در گردانیدن چرخ زندگانی بکار می‌برد ، از خوشیها بهره یابد. روشنتر گویم : هر کسی به هر اندازه که در بسیج[= تدارک] دربایستهای زندگانی و در راه انداختن چرخ آن ، شرکت داشته ، به همان اندازه از نتیجه‌ی کوششها برخوردار گردد. این یک قانون دادگرانه‌ایست و ما برای آنکه این قانون را روان گردانیم چند کار را بدیده می‌گیریم :

1) در بازار برای سرمایه اندازه‌ای گزارده شود که کسی بیش از آن بکار نتواند انداخت.

2) زمینها بکشاورزان بخشیده گردیده هر کسی به بیش از اندازه‌ دسترس نتواند داشت.

3) ماشینها کوچک باشد که هر کسی تواند با سرمایه‌ی کم یکی را بکار اندازد.

4) از پول بمرابحه دادن که مایه‌ی مفتخوریست جلو گرفته شود. (کارهای بانکی از این سخن بیرونست).

5) از کارهای بیهوده‌ای که کسانی برای خود برمی‌گزینند (همچون فالگیری و دعانویسی و شاعری و رمان‌نویسی و روضه‌خوانی و مانند اینها) جلو گرفته شود. (2)

یک جمله بگویم : این نباشد که کسی نکوشد و از نتیجه‌ی کوششهای دیگران برخوردار گردد و یا بیش از اندازه‌ی کوشش بهره یابد.

اینها چیزهاییست که میدان نبرد و کشاکش را درمیان مردمان بسیار تنگ گرداند و از دشواریهای زندگانی بسیار تواند کاست. اما ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کارندگی و راه‌آهن و اتومبیل و هواپیما و مانند اینها که گفتیم همچون افزارهای جنگی در نبرد آدمیان بکار می‌رود و بجای سود زیان می‌دهد ، چون از نبرد جلو گرفته شود اینها نیز از حال زیانمندی بیرون آمده جز در برابر سپهر ، و در راه کمی رنجها بکار نخواهد رفت.

پابرگیها (از ویراینده) :

1ـ بیش از همه در دو کتاب «ورجاوندْبنیاد» و «کار و پیشه و پول» شرح داده شده.

2ـ دیروز «کارهای بیهوده» و در نتیجه مفتخوران کمتر بودند ولی امروز جای صد افسوس است که در سایه‌ی حکومتِ دینفروشان ، بازار گمراهی ، آلودگی و بدآموزیهای کیشی بلکه بت‌پرستی بسیار گرم گردیده و از آنها دهها کار بیهوده‌ی نوپدید سر برآورده و بشماره‌ی مفتخوران ده چندان افزوده. اینان از کیسه‌ی مردم و دولت روزی برمی‌دارند و اینست بار گرانی بدوش اقتصاد کشور می‌باشند.
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی دوم

🔹چهارم ، امروز علوم بسیار ترقی کرده و مسئله‌ی تکوین [1] تا اندازه‌ای روشن گردیده و شما از علوم ناآگاه نیستید. ما یک کتابی را که بدست می‌گیریم می‌بینیم تاریخ کره‌ی زمین را از هنگامی که از کره‌ی آفتاب جدا گردیده تا امروز بشیرین‌ترین زبانی با روشنترین دلیلها برای ما شرح می‌دهد و ما چون آن را می‌خوانیم و بپایان می‌رسانیم با یک لذتی از دست بزمین می‌گزاریم و در دلهای خود یک نوع استراحتی حس می‌کنیم و سپس به هرچه در اطراف خود نظر می‌اندازیم با زبان آشکار صحت آن شرح و بیان را بما حکایت می‌کند. شما می‌دانید که علما می‌گویند زمین از کره‌ی خورشید جدا گردیده و نخست توده‌ی بخار آتشینی بوده و کم‌کم سرد گردیده و پس از سرد شدن بوده که موجودات در روی آن شروع به پیدایش کرده ولیکن بتدریج در قرنهای طولانی ما به یقین می‌دانیم که موجوداتی که امروز هست از گیاه و درخت و جانور و آدمی بنحوی که امروز هست نبوده. ماده‌ی حیات ، اول در حیوانات بسیار کوچک و ساده پیدا شده و بتدریج از آنها جانوران بالاتری ، تکوین یافته و در ضمن چندین میلیون سال باینجا رسیده است. عقیده‌ی عوام بر آنست که اسب و استر و شتر و گاو و گوسفند هر نوعی جداگانه خلق شده. ولی ما در علم می‌بینیم که مرجع همه‌ی اینها بیک اصل است و حتا آدمی نیز جداگانه خلق نشده و امروز از مسلمات است که از یک حیوان دیگری نشأت نموده. اینها دلیلهای بسیار برای خود دارد. در ایران این را به داروین منسوب می‌کنند ولی چنین نیست. صدها علمای بزرگ در این رشته کار کرده‌اند و آنچه را داروین در موضوع حیوانات و انسان گفته بوده دیگران بسراسر عالم منطبق گردانیده‌اند. امروز کسی منکر اینها نیست و نتواند بود. اساساً چیزی را که با دیده می‌بینیم چگونه انکار کنیم؟!..

ایراد من این است که با این اطلاعات گرانبها که ما از راه دانش بدست آورده‌ایم دیگر چه نیازی بخواندن قضیه‌ی تکوین در توریت پیدا می‌کنیم؟!. اساساً چگونه می‌توانیم با دانستن اینها توریت را بدست گیریم و آن قصه‌ها را بخوانیم؟!. آیا این نظیر آن نیست که مرد جهاندیده و مجربی در پنجاه سالگی اطلاعات و تجربه‌های خود را کنار نهاده و بافسانه‌هایی که در زمان کودکیش از زبان پیره‌زنها شنیده تنزل نماید و اگر نکرد خدا او را بآتش سوزانَد؟!. آقاجان مگر عقیده اختیاریست که اگر کسی نداشت خدا عذابش کند؟!. اساساً می‌گوییم برای چه ادیان از این حقایق علمی آگاه نبوده‌اند و ما اَدنی[=کمترین] اشاره در کتابهای دینی باینها نمی‌یابیم؟!. برداشت آن کتابها همه بر اینست که انسان یک مخلوق مستقل و جداییست و اولین انسان که پیدا شده دارای علم کافی بوده و نامهای حیوانات و اشیاء را می‌دانسته. در حالی که علوم می‌گوید انسانها قرنها در جنگلها بسر برده‌اند و در آن زمان هیچ نمی‌دانسته‌اند و زبان برای حرف زدن نداشته‌اند و بمرور زمان بوده که باینها رسیده‌اند.
کنون اگر ما بنزد یک روحانی برویم و اینها را بپرسیم آیا جز توهین و تکفیر پاسخی خواهیم شنید؟!. من نمی‌دانم شما با دانشهای خود چگونه بچنین کسانی کمک می‌کنید و مایه‌ی تجری آنها می‌شوید؟!.

🔹ایراد پنجم اینست که می‌گویم : آیا دین امروز بما چه تواند آموخت؟!. چه چیزی هست که ما نمی‌دانیم و از دین توانیم یاد گرفت؟. آیا رواست که برویم و سالها رنج بریم و صدها و هزارها حقایق را یاد گیریم و آنگاه بیاییم و همه‌ی آنها را کنار گزاریم و بنام دین و از ترس آنکه خدا ما را بآتش بسوزاند گوش بسخنان بی‌ثمر و بی‌اساس یک روحانی دهیم؟. آیا شما این را سزاوار می‌شمارید؟!.

🔸بدینسان دوست ما سخن را بپایان رسانید و چشم بروی من دوخت که پاسخ شنود. گفتم بایرادهای ریشه‌داری برخاستید و من ناگزیرم بپاسخ درازی پردازم و چشم می‌دارم چنانکه من حوصله نمودم و شما سخنان خود را بپایان رساندید و نیک گوش دادم و آنچه گفتید بیاد و اندیشه سپردم شما نیز حوصله نمایید و آنچه می‌گویم بیاد و اندیشه سپارید ، و اگر سخنی را از من نپذیرفتید یا خرده‌ای باندیشه‌تان رسید برآن نباشید که درزمان[=بلافاصله] بپاسخ پردازید و یا زبان بخرده گشایید. امروز از شما هیچ پاسخ یا خرده‌ای نخواهم پذیرفت. امروز همه را گوش باشید و بشنوید و فراگیرید و باری یک هفته یا دو هفته اینها را بیندیشید و پس از آن بیایید تا بار دیگر روبرو نشینیم و بگفتگو پردازیم و نگویید که چرا من خودم این کار را نمی‌کنم و بگفته‌های شما بیدرنگ پاسخ می‌دهم. من سالهاست در این زمینه‌ها چیز می‌نویسم و این ایرادها که شما می‌گیرید من بارها اندیشیده‌ام و پرسیده‌ام و پاسخهایی نیز در برابرش پیدا کرده‌ام. اگر نوشته‌های مرا خوانده بودید از بسیاری از ایرادها بی‌نیاز شده بودید. باری بپاسخ گفته‌هاتان می‌پردازم :

[1] : پیدایش جهان ـ و
🔶 دفتر شعر در ایران

🔸 شعر در پیمان ، بخش 1 ، تکه‌ی دو از دو


با اینهمه ما از شعر بیزاری نمی‌جوییم بلکه همیشه آرزو داریم که این جربزه‌ی خدادادی از این پس در راه پیشرفت و سربلندی ایران بکار رود و از روزی که پای باین راه نهاده‌ایم همیشه در آرزوی آن بوده‌ایم که روزی بیاید و کسانی از سخنوران همزمان بهمراهی ما برسند و یاوری و پشتیبانی از ما دریغ ندارند و شادمانیم که این آرزوی ما کم‌کم جای خود را می‌گیرد و کسانی از شعرا همراهی با ما می‌کنند. چنانکه بتازگی آقای فرات شاعر معروف تهران مثنوی‌ای سروده که در آن گفتگوی خود را با یک اروپاپرستی شرح داده و یک رشته عیبهایی را از اروپا که راست و حقیقت است برشته‌ی نظم کشیده. ما برای نمونه بخشی از آن مثنوی را در اینجا چاپ می‌نماییم و برای آنکه سپس مایه‌ی رنجش دیگران نباشد هم اکنون می‌نگاریم که راه ما دشمنی با اروپا نیست و هرگز این آرزو را نداریم که کسانی چشم روی هم گزارده زبان بنکوهش غرب گشاده شعرهایی بهم بافند و نزد ما فرستاده خواهش چاپ کنند. منظور ما جز نشان دادن نیک و بد اروپا و راه نمودن بشرقیان نمی‌باشد. از شعرا هم چشم آن داریم که آنچه از نیک و بد اروپا بشناسند برشته‌ی نظم بکشند و مطالبی که درخور شنیدن و فهمیدن و یاد گرفتن است بسرایند نه اینکه جمله‌های نکوهش‌آمیزی بهم بافته شعر بسازند بی‌آنکه مطلبی باز نموده باشند اگر کسانی در جستجوی چنین مطلبهایی باشند چه بهتر که آیین را خوانده آنچه از مطالب آن را پسندیده نظم نمایند.

*
این همه توصیف اروپا مکن مشت خودت را بر کس وا مکن
دم مزن از مردم پر کین دون شهره‌ی آفاق ز مکر و فسون
کجرو و عاجزکش و بیدادجو برده ز گیتی بستم آبرو
ثروت پیدا و نهان را نگر قافله‌ی گرسنگان را نگر
یکطرف آن مکنت دور از حساب یکطرف اشخاص دل از غم کباب
روز و شب اندر پی آزار هم درپی بشکستن بازار هم
جان ز صفا عاری و دل بی‌فروغ نیستشان غیر متاع دروغ
آینه‌وش کرده دورویی شعار آینه‌ی خاطرشان گشته تار
پیش نظر زنده ولی مرده‌اند پی بحقیقت ز کجا برده‌اند
اینهمه خونریزی و جنگ و جدال اینهمه بیرحمی و کین و قتال
خاک برآن دانش و فرهنگشان نام شده منفعل از ننگشان
آن همه تزویر و دورویی نگر بسته میان تنگ بکین بشر
درپی پلتیک و سیاست همه بر سرشان شور ریاست همه
خدمتی ار بهر بشر کرده‌اند می‌نتوان گفت هنر کرده‌اند
زانکه بسی کین و نفاق و غرض داده بدنیای کنونی عوض
قطره بود آنهمه‌ی اختراع در بر این لجه‌ی جنگ و نزاع
کرده جهانی ز شقاوت خراب در زده بر جان بشر التهاب
گشته بظاهر همگی متکی نیست پی کشف حقیقت یکی
نیست در آن جمع کسی بیغرض جمله گرفتار هزاران مرض
می‌توان گفت که عالم نیند لیک تهی مغز همه چون نیند
فکری نوی در ادبیاتشان نیست و گر هست مرا ده نشان


فخر بدانها مکن ای بیشعور دور کن از مغز تهی این غرور
هیچ بدریوزه‌ی آنان مشو بر در بیگانه ثنا‌خوان مشو
لاف ز افکار اروپا مزن طعنه بشعر و غزل ما مزن