پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 دین و جهان

🔸 نشست چهارم (تکه‌ی 5)


چنانکه می‌دانیم از بیست و چند سال پیش کمونیستی یا سوسیالیستی در کشور بزرگ روسستان (شوروی) روان گردیده و پس از کوششها و خونریزیهای بسیار ، زندگانی در آنجا سامان پذیرفته و بینواییها برافتاده ، و با اینحال دیده می‌شود دینها که بگفته‌ی دکتر ارانی و همراهانش از ریشه‌ نادانی و بیراهی بوده و بگفته‌ی ما با حال کنونیش جز مایه‌ی گرفتاری نیست ، از آن کشور رخت برنبسته و با همه‌ی نبردهایی که در بیست و چند سال با آنها رفته ، از میان برنخاسته. بلکه چنانکه در این تازگیها دانسته شده ، چه کشیشان و چه ملایان و چه دیگر پیشروان دینی در آن کشور همچنان می‌بوده‌اند و چون بتازگی از دولت پرگ [=اجازه] گرفته‌اند ، اداره‌‌های خود را از سر نو بنیاد گزارده‌اند.

یک داستان شگفتتر آن بود که ما دیدیم ملایان و مجتهدان مسلمانان ، تلگراف به مارشال استالین فرستاده‌اند و از جمله چنین گفته‌اند که به «مُصلّا» رفته فیروزی دولت شوروی را در این جنگ بزرگ از خدا خواستار گردیده‌اند ، و این داستان می‌رساند که ملایان در آن کشور ، نه تنها خودشان بازمی‌مانند و همچنان هستند ، بیپاترین پندارهاشان را نیز نگاه داشته‌اند و همچنان می‌دارند ، و با آنهمه هیاهوها و جنبشها کمترین تکانی بخود نداده‌اند و از بس دژآگاه (1) و دست‌نخورده‌اند ، از فرستادن چنین پیامی که از هر باره بی‌ارجست ، به پیشوای روسیه بازنایستاده‌اند.

در این باره راز داستان آنست که یک گمراهی و یا نادانی ـ از هر گونه ـ که درمیان مردم هست ، اگر خواسته می‌شود که ریشه‌اش کنده گردد ، باید یکسره بخود آن پرداخته شود و رزمی [حمله] رود ، آنگاه آمیغهایی [حقایق] در آن زمینه بجای آن گزارده شود.

در همان زمینه‌ی دین ، بایستی از یکسو به یکایک کیشها پرداخته شود و بیپایی هر یکی با دلیلها روشن گردد و ناسازگاریها که میانه‌ی آنها با دانشهاست بگوشها رسد و زیانهای بسیاری را که می‌دارند ، مردمان بدانند. از سوی دیگر معنی راست دین و اینکه آیا آن را بنیادی هست و یا بیکبار بی‌بنیاد می‌باشد ، با دلیلهای استوار بازنموده شود. چنانکه در پیش هم گفته‌ایم از این راهست که توان به نتیجه‌ای رسید و این راهست که ما پیش گرفته‌ایم و جای افسوست که دیگران ناآگاهانه بخرده‌گیری و کارشکنی می‌کوشند.

به هر حال این بسیار نابجاست که کسانی پندارند با سامان یافتن زندگانی گمراهیها و نادانیها از میان خواهد رفت.

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ دُژآگاه (با پیش دال) = کسی که آگاهیهایش ناراست و خود فرهنگ‌نادیده و ناتراشیده باشد.
زندگانی من.pdf
15.6 MB
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)

✍ احمد کسروی

🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).

📊 شمار ساتها : ۴۴۰

🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹

🔹 کتابخانه‌ی پاکدینی

🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 تأثیر زندگانی تمدنی و نظامی (تکه‌ی یک از یک)


زمانی که در ایران شعر و شاعری شروع گردید روح سلحشوری بر مردم غالب و حیات ملی در واقع حیات فوجی و نظامی بوده است ، بحبوحه‌ی فتوحات و جدال و قتال از هر طرف در جریان
بوده ، ترک و دیلم و سلجوق و اقوام تازه‌‌ای داخل دایره‌ی اسلام شده و از اینرو حکوماتی که روی کار می‌آمدند برای حفظ مقام و بقای خود لازم بود همیشه مجهز و مسلح باشند و در نتیجه تمام افراد از کوچک و بزرگ حتی اطفال سلحشور و سپاهی بودند. هیئت سلاطین و امرا شما میدانید عموماً تن‌پرور و عیاش میشوند لیکن وضعیت آن عصر این بود که به منصور یکی از تاجداران اخیر سامانی وقتی که ندما و امنای سلطنت میگویند لازم است از نعمتهای خداداد حیات بهره‌ای ببرید ، قصور عالیه بنا کنید و با مبلهای عالی و نفیس آنها را زینت نمائید ، از نغمات دلکش و سرودهای دلنواز روح را فرح بخشید در جواب این قطعه را میسراید :

گویند مرا چون سَلَب خوب نسازی
مأواگه آراسته و فرش ملون

با نعره‌ی گردون چه کنم لحن مغنی
با پویه‌ی اسبان چه کنم مجلس گلشن

اسب است و سلاح است مرا بزمگه و باغ
تیر است و کمان است مرا لاله و سوسن

لطف در این است که شعرای آن عصر اشعار بزمی خود را نیز بلباس رزم آرایش میکردند. سلطان محمود از میدان جنگ برگشته زینتی شاعر قصیده‌ای در تبریک و تهنیت گفته با خود بدربار برده است ، او در این قصیده سلطان را ترغیب میکند که دمی بیاسائید از خستگی بیرون آئید ، بوسیله‌ی مطرب و می دماغ را خوش سازید ولی ملاحظه کنید چگونه در پرده‌ی رزم صورت بزم را کشیده است :

میسره‌ی مطربان خوش سازیم
میمنه‌ی دوستان بس دلخواه

علم از ساقیان به پای کنیم
تار منجوقها ز زلف سیاه

بدل تیر دستها گیریم
از گل و سنبل شکفته گیاه

غم گریزد ز پیش ما چو نانک
خان و قیصر ز رزم شاهنشاه
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکه‌ی 2)


اینست آنچه هست و در نشستهاشان توان دید. این معنایش آنست که روانها در این جهانند و با زندگان بهمبستگی توانند یافت. اینست باید پرسید : اگر چنینست پس چرا روانها خود یکسره[=مستقیم] میز را بتکان نمی‌آورند؟!.. چرا بجای آنکه نیروهای گرد میزنشینان را افزار گیرند خود میز را افزار نمی‌گیرند؟!.. آنگاه این از چیست که گرد میزنشینان باید کمتر از سه تن نباشند و از یک تن و یا دو تن نتیجه نتواند بود (مگر بسیار ورزیده باشند)؟!.. این از چیست که اگر یکی از سه تن باوری نداشت و از درون دل خواهان نبود نتیجه بدست نخواهد آمد؟!.. اگر راستی‌را روانی می‌خواهد خود را بنماید با چنین کس دیگر بهتر است و او را دارای باور خواهد گردانید.

اگر گویند : تکان نتیجه‌ی گماردن هوشهاست ، و اینست باید از روی باور باشد ، می‌گویم : پس در آنحال چه کاری با روان می‌داریم؟!.. چرا نگوییم آن نمایش نتیجه‌ی کوشش و هوش‌برگماری خود آن کسانست و روانی درمیان نمی‌باشد؟!.. آیا چنین کاری چه شگفتی دارد؟!.. در جایی که توان با نگاه یکی را خوابانید و نیروهایش را از دستش گرفت (خوابانیدن با نیروی کهربایی) ، چه شگفتست که یک یا چند تن با گماردن هوش ، میزی را بتکان آورند؟!..

اگر گویند : پس آن پاسخها از کجا می‌آید؟. زیرا گاهی آگاهیهایی پدید می‌آید که گرد میزنشینان هیچ کدام آن را نمی‌دانسته‌اند ـ اگر پای روان درمیان نیست پس آن آگاهیها از کجاست؟!.. می‌گویم : چنین چیزی هرگز نبوده است و نتواند بود که پاسخی از میز درآید و در آن آگاهیی باشد که گرد میزنشینان هر سه از آن ناآگاه و بیگانه بوده‌اند. راز داستان آنست که هر آدمی هرآنچه از کودکی دیده و یا شنیده و یا اندیشیده در مغز او جا گرفته و رویهم آمده اگرچه خود او درنمی‌یابد و بسیاری از آنها را بیکبار فراموش کرده ، و همین چیزهاست که گاهی در این هنگام در سایه‌ی برگماردن هوش بیرون می‌آید و آگاهی نادانسته‌ای پنداشته می‌شود. (چنانکه در خواب دیدن نیز چنینست و همین اندوخته‌های مغزیست که در خواب بتکان می‌آید و درهم آمیخته چیزهای شگفتی پدید می‌آورد).

این چیزیست که دیگران در این زمینه گفته‌اند و ما نیز می‌پذیریم. به هر حال آنچه نتوان پذیرفت آنست که مردگان با زندگان بسخن درآیند وآنگاه از آینده نیز آگاهی دهند.

چه اگر این توانستی بود که با مرده‌ای سخن گویند چه نیاز بودی که در آدمکشیها آنهمه رنج برند و جستجو کنند و کشنده را بشناسند یا نشناسند؟!.. چرا این نکردندی که روان کشته شده را بخواهند و چگونگی را از خود او پرسند؟!.. چرا بجای آنهمه بازجویان و بازپرسان که در شهربانیها بکار می‌گمارند ، در هر کجا چند تنی از این «روانیان» (یا بهتر گویم : گرد میزنشینان) را بکار نگماردندی؟!..

دولتها بماند. چرا در آنهمه آدمکشیها که رخ می‌دهد و کشنده نادانسته می‌باشد یکی از خود روانیان پا بمیان ننهاده و هنر خود را ننموده است؟!..

اگر این راست بودی که با مردگان سخن توان گفت ما توانستیمی بسیاری از رازهای پوشیده‌ی تاریخ را بآشکار آوریم. توانستیمی روانهای مردان تاریخی را بپای میز کشانیده هرچه می‌خواهیم از آنها بپرسیم.
اگر این راست بودی که روانها ناپیدا می‌دانند و از آینده آگاهی می‌دهند ما هزارها سود از این دستگاه میز چرخنده بردیمی.

این دلیل بُرنده‌ایست که آن تکان میز از نیروی خود گرد میزنشینانست ، پای روانی درمیان نیست. شگفتتر آنست که خود روانیان (اسپرتیستها) ، چه در اروپا و چه در ایران ، در این اندازه نایستاده بگزافه‌ها و دروغهای بسیار دیگر پرداخته‌اند. برخی دعوا می‌دارند که چون کسی را با نیروی کهربایی (مانیتزم) می‌خوابانند ، آن خوابیده با روانها بهمبستگی پیدا می‌کند و از آنان هرچه می‌خواهد می‌پرسد.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست چهارم (تکه‌ی 6)


یکی از یاران ما در این باره سخنانی می‌دارد که می‌باید در اینجا یاد کنم.

می‌گوید : فلسفه‌ی داروین بما نشان می‌دهد که در تن آدمی اندامهایی هست که در زمان بسیار باستانی نیاز بآنها می‌بوده و هر یکی بکار می‌رفته. لیکن سپس آن نیاز از میان برخاسته در حالی که آن اندامها بازمانده و هنوز هست و ملیونها سال زمان می‌خواهد که کم‌کم از میان رود. یکی از آن اندامها روده‌ی فزونی (آپاندیس) است که زمانی بکار می‌رفته و نیاز بآن می‌بوده ولی اکنون جز مایه‌ی درد و شکنجه نیست و ما ناچاریم آن را بریده از خود دور گردانیم.

می‌گوید : در کارهای زندگانی نیز چیزهاییست که روزی نیاز بآنها می‌بوده ولی اکنون هیچ نیازی نیست و با اینحال بازمی‌ماند که اگر از میان برده نشود همچنان خواهد ماند. مثلاً در بزمهای سوگواری ایران دو کاسه‌ی بسیار بزرگی گزارده می‌‌شود. داستان آنها اینست که پیش از اسلام کاسه‌هایی را پر از باده گردانیده ، می‌گزارده‌اند که بکسانی که می‌آیند باده خورانند ، سپس که اسلام آمده چون دیگر باده نمی‌خورده‌اند این بار کاسه را پر از آب یا شربت می‌‌گردانیده‌اند. سپس که قهوه یا چایی پیدا شده آب و شربت نیز از میان رفته ولی آن کاسه‌ها بازمانده که همچنان تهی می‌گزارند.

می‌گوید : درباره‌ی صوفیگری و کیشها نیز گرفتیم که پدیدآمده از نیازمندیهای مادی و از بینواییهاست. اکنون اینها جا در مغزها برای خود باز کرده و در زندگانی ریشه دوانیده. امروز دیگر بستگی به نیازمندیها و بینواییها نمی‌دارد. امروز دیگر صوفیگری یا پیروی از کیشها ویژه‌ی بیچیزان و بینوایان ، و برای دلخوش گردانیدن بی‌بهره‌گان نمی‌باشد. اینست باید با خود آنها نبرد کرد و از ریشه برانداخت.

رواج شیعیگری در ایران با شمشیر شاه‌اسماعیل بوده ، و بیگمان دشمنیهای ایران و عثمانی در پیشرفت آن کارگر افتاده. با اینحال اکنون که دیگر شاه‌اسماعیل و شمشیرش نیست و نشانی از دشمنیهای ایران و عثمانی نمانده ، شیعیگری همچنان پایدار است و جنبش مشروطه و پیدایش روزنامه‌ها و رواج دانشهای اروپایی و تکان اندیشه‌ها نیز نتوانسته آن را بکنار زند و ما اگر بخواهیم آن را براندازیم ، باید یکسره با خود آن به نبرد پردازیم و کوششها بکار بریم.
مکتب کسروی و ماتریالیسم.pdf
1.4 MB
🔹 مکتب کسروی و ماتریالیسم

🖌 نگرا

🔹 کتابها و گفتارهای آزادگان
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 معشوق (تکه‌ی یک از یک)


در انسان مطابق قانون طبیعت جنس زن معشوق و مرد عاشق میباشد. اگرچه در ادبیات هنود عکس آن مشهور است یعنی مرد معشوق قرار گرفته ولی چون عاشق زن است لذا این هم قریب بناموس طبیعت می‌باشد. مگر در اشعار فارسی با کمال تعجب می‌بینیم که جنس مرد نیز طرف علاقه و عشق هم جنس خود یعنی مرد واقع شده است و این قضیه اشعار عشق و عاشقی ایران را که از اشعار روی زمین لطیف‌تر و حساس‌تر می‌باشد واقعاً مخدوش ساخته است! ما این ایراد را بهیچ قسم نمی‌توانیم دفع یا تأویل کنیم ولی البته از نظر واقعه‌نگاری بر خود لازم میدانیم که مبادی و علل آن را خاطر نشان نمائیم :

ابو هلال عسکری در کتاب الاوایل می‌نویسد که اعراب در ابتدا از امرد بازی بیخبر بودند لیکن در قرن اول هجری که دامنه‌ی فتوحات تا مرو و اطراف و نواحی آن توسعه و بسط پیدا نمود و مجاهدین مدتها از اهل و عیال خود دور مانده بعلاوه در این جنگها نوخطان ماه‌طلعتی را اسیر گرفته غلام کرده بودند و همیشه در خلوت و جلوت با ایشان بسر میبردند از همین جا امردبازی شروع گردید ولی دامن ادبیات عرب تا قرن دویم از این لکه پاک بود و از آن خبری نبود بلکه از قرن سوم این عمل شروع شده و آن در قرن چهارم در عرب شیوع پیدا نمود چنانکه در قصیده‌ی رائیه‌ ابن‌المعتز شرح آن به تفصیل ذکر شده است و معذلک مشرب و مذاق جامعه در این خصوص تقریباً بحال قدیم باقی بوده و در شعر و شاعری اشاعت آن باین پایه نرسیده بود.

در ایران وقتی که شعر و شاعری شروع گردید این ذوق درمیان اعراب اشاعت و انتشار یافته بود. طرفه اینجاست عوامل و اسبابی که این ذوق را در عرب پدید آورد و واداشت که این بدعت را بگذارند آن عوامل و اسباب در ایرانیان بیشتر بلکه زیاده از حد جمع و فراهم بوده است. از غلامان ترک که عموماً خوب‌صورت و قشنگ میشوند در هر خانه‌ای وجود داشته و در مجالس سرور و محافل عیش خدمت بزم‌آرائی و ساقیگری بعهده‌ی آنها بوده است و در خلوت و جلوت سفر و حضر ایشان را همیشه با خود همراه داشتند. علاوه بر ملازمت و خدمت همدم و همراز خود قرار میدادند و در این میانه از مشاهده‌ی طلعت زیبای آنها تازه میشدند و کیف میکردند تا بتدریج همین غلام بجای ملازم و خادم محبوب و منظور نظر قرار گرفت چنانکه در کلمات دقیقی و فرخی از موارد عدیده تصریحاتی در این باب موجود است ...»

این بحث چندان ننگین است ما بآوردن عبارتهای نکوهش‌آمیز مؤلف شعرالعجم نیز رضایت نمیدهیم و اینست گزارده می‌گذریم (1) و تنها یک عبارتی را می‌آوریم که مؤلف در پایان بیانات خود آورده :
این در مملکت تأثیری که بخشیده کافی است همین قدر که از مرو گرفته تا بغداد آنچه بود و نبود تاتاریان همه را با خاک یکسان نمودند!..


پابرگی :
1ـ نویسنده‌ی این تکه (شادروان فیضی) کاش زنده بودی و می‌دیدی یکی از «ادیبان» کشور این رشته را که در شعر و شاعری ایران بفراوانی یافت می‌شود سالیانی پیش به طمع مال‌اندوزی یا از روی هوس برویه‌ی کتابی گرد آورده که می‌شاید آن را پورنوگرافی «ادبی» نامید و با آنکه اجازه‌ی چاپ نیافته و جز سزاوار نابودی نیست ، کتاب ننگ‌آورش را ارمغان اینترنت کرده.
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکه‌ی 3)


برخی می‌گویند : یکسره روانها با آنان بسخن درمی‌آیند و خود را باو می‌نمایانند. در کتابهاشان داستانهای درازی هست که روانها بفلان انجمن آمده‌اند که ناهار می‌خورده‌اند و موسیقی می‌نواخته‌اند. داستانهایی هست که روانها بفلان خانواده آزارها رسانیده دشمنی می‌نموده‌اند. داستانهایی را که در زمانهای پیش درباره‌ی جن‌ها گفته شده اینان درباره‌ی روانها تازه می‌گردانند.

در تهران یکی می‌بود و می‌گفت : در تفلیس دختر روسی را خوابانیده روان فردوسی را خواستیم و او شعرهای شاهنامه را برای ما با لهجه‌ی خراسانی می‌خواند. دیگری می‌گفت : اسحاق موصلی و پروانه (1) هر شب بنزد من آمده برایم آواز می‌خوانند. همین مرد داستان خنده‌آوری می‌دارد که می‌باید در اینجا بنویسم :

روزی در یکی از اداره‌ها سرگرم گزافگویی و دروغبافی می‌بوده و از جمله چنین می‌گفته : «شما هر پرسشی از مردگان خود می‌دارید بروی کاغذی بنویسید و آن را سربسته مهر کنید و من بآن مرده‌تان رسانم و با خط خودش پاسخ گیرم». یکی از کارکنان آن اداره که همچون خود او سبکمغز و دروغساز است ، این لافها را باور کرده و نامه‌ای نوشته و از پدرش برخی پرسشهایی کرده ، و آن را در پاکت گزارده باو داده. هفته‌ها گذشته و آن لاف‌زن پدیدار نگردیده ، و چون پرسنده بارها پی او فرستاده روزی ناچار گردیده آمده ، و پاکت را بروی میز گزارده.

آن مرد گفته : این پاکت لاشه شده و پیداست که درش را باز کرده‌اند. پاسخ داده : «نه ، باز نکرده‌اند چون «میدیوم» (آن کس خوابانیده شده) عصبانی می‌بود پاکت را در دست خود فشارده و لاشه گردانیده».

سپس چون پاکت را باز کرده گفته : «این خط پدر من نیست». پاسخ داده : «ما که نمی‌توانستیم پدرت را مجبور گردانیم با خط خودش نویسد. داده دیگری نوشته».

گفته است : «این پاسخها هم بسیار پرتست و ربطی بپرسشهای من ندارد». در اینجا چون پاسخی نمی‌داشته از در شوخی درآمده و چنین گفته : «پدر شما در زندگیش نیز بی‌ربط حرف می‌زد. ما چه کار کنیم که پاسخهای بی‌ربطی داده».

ببینید مرد سبکمغز یک دروغ گفته و ناچار شده با چند دروغ رسوای دیگری پرده بروی آن کشد. از اینگونه بسیار است و می‌توان گفت : اینان همچون صوفیان و شیعیان دروغ را در راه کار خود گناه نشمارند و از رسواییش باکی ندارند. در کتابی که بفارسی چاپ کرده‌اند داستانی می‌نویسند که روان حافظ شاعر یاوه‌گوی شیرازی را خواسته بگفتگو کشیده‌اند و او چنین گفته که با سعدی «معاصر بودیم». در جایی که سعدی صد سال جلوتر از حافظ می‌بوده و آنان یکدیگر را ندیده‌اند.


پابرگی :
1ـ اسحاق موصلی از آوازه‌خوانان هزار سال پیش بوده و پروانه زنی خواننده می‌بود که ده و چند سال پیش در تهران مرد. گزافگوی روسیاه برای دروغهای خود جز این دو نام را نمی‌شناخته است.
✴️ راه و چاه!

ایرانیان ـ هم‌میهنان عزیز!

راستی را بپذیرید و حق را از باطل تمیز دهید!..
امروز خردمندی دردهای شما را تشخیص داده ، دوای آن را یافته و بمداوا پرداخته است.

اما شما همچون بچه‌ای از تلخی ظاهری دوا نالیده و درپی بکار بردن آن نیستید ، این دوا گرچه بظاهر تلخ است ، اما شیرینی آن را هنگامی توانید دریافت که از بستر بیماری برخاسته و با دیگران همسری و برابری توانید کرد.
آخر از نبرد با حقایق شما را چه حاصل؟!

تا کی می‌خواهید خود را با چند کلمه‌ی موهوم «مفاخر ملی» و «بزرگان» سرگرم گردانید؟!

مگر تا کی می‌خواهید روی نادر آن شاه غیرتمند را سیاه و روح او را معذب سازید؟!
نیک بخاطر بیاورید : روزی بوده که دسته‌ی وحشیان مغول ، همچون سیل بخاک اجدادی شما ریخته ، پدران و پسران و برادران شما را گردن زده ، مادران و دختران و خواهران شما را پستان بریده ، بچه‌های بیچاره و بیدست و پا و معصوم شما را کشته ، خانه و مسکنتان را سوخته ، دار و ندار شما را غارت کرده و برده‌اند ...

در آن هنگام ، یک ایرانی باشرف و باغیرت چه می‌کرد؟..

نه این بود که کمر همت بسته و بمقابله می‌شتافت یا می‌کشت یا کشته می‌شد ، یا می‌زد یا می‌مرد؟!.

در همان هنگام ، ‌آن کسی که بقول خود بزرگش خوانید و مایه‌ی فخرش دانید ، از میهن و مملکت جز کنج میخانه و خرابات جایی نشناخته و از دشمن و دوست ، جز می و معشوق نامی نبرده است و سپس رفته برای سردسته‌ی این دسته‌ی وحشی شعر گفته و مداحی کرده است.

در این صورت آیا سزاست که او را «بزرگ» نام دهید؟!
آیا رواست که برای او و بیاد او جشن گیرید؟!

چرا از آن بزرگمردانی که فداکارانه جان در کف نهاده و در جلوی سیل وحشیان مغول جانفشانی می‌کردند نامی نمی‌برید؟!.

مگر آنان کم خون خویش ریختند ،‌ کم فداکاری کردند؟!!

وقتی که بشما می‌گویند : شعرهای زیان‌آور را بدور ریزید ، نروید بگویید : «بما می‌گویند شعر نگویید» و یا «بمفاخر ما توهین می‌کنند».

شگفت اینست که بیخردانی چند برای آن خردمند حقیقتگو مجازات قائل شده‌اند.
ای خواب رفتگان! اگر توانید بروید کسانی را سزا در کف نهید که بدلیران و فداکاران ما هزار تهمت بسته و در عوض خراباتیان را مایه‌ی افتخار دانسته و گفته‌های آنان را وحی الهی خوانده‌اند.

بروید کسانی را مجازات کنید که سالها است شما را با آن شعرهای زیان‌بخش فریفته‌اند و آلوده‌تان ساخته‌اند.

امروز باید از روی خرد داوری کرد ، وای بر آن مردمی که خردهاشان از کار افتاده باشد.

اینک هم‌میهنان عزیز ، این دروغ ، این راست ، این چاه ، این راه ..

کدام یک را انتخاب می‌کنید؟!
هادی نراقی

(پرچم روزانه ش 199)
شادروان عباس هاتفی از پشتیبانان پیمان

پرچم
درباره‌ی او چنین می‌نویسد :
آقای عباس هاتفی که از چند سال پیش با پیمان آشنا گردیده و در راه آن بکوشش پرداخته ، در این چندگاه از آن خونگرمی و دلبستگی بسیاری پدیدار گردیده. این جوان نیز همچون آقای فرزانه در یک جای دور و تاریکی (قهفرخ) زندگی می‌کند و پیداست که با چه رنجهایی دچار است. با اینحال زمانی از کوشش بازنمی‌ایستد. خوانندگان نوشته‌های او را در پرچم خوانده‌اند.
🔶 دین و جهان

🔸 نشست چهارم (تکه‌ی 7)


این گفته‌ها بسیار بجاست و یک دلیل دیگر که در اینجا بیاد من افتاد و می‌خواهم بآنها بیفزایم ، داستان مردگان در ایران و رفتار ایرانیان با آنهاست. همه می‌دانیم که در ایران چون کسی می‌میرد ، بلاشه‌ی بی‌جان و بی‌روان او ارج بسیار می‌گزارند. بدینسان که تا گورستان همراهش می‌روند و چون بخاکش سپردند ، بالا سرش ایستاده به یک دوره دین‌آموزی (تلقین) می‌پردازند و هر شبِ آدینه ببالا سرش می‌روند و بروی گور بزرگان و توانگران گنبدها می‌افرازند و استخوانها را از گور درآورده و بار چهارپایان کرده از صدها فرسنگ راه بکربلا و نجف می‌رسانند.

تاریخ بما نشان می‌دهد که در زمانهای بسیار باستان که نادانی و دُژآگاهی مردمان بسیار فزونتر از اکنون می‌بوده ، چنین پنداشته می‌شده که لاشه‌ی مرده که بزیر خاک سپرده می‌شود ، در آنجا زنده گردد و زیستن آغازد و در آنجا در زیر زمینْ مردگانْ جهانی می‌دارند. این می‌بوده که با مرده کاسه و کوزه و کاچال می‌گزارده‌اند و گندم و دانِگیها [= حبوبات] همراه می‌گردانیده‌اند. توانگران را با زر و سیم و جواهر بخاک می‌سپارده‌اند. برای پادشاهان دخمه بنیاد نهاده ، گذشته از زر و سیم و جواهر و اسب و مانند اینها ، کنیزان و نوکرانی را زنده بگور گردانیده ، بدخمه می‌چپانیده‌اند که پادشاه در آن زندگانی بی‌کنیز و نوکر نباشد. یک باور بسیار پست و بیدلیل ، اینهمه نتیجه‌ها‌ی دلگداز پدید می‌آورده.

اکنون سخن در آنست که در این زمان که همه می‌دانند ، مرده‌ای که مرده ، تن او لاشه‌ای بیش نیست و پس از چند روزی گوشتها از میان رفته جز استخوانهای جدا از هم بازنخواهد ماند و این بسیار آشکار است که در زیر زمین زندگی نتواند بود و نباید بود و گفتگویی که در دین از جاویدانی می‌رود درباره‌ی «روان» است و بی‌هیچ گفتگویی تن نابود شدنیست ، با همه‌ی اینها ایرانیان آن پندار بیخردانه‌ی کهن را در دل می‌دارند و با مردگان آن رفتاری را می‌نمایند که بازنمودیم.

این دلیل روشنیست که یک نادانی یا گمراهی که در توده‌ای رواج گرفته تا از روبرو بکندن ریشه‌اش نکوشند ، همچنان بازماند و چون به پیشامدهایی و یا دانشهایی که ناسازگار است برخورَد ، سست گردد و یا رویه‌ی خود را دیگر گرداند ولی از میان نرود.

همین رفتار ایرانیان با مردگان که مایه‌ی رسواییست اگر بحال خود گزارده شود ، همچنان خواهد ماند و چاره همانست که ما پستی و بدیش را روشن گردانیم و به برانداختن و از میان بردنش کوشیم و یک آیین بخردانه‌ی نیکی برای مردن و مردگان روان گردانیم. (1)


پابرگی :
1ـ بخشی از آن آیین در پرچم هفتگی (شماره‌ی دو) چنین آمده : پایان زندگی در اینجهان مرگست. بمرده شیون نکنید. گریبان ندرید. بسخنان بیهوده برنخیزید. مرده را چنان گیرید که زنده‌اش بوده. یکی چون مرده بر خویشان و همسایگان و دوستانست که براهش اندازند و آخرین همراهی ازو ندریغند. ولی همیشه جدایی میانه‌ی نیک و بد گزارند ، و آنچه با نیکان می‌کنند با بدان سزا ندارند.
🌒 یک جنایت ننگین
(بخش یکم)

کوشاد تلگرام : کشته شدن کسروی و یکی از پاکدینان همراه او ، حدادپور ، بیگمان پیشامد پراندوهی بوده است. این پیشامد درخور آنست که اسناد تازه‌ای در آن زمینه جستجو و نیک بازرسی گردد. زیرا نادانسته‌ها در آن باره هنوز بسیارست.
جستجو و بررسی زمان ویژه‌ای ندارد و به آن همیشه توان پرداخت. لیکن چون خوانندگانی به مناسبت این روزها از ما خواستار نوشتاری درباره‌ی چگونگی آن جنایت ننگین شدند در پاسخ به درخواست ایشانست که می‌گوییم : ما در گذشته به این کار پرداخته و برآن نیستیم که همچون ملایان هر سال سوگواری راه اندازیم. ما کتابی بنام «چرا کسروی را کشتند؟» فراهم آورده و هم کلیپی در 9 بخش به نشانی زیر درباره‌ی آن جنایت آماده کرده‌ در کتابخانه‌ی پاکدینی گزارده‌ایم.
https://t.me/pakdini/9272
این هم دانستنیست که بررسیهای تاریخیِ این پیشامد ادامه دارد و دور نیست که اسناد تازه‌ای بدست آید و طراحان آن نقشه‌ی خائنانه شناخته‌تر گردند.
در نوشتار زیر ریشه‌ی دشمنیهایی که با کسروی رفت و دسیسه‌هایی که به کشتنش انجامید را بکوتاهی می‌آوریم. امیدمندیم این نوشته درخواست آن دسته از خوانندگان را برآورد.

🔸 بنام خدا

🔸 همدستی ملایان با «کمپانی خیانت»

در 20 اسفند سال 1324 جنایتی شگفت ،‌ در کاخ دادگستری تهران رخ داد. جنایتی که می‌توان آن را نتیجه‌ی دشمنی دو دسته شمرد : از یکسو آرزومندان مرگِ کشته‌ شدگان و از سوی دیگر یاران مقتولان. چون هر دو دسته آن را یک «قتل تاریخی» شمرده‌اند ببینیم راز این قتل چه بوده؟! قاتلان و مقتولان کیها بوده‌اند؟!.. هواداران دو طرف چه کسانی بوده‌اند؟!

هواداران قتل با افتخار فراوان به این جنایت عنوان دهان پر کنی داده آن را «اعدام انقلابی» مردی شمارده‌اند که «عناد با مذهب تشیع» داشت و «توهین‌های مکرر به مقدسات آن» می‌کرد.

از آنسو ،‌ یاران مقتول می‌گویند : جنبشی که کشته‌شدگان و یارانشان بدان برخاسته بودند می‌رفت که آلودگیهای کشور را بشوید و بزداید و راه پیشرفت توده را بگشاید. این جنایت قرون وسطایی باعث دهه‌ها عقب رفت کشور شد.

چگونگی و انگیزه‌های این قتل داستان درازی دارد که در این گزارش کوتاه نمی‌گنجد. اینست ما در اینجا تنها به چند نکته اشاره می‌کنیم تا علاقه‌مندان ، خود بررسی کرده آگاهیهای بیشتری بدست آورند.

یکی از کشته شدگان دانشمندی بود که دشمنانش نیز دانش او و تأثیر نوشته‌هایش را بر اندیشه‌ها نتوانسته‌اند انکار کنند و همین تأثیرگزاریِ نوشته‌ها و کتابهایش یکی از انگیزه‌های کشتن او بوده.

او چندین زبان را از جمله عربی ، ترکی ، انگلیسی ، ارمنی ، پهلوی می‌دانست. در آغاز جوانی چند کتاب در آموزش زبان عربی نوشته بود که تا سالها در مدارس تدریس می‌شد. در جوانی کتابی درباره‌ی زبان آذری (یا زبان باستان آذربایجان) نوشت که همان زمان به زبان انگلیسی ترجمه شده و باعث شهرت وی در مجامع علمی و عضویت وی در پنج آکادمی علمی بین‌المللی شد.

علاوه بر کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، پژوهشهای ارزشمند دیگری نیز در رشته تاریخ و زبانشناسی از وی به یادگار مانده که نشان دهنده‌ی وسعت علم این مرد می‌باشد. از این دانشمند ، نزدیک به 60 جلد کتاب به یادگار مانده.

لیکن اهمیت او برای ایران و ایرانی بیش از همه در کوششهای اجتماعیش در راه مبارزه با بدآموزیهای کیشها و «ادبیات» غیرت‌کش و نجات کشور می‌باشد که همانها باعث قتل وی گردید. گواه آن کوششها کتابهایی است که در زمینه‌های اجتماعی همچون دمکراسی ، فرهنگ ، اقتصاد ، اخلاق ، دین و‌ کیش ، موضوع خرد و روان ، خانواده ، زبان ، سیاست ، و ادبیات از او بجا مانده.

این دانشمند چه می‌گفته و چه می‌نوشته که دادگستری وقت او را تعقیب و احضار کرده بود و چرا در اتاق بازپرسی وی را به قتل رساندند؟

این مرد دانشمند ، پاکدامن و سراپا غیرت احمد کسروی نویسنده‌‌ی کتاب تاریخ مشروطه‌ی ایران است.

هنگامی که آن تاریخ را شروع به نوشتن کرد کمتر از سی سال از مشروطه می‌گذشت و هنوز کسان بسیاری از دست‌اندرکاران آن جنبش زنده بودند. داوریهای بیطرفانه و دلیرانه‌ی وی باعث دشمنی برخی از آنها یا فرزندان و بستگانشان گردید. این نخستین علت پیدایش دشمنانی برای او بود.
👇
او از سال 1312 تا سال 1321 ماهنامه‌ای بنام «پیمان» را منتشر می‌کرد. یکی از هدفهای او از انتشار مجله‌ی پیمان فراهم آوردن زمینه‌ی فکری مناسب برای دمکراسی بود. زیرا پی برده بود افکار غلط و بدآموزیهایی درمیان ایرانیان رواج دارد که مانع تحقق دمکراسی می‌گردد ـ چنانکه باعث ناکامی انقلاب مشروطه نیز همانها بود. از اینرو او نخستین گام برای پیشرفت دمکراسی در ایران را نبرد با بدآموزیها و اندیشه‌های زیانمند می‌دانست. بویژه باور داشت که اگر بدبختیهای کنونی ایران سه علت داشته باشد ، یکی از آنها مذهب پرزیان شیعه و دکانداری آخوندها است و با وجود این مذهب استقرار دمکراسی و پیشرفت کشور ممکن نخواهد بود.

او در بهمن‌‌ماه سال 1320 روزنامه‌ای بنام «پرچم» و جمعیت یا حزبی بنام «باهَماد آزادگان» تأسیس کرد که در آن به ترویج افکار مترقی خود می‌پرداخت.

او می‌گفت : کوششهای ما دنباله‌ی جنبش ناتمام مشروطه و برای به انجام رسانیدن آن می‌باشد.

نتیجه آنکه پس از سال1320 کوششهای او شهرت زیادی یافته و تأثیر بزرگی در جو سیاسی آن زمان گزاشت و از اینرو کسانی که از رهگذر نشر عقاید او منافعشان به خطر افتاده بود کارهای او را برنتافته و از هر راهی به خاموش گردانیدن او کوشیدند.

در این گزارش مجال بازنمودن همه‌ی آن دشمنیها را نخواهیم داشت. دکتر ناصر پاکدامن ، سالها پیش کتابی بنام «قتل کسروی» نوشته که در اروپا چاپ شده و در آن کتاب بخشی از رازهای قتل او را آشکار گردانیده است. همچنین کتابی نیز کوشاد تلگرام بنام «چرا کسروی را کشتند؟» فراهم آورده که آن نیز به کینه‌های جوشان خائنان کشور از نوشته‌های کسروی و علتهای این جنایت می‌پردازد.

پیداست هر کوششی برای تشریح آرمانها و کوششهای او که 13 سال گفتار و کتاب در زمینه‌ی مسائل اجتماعی نوشت در یک گفتار یا دفتر نارساست. ولی برای اینکه خوانندگان با عقاید کسروی و انگیزه‌های قتل او آشنایی مختصری پیدا کنند ، به برخی مطالبی که در سالهای 20 تا 23 نوشته گوش می‌سپاریم :

«پیداست كه آنچه اندیشه‌ی مشروطه‌خواهی را در ایران پدید آورد ، آن بود كه كیش شیعی و دستورهای آن نمی‌توانست كشور را براه برد. وگرنه چه نیاز بمشروطه بودی؟! چرا بایستی علما پیش افتند و مشروطه خواهند؟! چرا بایستی فقه جعفری را كنار گزارند و قانونها را از فرانسه و انگلیس آورند؟!».[1]
«كیش شیعی كه یك بنیادگزاری سیاسی بسیار استادانه‌ای می‌بوده ، پندارهای آن مغز پیروان را چندان پر می‌گردانَد كه جای بازی[گشاده‌] بهیچ چیز دیگر نمی‌گزارَد ، و او را از زمان خود بیرون برده به هزاروسیصد سال پیش می‌كشاند. یك شیعی كه در این زمانست و درمیان ماست اگر نیك بجوییم در هزاروسیصد سال پیش است ، در مدینه است ، در كربلاست ، در كوفه است ، در شام است».[2]

[1] : کتاب «دولت بما پاسخ دهد»
[2] : همان
(فردا بخش دیگری از این نوشتار را خواهیم آورد)
بزرگمرد یگانه ،‌ احمد کسروی
🔶 دفتر «ادبیات منظوم ایران»

🔸 انحطاط حس سلحشوری و تأثیر آن (تکه‌ی یک از یک)


در مائه‌ی ششم حس سلحشوری تا این درجه انحطاط پیدا کرد که چنگیز ایران و عراق را بکلی بر باد داد و در همین قرن بود که شعر و ادب فارسی باوج کمال رسیده در این بین هجوگوئی و هزلسرائی نیز اوج پیدا کرد ، هجویات انوری و سوزنی که امروز در تمام دنیا مشهور است از آثار ادبی آن عصر میباشد. در آغاز مائه‌ی هفتم بدبختانه اقتدار حکومت اسلامی بطرف صفر رفت (1) و بدین جهت شیرازه‌ی روح اخلاقی ملت یکسره از هم متلاشی گردید و بر اثر آن زبان رسمی مملکت بکلمات ناسزا و الفاظ ناشایست آلوده شد. شیخ سعدی که در آن عصر یکنفر معلم اخلاق و مصلح روحیات جامعه است (2) در باب پنجم گلستان حکایاتی که ذکر نموده امروز از قلم یک شخص تربیت شده‌ی اخلاقی ممکن نیست چنین کلماتی تراوش کند یا مثنوی مولانا روم که « هست قرآن در زبان پهلوی» قصه‌ی خاتون و کنیزک که در آن درج میباشد چقدر تأسف‌آور است! در کلمات سلمان ساوجی که یک شاعر مهذبی است چقدر ناسزا و دشنام وجود دارد. (3) جامی در خانه‌‌ی هفتم کتاب یوسف و زلیخا چیزهایی که در آخر نوشته امروز از کدام شخص تربیت شده‌ای ممکن است نظیر آن دیده شود؟! همین جامی که از اکابر صوفیه است در تحفـة الابرار که آن را در موضوع تصوف بخصوص نوشته در باب هفدهم شرحی در تعریف جمال برشته‌ی نظم در آورده است و اگر آن بیانی از جمال مطلق بود ما حرفی نداشتیم چه در هر یک از ذرات وجود جمال موجود میباشد ولی سخن اینجاست که مولانا این قصیده را در مدح ماهرویان نوخط سروده است او در تمهید چنین میگوید :

نقش سرا پرده‌ی شاهی است حُسن
لمعه‌ی خورشید الهی است حسن

حسن که در پرده‌ی آب و گل است
تازه‌کن عهد قدیم دل است

بعد جوانان نوخط را مخاطب ساخته چنین میگوید :

قد تو سروی است بهشتی چمن
روی تو شمعی است به هر انجمن

خضر خطت خرقه کبود آمده
بر لب آن چشمه فرود آمده

هر یک از اعضا را توصیف کرده میرسد باینجا

چهره نهان دار که آلودگان
جز ره بیهوده نپیمودگان

چون به جمال تو نظر افکنند
آرزوی خویش تمنا کنند

تعجب است در یک مورد میگوید چهره‌ی تو آیینه‌ی نور الهی است و در مورد دیگر میگوید چهره‌ات را بپوشان و بکسی آن را نشان نده و الا در مخاطره خواهی افتاد!...»
محمد فیضی


پیمان : بار دیگر بر آقای فیضی سپاس می‌گزاریم و بار دیگر می‌نگاریم که مؤلف دانشمند شعر العجم در این زمینه‌ها بگفته‌های ما نزدیک آمده ولی هنوز فاصله درمیانه بسیار است. از آنجا که خود وی شاعر و از سالها آلوده‌ی شعرخوانی و شعرگویی بوده نتوانسته یا نخواسته آزاد و بیپروا داوری نماید. ما اگر از شعرا زشتی دیگری جز از همان زشتی که خود شبلی در آخرین بخش گفتار یاد میکند سراغ نداشتیم همین یکی بس بود که آنان را کسان پست و ناشایستی شمرده نه تنها نام خجسته‌ی « ایرانی» را برایشان ناروا شماریم نام « آدمی» را هم دریغ گوییم. این سیاهکاری درخور چشم پوشیدن و آمرزیدن نیست. بریده باد زبانی که بچنان ناسزایی باز شده. شبلی گناه را بگردن زمانه می‌اندازد. ولی چنین نیست اینان خودشان کسان پستنهاد و نابکار بوده‌اند. در همان زمان هزاران کسان پاکدامن و پاکزبان میزیسته‌اند و هیچگاه زمانه ایشان را بناپاکی وانمیداشته.

گذشته هرچه هست ما امروز نمی‌توانیم چنین دوستیها را برتابیم و در جای خود بار دیگر از زشتکاری شعرای پیشین گفتگو خواهیم داشت.


👇
پابرگیها :

1ـ آلودگیهایی که سرزمینهای اسلامی و همچنین ایران از رهگذر اندیشه‌های زهرآلود و بدعتهای پلید پیدا کرد و مایه‌ی ناتوانی بلکه زبونی ایشان گردید دست کم دو قرن پیش از یورش مغول آغاز شده و تار و پود یگانگی مردم و غیرت و سلحشوری را پوسانیده بود. این گرفتاری بزرگ را که تا امروز شرقیان دچارش هستند پرفسور در این جمله با یک واژه‌ی « بدبختانه» توصیف می‌کند که بس نارسا می‌باشد. برای شناخت درماندگیهای ایران خوانندگان را به خواندن کتابهای چندی از کسروی راه می‌نماییم که در آنها از « گرفتاریهای هزار ساله» سخن رانده و راز « بطرف صفر رفتن اقتدار اسلامی» را نشان داده. از جمله تاریخ و پندهایش ، ما چه میخواهیم؟ و صوفیگری. در این میان شعر و شاعری از علتهای بزرگ این پسرفت می‌باشد. یک حساب ساده از شمار دانشمندان و شاعران ایرانی در قرنهای دوم تا هشتم نشان میدهد که از قرن چهارم رفته رفته از شمار دانشمندان کاسته شده و « دوره‌ی زرین» دانش بپایان میرسد تا جایی که در قرن هشتم ما نشانی از یک دانشمند ایرانی نمی‌بینیم ولی از آنسو شاعری بویژه در زمان سلجوقیان رواج بی‌اندازه گرفته که تا جنبش مشروطه همچنان ادامه یافته است و چنانکه در یکی از گفتارهای آغازین این کتاب آمده امروز نزدیک به 6000 دیوان از شاعران در دست است. گردآورنده پسرفت دانش در ایران را از شمار دانشمندان ایرانی و آن را نیز از کتاب « خلاصه‌ی زندگینامه‌ی علمی دانشمندان» (بنیاد دانشنامه‌ی بزرگ فارسی ـ سال 1374) نتیجه گرفته است.

2ـ کسی که بگفته‌ی خودت آن حکایات ننگین را در کتاب خود آورده دیگر چگونه معلم اخلاق و مصلح روحیات جامعه باشد؟! (پیمان)

3ـ کسی که آنچنان دشنامگو بوده دیگر مهذبیش کدام است؟! (پیمان)
🔶 کتاب «پندارها» (احمد کسروی)

🔸 گفتار پنجم : آیا با مردگان گفتگو توان داشت؟.. (تکه‌ی 4)


بدتر از همه‌ی اینها آنکه می‌گویند روانها که از اینجهان بیرون رفته‌اند ، هر یکی از آنها در تن دیگری دوباره باینجهان درآیند و یکی از آنها در تهران که مرد یاوه‌ی بی‌ارجی بیش نیست چنین مدعیست که روان محمد بن عبدالله (بنیادگزار اسلام) در تن اوست. از یک پندار بیپایی گستاخ گردیده باین دروغها و نادانیها زبان باز می‌کنند.

در زمینه‌ی گفتگو با مردگان خود نویسنده را داستانی هست که دلیل روشنی به بیپایی آن می‌باشد : کسانی که تاریخ مشروطه را خوانده‌اند نام اسدآقا بگوشهای ایشان آشناست. این جوان در تبریز در جنگهای مشروطه دلیریهای بسیار کرده و یکی از سرکردگان بنام گردید. سپس در جنگ تبریزیان با روس دلیری بیشتری نشان داد و با دیگر سران مجاهدان تبریز را گزارده به استامبول رفتند که سالهای چند در آنجا می‌بودند تا پس از برافتادن دستگاه نکولا بازگشتند.

پس از این بازگشت با هم دوست شدیم و سالها با یکدیگر آمیزش می‌داشتیم. راستی‌را جوانی می‌بود از هر باره آراسته ولی افسوس که در جنگهای سمتقو در ساوَجبُلاغ که فرمانده ژاندارم می‌بود کشته گردیده قربانی بدخواهیهای بیگانگان و کارکنان ایشان گردید.

در این هنگام من در مازندران می‌بودم و چون آگهی یافتم بیتاب شدم. مرگ جوان دلیر شبها مرا از خواب بازداشت و کمتر می‌توانستم آن را فراموش کنم.

سالها گذشت و روزی در تهران باز یاد آن جوان و کشته شدنش را کرده با خود می‌گفتم : آیا مادر پیرش چه کرد و چه شد؟!.. چگونه بمرگ چنان پسری تاب آورد؟!.. گمان می‌کردم او نیز مرد و روانش بروان آن جوان پیوست. از برادرم گله‌مند می‌بودم که درباره‌ی خاندان آن جوان چیزی بمن نمی‌نویسد.

این نیز گذشت و پس از چند ماه شبی در خانه‌ی سعدالدوله بانجمنی رسیدم ، کسانی را دیدم گرد میز چرخنده‌ای نشسته‌اند و هر یکی بخود فرورفته. گاهی میز می‌چرخد و سخنانی بمیان می‌آید. پرسیدم چیست؟.. گفتند : با روانی گفت و شنید می‌دارند.

نخست بار می‌بود که بچنان دستگاهی برمی‌خوردم. در مهنامه‌های الهِلال و المُقتَطَف مصری گفتارهای فراوانی در این زمینه دیده ولی هیچ یکی را نخوانده بودم. تنها این می‌دانستم که بسیاری از دانشوران بنام هوادار آن می‌باشند و کتابها در پیرامونش می‌نویسند ، و اینبود گمان بدی درباره‌اش نمی‌داشتم و هرگز گمان نبرده بودم که باین بیپایی باشد.

از اینرو چون یک بار دیگر گرد میز نشستند و مرا نیز خواندند پذیرفتم و با ایشان همراهی کردم. چهار تن گرد میز نشستیم. دستها را روی آن گزارده هوشهای خود گماردیم. پس از چندی تکانی در میز پدید آمد و گفتگو آغاز یافت :

ـ تو کیستی؟.. زنی یا مردی؟.. از کدام شهری؟..

+ زنم ، از مردم تبریز.

ـ با کدام یکی از این چهار تن آشنایی می‌داری؟..

+ با فلان. ( نام مرا می‌برد)

ـ از کدام کوی تبریزی؟..

+ از لیلاوا.

از شنیدن نام لیلاوا من دلم بتکان آمد. زیرا در آن کوی تنها زنی را که می‌شناختم مادر پیر آن جوان می‌بود. با خود گفتم : مرگ آن زن که من گمان می‌بردم راست می‌بوده ، و تو گفتیی تشنه‌ای بآب رسیده بپرسشهایی پرداختم. هرچه پرسیدم با تکان میز پاسخ داد. همه آن بود که من از پیش خود پنداشته بودم. در پایان پرسیدم :

ـ آیا توانی خود پسرت را بخوانی تا با من بگفتگو پردازد؟.

+ توانم.

ـ پس نشان آن باشد که میز تکان خورد.

پس از چند دقیقه بار دیگر میز بتکان آمد و پرسشها آغاز شد :

ـ آیا تو اسدآقا هستی؟.

+ آری.

ـ آخرین شهری که در آنجا می‌بودی و کشته شدی نامش چیست؟.

+ ساوُجبُلاغ.

ـ چند سالست که بآنجهان رفته‌ای؟.

+ ده سال.

پرسشهای پیاپی کردم. حال خودش را پرسیدم ، شادروان خیابانی را پرسیدم. بهمگی پاسخ داد. چون از گرد میز برخاستیم رگهای تن من می‌لرزید. تو گفتیی راستی را با آن جوان در یک جا می‌بودم و می‌خواستم جدا گردم. چون بخانه رفتم تا نزدیکیهای بامداد خوابم نبرد. پیاپی این سو و آن سو می‌گشتم و در توی سَهِشها و اندیشه‌های گوناگون دست و پا می‌زدم. گاهی می‌گفتم : ای افسوس! راهی باین نزدیکی برای بهمبستگی با مردگان ، چرا تاکنون ندانسته پیش نرفته بودم.

گاهی می‌اندیشیدم : من هرچه پرسیدم آنهایی بود که می‌دانستم. بهتر بودی اگر از چیزهای ندانسته پرسیدمی. با این بیتابیها شب را گذرانیدم.
از راست : مشهدی محمدعلی‌خان و اسدآقاخان
✴️ خیّام، دانشمندِ افیونی!
لئو شاهوفسکی

اگر عُمَرِ خیّام (Omar Khayyaam')ی که ریاضی‌دان بود همان عُمَرِ خیّامی باشد که رباعیاتِ بسیار موزون و از حیثِ قافیه‌چینی کم‌نظیر می‌سرود، انکارِ هوش و نبوغِ او بسیار نابِخِرَدانه می‌نماید، امّا خیّام از آن شاعرانی‌ست که در جهان و به‌ویژه میانِ ایرانیان به بت تبدیل شده است. نمی‌دانم کدام ... ناسنجیده ما را نفرین کرده و دیگ و دیگ‌دانِ چوبین‌مان را در هیمه‌هایِ سرکشانه‌اش گرفتار آورده است، امّا از کسی چه پنهان، شاید ما سزاوارِ نفرینی ابدی هستیم، به جرمِ تمامِ نااندیشی‌های‌مان.

خیّام، این استادِ شعرسرایِ چیره‌زبانِ قافیه‌باف را به کلاهبرداری و شیّادی محکوم می‌کنم، شاید این تسلّایی‌ست بر روحِ فگارم و آبی ستردنده بر ننگِ او. شاعری که جبرمسلکانه می‌گوید:
«در روزِ ازل هرآن‌چه بایست بداد / غم‌خوردن و کوشیدنِ ما بیهوده‌ست»

خیّام می‌خواهد به ما بِگوید اگر ستم‌کاران مال‌تان را ستاندند و رگ و ریشه‌تان را زدند و آسایش و سکون‌تان را بهم زدند، این از ناگزیریِ جبرِ زمانه‌ست و باید به آن تَن دهید.

ما ایرانیان عادتِ جالبی داریم، برایِ این‌که پیشِ مردمانِ آن‌سویِ دنیا سرافکنده نشویم، تا می‌توانیم خودمان را به شخصیّت‌هایِ گذشته می‌چسبانیم و با جعلیاتِ فراوان می‌کوشیم آن‌ها را دورتادورِ هاله‌ای کاذب فرو بریم و البته فراموش نشود بِگوییم فلان متفکّرِ غربی و شرقی هم در ستایشِ او چه‌ها که نگفته است!
«مِی نوش که عمرِ جاودانی اینست
خود حاصلت از دورِ جوانی اینست
هنگامِ گل و باده و یارانِ سرمست
خوش باش دمی که زندگانی اینست»

کسی نبوده از خیّام بِپرسد چِطور می‌توان در بحبوحه‌یِ هزاران کارزار و قتلِ‌عام و کشتار، چنین حرف‌هایِ بی‌مایه‌ای زد؟ کسی نبوده بِگوید باده‌خواری با هیچ‌یک از معیارهایِ پیشرفتِ مدنیّت سازگاری ندارد؟ و ما مروّجِ «خودکشیِ موقّت (به‌زبانِ راسل)» هستیم و با ترویجِ افکارِ خیّام، در مسیرِ رستن و رهیدن و پیشرفت‌مانْ سنگلاخ‌ها می‌سازیم.

به‌نظر می‌رسد غالباً شاعران برایِ جوامعِ غیرِاستاندارد و عقب‌مانده بیشتر کارایی دارد تا جوامعی که بلوغ و پیشرفتِ بیشتری در آن‌ها احساس می‌شود. هر چه جوامع واپس رانده شوند، به همان میزان شاعرانِ بیشتری تولید می‌شوند تا مردم را با زبان‌بازی‌های‌شان فریب دهند. عاقلانه نیست پلاتو (Plato) را نکوهید وقتی شاعران را در آرمان‌شهرش زائد و زیان‌بخش می‌دانست.

اگر حتّی فرصتی به شاعران بدهیم تا شعرسرایی کنند، باید این اشعار را در نقد و انتقاد از اوضاعِ فاسدِ زمانه‌شان بکار گیرند. شاعر باید تعیین کند در خدمتِ چیست و برایِ چه و که می‌سراید؟ وقتی هنر به‌مثابه‌یِ ابزاری برایِ سواری‌گرفتن از مردم تبدیل می‌شود، تکلیفِ نقّادانه‌یِ هنری جایش را به سرگرمیِ هنری می‌دهد و آفرندگانِ هنر به مخاطبانِ خود می‌گویند بیایید سرگرم شوید، امّا چشم و گوش‌تان را بِبندید، «شتر دیدی؟ ندیدی!».

خیّام نیز برایِ من جزءِ آن دسته از شاعرانِ افیونی‌ست. چه کسی می‌گوید تخصّص زیربنایِ خِرَد است و متخصّصان راهنمایانِ راهِ رستگاری‌اند؟ برایِ چند دهه سیاهانِ اروپا توسّطِ دکترها و پروفسورهایِ سفیدپوستْ تحتِ آزمایش‌هایِ شکنجه‌آورْ زنده‌شکافی می‌شدند، و از این درمی‌یابیم که گاهی تخصّص چِقدر می‌تواند زیان‌بخش باشد.

هنوز هم معتقدم شعر و شاعرانگی از بزرگ‌ترین دلائلِ پس‌رفتِ ایران در مدنیّت بوده است. توسعه‌یِ این واپس‌ماندگیِ مدنی به‌مددِ شاعرانِ محبوب و مفخره و نورچشمیِ مردمانِ ایران‌زمین از حافظ و شمس و مولوی و خیّام و... اتّفاق افتاد.

تعجّبی ندارد اگر اکنون به‌اندازه‌یِ تمامِ ملّت‌ها مداح داریم و برایِ دو ساعت مرثیه‌سرایی به‌اندازه‌یِ حقوقِ شش ماهه‌یِ کارگران پول می‌پردازیم.

حال که ایرانیانی چون شجریان و شایگان و ندوشن و سروش و ملکیان و... خیّام را پرسشگری بی‌نظیر و شکّاک می‌دانند، خودشان روزی خِرَدشان را چنین تربیت نکرده‌اند که در اشعارِ خودِ خیّام شک کنند، و اینجا این آنتی‌نومی را باید به صلیبِ طرد و حقارت کِشید، چرا که جز خفّتِ اندیشه و صغارتِ ذهنِ انسان را بازنمایی نمی‌کند.

نمی‌دانم آیا این سخن توهین محسوب می‌شود یا خیر، ولی من این ملّت را چنین می‌بینم که به غل‌وزنجیرها عادت کرده‌اند و دیگر مثلِ سابق تَن‌شان را نمی‌آزارَد.

برایِ افرادی چون من سخت است بِپذیریم چنین شاعرانِ یاوه‌گویی مفخره‌یِ ملّی‌مان باشند. شاید به این برمی‌گردد که از نظرِ میهن‌دوستان و ملّی‌گرایان، افرادی چون من بی‌ملّت و بی‌وطن و آواره و خائن و رذل و قدرناشناس‌ایم، امّا سلام بر این آوارگی و رذالت و خیانت و خباثت باد که یگانه‌جرمِ آن ترسیمِ انسانِ بی‌زنجیر است.
کوشاد تلگرام : پیشتر گفته بودیم که در این کانال همیشه دری بروی نوشته‌های خوانندگان بازست که در دو زمینه گفتار از ایشان می‌پذیریم. یا سخنان ما را با تجربیات شخصی و بزبان خود براست دارند یا آنکه اگر ایرادی دارند با دلیل و به زبان ساده و کوتاه بنویسند. اینک یکی از خوانندگان ما ، لئو شاهوفسکی ، که پیشتر نیز با ما نامه‌نویسی داشته‌اند گفتاری در زمینه‌ی «ادبیات» ـ ادبیاتی لبریز از بدآموزی ـ فرستاده‌اند که چون سراسر حقایق و تأیید گفته‌های ما در زمینه‌ی «ادبیات» می‌باشد در بالا آوردیم.