پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 15)

ما اگرهم از زیانهای بسیاری که از این دینها برمی‌خیزد و برخی نمونه‌هایی از آن یاد کردیم چشم پوشیم ، تنها از دیده‌ی پاسداری بآمیغها جای ایراد است. یک چیز یا باید راست باشد و بکار آید و یا هیچ نباشد. چیزهایی که دانشمندان نمی‌توانند پذیرفت و انبوه مردمان آنها را خوار می‌دارند چرا باید بود(bud)؟!. بچنین چیزهایی چه نیاز است؟!.

دوباره می‌گویم : این یک گرفتاری بزرگ دیگر می‌باشد. یک گرفتاری‌ که کم‌کسی آن را می‌شناسد ، در کاهیدن از ارج[=قدر] و ارزش آدمی و پدید آوردن دشواریها در زندگانی ، مادیگری و بدآموزیهای آن یکسو ، و این دستگاههای سست و بی‌ارج یکسو می‌باشد.

در «قرن بیستم» اینها گرفتاریهای جهانست. ما اینها را بدیده گرفته‌ایم و بچاره‌اش برخاسته‌ایم. سخنانی که ما می‌گوییم و کوششهایی که ما می‌کنیم ، در راه چاره‌ی اینهاست. گناهی که ما کرده‌ایم و کسانی نمی‌خواهند بما بیامرزند ، همینست. همینست که این دردهای جهان را بدیده گرفته‌ایم و بدرمان می‌کوشیم.

شما نیک می‌دانید که ما تاکنون همه‌ی تلاشمان در این راه بوده. نیک می‌دانید که در نوشته‌هامان این گرفتاریهای جهان را با چه زبان ساده‌ای بازنموده ، به هر کدام چه راه چاره‌ای نشان داده‌ایم.

ما می‌گوییم : مادیگری لغزشست. از دانشها مادیگری را نتیجه نتوان گرفت. می‌گوییم : باید به نبرد سختی با بدآموزیهای مادیگری برخاست و آنها را از مغزها بیرون گردانید.

می‌گوییم : این راست نیست که «زندگانی نبرد است و هر کسی باید جز دربند خوشیهای خود نباشد». راست نیست که «آدمی نیکی‌پذیر نمی‌باشد». راست نیست که «ناتوان خوراک تواناست». اینها راست نیست و کسانی که می‌خواهند راستیها را در این باره دانند ، باید به «ورجاوندْبنیاد» و دیگر کتابها بازگردند.

می‌گوییم : سرچشمه‌ی بدبختیها و رنجها بیش از همه ، نبرد و کشاکش مردمان با یکدیگر است. گناه را بگردن دانشها نباید انداخت. از شهریگری یا پیشرفت ، بیزاری نباید جست. باید کوشید و تا توان این نبرد را کمتر گردانید. نیکخواهان جهان همگی باید در این راه کوشند. همگی باید در این راه تلاشند.
باید زیان این پتیاره‌ی نبرد را با زبانهای روشن بهمگی فهمانید. باید معنی راست هر یکی از کار و پیشه و داد و ستد و بازرگانی و کشاورزی و افزارسازی و مانند اینها را بازنموده روشن گردانید که اینها برای راه افتادن کار زندگانیست ، برای پول بدست آوردن و داراک[=مال] اندوختن نیست.
دردها و درمانها - دشمنان نهان.pdf
549.7 KB
🔶 دردها و درمانها ـ بخش 10 (یا گفتارهایی از مهنامه‌ی پیمان)

🔸 دشمنان نهان

همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی یکم

کانال : این گفتگو نخست در مهنامه‌ی پیمان ، سال ششم ،‌ شماره‌ی دوم و سپس در پرچم هفتگی ، شماره‌ی هفتم آمده و ما چاپ دوم ـ پرچم هفتگی ـ را اصل گرفته از روی آن‌ ویراییده‌ایم. این را در چند تکه خواهیم آورد. گفتارهایی با همین نام در جاهای دیگری از پیمان و پرچم هست که میکوشیم آنها را نیز بیاوریم. این را ما شماره‌ی (1) نام گزاردیم.
گفتگوی پرمایه‌ایست. از خوانندگان میخواهیم با هوشداری و پروای ویژه بخوانند.

🔸مرا آشناییست که نخست مسیحی بوده ولی چون بزرگ شده و درس خوانده همچون هزاران دیگران از دین روگردان شده ، و چون سالها در اروپا می‌زیست پس از بازگشت بدیدنم آمد و نشست و از دیدار هم خشنودی نمودیم و او بسخن درآمده چنین گفت[1] : در اروپا رشته‌ی فلسفه را دنبال می‌کردم و در موضوع دین نیز اتد کردم و چون بایران بازگشتم و شنیدم شما مجله می‌نویسید و طرفداری از دین می‌کنید بسیار تعجب کردم و بعضی شماره‌های مجله‌تان را گرفتم و خواندم. حقیقت اینست که چیزی نفهمیدم و اینست آمده‌ام با خودتان گفتگو کنم. شما کسی نیستید که بتعصب یا منظور مادی چیزی نویسید و باید یکی دو ساعت باهم نشسته این موضوع را حلاجی کنیم و من نمی‌دانم می‌توانیم گفتگو کنیم یا نه؟!.

گفتم : چرا نتوانیم و بهتر از این چه کاری می‌داریم؟!.

گفت : اگر بدتان نیاید اشکالاتی که در موضوع دین دارم مطرح کنم و ایرادهای خود را بگویم ، و چون من در این موضوع اتد[2] کرده‌ام از روی‌ بصیرت و احاطه ایراد خواهم کرد.

گفتم : بدم نخواهد آمد. شما آزادانه ایرادهای خود را بگویید و این مرا فرصت خواهد بود که خواست خود را از دین روشنتر گردانم. شما ایرادهای خود را یکباره بگویید و من هم یکباره پاسخ خواهم گفت. چیزی که هست باید خواستتان رسیدن براستی باشد و پافشاری به پیش بردن گفته‌های خود ننمایید. اگر شما از روی بینش و فهم ایراد خواهید گرفت من نیز از روی بینش و فهم پاسخ خواهم داد.

گفت : من تصدیق می‌کنم که ادیان سه‌هزار سال بیشتر دنیا را اداره کرده. انبیاء مردم را از بت‌پرستی نجات داده و خودشان عقایدی در اطراف زمین و آسمان و خدا و بهشت و جهنم بمردم یاد داده و اصول معیشتی هم بنیاد نهاده‌اند که تقریباً سه‌هزار سال یا بیشتر دوام داشته. لیکن از آنجا که عالم در ترقیست سوسیولوژی اروپا (علوم اجتماعی) پیدا شده و آن را از بین برده و

🔹اولین ایراد من بشما این است که اصول عقیده و معیشتی ادیان در نتیجه‌ی ترقی کون محکوم بنابودی شده و از میان رفته و شما که می‌خواهید آن را بازگردانید اولاً مبارزه با طبیعت می‌نمایید و ثانیاً بر فرض آنکه مغلوب نشده و موفقیت پیدا کنید تازه نتیجه آن خواهد بود که مردم را از ترقی بازداشته بقهقرا بازگردانید.

🔹ایراد دوم من اینست که اساس دین شناختن خداست. باین معنی مردم دیندار می‌شوند تا خدا را بشناسند و گفته می‌شود اگر کسی نشناخت در آتش خواهد بود. در حالی که شناختن خدا دشوار است و ما امروز نمی‌توانیم به هستی خدا معترف باشیم. زیرا این کار نه جهت عاقلانه دارد و نه ما دلیل برای آن پیدا می‌کنیم. در زمانهای قدیم مردم چون اغلبی از حوادث را درک نمی‌کردند آن را بخدا نسبت می‌دادند. مثلاً کیفیت تشکیل ابر و باران را درک نمی‌کردند و ناچار شده می‌گفتند خدا آن را می‌کند. ولی ما که امروز علتهای طبیعی همه‌ی اینگونه حوادث را کشف کرده‌ایم و می‌بینیم عالم یک دستگاه مرتب و منظمی است که هر امری‌ در وقت و موقع خود حادث می‌شود دیگر چه احتیاجی داریم که خدایی فرض کنیم. از طرف دیگر گرفتیم که خدایی هست آیا معقولست که ما را بگناه آنکه دلیل پیدا نکرده و او را نشناخته‌ایم بآتش سوزانَد؟!.

🔹سوم یکی از ارکان دین تصدیق انبیاست. توریت [3] نامهای انبیاء بسیاری را می‌برد که باید تصدیق کرد و بمعجزات آنها ایمان آورد. خود آنها بماند همین معجزات اشکال بزرگیست و مسلم است که اساسی ندارد. در انجیل معجزاتی بمسیح نسبت می‌دهد که اگر یکی از آنها راست بود شهرت مسیح تمام کشور یهود و روم را فرامی‌گرفت. در حالی که ما می‌بینیم رومیان از آمدن و رفتن مسیح اطلاعی نیافته‌اند.
می‌گویند مسیح لازار را پس از چند روز از مرگش زنده گردانید ، و او با مسیح سیاحت می‌کرد و زندگی می‌نمود. ما می‌دانیم که اگر چنین کاری رخ می‌داد مردم بهیجان آمده لازار را روی دست گرفته بهمه جا می‌بردند و از همه‌ی اطراف کشور بدیدن او می‌آمدند و در همه‌ی کتابهای تاریخ آن را می‌نوشتند. در حالی که می‌بینیم در هیچ کتابی ذکری از آن نشده و از انجیلها تنها یکی آن را نوشته و سه انجیل دیگر بکلی بی‌خبر بوده‌اند و ما ناچاریم که آن را باور نکنیم. گذشته از آنکه علم منکر این چیزهاست و این محال است که مرده‌ای زنده گردد.

[1] : گفته‌های خود او را آورده و نخواستیم بشیوه‌ی پیمانش برگردانیم.
[2] : اتد = etude = مطالعه ـ و
[3] : نام دیگری برای تورات ـ و
🔶 دفتر «شعر در ایران»

🔸 شعر در پیمان ، بخش 1 ، تکه‌ی یک از دو


از اینکه ما در پیمان شعر چاپ نمی‌کنیم کسانی پنداشته‌اند که ما از هر گونه شعر بیزاریم و آن را چه نیک و چه بد در مجله‌ی خود نمی‌پذیریم ولی چنین پنداری درست نیست.

ما در جای دیگری از شعر سخن خواهیم راند. در اینجا بچند کلمه بسنده می‌کنیم.

نمی‌توان انکار کرد که شعرسرایی جربزه‌ی خدادادی است و از شعر در جای خود کارهایی ساخته می‌شود که از نثر ساخته نشود. ولی پوشیده نباید داشت که با همه‌ی رواج شعر در ایران در قرنهای گذشته چندان سودی از آن بهره‌ی این کشور نگردیده. اگر روزی بحساب شعرا رسیدگی نماییم خواهیم دید که زیان آنان بر ایران بیش از سودشان بوده.

جز از فردوسی که زنده کردن زبان پارسی را منظور کرده و در آن راه کوششهای فراوانی بکار برده کدام شاعر دیگری است که پی منظوری بوده و آن جربزه‌ی خدادادی خود را در راه آن منظور بکار انداخته است؟!

آری شعرای ایران این کار را کرده‌اند که یک رشته پندها و اندرزها و سخنان سودمندی که از راهنمایان دین و دانایان پیشین بیادگار بوده بنظم درآورده باعث رواج و شهرت آنها شده‌اند. ولی در برابر این یک سود زیانهای بسیاری از ایشان بایران رسیده :

اینکه زبان پارسی پر از گزافه شده که یک هزار است و هزار هیچ ، اینکه نیک و بد رنگ خود را از دست داده که هر دو بیک دیده دیده می‌شود اینکه زشتی چاپلوسی و بندگی از میان برخاسته که کسانی آزادی و گردنفرازی خود را زیر پای هر کس و ناکس پایمال می‌گردانند اینکه پندارهای پوچ صوفیانه بازاری گردیده و گوش و دل هر کسی را پر ساخته در همه‌ی این زشتیها شعرای ایران دست داشته‌اند.

دیوانهای فراوان و بیشماری که از شعرا امروز در دست ماست بیشتر آنها یادگار دوره‌های زبونی ایران و چیرگی بیگانگان است و از زمانهایی بازمانده که خردها پستی گرفته و رادی و مردانگی بس کمیاب شده بوده. پیداست که از خواندن آنها جز زیان بهره‌ی خواننده نخواهد بود.

اگر خود شعرا را بشناسیم که چگونه بیشتر ایشان ریزه‌خوار خوان زورآوران و توانگران بوده‌اند و چاپلوسی را سرمایه‌ی زندگانی خود ساخته بودند این شناسایی ما را از زحمت گفتگو از سروده‌های ایشان آسوده خواهد ساخت.

آن نامردانی که با دلخواه گردن ببندگی این و آن می‌داده‌اند و سرتا پا نمونه‌ی پستی و زبونی بوده‌اند گفته‌های آنان را چه ارزشی می‌توان پنداشت؟! سخن چه نظم و چه نثر تا از دل پاکی برنخیزد و با زبان پاکی گزارده نشود اثری بر آن بار نخواهد بود.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 «چون این کتاب درباره‌ی خانواده‌هاست و بیش از همه با بانوان بستگی دارد آن را به بانوان پاکدین ارمغان می‌گردانم.» کسروی


در پیرامون این دفتر

ما چون برآنیم که بنیاد زندگانی آدمی از هر باره بروی پایه‌ی آمیغها[=حقایق] گزارده شود ، با همه‌ی نادانیها از هرگونه و به هر نامی که باشد در جنگ می‌باشیم. جنگ ما با بدیها و نادانیهاست که درفش افراشته سخت می‌کوشیم و از پای نخواهیم نشست تا پیروز گردیم. و چون یک رشته‌ی بزرگی از نادانیها پندارهای گوناگونیست که درمیان توده‌ها رواج یافته ، اینست با آنها نیز درنبردیم و این کتاب درباره‌ی آنها است.

این کتاب نخست برویه‌ی گفتارهایی در روزنامه‌ی پرچم بچاپ می‌رسید که ناانجام ماند ، سپس در سال ١٣٢٢ برویه‌ی کتاب چاپ یافت. چون نسخه‌های آن در همان موقع پایان پذیرفت و کسانی از تهران و شهرستانها آن را می‌خواستند ، اینست دوباره بچاپ دوم آن برخاستیم.

دفتر پرچم



هر کاری را باید از راهش و با افزارش کرد.

جهان از روی یک آیینی می‌گردد ، آیینی که هیچگاه دیگر نگردد. بیرون از آیین جهان چیزی نتواند بود.

هر کاری را باید از راهش و با افزارش کرد. آنان که بکارهای بیراهی برمی‌خیزند با خدا می‌جنگند. مردمی که در اندیشه‌ی زندگی نبوده چشم براه پیشامدها می‌دوزند جز بدبختی بهره نخواهند یافت.

خدا آدمیان را آفریده و در کارهاشان آزاد گزارده. دروغست آنچه می‌گویند : بودنیها بوده. دروغست آنچه می‌گویند : بدبختی یا نیکبختی هر کسی بسرش نوشته شده.

هر کسی به هر کاری کوشد هوده خواهد برداشت. ولی کوشش از راهش و با افزارش باید بود.

بند ١٤ ـ بخش یکم ـ ورجاوند بنیاد


* * *
«ورجاوندْبنیاد» که کتابیست همه‌ی سخنان ما را دربر داشته (و خواهد داشت) ، بسیاری از گفته‌ها در آن نیاز بشرح درازی دارد. با آنکه در خود کتاب در زیر هر شماره‌ای شرحی برای آن نوشته شده باز برخی از آنها بشرح درازتری نیازمند است. اینست ما برای برخی از آنها شرحی در دفتر جداگانه می‌نویسیم. («در پیرامون خرد» شرح شماره‌ی 10 است.)

از جمله این کتاب شرح برخی از جمله‌های شماره‌ی ١٤ است که زیر عنوان «هر کاری را باید از راهش و با افزارش کرد» آغاز می‌یابد.

ما نتوانسته‌ایم در این کتاب همه‌ی پندارهایی را که درمیان مردمست ، بگفتگو گزاریم. ولی از آنچه بگفتگو گزارده‌ایم حال آن دیگرها نیز دانسته خواهد شد.

پایه‌ی همه‌ی این گفتگوها دو چیز است :

یکی آنکه اینجهان از روی یک آیینی می‌گردد و آن آیین هیچگاه دیگر نشود. اینست باید مردمان آن را نیک شناسند و در کارها و کوششهای خود بدیده گیرند ، و بچیزهایی که بیرون از آن آیینست دل نبندند و بآنها نزدیک نشوند ، وگرنه رنجهاشان بیهوده شده و خود در زندگانی پس افتند. فال و پیشگویی و جادوگری و دعانویسی و ماننده‌های اینها همه بیرون از آیین جهانست.

دیگری اینکه بخش بزرگی از دین شناختن همان آیین خداست. در دین چنانکه خدا را می‌شناسیم باید آیین او را نیز بشناسیم. این یک فیروزی بزرگی در جهانست که مردمان آیین خدا یا بهتر گوییم : «آیین گردش جهان» را بشناسند.

اینست می‌گوییم : کسانی که می‌خواهند معنی راست دین را بدانند و از آیین جهان آگاه باشند بهترین راه خواندن همان کتاب «ورجاوندْبنیاد» می‌باشد.

دفتر پرچم
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 16)

باید یک رشته درسهایی نیز به نوآموزان و جوانان در این زمینه آموخت. اینها ارجدارترین آمیغهاست ، گرامی‌ترین داناکهاست.

باید از یکسو با روشن گردانیدن این آمیغها ، روانها را توانا گردانید و از نیروی آز و هوس و خودخواهی و مانند اینها کاهیده ، نبرد و کشاکش را کمتر گردانید و از یکسو با گزاردن قانونهایی میدان را بآن نبرد و کشاکش تنگتر ساخت.

باید سرمایه باندازه باشد که هر کسی نتواند بیش از اندازه بکار اندازد و دست دیگران را بندد. باید ماشینها کوچک باشد که هر کسی تواند با سرمایه‌ی کم یکی را بکار اندازد ، (ماشینهای بزرگ ویژه‌ی شرکتها باشد) باید زمینها بکشاورزان بخشیده[=تقسیم] شده ، به هر یکی بخشی باندازه داده شود. اینها چیزهاییست که ما در جای خود یاد کرده‌ایم (1) و در اینجا فهرست‌وار می‌شماریم.

داستان پستی و بلندی در زندگانی (یا دارایی و نداری) که یکی از گرفتاریهای بزرگیست و اندیشه‌ی همه‌ی نیکخواهان جهان را بخود کشیده ، ما یک راه روشن و ساده‌ای در چاره‌جویی بآن پیش گرفته‌ایم. ما می‌گوییم : هر کسی باید باندازه‌ی جُربُزه‌ی[استعداد] خدادادی و باندازه‌ی کوششی که در گردانیدن چرخ زندگانی بکار می‌برد ، از خوشیها بهره یابد. روشنتر گویم : هر کسی به هر اندازه که در بسیج[= تدارک] دربایستهای زندگانی و در راه انداختن چرخ آن ، شرکت داشته ، به همان اندازه از نتیجه‌ی کوششها برخوردار گردد. این یک قانون دادگرانه‌ایست و ما برای آنکه این قانون را روان گردانیم چند کار را بدیده می‌گیریم :

1) در بازار برای سرمایه اندازه‌ای گزارده شود که کسی بیش از آن بکار نتواند انداخت.

2) زمینها بکشاورزان بخشیده گردیده هر کسی به بیش از اندازه‌ دسترس نتواند داشت.

3) ماشینها کوچک باشد که هر کسی تواند با سرمایه‌ی کم یکی را بکار اندازد.

4) از پول بمرابحه دادن که مایه‌ی مفتخوریست جلو گرفته شود. (کارهای بانکی از این سخن بیرونست).

5) از کارهای بیهوده‌ای که کسانی برای خود برمی‌گزینند (همچون فالگیری و دعانویسی و شاعری و رمان‌نویسی و روضه‌خوانی و مانند اینها) جلو گرفته شود. (2)

یک جمله بگویم : این نباشد که کسی نکوشد و از نتیجه‌ی کوششهای دیگران برخوردار گردد و یا بیش از اندازه‌ی کوشش بهره یابد.

اینها چیزهاییست که میدان نبرد و کشاکش را درمیان مردمان بسیار تنگ گرداند و از دشواریهای زندگانی بسیار تواند کاست. اما ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کارندگی و راه‌آهن و اتومبیل و هواپیما و مانند اینها که گفتیم همچون افزارهای جنگی در نبرد آدمیان بکار می‌رود و بجای سود زیان می‌دهد ، چون از نبرد جلو گرفته شود اینها نیز از حال زیانمندی بیرون آمده جز در برابر سپهر ، و در راه کمی رنجها بکار نخواهد رفت.

پابرگیها (از ویراینده) :

1ـ بیش از همه در دو کتاب «ورجاوندْبنیاد» و «کار و پیشه و پول» شرح داده شده.

2ـ دیروز «کارهای بیهوده» و در نتیجه مفتخوران کمتر بودند ولی امروز جای صد افسوس است که در سایه‌ی حکومتِ دینفروشان ، بازار گمراهی ، آلودگی و بدآموزیهای کیشی بلکه بت‌پرستی بسیار گرم گردیده و از آنها دهها کار بیهوده‌ی نوپدید سر برآورده و بشماره‌ی مفتخوران ده چندان افزوده. اینان از کیسه‌ی مردم و دولت روزی برمی‌دارند و اینست بار گرانی بدوش اقتصاد کشور می‌باشند.
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی دوم

🔹چهارم ، امروز علوم بسیار ترقی کرده و مسئله‌ی تکوین [1] تا اندازه‌ای روشن گردیده و شما از علوم ناآگاه نیستید. ما یک کتابی را که بدست می‌گیریم می‌بینیم تاریخ کره‌ی زمین را از هنگامی که از کره‌ی آفتاب جدا گردیده تا امروز بشیرین‌ترین زبانی با روشنترین دلیلها برای ما شرح می‌دهد و ما چون آن را می‌خوانیم و بپایان می‌رسانیم با یک لذتی از دست بزمین می‌گزاریم و در دلهای خود یک نوع استراحتی حس می‌کنیم و سپس به هرچه در اطراف خود نظر می‌اندازیم با زبان آشکار صحت آن شرح و بیان را بما حکایت می‌کند. شما می‌دانید که علما می‌گویند زمین از کره‌ی خورشید جدا گردیده و نخست توده‌ی بخار آتشینی بوده و کم‌کم سرد گردیده و پس از سرد شدن بوده که موجودات در روی آن شروع به پیدایش کرده ولیکن بتدریج در قرنهای طولانی ما به یقین می‌دانیم که موجوداتی که امروز هست از گیاه و درخت و جانور و آدمی بنحوی که امروز هست نبوده. ماده‌ی حیات ، اول در حیوانات بسیار کوچک و ساده پیدا شده و بتدریج از آنها جانوران بالاتری ، تکوین یافته و در ضمن چندین میلیون سال باینجا رسیده است. عقیده‌ی عوام بر آنست که اسب و استر و شتر و گاو و گوسفند هر نوعی جداگانه خلق شده. ولی ما در علم می‌بینیم که مرجع همه‌ی اینها بیک اصل است و حتا آدمی نیز جداگانه خلق نشده و امروز از مسلمات است که از یک حیوان دیگری نشأت نموده. اینها دلیلهای بسیار برای خود دارد. در ایران این را به داروین منسوب می‌کنند ولی چنین نیست. صدها علمای بزرگ در این رشته کار کرده‌اند و آنچه را داروین در موضوع حیوانات و انسان گفته بوده دیگران بسراسر عالم منطبق گردانیده‌اند. امروز کسی منکر اینها نیست و نتواند بود. اساساً چیزی را که با دیده می‌بینیم چگونه انکار کنیم؟!..

ایراد من این است که با این اطلاعات گرانبها که ما از راه دانش بدست آورده‌ایم دیگر چه نیازی بخواندن قضیه‌ی تکوین در توریت پیدا می‌کنیم؟!. اساساً چگونه می‌توانیم با دانستن اینها توریت را بدست گیریم و آن قصه‌ها را بخوانیم؟!. آیا این نظیر آن نیست که مرد جهاندیده و مجربی در پنجاه سالگی اطلاعات و تجربه‌های خود را کنار نهاده و بافسانه‌هایی که در زمان کودکیش از زبان پیره‌زنها شنیده تنزل نماید و اگر نکرد خدا او را بآتش سوزانَد؟!. آقاجان مگر عقیده اختیاریست که اگر کسی نداشت خدا عذابش کند؟!. اساساً می‌گوییم برای چه ادیان از این حقایق علمی آگاه نبوده‌اند و ما اَدنی[=کمترین] اشاره در کتابهای دینی باینها نمی‌یابیم؟!. برداشت آن کتابها همه بر اینست که انسان یک مخلوق مستقل و جداییست و اولین انسان که پیدا شده دارای علم کافی بوده و نامهای حیوانات و اشیاء را می‌دانسته. در حالی که علوم می‌گوید انسانها قرنها در جنگلها بسر برده‌اند و در آن زمان هیچ نمی‌دانسته‌اند و زبان برای حرف زدن نداشته‌اند و بمرور زمان بوده که باینها رسیده‌اند.
کنون اگر ما بنزد یک روحانی برویم و اینها را بپرسیم آیا جز توهین و تکفیر پاسخی خواهیم شنید؟!. من نمی‌دانم شما با دانشهای خود چگونه بچنین کسانی کمک می‌کنید و مایه‌ی تجری آنها می‌شوید؟!.

🔹ایراد پنجم اینست که می‌گویم : آیا دین امروز بما چه تواند آموخت؟!. چه چیزی هست که ما نمی‌دانیم و از دین توانیم یاد گرفت؟. آیا رواست که برویم و سالها رنج بریم و صدها و هزارها حقایق را یاد گیریم و آنگاه بیاییم و همه‌ی آنها را کنار گزاریم و بنام دین و از ترس آنکه خدا ما را بآتش بسوزاند گوش بسخنان بی‌ثمر و بی‌اساس یک روحانی دهیم؟. آیا شما این را سزاوار می‌شمارید؟!.

🔸بدینسان دوست ما سخن را بپایان رسانید و چشم بروی من دوخت که پاسخ شنود. گفتم بایرادهای ریشه‌داری برخاستید و من ناگزیرم بپاسخ درازی پردازم و چشم می‌دارم چنانکه من حوصله نمودم و شما سخنان خود را بپایان رساندید و نیک گوش دادم و آنچه گفتید بیاد و اندیشه سپردم شما نیز حوصله نمایید و آنچه می‌گویم بیاد و اندیشه سپارید ، و اگر سخنی را از من نپذیرفتید یا خرده‌ای باندیشه‌تان رسید برآن نباشید که درزمان[=بلافاصله] بپاسخ پردازید و یا زبان بخرده گشایید. امروز از شما هیچ پاسخ یا خرده‌ای نخواهم پذیرفت. امروز همه را گوش باشید و بشنوید و فراگیرید و باری یک هفته یا دو هفته اینها را بیندیشید و پس از آن بیایید تا بار دیگر روبرو نشینیم و بگفتگو پردازیم و نگویید که چرا من خودم این کار را نمی‌کنم و بگفته‌های شما بیدرنگ پاسخ می‌دهم. من سالهاست در این زمینه‌ها چیز می‌نویسم و این ایرادها که شما می‌گیرید من بارها اندیشیده‌ام و پرسیده‌ام و پاسخهایی نیز در برابرش پیدا کرده‌ام. اگر نوشته‌های مرا خوانده بودید از بسیاری از ایرادها بی‌نیاز شده بودید. باری بپاسخ گفته‌هاتان می‌پردازم :

[1] : پیدایش جهان ـ و
🔶 دفتر شعر در ایران

🔸 شعر در پیمان ، بخش 1 ، تکه‌ی دو از دو


با اینهمه ما از شعر بیزاری نمی‌جوییم بلکه همیشه آرزو داریم که این جربزه‌ی خدادادی از این پس در راه پیشرفت و سربلندی ایران بکار رود و از روزی که پای باین راه نهاده‌ایم همیشه در آرزوی آن بوده‌ایم که روزی بیاید و کسانی از سخنوران همزمان بهمراهی ما برسند و یاوری و پشتیبانی از ما دریغ ندارند و شادمانیم که این آرزوی ما کم‌کم جای خود را می‌گیرد و کسانی از شعرا همراهی با ما می‌کنند. چنانکه بتازگی آقای فرات شاعر معروف تهران مثنوی‌ای سروده که در آن گفتگوی خود را با یک اروپاپرستی شرح داده و یک رشته عیبهایی را از اروپا که راست و حقیقت است برشته‌ی نظم کشیده. ما برای نمونه بخشی از آن مثنوی را در اینجا چاپ می‌نماییم و برای آنکه سپس مایه‌ی رنجش دیگران نباشد هم اکنون می‌نگاریم که راه ما دشمنی با اروپا نیست و هرگز این آرزو را نداریم که کسانی چشم روی هم گزارده زبان بنکوهش غرب گشاده شعرهایی بهم بافند و نزد ما فرستاده خواهش چاپ کنند. منظور ما جز نشان دادن نیک و بد اروپا و راه نمودن بشرقیان نمی‌باشد. از شعرا هم چشم آن داریم که آنچه از نیک و بد اروپا بشناسند برشته‌ی نظم بکشند و مطالبی که درخور شنیدن و فهمیدن و یاد گرفتن است بسرایند نه اینکه جمله‌های نکوهش‌آمیزی بهم بافته شعر بسازند بی‌آنکه مطلبی باز نموده باشند اگر کسانی در جستجوی چنین مطلبهایی باشند چه بهتر که آیین را خوانده آنچه از مطالب آن را پسندیده نظم نمایند.

*
این همه توصیف اروپا مکن مشت خودت را بر کس وا مکن
دم مزن از مردم پر کین دون شهره‌ی آفاق ز مکر و فسون
کجرو و عاجزکش و بیدادجو برده ز گیتی بستم آبرو
ثروت پیدا و نهان را نگر قافله‌ی گرسنگان را نگر
یکطرف آن مکنت دور از حساب یکطرف اشخاص دل از غم کباب
روز و شب اندر پی آزار هم درپی بشکستن بازار هم
جان ز صفا عاری و دل بی‌فروغ نیستشان غیر متاع دروغ
آینه‌وش کرده دورویی شعار آینه‌ی خاطرشان گشته تار
پیش نظر زنده ولی مرده‌اند پی بحقیقت ز کجا برده‌اند
اینهمه خونریزی و جنگ و جدال اینهمه بیرحمی و کین و قتال
خاک برآن دانش و فرهنگشان نام شده منفعل از ننگشان
آن همه تزویر و دورویی نگر بسته میان تنگ بکین بشر
درپی پلتیک و سیاست همه بر سرشان شور ریاست همه
خدمتی ار بهر بشر کرده‌اند می‌نتوان گفت هنر کرده‌اند
زانکه بسی کین و نفاق و غرض داده بدنیای کنونی عوض
قطره بود آنهمه‌ی اختراع در بر این لجه‌ی جنگ و نزاع
کرده جهانی ز شقاوت خراب در زده بر جان بشر التهاب
گشته بظاهر همگی متکی نیست پی کشف حقیقت یکی
نیست در آن جمع کسی بیغرض جمله گرفتار هزاران مرض
می‌توان گفت که عالم نیند لیک تهی مغز همه چون نیند
فکری نوی در ادبیاتشان نیست و گر هست مرا ده نشان


فخر بدانها مکن ای بیشعور دور کن از مغز تهی این غرور
هیچ بدریوزه‌ی آنان مشو بر در بیگانه ثنا‌خوان مشو
لاف ز افکار اروپا مزن طعنه بشعر و غزل ما مزن
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

پیشگویی و فالگیری و رمل و ستاره‌شماری و کف‌بینی و چهره‌بینی و جادوگری و افسونگری و شعبده‌بازی و دعانویسی و جنگیری و گفتگو با مردگان و مُروا و مُرغُوا و مانند اینها همه کارهای زیانمند و بیرون از آیین سپهر[=طبیعت] است ، و چون سرچشمه‌ی آنها پندار[=خیال] می‌باشد همه را در اینجا زیر عنوان «پندارها» گرد آورده‌ایم ولی چون از روی چِبود[=ماهیت] بچند رشته است ما هر رشته را جدا گرفته در گفتار جداگانه سخن خواهیم راند. کسروی

🔸 گفتار یکم : آیا توان پیشگویی کرد؟.. (تکه‌ی 1)


آیا توان پیشگویی کرد؟.. توان از آینده یا از ناپیدا [=غیب] آگاه گردید؟.. آیا در آدمی چنان نیرویی هست؟.. یا در بیرون چنین راهی یافته شود؟..

باین پرسشها جز پاسخ «نه» نتوان داد ، پیشگویی نتوان کرد ، از آینده یا از ناپیدا آگاه نتوان گردید ، در آدمی چنان نیرویی نیست ، در بیرون چنین راهی یافته نشود.

ولی درمیان مردم یک رشته کارهایی در این زمینه رواج می‌دارد و ما از یکایک آنها سخن خواهیم راند :

١ـ پیشگویی : (تکه‌ی 1)

این آرزو در نهاد[=ذات] هر کسی نهاده که از آینده آگاه باشد و کارهایی را که پیش خواهد آمد بداند. یک پیشامد بزرگی که پیش آید (همچون جنگ کنونی) [جنگ جهانگیر دوم] هر کس در جستجوی پایان آن بوده آرزوی دانستن آن را خواهد داشت.

ولی چنانکه گفتیم چنان نیرویی در آدمی ، و یا افزاری در بیرون نیست ، و این نشدنیست که کسی آینده را بداند و یا از ناپیدا آگاه گردد.

آری توان از دیدن برخی چیزها به نتیجه‌ی آنها پی برد. مثلاً یک پزشک گاهی از دیدن حال بیماری تواند دانست که آیا بهبود خواهد یافت یا خواهد مرد. در جنگی که میانه‌ی دو دولت درمی‌گیرد ، اگر کسی از اندازه‌ی نیروی هر دولتی و از اندازه‌ی پافشاری توده‌های آنها و از این چیزها آگاه باشد ، بآسانی تواند پایان جنگ را دریابد و فیروز از نافیروز بشناسد. ما همیشه از آمدن و نیامدن باران بفراوانی یا کمیابی خواربار در سال آینده پی می‌بریم.

اینها را توان دانست. لیکن اینها پیش‌بینی است نه پیشگویی. باید جدایی گزاشت میانه‌ی پیش‌بینی و پیشگویی. دوباره می‌گویم : پیشگویی نشدنیست. کسانی که به پیشگویی برمی‌خیزند از ناتوانی روانهای ایشانست. گاهی هم شیادانی از این راه سود جویند و مردم را فریفته پول گیرند. تا چهار سال پیش در تهران «صفا» نامی را می‌دیدم که بخانه‌ها می‌رفت و با پیشگویی پولها از مردم می‌گرفت.

روزی هم بنزد من آمد ، و چون از آینده سخنان بسیاری می‌گفت ، گفتم : اگر شما گذشته‌ی مرا بگویید و من راست یابم آینده را هم باور خواهم کرد. گفت : شما از نژاد پادشاهی هستید. گفتم : خاندان ما سید بوده‌اند. گفت : از سوی مادر بآن پادشاه می‌رسید. گفتم : نامش چه می‌بوده؟.. در چه زمانی پادشاهی می‌کرده؟.. پاسخی نتوانست و چون از من سردی می‌دید برخاست و رفت.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 17)

آمدیم بر سر جنگ : نخست باید بگویم جنگ هم بخشی از نبرد آدمیانست و ما هر چند که از نبرد بکاهیم از جنگ کاهیده‌ایم. در زمانهای پیش جنگ را پادشاهان کردندی و بیش از همه نتیجه‌ی خشم و رشک و خودنمایی بودی. ولی امروز جنگ را توده‌ها می‌کنند و بیش از همه نتیجه‌ی آزمندیست. بیش از همه نتیجه‌ی بدآموزیهای مادیگریست.

در جایی که مردمان زندگی را نبرد می‌دانند و مردم یک شهر ، هر یکی سود خود را در زیان دیگری می‌داند ، پیداست که توده‌ها نیز با همدیگر همان رفتار را خواهند کرد.

در جایی که آیین خردمندانه برای زندگانی نیست ، ناچاریست که چه توده‌ها و چه یکه‌ها [=افراد] سود از زیان نشناخته ، پیروی از آیین زورآزمایی کنند.

پس در راه جلوگیری از جنگ نیز گام نخست روشن بودن آمیغهای زندگانی و جا گرفتن آنها در دلهاست.
راستست که سرانجام باید نیرویی برای جلوگیری از جنگ درمیان باشد. چیزی که هست آن نیرو را جز روشن بودن آمیغهای زندگانی و تکان خوردن فهمها و خردها پدید نتواند آورد.

کسانی می‌گویند : جنگ در نهاد آدمی نهاده شده و از آن جلو نتوان گرفت. می‌گویم : پس شما گوهر آدمی را نشناخته‌اید.

چنانکه بارها گفته‌ایم آدمی دارای دو سرشت است : سرشت جان و سرشت روان. اکنون اگر آدمیان با سرشت جان خواهند زیست نه تنها جنگ ، ستم و دزدی و هوسبازی و بسیاری از چیزهای دیگر نیز در نهاد آنان نهاده شده که از هیچ کدام جلو نباید گرفت. اگر با سرشت روانی خواهند زیست ، چه از جنگ و چه از بدیهای دیگر پرهیز خواهند جست.

آنگاه مگر هر چیزی که در نهاد آدمی نهاده شده جلوگیری از آن نباید کرد (و یا نتوان کرد)؟!. اگر چنانست پس از دزدی و ستمگری و هوسرانیها نیز جلوگیری نباید داشت.

ما را در زمینه‌ی جنگ دلیلی هست که می‌باید در اینجا یاد کنیم : همگی می‌دانیم روزی بوده که درمیان مردم دادگاه و داوری نمی‌بوده و مردم در دعواهای خود بزورآزمایی برمی‌خاسته‌اند. کسی را اگر طلبی از کسی می‌بود ، بدر خانه‌اش می‌رفته که یا این زور آورده طلب خود را می‌گرفته و یا آن زورآورتر درآمده این را از سر خود دور می‌گردانیده. (چنانکه همین رفتار هنوز در بسیاری از روستاهای ایران و درمیان ایلها بازمانده).

لیکن کم‌کم کسانی برخاسته زشتی آن رفتار را بازنموده سخن از دادگاه و داوری بمیان آورده‌اند و در نتیجه‌ی کوششهای خود آن شیوه‌ی زورآزمایی را از میان برداشته‌اند که اکنون اگر طلبکاری بدر خانه‌ی بدهکاری رود و داد و فریاد راه اندازد همگی او را دُژخوی [=بدعادت و وحشی] و ناتراشیده خوانند و زبان به نکوهش گشایند.

زورآزمایی دولتها با همدیگر و جنگهایی که می‌کنند از هر باره مانند اینست و راه جلوگیری از آن نیز همین می‌باشد. باید آمیغهای زندگانی بهتر از این روشن گردد. باید خردها بتکان آید و روانها نیرومندتر باشد. در نتیجه‌ی اینهاست که برای دولتها نیز دادگاه پدید آید و این زورآزماییهای امروزی از میان رود.
از_سازمان_ملل_متحد_چه_نتيجه_تواند.pdf
6.3 MB
📘 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟

✍ احمد کسروی

🔍 جستار : بخش یکم : شناسانیدن سازمان ملل متحد : تاریخچه ، منشور ، «دیوان بین‌المللی دادگستری» و بررسی کارآمدی آن ؛ حکومت همه‌جهانی و موانع آن. بخش دوم : بررسی غائله‌ی دمکراتهای آذربایجان (25ـ 1324) و موضوع شکایت ایران به سازمان ملل متحد.

📊 شمار ساتها : 107

🖨 بازپسین پراکنش : فروردین 1398

🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی سوم

🔸نخست گفتید جهان در پیشرفت است و سوسیولوژی یا علوم اجتماعی اروپا راه شناسایی جهان و آیین زندگانی را که دینها آورده بوده از میان برده.

من می‌گویم : پیشرفت جهان جاویدانست و در جایی نخواهد ایستاد و چنانکه اندیشه‌های نوین اروپایی راه و آیین دینها را کهنه ساخته و از میان برده باید بهنگام خود اندیشه‌هایی نیز اینها را کهنه گرداند و از میان بَرد.

شما چه می‌دانید که ما بیک راه و آیین بالاتر از سوسیولوژی اروپا نمی‌کوشیم؟!. تنها از نام دین که می‌بریم بآن نتیجه نرسید که ما مردم را پس می‌بریم و جهان را از پیشرفت بازمی‌داریم.

راستی هم اینست که ما بالادست اندیشه‌های اروپایی را گرفته‌ایم و مردم را نه تنها به پسرفت وانمی‌داریم گامهایی نیز به پیشرفت می‌رانیم. شما که باروپا رفته و سالها در آنجا درس خوانده‌اید این را بآسانی باور نخواهید کرد که در شرق چنین کاری انجام گیرد و من نیز در اینجا نمی‌خواهم بسخنانی در این زمینه پردازم و تنها بیک نمونه‌ی بسیار کوچکی بس می‌نمایم :

شما می‌دانید که در اروپا رُمان‌نویسی را جایگاه بلندیست و کسانی همچون ویکتور هوگو و آناتول فرانس بآن برخاسته‌اند. ولی ما در نخستین شماره‌ی نخستین سال «پیمان» نخستین گفتار را درباره‌ی رُمان نوشته و پرده از روی بیهودگی آن برداشتیم و رماننویسی را یک کار نکوهیده‌ای نشان دادیم. کنون آن را بخوانید و ببینید آیا توانسته‌ایم کاری انجام دهیم؟!. و آنگاه مرا کتابی درباره‌ی اروپا و اروپاییگریست که کسانی از خود اروپاییان آنها را دیده‌اند و براست داشته‌اند. [1] شما توانید آن را نیز بخوانید.

گذشته از اینها سوسیولوژی اروپا راست است که تکانی بجهان داده و راههای پیشین را از کار انداخته. چیزی که هست خود راهی بروی جهان باز نکرده و آنچه ما می‌دانیم اروپا امروز براه نیفتاده و سرگردان و بیراهست و اگر راستی را بخواهیم این جنگها [2] که می‌بینیم بیش از همه نتیجه‌ی بیراهی اروپاست.

ولی این سخن بسیار بزرگتر و درازتر از آنست که بتوانیم در این نشست با شما بپایان رسانیم. بویژه با ناآشنایی‌ای که شما بسخنان ما می‌دارید و بیگمان در فهم و داوری دچار سختی خواهید بود.

ما نیک آگاهیم که در اروپا از یکسو کسان بسیاری از گرسنگی می‌میرند و یا از بیم چنان مرگی خودکشی می‌کنند و از آنسوی شکر و قهوه و گندم و گوشت را بنام آنکه خرنده ندارد بدریا می‌ریزند و نابود می‌کنند.[3] ما در یکی از شماره‌های پیمان شمارشی در این باره از یک مهنامه‌ی انگلیسی آوردیم و چنانکه آن می‌نماید در یک سال نزدیک بچهارملیون تن بدانسان مرده یا خود را کشته‌اند و در همان سال صدها هزار خروار گندم و شکر و دیگر خوراکیها را نابود ساخته‌اند. آیا این نابسامانی دلیل بیراهی زندگانی نیست؟!. آیا با یک آیین خردمندانه جلو اینها را نتوان گرفت؟!.

ما را در پیرامون اروپا سخن بسیار است ، و در این باره کتابها و گفتارها بسیار نوشته‌ایم که شما می‌باید آنها را بخوانید. ما اروپا را در این راه زندگی که پیش گرفته رستگار نمی‌شناسیم. ولی این جلوگیر ما نیست که به پیشرفتهایی که در زمینه‌ی دانشها کرده و بافزارهای بس شگفتی که برای زندگی پدید آورده و تکانی که بجهان داده ارج گزاریم.

این به چیستان می‌ماند که ما از یکسو به پیشرفتهای اروپا در راه دانش و بافزارهایی که برای زندگانی ساخته ارج می‌نهیم و از یکسو آن را در راه زندگانی رستگار نمی‌دانیم.

🔸بسیاری این را نمی‌توانند فهمید و در آغاز کار که ما خرده‌گیری بر اروپا می‌نمودیم می‌پنداشتند که با دانشها و اختراعهای آن دشمنی می‌نماییم. اینست بگله برمی‌خاستند.

🔸ما می‌گوییم خرسندی و آسایش آدمیان تنها با پیشرفت دانشها و پیدایش افزارهای بسیار نیست و یک چیز دیگری نیز می‌خواهد ، و آن اینکه راه باهم زیستن را بشناسند.

🔸می‌گوییم اروپا در دانشها پیشرفت بسیار کرده و افزارهای شگفت فراوان برای زندگی پدید آورده. ولی راه برخورداری از آن دانشها و افزارها را نمی‌داند.

🔸می‌گوییم : دانش کار خود را کرده و کنون نوبت دینست که کار خود را کند.

[1] : کتاب «آیین» در دو بخش. بخش یکم در سال 1311 و بخش دوم در سال 1312 چاپ شده است. ـ و
[2] : تاریخ این نوشتار سال1940می‌باشد. خواست نویسنده از «جنگها» ، همه‌ی جنگهایی است که اروپاییان براه انداخته بودند بویژه جنگ جهانی یکم و نیز آنکه جز چند ماهی از آغازش نمی‌گذشت ـ آنکه سپس نام جنگ جهانی دوم گرفت. ـ و
[3] : این شرح گوشه‌ای از حال اروپا و آمریکا پیش از جنگ جهانی دوم و پیشامد «بحران بزرگ» اقتصادی است که کمابیش از 1929 آغاز و تا ده سال کشید. ـ و
🔶 دفتر «شعر در ایران»

🔸 شعر در پیمان ، بخش 2 ، تکه‌ی یک از یک


در آغاز کار پیمان که شعرهایی برای چاپ شدن در مجله می‌رسید و ما از چاپ آنها خودداری می‌کردیم این خودداری ما باعث آن بود که از یکسوی فرستندگان آن شعرها از ما رنجیده زبان بگله باز کنند و از سوی دیگر خوانندگان نبودن شعر را در پیمان ایرادی بر مجله بگیرند و اینان نیز گله‌مند باشند.

ولی ما جز خودداری چاره نداشتیم چرا که نه هر شعری درخور چاپ شدن در پیمان است از آنسوی ما امیدوار بودیم که کسانی شعرهایی درخور چاپ شدن در پیمان خواهند سرود و همیشه چشم براه چنان شعرهایی بودیم و کنون خرسندیم که امید ما جای خود را گرفته و اینک در این شماره یک رشته شعرهای پرارج و بهایی را چاپ می‌نماییم.

این شعرها گذشته از شیوایی و شیرینی یک رشته حقایق مهمی را از گزارش امروزی جهان در بر دارد و می‌توان گفت که از سالها در ایران کمتر شعری باین پربهایی سروده شده.

آری شعر «سخن‌سنجی» و «سخن‌آرایی» است. سخن که دیگران آن را بی‌سنجش و بی‌آرایش می‌گزارند شاعر آن را سنجیده و آراسته می‌گزارد. شاید هم در تهران و دیگر شهرهای ایران استادانی فراوان باشند که سخن را بسیار آراسته‌تر از گوینده‌ی این شعرها گزارند. ولی نباید فراموش کرد که سخن از بهر معنی است و آن سخنان که استادان می‌آرایند بیشتر آنها از معنی تهی است و از اینجا همه‌ی آن آرایشها هدر می‌باشد.

سخن را اگر کالبدی بشماریم روان آن معنی است و سخنی که نه از بهر معنی سروده شده باشد کالبد بی‌روانی بیش نیست و آراستن چنین سخنی خود آرایشی را می‌ماند که بر روی کالبدهای گلی بکار برند و ناگفته پیداست که جز رنج بیهوده نمی‌باشد.

کوتاه سخن : ما نیک و بد شعر را در ترازوی مطلب می‌سنجیم و از اینجاست شعرهایی را که در اینجا چاپ می‌نماییم از بهترین و پرارجترین شعرها می‌شماریم و خوانندگان خواهند دید که شاعران چه موضوعهای مهمی را در این شعرهای خود دنبال کرده.

چند سخنی هم از خود شاعر برانیم : گوینده‌ی این شعرها (آقای گوهری دارنده‌ی خیاطخانه‌ی قرن بیستم) جوانی است سراپا نیکی : جوانی که از دسترنج خود نان خورده بکسان دیگری هم نان می‌دهد. با اینهمه هیچگاه از پرداختن بدانش و هنر بازنمی‌ایستد و همیشه درپی هنرآموزی و دانش‌اندوزی است. پس از همه ، این جوان مسلمان و ایراندوست می‌باشد که روان از خویهای ستوده‌ی اسلامی آراسته و دل از مهر ایران انباشته دارد. کسانی که کلمه‌ی «تربیت» را شنیده و معنی آن را نشناخته‌اند این جوان را دیده آن معنی را در سراپای این هویدا یابند.

...

ما آرزومندیم که همه‌ی جوانان ایران بدینسان پاکدرون و بیداردل باشند و از این جهت هیچگونه پذیرایی از آقای گوهری و شعرهای او دریغ نمی‌سازیم و همیشه کوشش داریم که اینگونه جوانان در میان همگنان نیکنام و بلندآوازه باشند و همیشه سرفرازی ایران را در فزونی و فراوانی این گونه جوانان می‌شناسیم. (1)

پابرگی :
1ـ نام شعر آقای گوهری «یک تابلو از زندگی مردم امروزه‌ی اروپا» نام دارد. ما تنها به آوردن چند نمونه از شعرهای مهنامه بسنده کردیم. کسانی که جویای آن شعرها هستند می‌توانند به ماهنامه‌ی پیمان نگاه کنند.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار یکم : آیا توان پیشگویی کرد؟.. (تکه‌ی 2)


١ـ پیشگویی : (تکه‌ی 2)

کسانی می‌پندارند اگر یکی سختیها بخود دهد (ریاضت کشد) درو نیرویی ، برای دانستن آینده و آگاه بودن از ناپیدا ، پدید آید. ولی این پندار است ، و ما کسی را نمی‌شناسیم که با سختی‌کشی چنان نیرویی پیدا کرده باشد. هرچه می‌شنویم لافست.

فلان قطب می‌گفته که از آینده آگاهست ، ولی دلیلی براستی این سخن درمیان نمی‌بوده. در همین زمان ما قطبها فراوانند و سختی‌کشیدگان بسیار می‌باشند. بیازمایید آیا از حال جهان در ده سال دیگر ما را آگاه توانند گردانید؟!..

کسانی حال جوکیان هند را دلیل آورده می‌گویند : جوکیان سختیهای توانفرسایی بخود دهند. مثلاً یکی بروی یک پا ایستد و سالها همچنان بسر دهد. دیگری با یک دست از درخت آویزان باشد و چند سال همچنان ماند. در نتیجه‌ی این سختی‌کشیها نیرویی در ایشان پدید آید که از آینده آگاه باشند و ناپیدا دانند و از راز هر کسی آگاهی دهند.

می‌گویم : جوکیان از ما دورند و ما از حال آنان نیک آگاه نیستیم. آنچه از کارهای ایشان می‌شنویم از زبان این و آنست که باور نتوان کرد. مردم در اینگونه چیزها دروغ بسیار گویند و خود را نیز فریب دهند. کسانی که در دیگر جاها دروغ نگویند در اینجا از آن نپرهیزند. این چیزیست که ما بارها آزموده‌ایم.

از آنسو ما می‌بینیم اگر جوکیان ناپیدا دانستندی و یا از آینده آگاه بودندی مردم برخورداریهای بزرگی از ایشان کردندی. بایستی در درگاه آنان همیشه انبوهی باشد و مردم هزارها در پیرامون ایشان گرد آیند و از پیشگوییهاشان سود جویند.

دیگران بمانند ، دولتها توانستندی سودهای بزرگی از آنان جویند. دولت انگلیس که سرزمین جوکیان در دست اوست توانستی با پرسیدن از آنان حال دیگر دولتها را بداند و از رازهای نهان ایشان آگاه باشد.

در همین جنگ که از چند سال باز میانه‌ی انگلیس و روس و آمریکا با آلمان و ایتالیا و ژاپن می‌رود ، ما دیدیم که در سال دوم جنگ ژاپن که تا آن روز بی‌یکسو[=بیطرف] می‌بود ناگهان به رزم[=حمله] آغاز کرد و به مالیزی و دیگر سرزمینهای زیردست انگلیس و آمریکا تاخت برده پیشرفت بسیاری کرد. انگلیسها شکستهای پیاپی خوردند و این کار بآنان گران افتاد. در پارلمان به مستر چرچیل نخست‌وزیر انگلیس سخت گرفتند که نزدیک بود بر سر همان ، کابینه‌اش بیفتد. مستر چرچیل چنین گفت که گمان جنگ و رزم به ژاپن کمتر می‌برده ، و اینست بسیج[=تدارک] درستی در برابر آن نکرده بوده.

در اینجا توان پرسید : چرا مستر چرچیل نخواسته بوده از هنر جوکیان هند سود جوید و از آهنگ[=قصد] ژاپن آگاه گردد و بدینسان ناگهگیر نباشد؟!.. باید دید آیا چرچیل کوتاهی نشان داده یا داستان ناپیدادانی جوکیان دروغست؟!.. آیا کدام یکی از این دو را توان پذیرفت؟!..

امروز از آرزوهای هر دولتی پی بردن برازهای نهانی دولتهای دیگر است و چنانکه می‌دانیم در راه این کار جاسوسها می‌فرستند و پولهای گزاف بیرون می‌ریزند. ما می‌پرسیم : اگر داستان جوکیان راستست چه نیاز بآن پول‌ریختنها و رنج بردنهاست؟!.. چرا این نمی‌کنند که هر دولتی یک یا چند تن از آن جوکیان را مزدور گیرد و از دانسته‌های او بهره جوید؟!.. چرا دولت انگلیس از آن جوکیان در «انتلجنس سرویس» (1) بکار نمی‌گمارد؟!..

پابرگی :
1ـ intelligence service ـ ویراینده
🔶 دین و جهان

🔸 نشست یکم (تکه‌ی 19)

اما داستان دینها که گفتیم گرفتاری بزرگ دیگری برای جهان می‌باشد ، ما درباره‌ی آنها نیز بسخنان بسیاری برخاسته و بکوششهای هناینده‌ای پرداخته‌ایم. ما می‌گوییم : باید این دستگاههای سست و قاچاق از میان برخیزد. می‌گوییم : هیچ یکی نماند. چیزی که هست از میان رفتن آنها با بد گفتن نتواند بود ، با خوار داشتن نتواند بود ، از پیش کشیدن نام «قرن بیستم» آنها از میان برنخیزد ، بلکه چیزهای نیرومندتر از اینها درباره‌ی آنها کارگر نتواند بود.

شما می‌بینید دانشها با آن ناسازگاری آشکاری که درمیان آنها با دینهاست در دویست سال نتوانسته دینها را براندازد. مادیگری با آن دشمنیهای رویاروی نتوانسته آنها را از میان بردارد.

چنانکه گفته‌ایم پنداری را هنگامی توان برانداخت که آمیغی را بجای آن توان گزاشت. در این زمینه نیز بایستی آنچه آمیغست روشن گردد.

بایستی دانسته شود دین چیست و بهر چیست؟.. آیا آن را بنیادی هست؟.. آیا آدمیان بداشتن چنان چیزی نیازمندند؟..

اگر آن را بنیادی نیست و یا آدمیان بداشتن آن نیازمند نمی‌باشند ، آشکاره گفته شود و با دلیل روشن گردد و بروی آن پافشاری رود. اگر آن را بنیادی هست و آدمیان بداشتن دین نیاز می‌دارند ، در این حال بایستی آن بنیاد نشان داده شود تا چیزهای بی‌بنیاد از میان برخیزد.

این توانستی بود راه برانداختن آن دستگاههای سست ، و همین راه است که ما پیش گرفته‌ایم. در همین راه است که می‌کوشیم.

ما در زمینه‌ی دین بجستجو پرداخته این بدست آورده‌ایم که آن را بنیاد استواری هست. این بدست آورده‌ایم که دین در معنی راست خود شناختن جهان و زندگانی و زیستن بآیین خرد است. بدست آورده‌ایم که آدمیان را بچنان چیزی نیاز سختی هست. بدست آورده‌ایم که در پیش بردن جهان ، دین همپای دانشهاست. همه‌ی اینها را بدست آورده‌ایم و در کتابهای خود ، با زبان بسیار ساده و دلیلهای بسیار استوار بازنموده‌ایم. (1)

از آنسوی ما به یکایک این دستگاههای سست و درمانده که بغلط دین نامیده می‌شود و خود کیشهای بیپاییست پرداخته ، از هر یکی سخنانی رانده‌ایم و بیپایی هر کدام را با دلیل روشن گردانیده‌ایم. (2)

بسخن بیش از این دامنه نمی‌دهیم. اینها بوده کارهای ما. اینها بوده زمینه‌ی کوششهای ما. اکنون شما ببینید کسانی که بما ایراد گرفته می‌گویند : «در قرن بیستم هم دین می‌شود؟!..» تا چه اندازه پرتند؟!. همین گفته‌شان را بیندیشید تا بدانید ما در کجاییم و آنان در کجایند.

باید از آنان پرسید : شما «دین» به چه چیز می‌گویید؟. چه معنایی بآن می‌دهید؟!. اگر خواستتان از دین این دستگاههای سست و بیپاست ، ما که بکندن ریشه‌های آنها می‌کوشیم. اگر خواستتان آن معنایی است که ما به دین داده‌ایم ، شما که از آن آگاه نیستید ، شما که آن را نمی‌دانید.

این گناه بزرگی از ایشانست که گفته‌های ما را نفهمیده و زمینه‌ی کوششهای ما را ندانسته زبان بایراد باز می‌کنند.

شما ببینید در همان زمینه‌ی دین ، ما با دستگاههای سست نبردهای سختی می‌کنیم و در این راه از هیچ‌گونه کوشش و جانفشانی بازنمی‌ایستیم. ولی آنان در کنار ایستاده یک گام در این راه برنمی‌دارند و با اینحال بزباندرازی پرداخته بگفته‌ی عامیان ، چیزی هم طلبکار درمی‌آیند. من نمی‌دانم باین رفتار خنک چه نامی دهم!. بمردانی با چنین رفتار زشت چه جایگاهی بدیده گیرم!. آیا چنین کسانی درمیان یک توده مایه‌ی بدبختی آنان نیستند؟..

این یک نمونه‌ی نیکی از ناآگاهیهای ایشانست که آنهمه دشواریهای بزرگ را نمی‌دانند و تنها یک نام «قرن بیستم» یاد گرفته‌اند و بآن می‌نازند.

آنان دانشها را به رخ ما می‌کشند و این نمی‌دانند که همان دانشها چه دشواریها در کار زندگانی پدید آورده. نمی‌دانند که همان دانشها از چاره‌ی این دردها بیکبار فرومانده.

داستان آنان با ما داستان نابیناییست با بینا. چنانکه نابینا چون چشمش نبیند ، از هر چیزی تنها نامش را شنود و از معنایش ناآگاه باشد و بسخنان خامی درباره‌ی آنها برخیزد ، آنان نیز از دین و از دانش و از همه چیز تنها نامش را یاد گرفته از معناها بیکبار ناآگاه می‌باشند و بسخنان پوچ و خامی می‌پردازند.

در اینجا سخن را بپایان می‌‌رسانیم تا در نشست دیگر دنباله‌ی آن را گیریم.

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اینها بیش از همه در کتابهای «راه رستگاری» ، «ورجاوندْبنیاد» ، «در پاسخ حقیقتگو» و «ما چه می‌خواهیم؟» بازنموده شده.
2ـ بیش از همه در کتابهای «صوفیگری» ، «بهائیگری» و «داوری (شیعیگری)» بآنها پرداخته شده است.
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی چهارم

🔸شما تاکنون چنین سخنی را نشنیده‌اید و این بر شما گران خواهد افتاد. ولی اگر آن گفتار را نیک خوانید و نیک اندیشید خود را ناگزیر از پذیرفتن گفته‌های ما خواهید یافت.

امروز جهان در برابر یک چیستان بزرگی ایستاده و آن اینکه این افزارهای نوپدید اروپایی از هواپیما و اتومبیل و تلگراف و راه‌آهن و رادیو و بسیار مانند اینها آیا بسود زندگانی آدمیانست یا بزیان آنها؟!. اگر گویند بسود آنست راست نخواهد درآمد. زیرا همه می‌بینیم که در این دوصد سال و بیشتر که این افزارها پیدا شده ، زندگی زمان بزمان سخت‌تر شده و این نه چیزیست که بتوان پوشیده داشت ، و اگر بگویید بزیان آن است سخن شگفتی خواهد بود. زیرا در جایی که همه می‌بینیم یک اتومبیل راهی را که ما با اسب در پانزده روز پیمودیمی در یک روز می‌پیماید و در هر رشته همین اندازه آسانی پدید آمده ، با اینحال چگونه توانید گفتن که اینها بزیان زندگانیست؟!.

این ایراد نخست شما بود. دوم گفتید : بنیاد دین شناختن آفریدگار است و شناختن او را هم دشوار شمردید. ما این را نمی‌پذیریم که بنیاد دین شناختن آفریدگار است. ما آفریدگاری که می‌شناسیم بی‌نیاز از اینست که مردمان او را بشناسند و یا نشناسند ، و خود بزرگتر از آنست که توان او را شناخت.

شما چیزهایی را که از کشیشها شنیده‌اید همیشه جلو چشم می‌دارید و سخن از آنها می‌رانید. ولی ما دین چیزهای دیگر را می‌گوییم. من می‌توانم گفته‌های خودمان را درباره‌ی دین در چند جمله برای شما یاد کنم.

🔸ما می‌گوییم : آدمیان که در این جهان می‌زیند نخست باید آن را (تا آنجا که می‌توان) بشناسند ، و معنی زندگی را بدانند ، و یک آیینی از روی خرد برای آن دارند ، و چون آدمیان اگر بسر خود باشند باندیشه‌های پراکنده برخیزند و هر دسته‌ای به پندارهای دیگری گرایند اینست باید راهی باشد که همه در آن گرد آیند ، و این راهست که ما دین می‌نامیم. کوتاهسخن آنکه دین برای شناختن جهان و دانستن معنی زندگانی و داشتن یک آیین بخردانه است.

چیزی که هست آدمیان چون بخواهند جهان را بشناسند و باندیشه پردازند خواهند دید این دستگاه بسر خود نتواند بود و ناگزیر خواهند بود که آفریدگاری برای آن بشناسند و بهستی آن بخَستُوَند[1]. خداشناسی از اینجا پیش می‌آید. روشنتر گویم : این مردمانند که نیازمندند خدا را بشناسند ، و خدا نیست که نیازمند شناخته شدن باشد. این دو از هم دور است.

🔸گفتید نمی‌توانید هستی خدا را بپذیرید ، می‌گویم چرا نمی‌توانید ، می‌توانید و خود ناگزیر هستید که آن را بپذیرید. از روی آن دریافتی که اسحاق نیوتن نیروی کشش (قوه‌ی جاذبه) را پیدا کرده شما نیز توانید هستی خدا را دریابید. نیوتن نیروی کشش را چگونه پیدا کرده؟!. نه اینست که می‌گویند زیر درختی نشسته بود و سیبی را دید که از درخت جدا گردیده بزمین افتاد و باندیشه فرورفت که بَهر چیست که یک چیزی از بالا بپایین افتد؟!. عامیان باین چیزها معنایی ندهند و چنان دانند که هر چیزی باید از بالا بپایین افتد و جز چنین نباید بود ، ولی نیوتن که دانشمندی بود این می‌دانست که هر چیزی را انگیزه‌ای [علت] درباید[2] ، و افتادن یک چیزی از بالا بپایین نیز بی‌انگیزه و بخود نتواند بود و اینبود در پیرامون آن بجستجو پرداخت و این دریافت که داستان بالا و پایین نیست و چگونگی اینست که چیزهایی که در جهان است همه باهم در کششند و یک چیز بزرگتر چون نیروی کشش آن فزونتر باشد چیزهای کوچک را بسوی خود کشد و افتادن سیب و چیزهای دیگری از بالا بپایین نتیجه‌ی کشیدن کره‌ی زمین می‌باشد و بدینسان بیک راز ارجداری راه یافت و بدانشهای ارجداری از آن راه رسید.

ما از همین راه پی به هستی آفریدگار می‌بریم. جهانیست آراسته و بسامان و هزارها شگفتی در آن پدیدار. می‌گردد و دمی نمی‌ایستد ، ناگزیریم باور کنیم آفریدگار دانایی آن را آفریده ، و همو می‌گرداند ، و خواستی از آفریدن و گردانیدن آن می‌دارد. باید باور کنیم و هیچ راه دیگری نمی‌داریم.

🔸شما اگر زندگانی یک جفت پرستوک را باندیشه سپارید ناچار باشید به هستی خدا خستوید. باینها که آموخته نر و ماده باهم زیند؟!. که آموخته از راه دور گِل و سنگریزه در نُک خود آورده آشیانه سازند؟!. که آموخته ماده چون تخم گزاشت بنوبت روی آن خوابند؟!. که آموخته که چون جوجه درآوردند آنها را بپرورانند و بزرگ گردانند و چون بزرگ شدند و بی‌نیاز گردیدند بخودشان واگزارند و بیگانه‌شان شمارند؟!. [3] آیا می‌توان پذیرفت که اینها را طبیعتِ بی‌فهم و دانش بآنها آموخته است؟!..

1 : خستویدن (همچون برگزیدن) = اعتراف کردن ، خَستُوان = معترف ـ و
2 : دربایستن = لازم بودن ـ و
3 : یک دسته که در سالهای دهه‌ی هفتاد شاگرد دبستان و راهنمایی بوده‌اند همین نوشته را در کتابهای درسیشان خوانده‌اند! پیداست یکی از نوشته‌ی دیگری برداشته. تشخیصش با خوانندگان. ـ و
🔶 دفتر «شعر در ایران»

🔸 شعر در ایران تکه‌ی 1


تاکنون همیشه در پیمان زمینه‌های خاصی را دنبال کرده‌ایم و این خود برای پیشرفت مقصود ناگزیر بوده. ولی در این دو شماره که از سال یکم مجله بازمانده می‌خواهیم یک رشته گفتگوهای نوینی را عنوان نماییم تا بدینسان خوانندگان را از فرسودگی نگاه داریم و اینک در اینجا بگفتگو از شعر می‌پردازیم.

باید دانست که شعر در ایران ریشه پیدا کرده که نمی‌توان چشم از آن پوشید یا بکندن بنیاد آن کوشید. زیرا از یکسوی کسان بسیاری در سرودن شعر ورزیده شده‌اند که سخن را با نظم بهتر و آسانتر می‌گزارند تا با نثر. از سوی دیگر بسیاری از خوانندگان و شنوندگان شعر را بیشتر از نثر می‌پسندند. و اینست که شعر ابزار سودمندی برای سخنرانی میان ایرانیان می‌باشد.

اگرچه بسیاری از بزرگان شعر را نپسندیده‌اند و خودِ شعر را عیبهایی هست که انکار نتوان کرد. ولی چنانکه گفتیم امروز در ایران حال دیگری پیدا شده که ما هرگز نمی‌خواهیم از شعر چشم بپوشیم بویژه در این هنگام که کسانی از سخنوران پاکدل و پاکزبان بیاری ما برخاسته‌اند و با سخنان سنجیده‌ی خود پشتیبانی از ما دریغ نمی‌دارند.

ما این شعرها را قدر شناخته بچاپش می‌پردازیم و چنین پیشامدی را دلیل دیگری بر فیروزمندی خود می‌شماریم.

ولی از آنسوی هم پوشیده نتوان داشت که شعر در ایران تاکنون حال بسیار بدی داشته چندانکه باید گفت تا امروز زیان شعرا بیش از سودشان بوده. امروز هم شعر یکی از تیشه‌هایی است که بدستیاری آن چشمه‌ی هوش و دانش جوانان کور گردانیده می‌شود.

ما از مدتها این آرزو را داشته‌ایم که در زمینه‌ی شعر سخنی برانیم و گمراهیهایی که در این راه برای ایرانیان پیشین روی داده بازنماییم تا کنونیان دچار آن گمراهیها نگردند. با آنکه می‌دانیم چنین گفتگویی کسانی را دل‌آزرده ساخته و دستاویز برای دشمنیها پدید خواهد آورد. ولی چه باید کرد که ما هرگز نمی‌توانیم آنچه را که سود ایران می‌شناسیم بپاس دیگران زبان از گفتن آن بازداریم. ما نیک آزمودیم که در ایران یک مشت فرومایگانی با هر گفتار یا کرداری که بزیان ایشان می‌باشد سخت دشمنی می‌نمایند و از هر راهی بزیان گوینده یا کننده می‌کوشند. ما هم در این مدت بهره‌ی بسیار از آزار آنان یافته‌ایم. با این همه آیا می‌توان از کوشیدن در راه فیروزمندی ایران بازایستاد؟!

ما در آغاز گفتار خود آشکار می‌نویسیم که این سخنان را بنام علاقه بفیروزی و آبادی ایران می‌نگاریم. کسانی هم اگر ایرادی بر گفته‌های ما دارند بنویسند و چاپ بکنند تا ما بدانیم. وگرنه بدگوییهایی که در پشت سر در این گوشه و آن گوشه بشود ما آنها را جز نشان فرومایگی و پستی بدگویان نمی‌شماریم و اینک بیاری خدا بگفتگو می‌پردازیم.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار یکم : آیا توان پیشگویی کرد؟.. (تکه‌ی 3)


١ـ پیشگویی : (تکه‌ی 3)

شنیده‌ایم بسیاری از آن جوکیان گدایی کنند. با کارهایی شگفت نگاه مردم را بسوی خود کشند و از آنان پول خواهند. همین نمونه‌ی پستی ایشانست. یک دسته تا چه اندازه پست باشند که در جایی همچون هندوستان روزی خود را درنیاورند و دست بسوی این و آن یازند. آیا نتیجه‌ی سختی‌کشیها این بایستی بود؟!..

آنگاه این خود ایرادیست که کسانی با دانستن ناپیدا و آگاهی از آینده ، خود سود نجویند و از گدایی بی‌نیاز نگردند. یک جوکی اگر آینده می‌داند و از ناپیدا آگاهست چرا جای یک گنجی را از گنجهای نهان در زمین نشناسد و با درآوردن آن توانگر و بی‌نیاز نگردد؟!.. چرا با نشان دادن دزدان و جایگاه دزدیده شده‌ها پولهای بسیار از مردم بدست نیاورد؟!.. چرا با پیش‌بینی از گرانی فلان کالا به یک داد و ستدی برنخیزد و سود گزافی پیدا نکند؟!..

در اینجاست که باید گفت : درخت را از میوه‌اش شناسند. یک جوکی هر سختی بخود می‌دهد بدهد ، هر کاری می‌کند بکند ؛ همانکه در پایان کارش دست بگدایی می‌یازد دلیل بُرنده به بیپایی و بیهودگی کارهای اوست.

چنانکه گفتیم پیشگویی یکی از هوسها ، بلکه از بیماری مغزی آدمیست. بارها کسانی بپیشگویی برخیزند و آن را درمیان مردم پراکنند. ولی تاکنون هر کسی هر پیشگویی کرده دروغ درآمده.

شما یک پیشگویی نشان نتوانید داد که راست درآمده است. همین دلیل دیگر است که چنین کاری نشدنیست. مردم از هر پیشگویی یک جایش را که راست درآمده گیرند و از جاهای دیگرش چشم پوشند. برای مثل یکی را یاد می‌کنم :

در سال ١٩١٤ میلادی که جنگ جهانگیر آغاز یافت روزنامه‌های اروپا یک پیشگویی را از تولستوی فیلسوف بنام روس چاپ کردند که روزنامه‌های فارسی نیز ترجمه کردند و در همه ‌جا ارزش بسیاری بآن دادند. من اینک کوتاه‌شده‌ی آن را از روزنامه‌ی عصر جدید می‌آورم :

«اشتعال بزرگی در اروپا تقریباً در سال ١٩١٣ شروع شده و ابتدای شروع آن از ممالک جنوب شرقی اروپا خواهد بود. این آتش کم‌کم بالا گرفته و تمام اروپا را در سال ١٩١٤ فرا خواهد گرفت. در آن سال من تمام قطعه‌ی اروپا را یکپارچه آتش و خون می‌بینم و ناله‌های جانسوز از میدانهای جنگهای خیلی خونین می‌شنوم. ولی در سال ١٩١٥ یک نفر آدم غریبی از ناحیه‌ی شمال ظهور می‌کند و این آدم مثل ناپلئون ثانی وارد میدان جنگ می‌شود. این شخص یک نظامی خیلی ماهر یا نویسنده‌ی قابلی نیست ولی ممالک اروپا در چنگ او خواهند افتاد. تا ١٩٢٥ خاتمه‌ی این اشتعال بزرگ ابتدای یک قرن جدیدی در سیاست دنیا خواهد بود. دول مختلفه‌ی دنیا از میان برداشته می‌شوند و تمام دنیا حال یک مملکت متحده را بهم می‌رساند که از ملل مختلفه تشکیل شده باشد».
لئو تولستوی
🔶 دین و جهان

🔸 نشست دوم (تکه‌ی 1)

سخن دیگری که این گروه بزبان می‌دارند و آن را دستاویز ریشخند و سرکوفت گرفته‌اند آنست که می‌گویند : «چرا همه‌ی پیغمبران از شرق برخاسته‌اند؟!.». پرسشیست که بارها می‌کنند.

می‌گوییم : خواستتان از این سخن چیست؟!. اگر ایرادی به پیغمبران (یا بهتر گوییم : به برانگیختگان) می‌دارید چرا آشکار نمی‌گویید؟!.

از دو حال بیرون نیست : پیغمبران یا نیکخواه جهان بوده‌اند و بجهانیان راهنمایی و نیک‌آموزی کرده‌اند ، و در این حال باید ارجشان گزاشت و پاسشان داشت و دربند آنکه از شرق یا از غرب برخاسته‌اند نبود ، و یا بدخواهان جهان بوده‌اند و مردمان را گمراه گردانیده زیان رسانیده‌اند ، در این حال هم باید بی‌ارجشان دانست و بَدیشان روشن گردانید و جدایی میانه‌ی برخاستن از شرق یا از غرب نگزاشت. بگویید ببینیم شما کدام یکی از این دو حال را می‌پذیرید؟. به هر حال هر ایرادی می‌دارید آن را بگویید و برخاستن از شرق و برنخاستن از غرب را بهانه نگیرید. این بهانه درست بدان می‌ماند که ملایان که بدانشها گردن نمی‌گزارند ، ایراد گرفته چنین گویند : «چرا همگی دانشمندان از غرب برخاسته‌اند؟!.».

آنگاه شما چرا این پرسش را از ما می‌کنید؟!. شما از گفته‌های ما چه فهمیده‌اید که بچنین پرسشی برمی‌خیزید؟!.. مگر ما گفته‌ایم که پاسخده همه‌ی کارهای خداییم؟!. مگر گفته‌ایم از نزد خدا می‌آییم و راز همه‌ی کارهای او را می‌دانیم؟!..

آیا این زشت نیست که در حالی که ما به یک جانفشانی بسیار بزرگی درباره‌ی جهان پرداخته با گمراهیها و نادانیها سختترین نبرد را می‌کنیم و آمیغهای زندگانی را یکایک روشن می‌گردانیم ، شما از دور ایستید و با چنین سخنانی خنک و بی‌مغز بکارشکنی پردازید؟!.. آیا زشت نیست که چنین پرسش پرتی را از ما کنید؟!..

اگر راستش را بخواهیم این گروه از بیدینی و بی‌همه‌چیزی سود می‌برند. زیرا به همان دستاویز خود را به هرگونه هوسبازی و سودجویی و خودخواهی آزاد می‌شمارند و از هرگونه کوششی در راه کشور و توده آسوده می‌گردانند.

این فیروزی بزرگی برای ایشانست که خود را از هر بندی آزاد گردانیده‌اند و درمیان توده جز دربند هوسها و سهشهای خود نیستند و در همان حال بدستاویز دانش یا تمدن که ما نمی‌دانیم چه ویژگی بآنان می‌دارد ، بدیگران برتری نیز می‌فروشند. بگفته‌ی عامیان بخت بایشان رو آورده.

داستان آنان داستان شاعران ایرانست که می‌خواهند در سخنبازی و یاوه‌بافی که یکی از هوسبازیهای پست آدمی است آزاد باشند ، و همان را «ادبیات» نامیده جایگاه والایی درمیان توده برای خود باز کنند و ماهانه‌ی گزافی از دولت گرفته از مفتخواری نیز بهره‌مند باشند. بگفته‌ی عامیان : «هم زیارتست و هم تجارت. که چنین چیزی را نمی‌خواهد؟!.»