🔶 دین و جهان
🔸 نشست سوم (تکهی 4)
اگر راستی را بخواهیم این پابندی که پیروان مادیگری بپای خود زده و چنین خواستهاند که جز ماده و نمایشهای آن (و یا هنایشهای آن) بچیز دیگری گردن نگزارند ، میدان را بآنان بسیار تنگ و خود ناچارشان گردانیده در بسیار جاها از آمیغها چشم پوشند.
ما نمیگوییم همچون پیروان کیشها همهی کارها را بپشت سر سپهر اندازیم. نمیگوییم خدا را در آسمان نشانده ملیونها فرشته در زیر دست او گزاریم که یکایک کارها را با دستور جداگانه بانجام رساند.
ولی این هم راست نیست که در مادیگری پافشاری را بیرون از اندازه گردانیده ، پیروی از دلیل هم ننماییم. راست نیست که از آمیغها نیز چشم پوشیم.
ما میگوییم : باید پیروی از دلیل کرد که به هر کجا برد ، رفت. آن پنداربافیهای بیبند و رَسَن در خداشناسی و این پافشاری بیش از اندازه در مادیگری هر دو بیپاست.
ما گاهی سخنانی از این پیروان مادیگری میبینیم که جز پنداربافی نمیباشد و در دوری از خرد همپای پنداربافیهای کشیشان و ملایان میباشد. مثلاً یکی از پیروان مادیگری که بسیار کوشیده برای سامانها و آراستگیهای جهان ، شُوندهایی از خود آن یاد کند ، خود را بسختیها انداخته و بسخنان شگفتی پرداخته.
مثلاً دربارهی درخت زردآلو چنین نوشته : این درخت چون خواهای آنست که نژادش برنیفتد و همیشه بماند از آنرو میوههای خود را زرد و درخشان میگرداند که از میان برگهای سبز نمایان باشند و میوهخواران آنها را دیده ، بچینند و بخورند و هستهها را بزمین اندازند که از آنها نهالهای نو سر برآورد.
مرد دانشمند برای آنکه دست آفریدگار را در کارهای جهان نپذیرد برای درخت زردآلو هوش و فهم و اندیشه بیشتر از آدمیان ستوده است. ما میپرسیم : آیا این پنداربافی نیست؟!. آیا چه دلیل با خود میدارد؟!.
در این نوشتههای دکتر ارانی نیز ما بچنان تکههایی بسیار برمیخوریم. من از خواندن برخی از سخنان دکتر بیاد داستانی افتادم که چند سال پیش برای یکی از دوستانم رخ داده بوده.
چند سال پیش یکی از دوستانم شبانه دزدی بخانهاش آمده کالا و کاچال[=اثاث] بسیار برده بود. میگوید : بامدادگاه که از پیشامد آگاه شدیم برخاستم و بکلانتری شتافتم و از آنجا یک پاسبان و یک بازجو همراه گردانیدند که بخانه آمده بازرسیها کنند ، و اینان چون بخانه آمدند و در و دیوار را بازجستند و از کالا و کاچال که بدزدی رفته بود بازپرسیدند ، بجای همه چیز بخودنمایی و برتریفروشی پرداخته بمن ایرادها میگرفتند و پرخاشها میکردند. یکی گفت : «تقصیر خودتست. چرا سگ نگاه نمیداری؟!.» دیگری گفت : «چرا این دیوارها را بلند نمیکنید که دزد نتواند بالا بیاید؟!.» باز آن یکی با پرخاش گفت : «چه خواب سنگین داشتید که دزد آمده و اینهمه مال برده ، بیدار نشدهاید؟!.». آن یکی نوبه را از دست نداده گفت : «گناه خودتانست که در اینجا خانه خریدهاید. بنده خدا اینجا آخر دنیاست».
میگوید : این ایرادگیریها چندان شد که من بستوه آمده گفتم : «پس دانسته شد دزد هیچ گناه نداشته. پس دیگر بازجویی و بازرسی چه میخواهد؟!.». این را گفته از خانه بیرونشان کردم.
دکتر نیز در این نوشتههای خود برداشتی برمیدارد که میباید گفت : آدمی هیچ نیرو (نیروی مغزی) نداشته و چه در نیکیها و چه در بدیها از خود دارای اختیار نبوده. در جهان هرچه کرده و میکند این کوهها و درهها و بیابانها بهمدستی نیازمندیهاست.
🔸 نشست سوم (تکهی 4)
اگر راستی را بخواهیم این پابندی که پیروان مادیگری بپای خود زده و چنین خواستهاند که جز ماده و نمایشهای آن (و یا هنایشهای آن) بچیز دیگری گردن نگزارند ، میدان را بآنان بسیار تنگ و خود ناچارشان گردانیده در بسیار جاها از آمیغها چشم پوشند.
ما نمیگوییم همچون پیروان کیشها همهی کارها را بپشت سر سپهر اندازیم. نمیگوییم خدا را در آسمان نشانده ملیونها فرشته در زیر دست او گزاریم که یکایک کارها را با دستور جداگانه بانجام رساند.
ولی این هم راست نیست که در مادیگری پافشاری را بیرون از اندازه گردانیده ، پیروی از دلیل هم ننماییم. راست نیست که از آمیغها نیز چشم پوشیم.
ما میگوییم : باید پیروی از دلیل کرد که به هر کجا برد ، رفت. آن پنداربافیهای بیبند و رَسَن در خداشناسی و این پافشاری بیش از اندازه در مادیگری هر دو بیپاست.
ما گاهی سخنانی از این پیروان مادیگری میبینیم که جز پنداربافی نمیباشد و در دوری از خرد همپای پنداربافیهای کشیشان و ملایان میباشد. مثلاً یکی از پیروان مادیگری که بسیار کوشیده برای سامانها و آراستگیهای جهان ، شُوندهایی از خود آن یاد کند ، خود را بسختیها انداخته و بسخنان شگفتی پرداخته.
مثلاً دربارهی درخت زردآلو چنین نوشته : این درخت چون خواهای آنست که نژادش برنیفتد و همیشه بماند از آنرو میوههای خود را زرد و درخشان میگرداند که از میان برگهای سبز نمایان باشند و میوهخواران آنها را دیده ، بچینند و بخورند و هستهها را بزمین اندازند که از آنها نهالهای نو سر برآورد.
مرد دانشمند برای آنکه دست آفریدگار را در کارهای جهان نپذیرد برای درخت زردآلو هوش و فهم و اندیشه بیشتر از آدمیان ستوده است. ما میپرسیم : آیا این پنداربافی نیست؟!. آیا چه دلیل با خود میدارد؟!.
در این نوشتههای دکتر ارانی نیز ما بچنان تکههایی بسیار برمیخوریم. من از خواندن برخی از سخنان دکتر بیاد داستانی افتادم که چند سال پیش برای یکی از دوستانم رخ داده بوده.
چند سال پیش یکی از دوستانم شبانه دزدی بخانهاش آمده کالا و کاچال[=اثاث] بسیار برده بود. میگوید : بامدادگاه که از پیشامد آگاه شدیم برخاستم و بکلانتری شتافتم و از آنجا یک پاسبان و یک بازجو همراه گردانیدند که بخانه آمده بازرسیها کنند ، و اینان چون بخانه آمدند و در و دیوار را بازجستند و از کالا و کاچال که بدزدی رفته بود بازپرسیدند ، بجای همه چیز بخودنمایی و برتریفروشی پرداخته بمن ایرادها میگرفتند و پرخاشها میکردند. یکی گفت : «تقصیر خودتست. چرا سگ نگاه نمیداری؟!.» دیگری گفت : «چرا این دیوارها را بلند نمیکنید که دزد نتواند بالا بیاید؟!.» باز آن یکی با پرخاش گفت : «چه خواب سنگین داشتید که دزد آمده و اینهمه مال برده ، بیدار نشدهاید؟!.». آن یکی نوبه را از دست نداده گفت : «گناه خودتانست که در اینجا خانه خریدهاید. بنده خدا اینجا آخر دنیاست».
میگوید : این ایرادگیریها چندان شد که من بستوه آمده گفتم : «پس دانسته شد دزد هیچ گناه نداشته. پس دیگر بازجویی و بازرسی چه میخواهد؟!.». این را گفته از خانه بیرونشان کردم.
دکتر نیز در این نوشتههای خود برداشتی برمیدارد که میباید گفت : آدمی هیچ نیرو (نیروی مغزی) نداشته و چه در نیکیها و چه در بدیها از خود دارای اختیار نبوده. در جهان هرچه کرده و میکند این کوهها و درهها و بیابانها بهمدستی نیازمندیهاست.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
از دمکراسی چه مي دانيم - فرهيخت.pdf
262.3 KB
🔸 از دمکراسی چه میدانیم؟
✍ فرهیخت
⭐️ کتابها و گفتارهای آزادگان
✍ فرهیخت
⭐️ کتابها و گفتارهای آزادگان
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 1 ، تکهی یک از دو
با آنکه بارها گفتیم که ما گفتگو را در زمینهی شعر بپایان رسانیدهایم باز میبینیم کسانی از بدکرداران که نام خود را شاعر گزاردهاند ولی شعرا از بیآبروگریهای آنان بیزاری دارند رشتهی سخن را رها نکرده بدستاویز حافظ و سعدی پیاپی بر پیمان میتازند.
میگوییم : ای بدنامان از حافظ و سعدی بشما چه؟! شما چرا دربند زشتکاریهای خودتان نیستید؟! شما بدبختان که زبان بهجو همدیگر آلوده عیبهای خود را از گندیدگی دهان تا دزدی دیوان بر سر زبانها انداختهاید شما را چه پیوستگی با حافظ و سعدی؟! نادانی را ببینید خردهگیریها یا پرسشهایی که در پیمان شده نام آن را «فحش» میگزارند و بیآزرمانه مینویسند : «پیمان بر بزرگان شعرا فحش داده» ولی دشنامهای زشتی را که خودشان بهمدیگر میدهند آن را «ادبیات» میشمارند و بیخردانه چنین میپندارند که بدینسان خاک بچشم مردم پاشیدهاند.
بارها گفتیم و دوباره میگوییم که اینان از معنی ادبیات آگاهی ندارند و اینست که هرگاه پرسیده شود : « ادبیات چیست و آیا کدام شعرها را میتوان از ادبیات شمرد؟» بیگمان در برابر این پرسش درمیمانند و پاسخی نمیتوانند! و از اینجاست که بیخردانه میپندارند آن یاوهبافیهایی که خودشان دارند از ادبیات بشمار است و ارجی بآن گفتههای پوچ و بیمغز خود میگزارند.
ما هرگز نمیخواهیم نادانی مردم را برویشان بکشیم. ولی در جایی که نادانان ستیزهرویی نموده خواستند بر دانایان چیرگی کنند در آنجاست که ناگزیر باید نادانی ایشان را آشکار گردانیده رسوای جهانشان گردانید اینست که دوباره میگوییم این کسانی که امروز بدشمنی پیمان کوشیده مقالهها مینویسند و پیاپی عبارتهای «ادبیات» و «عرفان» و «فلسفه» را تکرار میکنند یقین بدانید که معنی این عبارتها را نمیدانند و اگر پرسیده شود درمیمانند. زیرا گذشته از آنکه ما آنان را میشناسیم و میدانیم که بیچارگان در چهل یا پنجاه سال زندگانی خویش مایهی دانشی در دست نکردهاند از خود گفتارهای ایشان پیداست که نه تنها معنی ادبیات و عرفان را نمیدانند معنی خود « شعر» را هم نمیدانند و چنین میپندارند که هر آنچه دارای سجع و قافیه بود شعر است و گویندهی آن را باید ادیب و شاعر یا استاد نامید.
اگر میدانند بنویسند تا بدانیم که میدانند. ولی میدانیم که نخواهند نوشت و هرگز این پیشنهادها را بروی خود نخواهند آورد. چنانکه مانندهی این داستان در پارسال روی داد که کسانی عبارتهای «تمدن» و «اصول اجتماعی» و «ترقی» و اینگونه کلمهها را دستاویز خود ساخته بر پیمان ایراد میگرفتند ما برای آزمایش بارها پیشنهاد کردیم که معنی این عبارتها را روشن کنید همگی درماندند و این نوشتههای ما را بروی خود نیاوردند. ولی این نتیجه هم بدست آمد که دیگر دست از گریبان این عبارتها برداشتند و امروز کمتر نشانی از آنها در روزنامهها دیده میشود.
🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 1 ، تکهی یک از دو
با آنکه بارها گفتیم که ما گفتگو را در زمینهی شعر بپایان رسانیدهایم باز میبینیم کسانی از بدکرداران که نام خود را شاعر گزاردهاند ولی شعرا از بیآبروگریهای آنان بیزاری دارند رشتهی سخن را رها نکرده بدستاویز حافظ و سعدی پیاپی بر پیمان میتازند.
میگوییم : ای بدنامان از حافظ و سعدی بشما چه؟! شما چرا دربند زشتکاریهای خودتان نیستید؟! شما بدبختان که زبان بهجو همدیگر آلوده عیبهای خود را از گندیدگی دهان تا دزدی دیوان بر سر زبانها انداختهاید شما را چه پیوستگی با حافظ و سعدی؟! نادانی را ببینید خردهگیریها یا پرسشهایی که در پیمان شده نام آن را «فحش» میگزارند و بیآزرمانه مینویسند : «پیمان بر بزرگان شعرا فحش داده» ولی دشنامهای زشتی را که خودشان بهمدیگر میدهند آن را «ادبیات» میشمارند و بیخردانه چنین میپندارند که بدینسان خاک بچشم مردم پاشیدهاند.
بارها گفتیم و دوباره میگوییم که اینان از معنی ادبیات آگاهی ندارند و اینست که هرگاه پرسیده شود : « ادبیات چیست و آیا کدام شعرها را میتوان از ادبیات شمرد؟» بیگمان در برابر این پرسش درمیمانند و پاسخی نمیتوانند! و از اینجاست که بیخردانه میپندارند آن یاوهبافیهایی که خودشان دارند از ادبیات بشمار است و ارجی بآن گفتههای پوچ و بیمغز خود میگزارند.
ما هرگز نمیخواهیم نادانی مردم را برویشان بکشیم. ولی در جایی که نادانان ستیزهرویی نموده خواستند بر دانایان چیرگی کنند در آنجاست که ناگزیر باید نادانی ایشان را آشکار گردانیده رسوای جهانشان گردانید اینست که دوباره میگوییم این کسانی که امروز بدشمنی پیمان کوشیده مقالهها مینویسند و پیاپی عبارتهای «ادبیات» و «عرفان» و «فلسفه» را تکرار میکنند یقین بدانید که معنی این عبارتها را نمیدانند و اگر پرسیده شود درمیمانند. زیرا گذشته از آنکه ما آنان را میشناسیم و میدانیم که بیچارگان در چهل یا پنجاه سال زندگانی خویش مایهی دانشی در دست نکردهاند از خود گفتارهای ایشان پیداست که نه تنها معنی ادبیات و عرفان را نمیدانند معنی خود « شعر» را هم نمیدانند و چنین میپندارند که هر آنچه دارای سجع و قافیه بود شعر است و گویندهی آن را باید ادیب و شاعر یا استاد نامید.
اگر میدانند بنویسند تا بدانیم که میدانند. ولی میدانیم که نخواهند نوشت و هرگز این پیشنهادها را بروی خود نخواهند آورد. چنانکه مانندهی این داستان در پارسال روی داد که کسانی عبارتهای «تمدن» و «اصول اجتماعی» و «ترقی» و اینگونه کلمهها را دستاویز خود ساخته بر پیمان ایراد میگرفتند ما برای آزمایش بارها پیشنهاد کردیم که معنی این عبارتها را روشن کنید همگی درماندند و این نوشتههای ما را بروی خود نیاوردند. ولی این نتیجه هم بدست آمد که دیگر دست از گریبان این عبارتها برداشتند و امروز کمتر نشانی از آنها در روزنامهها دیده میشود.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)
🔸 گفتار یکم : آیا توان پیشگویی کرد؟.. (تکهی 17)
4ـ چهرهبینی و کفبینی : (یک از یک)
یکی هم از راههای پیشگویی چهرهبینی و دیگری کفبینی است. چهرهبینی از نخست میبوده و در کتابهای عربی و فارسی بسیار یاد شده. کسانی از نگاه کردن بچهرهی کسی بگمان خود بآیندهی او پی میبردهاند. مثلاً میگفتهاند : فلان آدم پیشانیش گشاده است و توانگر خواهد بود. بَهمان کس ابروهایش پیوسته است دانشمندی خواهد گردید.
اما کفبینی از اروپا آمده و خود یک چیز تازهایست. بگفتهی کسی «فال فرنگی» است. کسانی از اروپاییان از سنجش خطهای کف دست هر کسی بآیندهی او پی میبرند و برای این کار قاعدهها گزاردهاند. کتابهایی در این باره نوشتهاند که برخی از آنها بفارسی نیز ترجمه گردیده. کسانی از مردم هرچه از اروپا باشد آن را کالای گرانبهایی میپندارند. این است بفالگیریهای آنها نیز ارج گزارده و بمیان ایرانیان آوردهاند.
ولی همهی اینها بیپاست. چنانکه گفتهایم از هیچ راهی پی بآینده نتوان برد. آنگاه کارهای جهان انگیزههای دیگری دارد و هیچگونه بهمبستگی درمیان آنها با خطوط کف دست یا با چگونگی این گوشه و آن گوشهی چهره نتوان پنداشت. مثلاً توانگری هر کس بسته بآن است که از راهش کوشد ، وآنگاه پیشامدها نیز با خواست او سازگار درآید. یک کشاورز هنگامی توانگر گردد که در کار خود کوشا باشد و گندم و جو و دیگر چیزها را بسیار بکارد و از آنسوی زمستان بسیار سرد نباشد که به کشت او آسیب رساند و یا سر سال ناایمنی نباشد که کردان یا لران یا شاهسَوَنان خرمن او را تاراج کنند. از این راهست که توانگر تواند گردید و اینها چه بهمبستگی با چگونگی پیشانی یا خطهای کف دست دارد؟!..
همین کفبینی با آنکه تازه به ایران رسیده ، ما یک زیان بزرگی از آن سراغ میداریم. دو سال پیش جوانی در دانشکدهی افسری درس میخوانده و درمیان همدرسانش یک کفبینی میبوده که کف او را دیده و چنین گفته : «تو همیشه بدبخت و بینوا خواهی بود». جوان ناآزموده که آرزوهای بسیاری برای آینده میداشته (از جمله آرزوی زناشویی با دختر یک توانگری را در دل میپرورده) از شنیدن آن سخن بیکبار نومید گردیده و در روز دیگر خود را کشته است. (چون پدر او از تبریزیان است و با من آشنا میباشد من از داستانش آگاه گردیدهام).
چنانکه گفتهایم راههای پیشگویی یا فالگیری بیشمار است و ما نخواهیم توانست یکایک آنها را نام بریم و گفتگو نماییم. از جمله کسانی در ایران ، از دیوانهای شاعران فال میگیرند. کسانی از ورقهای بازی این سود را میجویند. یک جمله باید گفت : همهی اینها بیپاست و پرداختن باینها جز نشان سبکمغزی نتواند بود. باید بجای اینها هوش و خرد را بکار برد و راههایی را که مایهی آسانی زندگانی و خوشی آن تواند بود پیش گرفت. ما را هیچ نیازی بدانستن آینده نیست. بلکه دانستن آینده ، اگر توانستنی بودی ، نابسامانیها در زندگانی پدید آوردی. اینها کارهای آن کسانیست که از راه راست رفتن نمیتوانند و همیشه خود را براههای کج میزنند.
🔸 گفتار یکم : آیا توان پیشگویی کرد؟.. (تکهی 17)
4ـ چهرهبینی و کفبینی : (یک از یک)
یکی هم از راههای پیشگویی چهرهبینی و دیگری کفبینی است. چهرهبینی از نخست میبوده و در کتابهای عربی و فارسی بسیار یاد شده. کسانی از نگاه کردن بچهرهی کسی بگمان خود بآیندهی او پی میبردهاند. مثلاً میگفتهاند : فلان آدم پیشانیش گشاده است و توانگر خواهد بود. بَهمان کس ابروهایش پیوسته است دانشمندی خواهد گردید.
اما کفبینی از اروپا آمده و خود یک چیز تازهایست. بگفتهی کسی «فال فرنگی» است. کسانی از اروپاییان از سنجش خطهای کف دست هر کسی بآیندهی او پی میبرند و برای این کار قاعدهها گزاردهاند. کتابهایی در این باره نوشتهاند که برخی از آنها بفارسی نیز ترجمه گردیده. کسانی از مردم هرچه از اروپا باشد آن را کالای گرانبهایی میپندارند. این است بفالگیریهای آنها نیز ارج گزارده و بمیان ایرانیان آوردهاند.
ولی همهی اینها بیپاست. چنانکه گفتهایم از هیچ راهی پی بآینده نتوان برد. آنگاه کارهای جهان انگیزههای دیگری دارد و هیچگونه بهمبستگی درمیان آنها با خطوط کف دست یا با چگونگی این گوشه و آن گوشهی چهره نتوان پنداشت. مثلاً توانگری هر کس بسته بآن است که از راهش کوشد ، وآنگاه پیشامدها نیز با خواست او سازگار درآید. یک کشاورز هنگامی توانگر گردد که در کار خود کوشا باشد و گندم و جو و دیگر چیزها را بسیار بکارد و از آنسوی زمستان بسیار سرد نباشد که به کشت او آسیب رساند و یا سر سال ناایمنی نباشد که کردان یا لران یا شاهسَوَنان خرمن او را تاراج کنند. از این راهست که توانگر تواند گردید و اینها چه بهمبستگی با چگونگی پیشانی یا خطهای کف دست دارد؟!..
همین کفبینی با آنکه تازه به ایران رسیده ، ما یک زیان بزرگی از آن سراغ میداریم. دو سال پیش جوانی در دانشکدهی افسری درس میخوانده و درمیان همدرسانش یک کفبینی میبوده که کف او را دیده و چنین گفته : «تو همیشه بدبخت و بینوا خواهی بود». جوان ناآزموده که آرزوهای بسیاری برای آینده میداشته (از جمله آرزوی زناشویی با دختر یک توانگری را در دل میپرورده) از شنیدن آن سخن بیکبار نومید گردیده و در روز دیگر خود را کشته است. (چون پدر او از تبریزیان است و با من آشنا میباشد من از داستانش آگاه گردیدهام).
چنانکه گفتهایم راههای پیشگویی یا فالگیری بیشمار است و ما نخواهیم توانست یکایک آنها را نام بریم و گفتگو نماییم. از جمله کسانی در ایران ، از دیوانهای شاعران فال میگیرند. کسانی از ورقهای بازی این سود را میجویند. یک جمله باید گفت : همهی اینها بیپاست و پرداختن باینها جز نشان سبکمغزی نتواند بود. باید بجای اینها هوش و خرد را بکار برد و راههایی را که مایهی آسانی زندگانی و خوشی آن تواند بود پیش گرفت. ما را هیچ نیازی بدانستن آینده نیست. بلکه دانستن آینده ، اگر توانستنی بودی ، نابسامانیها در زندگانی پدید آوردی. اینها کارهای آن کسانیست که از راه راست رفتن نمیتوانند و همیشه خود را براههای کج میزنند.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست سوم (تکهی 5)
مثلاً داستان برخاستن زردشت که ما در نشست پیش بکوتاهی یاد کردیم ، دکتر ارانی چنین میستاید :
«از اختصاصات مهم اوضاع طبیعی ایران تضاد زیاد آب و هوای آن بر حسب زمان و مکانست. در یک محل در دو فصل کاملاً متفاوت حتا در ساعتهای مختلف یک شبانهروز آب و هوا کاملاً متفاوت و در یک زمان در دو محل بالنسبه نزدیک نیز اوضاع جوی و طبیعی نیز بکلی مختلف دیده میشود. از طرف دیگر خشکی و کمآبی قسمت اعظم این سرزمین و محدود بودن درههای مساعد و خوشآبوهوا نیز از اختصاصات طبیعی ایرانست.
واضحست اختصاصات در وهلهی اول در طرز تفکر و زندگی ایرانیان تأثیر اساسی داشته است. شرایط طبیعی سابقالذکر چنانکه میدانیم موجب زندگانی ایلاتی و چادرنشینی است.
بهمین جهت چادرنشینی هنوز هم در ایلات ایران باقیست. تبدیل شدن چادرنشینی بزندگانی دهقانی و شهری یک قدم ترقی در زندگانی ایرانی باید محسوب شود. عقاید زردشت (تولد بیش از 600 سال قبل از میلاد) یک عامل ترقی برای آنزمان بوده است و مردم را بزندگانی دهقانی و شهرنشینی ، محبت به حیوانات اهلی مفید (سگ و گاو) و احترام بآب و درخت و زراعت دعوت میکرده است و لازم نیست ما شرح دهیم چگونه این مذهب نیز کاملاً در تحت تأثیر شرایط مادی محیط ظاهر شده است.
احترام سگ برای پاسبانی گله ، احترام گاو برای زراعت و احترام بآب و درخت در سرزمین گرم و خشک صرف بواسطهی احتیاج مادیست. اگر صرف ترحم بموجودات زنده از نظر اخلاق مورد توجه زردشت بوده ممکن بود بجای سگ و گاو مثلاً سوسمار و وزغ را برای احترام پیشنهاد کند. چون مذهب زردشت مادیست اصولاً عاری از عناصر عرفانست. منتها این مذهب نیز مانند سایر مذاهب بعدها دستخوش پیشامدهای تاریخ شده است».
ببینید چگونه آقای دکتر از بسیار چیزها چشم میپوشد تا سخن خود را بکرسی نشاند. چنانکه گفتیم در زمانهای باستان یک گرفتاری بزرگ مردمان بتپرستی میبود که چون جهان را یک دستگاهی نمیشناختند نیروهای بسیاری را در آن کارگر میپنداشتند و خدایانی از پندار خود پدید آورده میپرستیدند. زردشت با آن نادانیها به نبرد برخاسته و این روشن گردانیده که جهان یک دستگاه است و درو جز یک نیرو کارگر نمیباشد و آن نیرو یا خدا (یا بگفتهی خود زردشت : آهورامزدا) در بیرون از این جهان میباشد. این پایهی بزرگی در دین زردشت میبوده.
نیز زردشت سخن از نیکیها و بدیها رانده این روشن گردانیده که در جهان (و همچنین در کالبد آدمی) نیکیها و بدیها توأم است و هر آدمی باید خواهای نیکیها باشد تا تواند خود را از بدیها دور گرداند. تا آنجا که ما دانستهایم پیش از زردشت این داستان (داستان نیک و بد) هم در پردهی تاریکی میبوده و آدمیان نیازی بآنکه خود را نیک گردانند نمیدیدهاند.
دکتر از همهی اینها چشم میپوشد و تاریخ را نیز بکنار گزارده چنین وامینماید که ایرانیان تا زمان زردشت کوچنشین میبوده و زردشت برخاسته تنها برای اینکه آنان را بدیهنشینی و کشاورزی وادارد ، و از آیین زردشت تنها ارج گزاردن بآب و درخت و گاو و سگ را بمیان میآورد.
اینکه میگوید : «چون مذهب زردشت مادیست اصولاً عاری از عناصر عرفانست ...» ، همانا خواستش اینست که گفتگو از آهورامزدا و مانند اینها را دیگران به دین زردشت افزودهاند. ولی این سخنیست که تاریخ و جستجوهای دانشمندان اروپا و آمریکا بیپا بودنش را بازنمودهاند. دوباره میگویم : داستان آهورامزدا و گفتگو از نیکیها و بدیها پایههای بزرگی در دین زردشت میبوده.
🔸 نشست سوم (تکهی 5)
مثلاً داستان برخاستن زردشت که ما در نشست پیش بکوتاهی یاد کردیم ، دکتر ارانی چنین میستاید :
«از اختصاصات مهم اوضاع طبیعی ایران تضاد زیاد آب و هوای آن بر حسب زمان و مکانست. در یک محل در دو فصل کاملاً متفاوت حتا در ساعتهای مختلف یک شبانهروز آب و هوا کاملاً متفاوت و در یک زمان در دو محل بالنسبه نزدیک نیز اوضاع جوی و طبیعی نیز بکلی مختلف دیده میشود. از طرف دیگر خشکی و کمآبی قسمت اعظم این سرزمین و محدود بودن درههای مساعد و خوشآبوهوا نیز از اختصاصات طبیعی ایرانست.
واضحست اختصاصات در وهلهی اول در طرز تفکر و زندگی ایرانیان تأثیر اساسی داشته است. شرایط طبیعی سابقالذکر چنانکه میدانیم موجب زندگانی ایلاتی و چادرنشینی است.
بهمین جهت چادرنشینی هنوز هم در ایلات ایران باقیست. تبدیل شدن چادرنشینی بزندگانی دهقانی و شهری یک قدم ترقی در زندگانی ایرانی باید محسوب شود. عقاید زردشت (تولد بیش از 600 سال قبل از میلاد) یک عامل ترقی برای آنزمان بوده است و مردم را بزندگانی دهقانی و شهرنشینی ، محبت به حیوانات اهلی مفید (سگ و گاو) و احترام بآب و درخت و زراعت دعوت میکرده است و لازم نیست ما شرح دهیم چگونه این مذهب نیز کاملاً در تحت تأثیر شرایط مادی محیط ظاهر شده است.
احترام سگ برای پاسبانی گله ، احترام گاو برای زراعت و احترام بآب و درخت در سرزمین گرم و خشک صرف بواسطهی احتیاج مادیست. اگر صرف ترحم بموجودات زنده از نظر اخلاق مورد توجه زردشت بوده ممکن بود بجای سگ و گاو مثلاً سوسمار و وزغ را برای احترام پیشنهاد کند. چون مذهب زردشت مادیست اصولاً عاری از عناصر عرفانست. منتها این مذهب نیز مانند سایر مذاهب بعدها دستخوش پیشامدهای تاریخ شده است».
ببینید چگونه آقای دکتر از بسیار چیزها چشم میپوشد تا سخن خود را بکرسی نشاند. چنانکه گفتیم در زمانهای باستان یک گرفتاری بزرگ مردمان بتپرستی میبود که چون جهان را یک دستگاهی نمیشناختند نیروهای بسیاری را در آن کارگر میپنداشتند و خدایانی از پندار خود پدید آورده میپرستیدند. زردشت با آن نادانیها به نبرد برخاسته و این روشن گردانیده که جهان یک دستگاه است و درو جز یک نیرو کارگر نمیباشد و آن نیرو یا خدا (یا بگفتهی خود زردشت : آهورامزدا) در بیرون از این جهان میباشد. این پایهی بزرگی در دین زردشت میبوده.
نیز زردشت سخن از نیکیها و بدیها رانده این روشن گردانیده که در جهان (و همچنین در کالبد آدمی) نیکیها و بدیها توأم است و هر آدمی باید خواهای نیکیها باشد تا تواند خود را از بدیها دور گرداند. تا آنجا که ما دانستهایم پیش از زردشت این داستان (داستان نیک و بد) هم در پردهی تاریکی میبوده و آدمیان نیازی بآنکه خود را نیک گردانند نمیدیدهاند.
دکتر از همهی اینها چشم میپوشد و تاریخ را نیز بکنار گزارده چنین وامینماید که ایرانیان تا زمان زردشت کوچنشین میبوده و زردشت برخاسته تنها برای اینکه آنان را بدیهنشینی و کشاورزی وادارد ، و از آیین زردشت تنها ارج گزاردن بآب و درخت و گاو و سگ را بمیان میآورد.
اینکه میگوید : «چون مذهب زردشت مادیست اصولاً عاری از عناصر عرفانست ...» ، همانا خواستش اینست که گفتگو از آهورامزدا و مانند اینها را دیگران به دین زردشت افزودهاند. ولی این سخنیست که تاریخ و جستجوهای دانشمندان اروپا و آمریکا بیپا بودنش را بازنمودهاند. دوباره میگویم : داستان آهورامزدا و گفتگو از نیکیها و بدیها پایههای بزرگی در دین زردشت میبوده.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 1 ، تکهی دو از دو
ما بایرانیان چه میگوییم؟ میگوییم برادران خدا آدمیان را که آفریده خِرد بآنان بخشیده تا سود از زیان بازشناسند و گرد کارهای بیهوده نگردند. میگوییم : تودهای که بکارهای بیهوده پرداخت از دیگران باز پس مانده از آسایش و خرسندی بهره کمتر مییابد. میگوییم نباید شرافت آدمیگری را پایمال هوسهای کودکانه نمود.
میگوییم سخن چه شعر و چه نثر باید جز برای معنی نباشد و جز بهنگام نیاز گزارده نشود. با سخن بازی نمودن جز کار بیخردان نمیباشد.
میگوییم : ایران امروزی را نشاید که پیروی از زمان سنجر و ارغون بکند و ایرانیان هوش و جربزهی خود را در راه شعرهای بیهوده هدر سازند. شعر خوبست در جایی که معنای خوبی را دربر داشته باشد و بخوانندگان سودی بخشد وگرنه جز سخن بیهوده نمیتواند بود!
آیا این دلسوزیهای ما بیاثر خواهد بود؟.. نه هرگز! شما هرگاه بر سر راهی ایستاده راهروانی را ببینید که راه را کج کردهاند و دلسوزانه فریاد بر آرید : « برادران شما راه را کج کردهاید» بیگمان این فریاد اثر خود را بخشیده دستهای بیدرنگ بشاهراه خواهند برگشت دستهای اندکی ایستاده سپس سخن شما را خواهند پذیرفت. دستهای شاید لجبازی کرده گوش بسخنان شما ندهند. ولی اینان نیز که چند گامی برداشتند دیگر پایهای ایشان یاری نخواهد نمود و خواه و ناخواه بسوی شاهراه خواهند برگشت. آن تیرهدلانی که همچنان راه کج خود را دنبال نمایند از صد تن یکی نخواهد بود! اینست اثر گفتاری که دلسوزانه و بنام خدا گزارده شود.
گفتههای ما نیز دربارهی شعر اثر خود را بخشیده و صدها کسان از خود شاعران با ما همداستان گردیدهاند و اگر کسانی ایستادگی مینمایند آنان نیز پس از دیری بما خواهند پیوست. اگر دستهای لجبازی نمایند و همچنان بیهودهگویی را دنبال کنند بیگمان پس از زمانی پشیمان خواهند بود و غزل و قصیده بآن آسانی که میسرودند دیگر نخواهند توانست سرود. بعبارت دیگر خواه ناخواه جربزهی ایشان یاری نخواهد کرد. مگر کسانی بیاندازه تیرهدرون باشند و بتوانند ایستادگی از خود نمایند. اینان نیز جز رسوایی بهرهی دیگری نخواهند برد.
اینست گواه پاکدلی ما. اینست نشان پشتیبانیای که خدا از ما دارد.
🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 1 ، تکهی دو از دو
ما بایرانیان چه میگوییم؟ میگوییم برادران خدا آدمیان را که آفریده خِرد بآنان بخشیده تا سود از زیان بازشناسند و گرد کارهای بیهوده نگردند. میگوییم : تودهای که بکارهای بیهوده پرداخت از دیگران باز پس مانده از آسایش و خرسندی بهره کمتر مییابد. میگوییم نباید شرافت آدمیگری را پایمال هوسهای کودکانه نمود.
میگوییم سخن چه شعر و چه نثر باید جز برای معنی نباشد و جز بهنگام نیاز گزارده نشود. با سخن بازی نمودن جز کار بیخردان نمیباشد.
میگوییم : ایران امروزی را نشاید که پیروی از زمان سنجر و ارغون بکند و ایرانیان هوش و جربزهی خود را در راه شعرهای بیهوده هدر سازند. شعر خوبست در جایی که معنای خوبی را دربر داشته باشد و بخوانندگان سودی بخشد وگرنه جز سخن بیهوده نمیتواند بود!
آیا این دلسوزیهای ما بیاثر خواهد بود؟.. نه هرگز! شما هرگاه بر سر راهی ایستاده راهروانی را ببینید که راه را کج کردهاند و دلسوزانه فریاد بر آرید : « برادران شما راه را کج کردهاید» بیگمان این فریاد اثر خود را بخشیده دستهای بیدرنگ بشاهراه خواهند برگشت دستهای اندکی ایستاده سپس سخن شما را خواهند پذیرفت. دستهای شاید لجبازی کرده گوش بسخنان شما ندهند. ولی اینان نیز که چند گامی برداشتند دیگر پایهای ایشان یاری نخواهد نمود و خواه و ناخواه بسوی شاهراه خواهند برگشت. آن تیرهدلانی که همچنان راه کج خود را دنبال نمایند از صد تن یکی نخواهد بود! اینست اثر گفتاری که دلسوزانه و بنام خدا گزارده شود.
گفتههای ما نیز دربارهی شعر اثر خود را بخشیده و صدها کسان از خود شاعران با ما همداستان گردیدهاند و اگر کسانی ایستادگی مینمایند آنان نیز پس از دیری بما خواهند پیوست. اگر دستهای لجبازی نمایند و همچنان بیهودهگویی را دنبال کنند بیگمان پس از زمانی پشیمان خواهند بود و غزل و قصیده بآن آسانی که میسرودند دیگر نخواهند توانست سرود. بعبارت دیگر خواه ناخواه جربزهی ایشان یاری نخواهد کرد. مگر کسانی بیاندازه تیرهدرون باشند و بتوانند ایستادگی از خود نمایند. اینان نیز جز رسوایی بهرهی دیگری نخواهند برد.
اینست گواه پاکدلی ما. اینست نشان پشتیبانیای که خدا از ما دارد.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)
🔸 گفتار یکم : آیا توان پیشگویی کرد؟.. (تکهی 18)
5ـ استخاره : (یک از یک)
استخاره فال آخوندیست. استخاره آنست که کسی که میخواهد بسفری رود ، یا خانهای خَرَد ، یا زنی گیرد ؛ بنزد ملایی رود ، و او بدستیاری استخاره از خدا بپرسد که آیا آن کار نیکست یا بد خواهد درآمد. یکی از کارهای ملایان در ایران استخاره کردنست. انبوه مردم باوری باستخاره میدارند و از خداشناسی دور میشمارند که در کارهای خود از خدا شور نخواهند. ولی شما اگر نیک نگرید این همان رفتاریست که بتپرستان یونان با خدایان خود داشتهاند و در کارها از آنها شور میخواستهاند. (چنانکه داستان پرستشگاه دلفی را آوردیم).
برای استخاره راههای گوناگونی هست و شناختهترین آنها دو تاست : استخاره با تسبیح ، استخاره با قرآن. و چون آن را گفتگویی با خدا میشمارند و از این گذشته باید جملهای بعربی بزبان رانند : «استخیر منک یا الله» از اینرو استخارهکن باید یکی از ملایان ، یا خود نیمهملایی باشد.
بسیار دیدنیست هنگامی که مردی یا زنی در خیابان یا در کوچه بملایی میرسد و چنین میگوید : «آقا یک استخاره بکنید». آقا در همانجا میایستد و بیدرنگ دست ببغل برده تسبیح را بیرون میآورد ، و آنگاه دعایی خوانده چشمها را رویهم گزارده دست میاندازد و دانههای تسبیح را میگیرد و آنها را شمارده چنین میگوید : «بد است» یا «نیکست» و سپس خرامان و بخودبالان راه میافتد.
دیدنیتر از آن استخاره با قرآنست. آقا چون قرآن را باز کرد آیه را میخواند و سپس رو باستخارهخواه کرده میگوید : «مؤمن آیهی بهشت آمده بسیار خوبست» یا «آیهی عذاب آمده بسیار بد است».
برخی از آنان دکان رنگینتری باز کردهاند. بدینسان که باید پرسش را در کاغذی نویسند و آن را در پاکتی گزارده و سرش را بسته با دو سه ریال پول برای آقا فرستند و او بیآنکه در پاکت را باز کند (که دانسته نیست تا چه اندازه راستست) از قرآن استخاره گیرد و پاسخ را روی پاکت نوشته بازفرستد. در بیشتر شهرها از این دکانداران یکی دو تن میباشند و سخنها از راست درآمدن استخارههای ایشان بسر زبانها میباشد.
چنانکه گفتیم این شیوهی مردمست که از فالگیر یا ستارهشمار یا از استخارهفروش اگر ده دروغ ببینند فراموش کنند. ولی اگر یک گفتهشان راست درآمد آن را عنوانی سازند.
هزاران کسان از استخاره زیان بینند و بتأویل پرداخته چنین گویند : «صلاحم بوده که این ضرر را بکشم» ولی اگر یکی در یک جا کاری با استخاره کرد و سودی دید آن را داستانی گرداند و در اینجا و آنجا نشسته چنین گوید : «من باستخارهی فلان آقا عقیده دارم. خودم تجربه کردهام».
برخی از مردم دیوانهی استخارهاند و باید به هر کار کوچکی استخاره بخواهند. از آنسوی ملایان این را بایایی[وظیفه] برای خود میشمارند ، و چنین میدانند که دست مردم را میگیرند و کارهای ایشان را راه میاندازند که همین خود نمونهای از کودنی و خداناشناسی ایشانست.
یکی نمیپرسد : کی خدا این پیمان را بسته است که شما هر پرسشی کردید پاسخ دهد؟!.. کی این رمز را با شما گزارده که با دانههای تسبیح یا با آیههای قرآن با شما سخن گوید؟!.. بگویید ببینیم چه پاسخی میدارید؟!..
آنگاه شما تاکنون چرا ندانستهاید که خدا بمردمان فهم و خرد داده که نیک و بد و سود و زیان را خود بفهمند؟!.. چرا ندانستهاید که باید در زندگانی هر کسی خرد را بکار اندازد؟!.. شما که اینها را ندانستهاید چه سزاست که بمردم پیشوایی کنید و آنان را از راه برید؟!..
یکی از یاران سخن خوبی میدارد. میگوید : «خدا برای شناختن نیک از بد خرد بآدمیان داده. اگر چنان بودی که نیک و بد را از راه استخاره و با دانههای تسبیح بشناسند خردی بآدمیان ندادی و بجای آن یک تسبیح گوشتی در تن آدمی آفریدی ، که هر زمان نیاز پیدا کرد دست برد و با طاق و جفت ، نیک و بد را بشناسد».
به هر حال استخاره بدتر از فالست. زیرا در اینجا دروغ آشکار بخدا بسته میشود. از آنسوی مردم بفال چندان نگروند که باستخاره ، اینست زیان این بیشتر از فالست. اگر کسی بجوید هزارها کار سراپا زیان که با استخاره انجام گرفته. هزارها دختران که خواستاران نیکی میداشتهاند چون پدرانشان پابستگی باستخاره نمودهاند زناشویی رخ نداده. هزارها کارهای نیک که چون تسبیحِ کور راه نداده از آنها چشم پوشیده شده.
🔸 گفتار یکم : آیا توان پیشگویی کرد؟.. (تکهی 18)
5ـ استخاره : (یک از یک)
استخاره فال آخوندیست. استخاره آنست که کسی که میخواهد بسفری رود ، یا خانهای خَرَد ، یا زنی گیرد ؛ بنزد ملایی رود ، و او بدستیاری استخاره از خدا بپرسد که آیا آن کار نیکست یا بد خواهد درآمد. یکی از کارهای ملایان در ایران استخاره کردنست. انبوه مردم باوری باستخاره میدارند و از خداشناسی دور میشمارند که در کارهای خود از خدا شور نخواهند. ولی شما اگر نیک نگرید این همان رفتاریست که بتپرستان یونان با خدایان خود داشتهاند و در کارها از آنها شور میخواستهاند. (چنانکه داستان پرستشگاه دلفی را آوردیم).
برای استخاره راههای گوناگونی هست و شناختهترین آنها دو تاست : استخاره با تسبیح ، استخاره با قرآن. و چون آن را گفتگویی با خدا میشمارند و از این گذشته باید جملهای بعربی بزبان رانند : «استخیر منک یا الله» از اینرو استخارهکن باید یکی از ملایان ، یا خود نیمهملایی باشد.
بسیار دیدنیست هنگامی که مردی یا زنی در خیابان یا در کوچه بملایی میرسد و چنین میگوید : «آقا یک استخاره بکنید». آقا در همانجا میایستد و بیدرنگ دست ببغل برده تسبیح را بیرون میآورد ، و آنگاه دعایی خوانده چشمها را رویهم گزارده دست میاندازد و دانههای تسبیح را میگیرد و آنها را شمارده چنین میگوید : «بد است» یا «نیکست» و سپس خرامان و بخودبالان راه میافتد.
دیدنیتر از آن استخاره با قرآنست. آقا چون قرآن را باز کرد آیه را میخواند و سپس رو باستخارهخواه کرده میگوید : «مؤمن آیهی بهشت آمده بسیار خوبست» یا «آیهی عذاب آمده بسیار بد است».
برخی از آنان دکان رنگینتری باز کردهاند. بدینسان که باید پرسش را در کاغذی نویسند و آن را در پاکتی گزارده و سرش را بسته با دو سه ریال پول برای آقا فرستند و او بیآنکه در پاکت را باز کند (که دانسته نیست تا چه اندازه راستست) از قرآن استخاره گیرد و پاسخ را روی پاکت نوشته بازفرستد. در بیشتر شهرها از این دکانداران یکی دو تن میباشند و سخنها از راست درآمدن استخارههای ایشان بسر زبانها میباشد.
چنانکه گفتیم این شیوهی مردمست که از فالگیر یا ستارهشمار یا از استخارهفروش اگر ده دروغ ببینند فراموش کنند. ولی اگر یک گفتهشان راست درآمد آن را عنوانی سازند.
هزاران کسان از استخاره زیان بینند و بتأویل پرداخته چنین گویند : «صلاحم بوده که این ضرر را بکشم» ولی اگر یکی در یک جا کاری با استخاره کرد و سودی دید آن را داستانی گرداند و در اینجا و آنجا نشسته چنین گوید : «من باستخارهی فلان آقا عقیده دارم. خودم تجربه کردهام».
برخی از مردم دیوانهی استخارهاند و باید به هر کار کوچکی استخاره بخواهند. از آنسوی ملایان این را بایایی[وظیفه] برای خود میشمارند ، و چنین میدانند که دست مردم را میگیرند و کارهای ایشان را راه میاندازند که همین خود نمونهای از کودنی و خداناشناسی ایشانست.
یکی نمیپرسد : کی خدا این پیمان را بسته است که شما هر پرسشی کردید پاسخ دهد؟!.. کی این رمز را با شما گزارده که با دانههای تسبیح یا با آیههای قرآن با شما سخن گوید؟!.. بگویید ببینیم چه پاسخی میدارید؟!..
آنگاه شما تاکنون چرا ندانستهاید که خدا بمردمان فهم و خرد داده که نیک و بد و سود و زیان را خود بفهمند؟!.. چرا ندانستهاید که باید در زندگانی هر کسی خرد را بکار اندازد؟!.. شما که اینها را ندانستهاید چه سزاست که بمردم پیشوایی کنید و آنان را از راه برید؟!..
یکی از یاران سخن خوبی میدارد. میگوید : «خدا برای شناختن نیک از بد خرد بآدمیان داده. اگر چنان بودی که نیک و بد را از راه استخاره و با دانههای تسبیح بشناسند خردی بآدمیان ندادی و بجای آن یک تسبیح گوشتی در تن آدمی آفریدی ، که هر زمان نیاز پیدا کرد دست برد و با طاق و جفت ، نیک و بد را بشناسد».
به هر حال استخاره بدتر از فالست. زیرا در اینجا دروغ آشکار بخدا بسته میشود. از آنسوی مردم بفال چندان نگروند که باستخاره ، اینست زیان این بیشتر از فالست. اگر کسی بجوید هزارها کار سراپا زیان که با استخاره انجام گرفته. هزارها دختران که خواستاران نیکی میداشتهاند چون پدرانشان پابستگی باستخاره نمودهاند زناشویی رخ نداده. هزارها کارهای نیک که چون تسبیحِ کور راه نداده از آنها چشم پوشیده شده.
✴️ پیشرفت حقایق
آقای کسروی دارندهی نامهی پرچم
کسانی در این کشور با فراغت و آسودگی زندگی نموده و خود را رهبر توده معرفی کرده ولی بنا بطبع خائن خود در نهان و آشکاره میکوشند این ملت هرگز از خواب بیدار نشده و همواره آلوده به بدیها باشند تا ایشان حداکثر استفاده را ببرند. این قبیل اشخاص چون همیشه بتاریکی جهل عادت نمودهاند همینکه پرچم را میخوانند روشنی حقیقت چشم ایشان را خیره نموده و نميتوانند آن را درک نمایند لذا عصبی شده بزمین و زمان دشنام داده و با دارندهی پرچم کینه میورزند.
از اینجاست که هو و جنجال بمیان انداخته و میخواهند بدین وسیله اذهان عمومی را مشوّب نمایند. خراباتیان را که از زمانهای پیش زمینه را برای مقاصد ایشان مساعد نمودهاند بزرگترین رهبر جامعه نشان داده و از نامردانی که با اشعار پوچ خود این ملت را بسستی و کاهلی سوق داده و با لجاجت بسیار کوشیدهاند ما را بمیهن بیعلاقه نموده و با باده و میخانه سر ما را مشغول نمایند ، بعنوان مفاخر ملی طرفداری مینمایند. ما از ایشان سئوال مینماییم بفرمایید این پیشوایان کدام خدمت بمیهن و ملت انجام دادهاند که سزاوار این مقام شدهاند.
آقایان افتخار دونان را بما نسبت ندهید ما ازایشان بیزاریم ولی میتوانید بخودتان که خدماتی هم در پیشرفت مرام خائنانهی شما انجام داده و همچنان که شما میکوشید این ملت همیشه و مست و بخواب اندر باشند آنها هم همین را میخواستهاند ، نسبت داده و مفتخر بوجودشان باشید.
این را بدانید که ما آزادگان برهنمایی پرچم بحقایق آشنا شده و بمقاصد شوم و پلید شما پی بردهایم و بیاری خدا روزی را برگزیده در همهی شهرها بکتابهای مفاخر شما که مایهی بدبختی ایرانیان است آتش زده و نسل آینده را از مضرات آنها حفظ خواهیم کرد.
در خاتمه از آقای کسروی خواهشمندیم که با دلگرمی تمام در نشر حقایق از هیچگونه کوشش دریغ نفرمایند که خدا پشتیبان حقیقت است.
از تبریز حسن تقویمی
(پرچم روزانه شمارهی 197)
آقای کسروی دارندهی نامهی پرچم
کسانی در این کشور با فراغت و آسودگی زندگی نموده و خود را رهبر توده معرفی کرده ولی بنا بطبع خائن خود در نهان و آشکاره میکوشند این ملت هرگز از خواب بیدار نشده و همواره آلوده به بدیها باشند تا ایشان حداکثر استفاده را ببرند. این قبیل اشخاص چون همیشه بتاریکی جهل عادت نمودهاند همینکه پرچم را میخوانند روشنی حقیقت چشم ایشان را خیره نموده و نميتوانند آن را درک نمایند لذا عصبی شده بزمین و زمان دشنام داده و با دارندهی پرچم کینه میورزند.
از اینجاست که هو و جنجال بمیان انداخته و میخواهند بدین وسیله اذهان عمومی را مشوّب نمایند. خراباتیان را که از زمانهای پیش زمینه را برای مقاصد ایشان مساعد نمودهاند بزرگترین رهبر جامعه نشان داده و از نامردانی که با اشعار پوچ خود این ملت را بسستی و کاهلی سوق داده و با لجاجت بسیار کوشیدهاند ما را بمیهن بیعلاقه نموده و با باده و میخانه سر ما را مشغول نمایند ، بعنوان مفاخر ملی طرفداری مینمایند. ما از ایشان سئوال مینماییم بفرمایید این پیشوایان کدام خدمت بمیهن و ملت انجام دادهاند که سزاوار این مقام شدهاند.
آقایان افتخار دونان را بما نسبت ندهید ما ازایشان بیزاریم ولی میتوانید بخودتان که خدماتی هم در پیشرفت مرام خائنانهی شما انجام داده و همچنان که شما میکوشید این ملت همیشه و مست و بخواب اندر باشند آنها هم همین را میخواستهاند ، نسبت داده و مفتخر بوجودشان باشید.
این را بدانید که ما آزادگان برهنمایی پرچم بحقایق آشنا شده و بمقاصد شوم و پلید شما پی بردهایم و بیاری خدا روزی را برگزیده در همهی شهرها بکتابهای مفاخر شما که مایهی بدبختی ایرانیان است آتش زده و نسل آینده را از مضرات آنها حفظ خواهیم کرد.
در خاتمه از آقای کسروی خواهشمندیم که با دلگرمی تمام در نشر حقایق از هیچگونه کوشش دریغ نفرمایند که خدا پشتیبان حقیقت است.
از تبریز حسن تقویمی
(پرچم روزانه شمارهی 197)
شادروان یحیا افتخارزاده
پرچم نیمهماهه دربارهی او چنین مینویسد :
آقای یحیا افتخارزاده از سه سال باز به پیمان و راه آن آشنا گردیده و در این زمان کم پیشرفت شایانی کرده و از آزمایشهایی درگذشتهاند.
این جوان با فهم و آگاهی که ازو پدیدار است درخور آن میباشد که از کوششهای بخردانهی او هودههای بس ارجداری بدست آید.
این نیکمردان و جوانان که تنها بنام پاکدرونی و آمیغپژوهی خود را به رنج میاندازند بیگمان کوششهای ایشان بیهوده نخواهد ماند و بزودی هودهی اینها پدیدار خواهد گردید.
پرچم نیمهماهه دربارهی او چنین مینویسد :
آقای یحیا افتخارزاده از سه سال باز به پیمان و راه آن آشنا گردیده و در این زمان کم پیشرفت شایانی کرده و از آزمایشهایی درگذشتهاند.
این جوان با فهم و آگاهی که ازو پدیدار است درخور آن میباشد که از کوششهای بخردانهی او هودههای بس ارجداری بدست آید.
این نیکمردان و جوانان که تنها بنام پاکدرونی و آمیغپژوهی خود را به رنج میاندازند بیگمان کوششهای ایشان بیهوده نخواهد ماند و بزودی هودهی اینها پدیدار خواهد گردید.
🔶 دین و جهان
🔸 نشست سوم (تکهی 6)
من در شگفتم چرا این دانشمندان از آمیغها [=حقایق] چشم میپوشند؟!. چیزیست بسیار آشکار : آدمی دارای نیروهای مغزی بسیار است که یکی از آنها پندار است ، دیگری اندیشه است ، دیگری خرد است.
پندار آنست که کسی بنشیند و از مغز خود چیزهایی پدید آورد که خود پذیرد و بدیگران نیز بازگوید. افسانهی گاوماهی پنداری بوده : مردم چون چگونگی زمین را نمیدانستهاند یکی با خود نشسته و چنین گفته : زمین بروی شاخ گاو ، و گاو بروی پشت ماهی و ماهی بروی آب دریا ایستاده. این را پنداشته و بمیان مردمان انداخته است.
اندیشه آنست که کسی از چیزی بچیز دیگری پی برد و از یک دانسته به یک نادانسته راه یابد. اینکه اسحاق نیوتن از افتادن سیبی به نیروی کشش (قوهی جاذبه) راه یافت نتیجهی اندیشه میبود.
خرد شناسندهی راست و کج ، و نیک و بد ، و راهنمای آدمی بسوی آمیغهاست. اینکه نیوتن میدانست که در جهان چیزی یا کاری بیشُوند [=بیسبب] نتواند بود و بهمین عنوان از افتادن سیب باندیشه فرورفت و شُوند آن را جست ، نتیجهی خرد میبود.
این نیروها همچون دیگر نیروهای آدمی همیشه در کار است ، و آنهمه نادانیها و دانشها که درمیان بوده بیش از هر چیزی نتیجهی اینهاست.
پندار یکی از گرفتاریهای آدمی میباشد. اگر این نیرو در آدمیان نبودی زندگانی بسیار بهتر از این بودی.
ما چون بگذشتهی جهان مینگریم میبینیم همیشه نادانیها و گمراهیهایی که نتیجهی پندار میبوده آدمیان را گرفتار میداشته ، و هر زمان یک بار کسی یا کسانی برخاسته با پشتیبانی خرد با آن نادانیها به نبرد میپرداخته. مثلاً چنانکه گفتیم در زمانهای باستان بتپرستی یکی از گرفتاریها میبوده. انبوه مردمان ، جهان را یک دستگاه نشناخته نیروهای بسیاری را در آن کارگر میپنداشتهاند و از پندار خود خدایانی پدید آورده و تندیسهایی[مجسمه] ساخته خود را گرفتار آنها میگردانیدهاند. از اینسو در برابر ایشان زردشت و موسا و دیگران برخاسته و خردها و اندیشهها را بتکان آورده برهانیدن مردمان از بتپرستیها میکوشیدند.
اینست آنچه ما میبینیم ولی پیروان مادیگری از اینها ناآگاهند (و یا خود را بناآگاهی میزنند) و به یک رشته سخنان بیدلیل و زورکی میپردازند.
🔸 نشست سوم (تکهی 6)
من در شگفتم چرا این دانشمندان از آمیغها [=حقایق] چشم میپوشند؟!. چیزیست بسیار آشکار : آدمی دارای نیروهای مغزی بسیار است که یکی از آنها پندار است ، دیگری اندیشه است ، دیگری خرد است.
پندار آنست که کسی بنشیند و از مغز خود چیزهایی پدید آورد که خود پذیرد و بدیگران نیز بازگوید. افسانهی گاوماهی پنداری بوده : مردم چون چگونگی زمین را نمیدانستهاند یکی با خود نشسته و چنین گفته : زمین بروی شاخ گاو ، و گاو بروی پشت ماهی و ماهی بروی آب دریا ایستاده. این را پنداشته و بمیان مردمان انداخته است.
اندیشه آنست که کسی از چیزی بچیز دیگری پی برد و از یک دانسته به یک نادانسته راه یابد. اینکه اسحاق نیوتن از افتادن سیبی به نیروی کشش (قوهی جاذبه) راه یافت نتیجهی اندیشه میبود.
خرد شناسندهی راست و کج ، و نیک و بد ، و راهنمای آدمی بسوی آمیغهاست. اینکه نیوتن میدانست که در جهان چیزی یا کاری بیشُوند [=بیسبب] نتواند بود و بهمین عنوان از افتادن سیب باندیشه فرورفت و شُوند آن را جست ، نتیجهی خرد میبود.
این نیروها همچون دیگر نیروهای آدمی همیشه در کار است ، و آنهمه نادانیها و دانشها که درمیان بوده بیش از هر چیزی نتیجهی اینهاست.
پندار یکی از گرفتاریهای آدمی میباشد. اگر این نیرو در آدمیان نبودی زندگانی بسیار بهتر از این بودی.
ما چون بگذشتهی جهان مینگریم میبینیم همیشه نادانیها و گمراهیهایی که نتیجهی پندار میبوده آدمیان را گرفتار میداشته ، و هر زمان یک بار کسی یا کسانی برخاسته با پشتیبانی خرد با آن نادانیها به نبرد میپرداخته. مثلاً چنانکه گفتیم در زمانهای باستان بتپرستی یکی از گرفتاریها میبوده. انبوه مردمان ، جهان را یک دستگاه نشناخته نیروهای بسیاری را در آن کارگر میپنداشتهاند و از پندار خود خدایانی پدید آورده و تندیسهایی[مجسمه] ساخته خود را گرفتار آنها میگردانیدهاند. از اینسو در برابر ایشان زردشت و موسا و دیگران برخاسته و خردها و اندیشهها را بتکان آورده برهانیدن مردمان از بتپرستیها میکوشیدند.
اینست آنچه ما میبینیم ولی پیروان مادیگری از اینها ناآگاهند (و یا خود را بناآگاهی میزنند) و به یک رشته سخنان بیدلیل و زورکی میپردازند.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 2 ، تکههای یک و دو از چهار
ـ1ـ
دوازده شماره درست[=کامل] است که ما گفتگو از شعر میداریم. راستی را که سخن بدرازا انجامیده و بیش از این نمیتوان این گفتگو را دنبال نمود.
ما تخمهایی را پراکنده کردیم که بیاری خدا در زمین دلها روییدن گرفته در اندک زمانی درختهای باروری خواهد گردید و در آن هنگام است که ما گفتگوهای دیگری را در این زمینه خواهیم راند.
ما سخن را بزمینهی بسیار روشنی کشانیدیم : «ادبیات چگونگی سخن است که تا سخن نباشد نیازی به آن نخواهیم داشت. سخن نیز قالب معنی است که تا معنی نباشد زبان بآن باز نخواهیم کرد. معنی نیز فرع پیشامد است که تا کاری در میان نباشد و اندیشه در دل پدید نیاید معنی پیدا نخواهد شد.» اینست معنی درست ادبیات.
اگر کسانی با این گفته همداستانند دیگر چه ایرادی بسخنان ما دارند؟!.. و اگر همداستان نیستند پس بگویند ادبیات چیست! آیا سخن میتواند کار جداگانهای باشد و کسانی آن را پیشهی خود سازند؟! بگویید تا ما نیز بدانیم!
ـ2ـ
رفتار ناهنجار کسانی ما را ناگزیر میسازد این مثل را (مثلی که هرگز روا نمیدیدیم) در اینجا یاد کنیم : کسی بیگانهای را در باغ خود دیده پرسید : در باغ من چه کار میکنی؟! بیگانه بجای آنکه پاسخ آن را بدهد زبان بایراد گشاده چنین گفت :
تو چرا برای زنت کفش قرمز نخریدی؟!
این مثل نمونهایست که چگونه در گفتگو سخن را پیچ داده از زمینهی خود بیرون میکشند.
ما ادبیات را معنی کرده گفتیم : با اینحال شعرهایی که امروز سروده میشود و کسانی از شعرا همه دم از باده و ساده زده یاد محمود و ایاز و لیلی و مجنون و خضر و اسکندر میکنند از ادبیات بشمار نیست و هرآینه باید ترک آنها گفت و بیش از این عمر خود و دیگران را تباه نساخت. گفتیم در این دورهی فیروزی ایران که ما باید جبران تباهکاریهای هزار ساله را بکنیم جوانان را براه بیهودهگویی کشانیدن و مغزهای آنان را فرسوده گردانیدن ، خیانت بایران است و باید هرچه زودتر دست از آن برداشت. گفتیم اگر مقصود شعر سرودنست راهش این نیست که شما پیش گرفتهاید. گفتیم شعر سخن آراسته است و سخن نیز از بهر معنی باید بود نه آنکه کسانی آن را چیز جداگانه بینگارند و به بیهودهگویی برخیزند.
کسانی بجای آنکه این سخنان دلسوزانهی ما را بپذیرند و یا اگر عذری دارند باز نمایند این زمینه را در اینجا رها کرده داستان عطار و مولوی را پیش میآورند! آیا این فریبکاری نیست؟! آیا این گریختن از پاسخ ایراد نیست؟! کسانی که ما گناهان ایشان را میشماریم آیا نبایستی نخست بخود پرداخته اگر عذری دارند بنمایند وگرنه بگناه خستو بوده و پشیمانی نمایند!
صوفیانْ دریوزهگردی را یکی از ریاضتهای بزرگ میشماردند و در همهی کتابهای صوفی یاد آن کرده شده پس آیا ما بد کردهایم که دو تن صوفی را گدا نام دادهایم؟!
🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 2 ، تکههای یک و دو از چهار
ـ1ـ
دوازده شماره درست[=کامل] است که ما گفتگو از شعر میداریم. راستی را که سخن بدرازا انجامیده و بیش از این نمیتوان این گفتگو را دنبال نمود.
ما تخمهایی را پراکنده کردیم که بیاری خدا در زمین دلها روییدن گرفته در اندک زمانی درختهای باروری خواهد گردید و در آن هنگام است که ما گفتگوهای دیگری را در این زمینه خواهیم راند.
ما سخن را بزمینهی بسیار روشنی کشانیدیم : «ادبیات چگونگی سخن است که تا سخن نباشد نیازی به آن نخواهیم داشت. سخن نیز قالب معنی است که تا معنی نباشد زبان بآن باز نخواهیم کرد. معنی نیز فرع پیشامد است که تا کاری در میان نباشد و اندیشه در دل پدید نیاید معنی پیدا نخواهد شد.» اینست معنی درست ادبیات.
اگر کسانی با این گفته همداستانند دیگر چه ایرادی بسخنان ما دارند؟!.. و اگر همداستان نیستند پس بگویند ادبیات چیست! آیا سخن میتواند کار جداگانهای باشد و کسانی آن را پیشهی خود سازند؟! بگویید تا ما نیز بدانیم!
ـ2ـ
رفتار ناهنجار کسانی ما را ناگزیر میسازد این مثل را (مثلی که هرگز روا نمیدیدیم) در اینجا یاد کنیم : کسی بیگانهای را در باغ خود دیده پرسید : در باغ من چه کار میکنی؟! بیگانه بجای آنکه پاسخ آن را بدهد زبان بایراد گشاده چنین گفت :
تو چرا برای زنت کفش قرمز نخریدی؟!
این مثل نمونهایست که چگونه در گفتگو سخن را پیچ داده از زمینهی خود بیرون میکشند.
ما ادبیات را معنی کرده گفتیم : با اینحال شعرهایی که امروز سروده میشود و کسانی از شعرا همه دم از باده و ساده زده یاد محمود و ایاز و لیلی و مجنون و خضر و اسکندر میکنند از ادبیات بشمار نیست و هرآینه باید ترک آنها گفت و بیش از این عمر خود و دیگران را تباه نساخت. گفتیم در این دورهی فیروزی ایران که ما باید جبران تباهکاریهای هزار ساله را بکنیم جوانان را براه بیهودهگویی کشانیدن و مغزهای آنان را فرسوده گردانیدن ، خیانت بایران است و باید هرچه زودتر دست از آن برداشت. گفتیم اگر مقصود شعر سرودنست راهش این نیست که شما پیش گرفتهاید. گفتیم شعر سخن آراسته است و سخن نیز از بهر معنی باید بود نه آنکه کسانی آن را چیز جداگانه بینگارند و به بیهودهگویی برخیزند.
کسانی بجای آنکه این سخنان دلسوزانهی ما را بپذیرند و یا اگر عذری دارند باز نمایند این زمینه را در اینجا رها کرده داستان عطار و مولوی را پیش میآورند! آیا این فریبکاری نیست؟! آیا این گریختن از پاسخ ایراد نیست؟! کسانی که ما گناهان ایشان را میشماریم آیا نبایستی نخست بخود پرداخته اگر عذری دارند بنمایند وگرنه بگناه خستو بوده و پشیمانی نمایند!
صوفیانْ دریوزهگردی را یکی از ریاضتهای بزرگ میشماردند و در همهی کتابهای صوفی یاد آن کرده شده پس آیا ما بد کردهایم که دو تن صوفی را گدا نام دادهایم؟!
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)
🔸 گفتار دوم : آیا توان از جادو هودهای برداشت؟.. (تکهی 1)
چنانکه گفتیم پندارها بچند رشته است. رشتهی یکم در زمینهی پیشگویی و ناپیدادانی میبود که از آنها سخن راندیم. رشتهی دیگر در زمینهی جادو و کارهای بیرون از آیین سپهر است. چنانکه گفتیم اینجهان از روی یک آیینی میگردد و هر کاری در آن راهی میدارد. مثلاً کسی که بیمار است اگر بهبود خواهد ، باید بنزد پزشک رود و با دارو و درمان بهبود یابد. زنی که خواهان مهر شوهر است و میخواهد با آسایش و خوشی زید ، باید رفتار خود را بهتر گرداند و اگر شوهر بدرفتار است کسانی را به پند دادن باو وادارد. کسی که میخواهد توانگر گردد باید از راه کار و پیشه بکوشد و پول بیشتر بدست آورد. اینهاست راههای کارها.
اکنون باید دید آیا توان بکارهایی بیرون از این راهها برخاست و نتیجهای برداشت؟!.. آیا توان بیماری را با نوشتن دعایی و آویختن ازو به بهبود رسانید؟!.. آیا توان با سوزانیدن استخوانی شوهری را مهربان گردانید؟!.. آیا توان با خواندن دعایی بتوانگری رسید؟!..
باید بهمهی این پرسشها نیز پاسخ «نه» داد. باید گفت : «بیرون از آیین سپهر کاری نتواند بود». چون در این زمینه نیز پندارهای گوناگونی میان مردم روانست از یکایک آنها نیز سخن خواهیم راند.
1ـ جادو :
جادو در زبان مردم آن کارهای شیطانیست که جادوگران برای زنان و دیگران میکنند. آنچه ما دربارهی تاریخچهی جادو دانستهایم آنست که در زمانهای بسیار باستان که دانشها بسیار کم میبوده چون برای بیماریها دارویی یا درمان دیگری نمیشناختهاند هر کسی چیزی به پندارش میرسیده میکرده. مثلاً استخوانی سوزانیده دودش را به بیمار میدادهاند. بگِردش چرخیده گاهی از رویش میجهیدهاند. آبهای گندیده باو میخورانیدهاند. هرگونه کاری از این گونه میکردهاند. سپس کسانی پیدا شدهاند که بسر بیماران میرفتهاند و با اینگونه کارهای پنداری بچارهی بیماری میکوشیدهاند و این پیشهی آنان میبوده. سپس میدان را بزرگتر گردانیده جادو را نه تنها در بیماری ، در جاهای دیگر نیز کارگر[=مؤثر] شماردهاند. در تودههای وحشی جادوگران جایگاه والایی میداشتهاند.
سپس که دانشها پدید آمده و پزشکی رواج یافته ، جادوگری بیکبار از میان نرفته و در این گوشه و آن گوشه بازمانده.
سپس در آغاز اسلام درمیان مسلمانان پندار شگفتی در این زمینه پدید آمده و آن اینکه چون شیطان را دستِ دارنده در کارهای جهان میشماردهاند چنین دانستهاند که هنایش جادو از سوی اوست. در پندار ایشان اگر کسی بشیطان رو آورد و زیردستی او را پذیرفته بکارهای حرامی که دلخواه شیطانست پردازد ، شیطان باو جادو یاد دهد و او را به هر کاری توانا گرداند. از نادانی جادو را کارگر پنداشته و چون نمیتوانستند آن را از خدا دانند از شیطان دانستهاند.
این نادانی هنوز درمیان مسلمانان ، بویژه زنان ، بازمانده. جادو را از خدا ندانند ولی آن را کارگر دانند. جادوگران بکسانی از زنان چنین گویند : «اگر تو میخواهی بمقصودت رسی باید یک کار حرامی کنی».
این اندکی از تاریخچهی جادوست. اما رواج آن ، بیگمان نتیجهی ناتوانی روانها و بیکارگی خردهاست. بیگمان نتیجهی خودخواهیهاست. فلان زن از شوهرش بیمهری میبیند و بجای اینکه آن را نتیجهی بدرفتاری یا ناپیراستگی خودش داند ، چون نمیتواند گمان بدی یا کمی بخود برد ، آن را از جادو میشمارد و دربارهی مادرشوهر و خواهرشوهر و هوو و جاری بدگمان گردیده چاره را نیز از جادو میطلبد. فلان مرد که تنگدستی میکشد چون نمیتواند آن را نتیجهی سستی و یا ناتوانی خود شناسد گناه را بگردن بخت انداخته برای چاره دست بدامن دعاها و طلسمهای بختگشا میزند.
هرچه هست جادو یکی از گرفتاریهای تودههاست. در همین تهران که پایتخت کشور ایرانست جادوگران بسیاری میباشند که از آن راه نان میخورند و برخی نیز بیشرمانه تابلو بدر خانههای خود زدهاند. اینان هم فالگیرند و هم جادوگر. از چند راه بفریفتن مردان و زنان میکوشند.
اگر کسی بجوید صد سیاهکاری از هر یکی تواند یافت. چهبسا زنان و شوهران که کینه و دشمنی بمیانشان انداختهاند. چهبسا بیماران که از رفتن بنزد پزشک بازداشته بدست مرگشان سپاردهاند. چهبسا زنان پاکدامن که براه ناپاکی انداختهاند. چنانکه نوشتیم در دادسرای تهران پروندههایی از سیاهکاریهای اینان هست که نباید در اینجا سخن رانیم.
👇
🔸 گفتار دوم : آیا توان از جادو هودهای برداشت؟.. (تکهی 1)
چنانکه گفتیم پندارها بچند رشته است. رشتهی یکم در زمینهی پیشگویی و ناپیدادانی میبود که از آنها سخن راندیم. رشتهی دیگر در زمینهی جادو و کارهای بیرون از آیین سپهر است. چنانکه گفتیم اینجهان از روی یک آیینی میگردد و هر کاری در آن راهی میدارد. مثلاً کسی که بیمار است اگر بهبود خواهد ، باید بنزد پزشک رود و با دارو و درمان بهبود یابد. زنی که خواهان مهر شوهر است و میخواهد با آسایش و خوشی زید ، باید رفتار خود را بهتر گرداند و اگر شوهر بدرفتار است کسانی را به پند دادن باو وادارد. کسی که میخواهد توانگر گردد باید از راه کار و پیشه بکوشد و پول بیشتر بدست آورد. اینهاست راههای کارها.
اکنون باید دید آیا توان بکارهایی بیرون از این راهها برخاست و نتیجهای برداشت؟!.. آیا توان بیماری را با نوشتن دعایی و آویختن ازو به بهبود رسانید؟!.. آیا توان با سوزانیدن استخوانی شوهری را مهربان گردانید؟!.. آیا توان با خواندن دعایی بتوانگری رسید؟!..
باید بهمهی این پرسشها نیز پاسخ «نه» داد. باید گفت : «بیرون از آیین سپهر کاری نتواند بود». چون در این زمینه نیز پندارهای گوناگونی میان مردم روانست از یکایک آنها نیز سخن خواهیم راند.
1ـ جادو :
جادو در زبان مردم آن کارهای شیطانیست که جادوگران برای زنان و دیگران میکنند. آنچه ما دربارهی تاریخچهی جادو دانستهایم آنست که در زمانهای بسیار باستان که دانشها بسیار کم میبوده چون برای بیماریها دارویی یا درمان دیگری نمیشناختهاند هر کسی چیزی به پندارش میرسیده میکرده. مثلاً استخوانی سوزانیده دودش را به بیمار میدادهاند. بگِردش چرخیده گاهی از رویش میجهیدهاند. آبهای گندیده باو میخورانیدهاند. هرگونه کاری از این گونه میکردهاند. سپس کسانی پیدا شدهاند که بسر بیماران میرفتهاند و با اینگونه کارهای پنداری بچارهی بیماری میکوشیدهاند و این پیشهی آنان میبوده. سپس میدان را بزرگتر گردانیده جادو را نه تنها در بیماری ، در جاهای دیگر نیز کارگر[=مؤثر] شماردهاند. در تودههای وحشی جادوگران جایگاه والایی میداشتهاند.
سپس که دانشها پدید آمده و پزشکی رواج یافته ، جادوگری بیکبار از میان نرفته و در این گوشه و آن گوشه بازمانده.
سپس در آغاز اسلام درمیان مسلمانان پندار شگفتی در این زمینه پدید آمده و آن اینکه چون شیطان را دستِ دارنده در کارهای جهان میشماردهاند چنین دانستهاند که هنایش جادو از سوی اوست. در پندار ایشان اگر کسی بشیطان رو آورد و زیردستی او را پذیرفته بکارهای حرامی که دلخواه شیطانست پردازد ، شیطان باو جادو یاد دهد و او را به هر کاری توانا گرداند. از نادانی جادو را کارگر پنداشته و چون نمیتوانستند آن را از خدا دانند از شیطان دانستهاند.
این نادانی هنوز درمیان مسلمانان ، بویژه زنان ، بازمانده. جادو را از خدا ندانند ولی آن را کارگر دانند. جادوگران بکسانی از زنان چنین گویند : «اگر تو میخواهی بمقصودت رسی باید یک کار حرامی کنی».
این اندکی از تاریخچهی جادوست. اما رواج آن ، بیگمان نتیجهی ناتوانی روانها و بیکارگی خردهاست. بیگمان نتیجهی خودخواهیهاست. فلان زن از شوهرش بیمهری میبیند و بجای اینکه آن را نتیجهی بدرفتاری یا ناپیراستگی خودش داند ، چون نمیتواند گمان بدی یا کمی بخود برد ، آن را از جادو میشمارد و دربارهی مادرشوهر و خواهرشوهر و هوو و جاری بدگمان گردیده چاره را نیز از جادو میطلبد. فلان مرد که تنگدستی میکشد چون نمیتواند آن را نتیجهی سستی و یا ناتوانی خود شناسد گناه را بگردن بخت انداخته برای چاره دست بدامن دعاها و طلسمهای بختگشا میزند.
هرچه هست جادو یکی از گرفتاریهای تودههاست. در همین تهران که پایتخت کشور ایرانست جادوگران بسیاری میباشند که از آن راه نان میخورند و برخی نیز بیشرمانه تابلو بدر خانههای خود زدهاند. اینان هم فالگیرند و هم جادوگر. از چند راه بفریفتن مردان و زنان میکوشند.
اگر کسی بجوید صد سیاهکاری از هر یکی تواند یافت. چهبسا زنان و شوهران که کینه و دشمنی بمیانشان انداختهاند. چهبسا بیماران که از رفتن بنزد پزشک بازداشته بدست مرگشان سپاردهاند. چهبسا زنان پاکدامن که براه ناپاکی انداختهاند. چنانکه نوشتیم در دادسرای تهران پروندههایی از سیاهکاریهای اینان هست که نباید در اینجا سخن رانیم.
👇
یک چیز شگفتتر آنکه این جادوگران بیشترشان لات و بیچیزند و همین بسست که دانسته شود و دعوایشان از ریشه بیپاست. کسی که میتواند با سوزانیدن استخوانی ، یا رنگ کردن کلهی گوسفندی ، یا نوشتن طلسمی ؛ بدلها تکانی دهد و شوهری را بزنش مهربان گرداند ، چرا خود از آن هنر سود نمیجوید؟!.. چرا دلهای توانگران را بسوی خود نمیکشاند؟!.. کسی که میتواند دیگری را بدارایی رساند چرا دربارهی خود آن کار را نمیکند؟!..
🔶 دین و جهان
🔸 نشست سوم (تکهی 7)
نخست آنان میانهی پنداربافیهای یک دسته و آمیغپژوهیهای دستهی دیگر جدایی نمیگزارند و بدآموزیهای سودجویان و پنداربافان را با راهنماییهای نیکخواهان و دلسوزان به یک رشته میکشند. مثلاً صوفیان که بدستاویز «وحدت وجود» یا پندار بیپای دیگری جهان را خوار داشته مردمان را بگوشهگیری و بیکاری و چشمپوشی از خوشیها واداشتهاند ، و بنیادگزاران دینها که بیکاری و گوشهگیری را بد شمارده مردمان را بکوشش در راه زندگانی برانگیختهاند ، دکتر ارانی همگی را به یک دیده میبیند و آمیغی در کارهای هیچ یکی از آنان سراغ نمیدارد.
هر کسی که نام «خدا» یا «روان» برده یا از جهان دیگری یادی کرده ، چه از راه پندار بوده و چه از روی دلیل ، چه او از بدآموزان و فریبکاران میبوده و چه از نیکخواهان و راهنمایان ، دکتر ارانی همه را صوفی میشمارد و همه را به یک سنگ میسنجد.
در نزد اینان زیوس یا آتنا یا آپولون یا اوسیریس که یونانیان و مصریان میپنداشتهاند با آهورامزدا یا یَهُوَه (1) یا الله که زردشت و موسا و محمد نام بردهاند ، یک ارج میدارد و همگی در یک جایگاه میباشند.
دوم ، آنان همهی اینها را ، چه فلسفه ، چه صوفیگری ، چه دین ، نتیجهی نیازمندیها و سودجوییها (یا بگفتهی خودشان : نتیجهی تأثیر محیط) شمارده ارجی به پندار یا اندیشه یا خرد یا دیگر نیروهای مغزی آدمی نمیگزارند :
باور داشتن بجاویدانی روان و امید بستن بزندگانی آینده نتیجهی بینوایی و بدبختیست که تودهی بردگان یا زیردستان یونانی دچار آن میبودهاند و با این امیدها خود را دلخوش میگردانیدهاند.
برخاستن زردشت و آموزگاریهای او در سایهی نیازی بوده که ایرانیان کوچنشین بکشاورزی و دیهنشینی میداشتهاند و زردشت جز همین را نخواسته.
پیدایش اسلام و برخاستن پاکمرد عرب بپاس سودی بوده که مردم قریش در مکه از آمدن عربها بزیارت کعبه میبردهاند و در سایهی بنیادگزاریهای اسلام و ایمنی و آرامی در عربستان بفزونی آن سود امید میبستهاند.
برای هر جنبشی از جنبشهای اندیشهای ، چنین داستانی (یا بهتر گویم : افسانهای) میسرایند. نمیدانم بکوششهای ما که سالهاست با نادانیها و گمراهیهای تودهها میجنگیم و همهی دستههای زورمند کشور را با خود دشمن ساختهایم و باینهمه گزند و زیان میشکیبیم چه داستانی خواهند سرود و چه شُوندها و یا انگیزهها از پندارهای خود پدید خواهند آورد.
از آنان باید پرسید : اگر هر باوری نتیجهی چیزهای بیرونیست پس افسانهی گاوماهی چگونه پدید آمده؟!. چه چیزهایی آن را پدید آورده؟!. یونانیان و رومیان و تودههای دیگر صدها باورهای بیپا میداشتهاند. آیا میتوان هر یکی از آنها را نتیجهی چیزهای بیرونی دانست؟!.
یونانیان میپنداشتهاند که پیش از رسیدن ایشان به یونانستان مردمی در آنجا نشیمن میداشتهاند که دارای یک چشم و آن هم در پیشانیشان میبودهاند. آیا میتوان باین پندار شُوندی درمیان آب و هوا و ساختمان درهها و کوههای آن سرزمین و یا درمیان پیشامدهای زندگانی پیدا کرد؟!.
یکی از افسانههای یونانی که بکتابهای فارسی نیز درآمده ، افسانهی آمازونهاست. یونانیان میپنداشتهاند کشوری در شرق هست که همهی مردمش زنانند و یک مرد درمیان ایشان نیست. شاهشان زنست ، سپاهیانشان زنهایند ، کارگران و کشاورزانشان زنهایند. این افسانه چندان شناخته میبوده که یکی از نویسندگانِ تاریخِ اسکندر او را بجنگ این زنان (یا آمازونها) نیز برده و ما این داستان بیپا را در شاهنامهی فردوسی نیز مییابیم. آیا باین افسانه چه شُوندی درمیان چیزهای بیرونی توان پنداشت؟!.
پابرگی :
1ـ Yahovah ، نام خداست در نزد یهودیان
🔸 نشست سوم (تکهی 7)
نخست آنان میانهی پنداربافیهای یک دسته و آمیغپژوهیهای دستهی دیگر جدایی نمیگزارند و بدآموزیهای سودجویان و پنداربافان را با راهنماییهای نیکخواهان و دلسوزان به یک رشته میکشند. مثلاً صوفیان که بدستاویز «وحدت وجود» یا پندار بیپای دیگری جهان را خوار داشته مردمان را بگوشهگیری و بیکاری و چشمپوشی از خوشیها واداشتهاند ، و بنیادگزاران دینها که بیکاری و گوشهگیری را بد شمارده مردمان را بکوشش در راه زندگانی برانگیختهاند ، دکتر ارانی همگی را به یک دیده میبیند و آمیغی در کارهای هیچ یکی از آنان سراغ نمیدارد.
هر کسی که نام «خدا» یا «روان» برده یا از جهان دیگری یادی کرده ، چه از راه پندار بوده و چه از روی دلیل ، چه او از بدآموزان و فریبکاران میبوده و چه از نیکخواهان و راهنمایان ، دکتر ارانی همه را صوفی میشمارد و همه را به یک سنگ میسنجد.
در نزد اینان زیوس یا آتنا یا آپولون یا اوسیریس که یونانیان و مصریان میپنداشتهاند با آهورامزدا یا یَهُوَه (1) یا الله که زردشت و موسا و محمد نام بردهاند ، یک ارج میدارد و همگی در یک جایگاه میباشند.
دوم ، آنان همهی اینها را ، چه فلسفه ، چه صوفیگری ، چه دین ، نتیجهی نیازمندیها و سودجوییها (یا بگفتهی خودشان : نتیجهی تأثیر محیط) شمارده ارجی به پندار یا اندیشه یا خرد یا دیگر نیروهای مغزی آدمی نمیگزارند :
باور داشتن بجاویدانی روان و امید بستن بزندگانی آینده نتیجهی بینوایی و بدبختیست که تودهی بردگان یا زیردستان یونانی دچار آن میبودهاند و با این امیدها خود را دلخوش میگردانیدهاند.
برخاستن زردشت و آموزگاریهای او در سایهی نیازی بوده که ایرانیان کوچنشین بکشاورزی و دیهنشینی میداشتهاند و زردشت جز همین را نخواسته.
پیدایش اسلام و برخاستن پاکمرد عرب بپاس سودی بوده که مردم قریش در مکه از آمدن عربها بزیارت کعبه میبردهاند و در سایهی بنیادگزاریهای اسلام و ایمنی و آرامی در عربستان بفزونی آن سود امید میبستهاند.
برای هر جنبشی از جنبشهای اندیشهای ، چنین داستانی (یا بهتر گویم : افسانهای) میسرایند. نمیدانم بکوششهای ما که سالهاست با نادانیها و گمراهیهای تودهها میجنگیم و همهی دستههای زورمند کشور را با خود دشمن ساختهایم و باینهمه گزند و زیان میشکیبیم چه داستانی خواهند سرود و چه شُوندها و یا انگیزهها از پندارهای خود پدید خواهند آورد.
از آنان باید پرسید : اگر هر باوری نتیجهی چیزهای بیرونیست پس افسانهی گاوماهی چگونه پدید آمده؟!. چه چیزهایی آن را پدید آورده؟!. یونانیان و رومیان و تودههای دیگر صدها باورهای بیپا میداشتهاند. آیا میتوان هر یکی از آنها را نتیجهی چیزهای بیرونی دانست؟!.
یونانیان میپنداشتهاند که پیش از رسیدن ایشان به یونانستان مردمی در آنجا نشیمن میداشتهاند که دارای یک چشم و آن هم در پیشانیشان میبودهاند. آیا میتوان باین پندار شُوندی درمیان آب و هوا و ساختمان درهها و کوههای آن سرزمین و یا درمیان پیشامدهای زندگانی پیدا کرد؟!.
یکی از افسانههای یونانی که بکتابهای فارسی نیز درآمده ، افسانهی آمازونهاست. یونانیان میپنداشتهاند کشوری در شرق هست که همهی مردمش زنانند و یک مرد درمیان ایشان نیست. شاهشان زنست ، سپاهیانشان زنهایند ، کارگران و کشاورزانشان زنهایند. این افسانه چندان شناخته میبوده که یکی از نویسندگانِ تاریخِ اسکندر او را بجنگ این زنان (یا آمازونها) نیز برده و ما این داستان بیپا را در شاهنامهی فردوسی نیز مییابیم. آیا باین افسانه چه شُوندی درمیان چیزهای بیرونی توان پنداشت؟!.
پابرگی :
1ـ Yahovah ، نام خداست در نزد یهودیان
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
امروز چاره چیست.pdf
652.3 KB
🔸 امروز چاره چیست؟
✍ احمد کسروی
🔹 سیاسی
✍ احمد کسروی
🔹 سیاسی
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»
🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 2 ، تکههای سه و چهار از چهار
ـ3ـ
مرد آزاده که راه را گم کرده اگر گمراهیش را بازنمودی سرفرازانه آن را پذیرفته بشاهراه برمیگردد و هرگز آن را عار خود نمیشمارد. « راه را گم کردن عار نیست در گمراهی پافشاردن عار است». ولی مرد زبون و نادان چون گمراهیش را باز نمودی بجای آنکه براه برگردد بفریبکاریها برمیخیزد و همچنان راه گمراهی را میپیماید تا هنگامی که از چشم شما ناپدید شود و آنزمان دزدکی بشاهراه برگردد.
این رفتار را کسانی در برابر گفتههای ما مینمایند و چنین میخواهند که امروز سخنان درهمی بهم ببافند و در اینجا و آنجا چاپ نمایند و کمکم رو بسوی گفتههای ما آرند. ولی باید دانست که این خود دلیل زبونی و درماندگیست. مرد آزاده حق را بالاتر از همه چیز دانسته از پذیرفتن آن هرگز سر باز نمیزند. بهرحال باید دانست که شاهراه آنست که ما نمودهایم کسانی اگر یک گام آنسوتر بایستند از شمار گمراهان خواهند بود.
ـ4ـ
کسانی هم شرقشناسان اروپا و دلبستگیهای آنان را بادبیات ایران به رخ ما میکشند. میگوییم : چه دلیلی هست که شرقشناسان دل با ایران پاک دارند؟! از کجا که آنان زبونی و بدبختی ایرانیان را نخواهند و از آنجا که این ادبیات از دورههای زبونی بازمانده ، ایشان هوادار آن نباشند؟!
آنچه ما دانستهایم نود درصد شرقشناسان بدخواه ایران هستند و به بیداری و پیشرفت ایرانیان خرسندی ندارند و اینست که همیشه بآتشهای خانمانسوز باد میزنند. (1)
ایران از دیدهی تاریخ زندهی شاه اسماعیل و شاه عباس و نادرشاه و این گونه پادشاهان غیرتمند است. پس چرا شرقشناسان همه را گزارده تنها چند شاعری را مایهی سرفرازی ایران برگزیدهاند؟! آیا فداکاریهای این پادشاهان باندازهی غزل و قصیده ارج و بها ندارد؟! وانگاه چگونه است که اینان بیشتر بشعرای زیانکار میپردازند و سنایی و مانندگان او را فراموش میسازند؟!
به هر حال ما باید خودمان نیک از بد جدا سازیم و سود و زیان خویش بشناسیم. این کار درماندگان و بیخردان است که گوش بدهان این و آن میبندند.
در پایان بار دیگر میگوییم : امروز فرصتی از زمانه بدست افتاده و ما باید بجبران گذشته بکوشیم. امروز باید گیاههای هرزهای را که از قرنها در باغ زندگانی ایرانیان روییده از بیخ برکنیم. امروز باید بنیاد زندگانی آینده را بگزاریم.
ای ایرانیان فرصت را غنیمت شمارید و تا زود است ترک بیهودهکاریها گفته دست بهم داده بفیروزمندی ایران بکوشید!
ای برادران : تاریخ را جلو گزارده هوشیارانه داوری نمایید. هر آن توده که خرد را پایمال نموده از دست روزگار مشت سختی خورده.
آیا داستان دلگداز مغول بس نیست که شما را بیدار سازد و از این بیخردیها بیزار گرداند؟! ایران را زبون مغول نساخت مگر آن بیهودهکاریها و بیخردیها که امروز هم در میان است و شما از آن دست بر نمیدارید. این عذرها که شما میآورید هرگز روزگار در بند آنها نخواهد بود و چون روز تیره فرارسد هرگز پشیمانی سود نخواهد داشت.
هان ای ایرانیان درفشداری آسیا بنام شماست. ولی باید تکانی بخود دهید و گَرد زبونیها و نادانیهای قرنهای گذشته از خود دور گردانید. باید خرد را راهنمای خود گرفته از بیخردیها دوری جویید.
ما را نیز آرزو همانست و جز آن نمیخواهیم که شما خردمند و سزاوار باشید. جز از آن نمیخواهیم که ایران فیروزمند گردد.
پابرگی :
1ـ دربارهی شرقشناسان سخن گشادهتر در کتاب در پیرامون « ادبیات» آمده. ما که به فهرست پژوهشهای ایشان مینگریم بیش از همه کاوش در پراکندگیهای شرقیان را مییابیم. از کاویدن در اوستا و گاتها و زروانیگری و مهرپرستی و مانویگری گرفته تا صوفیگری و خراباتیگری و بابیگری و افزودن به کینهی شیعه و سنی و بسیاری از این گونه زمینهها.
🔸 چند سخنی از دفتر ـ بخش 2 ، تکههای سه و چهار از چهار
ـ3ـ
مرد آزاده که راه را گم کرده اگر گمراهیش را بازنمودی سرفرازانه آن را پذیرفته بشاهراه برمیگردد و هرگز آن را عار خود نمیشمارد. « راه را گم کردن عار نیست در گمراهی پافشاردن عار است». ولی مرد زبون و نادان چون گمراهیش را باز نمودی بجای آنکه براه برگردد بفریبکاریها برمیخیزد و همچنان راه گمراهی را میپیماید تا هنگامی که از چشم شما ناپدید شود و آنزمان دزدکی بشاهراه برگردد.
این رفتار را کسانی در برابر گفتههای ما مینمایند و چنین میخواهند که امروز سخنان درهمی بهم ببافند و در اینجا و آنجا چاپ نمایند و کمکم رو بسوی گفتههای ما آرند. ولی باید دانست که این خود دلیل زبونی و درماندگیست. مرد آزاده حق را بالاتر از همه چیز دانسته از پذیرفتن آن هرگز سر باز نمیزند. بهرحال باید دانست که شاهراه آنست که ما نمودهایم کسانی اگر یک گام آنسوتر بایستند از شمار گمراهان خواهند بود.
ـ4ـ
کسانی هم شرقشناسان اروپا و دلبستگیهای آنان را بادبیات ایران به رخ ما میکشند. میگوییم : چه دلیلی هست که شرقشناسان دل با ایران پاک دارند؟! از کجا که آنان زبونی و بدبختی ایرانیان را نخواهند و از آنجا که این ادبیات از دورههای زبونی بازمانده ، ایشان هوادار آن نباشند؟!
آنچه ما دانستهایم نود درصد شرقشناسان بدخواه ایران هستند و به بیداری و پیشرفت ایرانیان خرسندی ندارند و اینست که همیشه بآتشهای خانمانسوز باد میزنند. (1)
ایران از دیدهی تاریخ زندهی شاه اسماعیل و شاه عباس و نادرشاه و این گونه پادشاهان غیرتمند است. پس چرا شرقشناسان همه را گزارده تنها چند شاعری را مایهی سرفرازی ایران برگزیدهاند؟! آیا فداکاریهای این پادشاهان باندازهی غزل و قصیده ارج و بها ندارد؟! وانگاه چگونه است که اینان بیشتر بشعرای زیانکار میپردازند و سنایی و مانندگان او را فراموش میسازند؟!
به هر حال ما باید خودمان نیک از بد جدا سازیم و سود و زیان خویش بشناسیم. این کار درماندگان و بیخردان است که گوش بدهان این و آن میبندند.
در پایان بار دیگر میگوییم : امروز فرصتی از زمانه بدست افتاده و ما باید بجبران گذشته بکوشیم. امروز باید گیاههای هرزهای را که از قرنها در باغ زندگانی ایرانیان روییده از بیخ برکنیم. امروز باید بنیاد زندگانی آینده را بگزاریم.
ای ایرانیان فرصت را غنیمت شمارید و تا زود است ترک بیهودهکاریها گفته دست بهم داده بفیروزمندی ایران بکوشید!
ای برادران : تاریخ را جلو گزارده هوشیارانه داوری نمایید. هر آن توده که خرد را پایمال نموده از دست روزگار مشت سختی خورده.
آیا داستان دلگداز مغول بس نیست که شما را بیدار سازد و از این بیخردیها بیزار گرداند؟! ایران را زبون مغول نساخت مگر آن بیهودهکاریها و بیخردیها که امروز هم در میان است و شما از آن دست بر نمیدارید. این عذرها که شما میآورید هرگز روزگار در بند آنها نخواهد بود و چون روز تیره فرارسد هرگز پشیمانی سود نخواهد داشت.
هان ای ایرانیان درفشداری آسیا بنام شماست. ولی باید تکانی بخود دهید و گَرد زبونیها و نادانیهای قرنهای گذشته از خود دور گردانید. باید خرد را راهنمای خود گرفته از بیخردیها دوری جویید.
ما را نیز آرزو همانست و جز آن نمیخواهیم که شما خردمند و سزاوار باشید. جز از آن نمیخواهیم که ایران فیروزمند گردد.
پابرگی :
1ـ دربارهی شرقشناسان سخن گشادهتر در کتاب در پیرامون « ادبیات» آمده. ما که به فهرست پژوهشهای ایشان مینگریم بیش از همه کاوش در پراکندگیهای شرقیان را مییابیم. از کاویدن در اوستا و گاتها و زروانیگری و مهرپرستی و مانویگری گرفته تا صوفیگری و خراباتیگری و بابیگری و افزودن به کینهی شیعه و سنی و بسیاری از این گونه زمینهها.