🔸 آنان که بر روی پندارهای بیخردانه ایستادگی مینمایند بدترین دشمنی را با خدا میکنند و مردمان را از شاهراه رستگاری میرمانند.
✍ احمد کسروی
🔹 کتابخانهی پاکدینی
(کتابها ، مهنامهها و روزنامههای کسروی و یارانش)
✍ احمد کسروی
🔹 کتابخانهی پاکدینی
(کتابها ، مهنامهها و روزنامههای کسروی و یارانش)
✴️✴️ سال نو 1400 ✴️✴️
(بخش 1 از 3)
🔸 کوشاد تلگرام : سال گذشته را زیر سایهی هراسآور بیماری کوید ـ 19 بسر بردیم. با همهی کوششهایی که شده پیداست کوششهای بیشتری باید رود زیرا هنوز روزی کمابیش 100 تن از هممیهنانمان بکام مرگ میروند. هنوز بیماری همچون آتش زیر خاکستر است و هر چندگاه میتواند موج تازهای از آن پدیدار شود. باید باک داشت و به پرهیزهایی که گفته شده نیک رفتار کرد.
کارکنان بیمارستانها کوششهای بسیار کرده جانسپاریها میکنند. باید ارجشان دانست و کسانی را که در راه وظیفه از جانشان گذشتهاند همیشه گرامی داشت. ما در همینجا از کوششهایی که کرده و رنجهایی که کشیدهاند سپاس میگزاریم.
ولی با بودن این اندوهها ما باید آلودگیهای توده را که بیماری هراسآورتری هستند و از سدهها پیش آتش بجان کشور زده از یاد نبرده یک دم از نبرد با آنها نیاساییم. اینست آرمانی که ما برای خود داریم. چون دلیلهای بسیار ما را به این باور رسانیده ، در این نبرد سخت پافشاریم.
هستند بسیاری از کوشندگان سیاسی که با این باور ما همداستان نیستند ولی چه باید کرد که راستی جز این نیست. یک دسته بر این باورند که بدبختیهای ما تنها از «سوء مدیریت» است. دستهی دیگر دلیلهای ما را که میگوییم : این مردم با این حالی که دارند خود سرچشمهی بدبختیها هستند ، خود سرچشمهی همان سوء مدیریتها هستند ، میپذیرند ولی از همراهی سر بازمیزنند و چنین بهانه میآورند : «اینها بماند برای بعد».
ولی مگر ما از روی هوس و پندار به این باورها رسیدهایم که آنها را کنون فراموش کرده به زمانی دیگر بازگزاریم؟!..ما به سخنان خود از تاریخ جهان ، تاریخ هزارسالهی دگرگونی اندیشهها در ایران ، داستان دلگداز مغول ، کوششهای نادرشاه ، کوششهای بزرگان کشور پیش از مشروطه و سپس داستان جنبش مشروطه و خیزشهای پس از آن ، بلکه از پیشامدهایی مانند شهریور 1320 و پس از آن دلیلهای بسیار آورده نشان دادهایم که سرچشمهی گرفتاریهای کنونی ایران در آنست که مردم از «حقایق زندگی» بیگانه افتادهاند و بیشترشان آنها را نمیدانند. بارها گفته و دلیلها آوردهایم که با این پراکندگیها (تفرقه) در کیش و اندیشه و جداییها که از زبان و تیرهها درمیان ایرانیان هست ، پیش از هر جنبش دیگری باید «حقایق زندگی» درمیان توده شناخته شده به آنها کار بندند تا یک نیرویی فراهم آید. این توده با اینحالی که او راست ، نیرویی ندارد که کاری بتواند.
این را هم آشکار گردانیدهایم که بهمهی مردم در گام نخست نمیتوان پرداخت زیرا از یکسو ، همه نه آن شایستگی را دارند که از کوشششان نتیجهای بدست آید و نه شدنیست که به همه پرداخت. ولی باید یک دستهی درخوری از آنها حقایق زندگی را یاد گیرند تا در میدان سیاست وزنی بشمار آیند.
یک تودهای با اندیشههای هزارسالهی پوسیده و زیانمند نتواند با تودههای زنده و پیشرفتهی جهان همگام گردد. ما اگر در این اندیشهها پافشاریم از آنروست که میخواهیم ایران را «چراغ آسیا» گردانیم. این بسیار جدایی دارد با اندیشهی کسانی که میخواهند با تکیه بر همین مردم خرافیِ پندارپرست حکومتی برپا گردانند و اینست با متعصبان و نافهمانِ کیشها همیشه مماشات کرده آنها را در رفتارهای کیشی آزاد میگزارند و یا ناچارند دستگاه شاعرپرستی و ادبیاتبافی و صوفیگری را ببینند ولی جلو زیانهاش را نگیرند. بلکه برای چنان آزادیهایی فلسفه نیز ببافند. این بسیار جدایی دارد با آرمانی که اساساً کوششی نمیکند مردم را به یک شاهراه درآورد تا نیرویی برای ساخت یک ایران آباد و مستقل پدید آید. آنها به چنین چیزهایی بها نمیدهند. زیرا اگر چنین انگاریم که به خواست خود ـ که بدست گرفتن حکومتست ـ برسند هم ، چون نیروی مردم را پشتیبان خود ندارند در میدان دیپلماسی جهان تهیدست بوده ناچار به پیروی از سیاست کشورهای زورمند خواهند بود.
این راهی که ما میپوییم ، از اشتباهات تاریخی چندی که نمونه بسیار دارد پند گرفته و میکوشد اشتباه بزرگی همچون شورش سال 56 ـ 57 تکرار نشود.
چون برخی کسان یا نمیدانند یا فراموش کردهاند پیشامدهای آن سال چگونه به برافتادن حکومت محمدرضاشاه انجامید ، اینست پیشنهاد میکنیم اینان گفتارهایی از کوشندگان سیاسی آن زمان بدست آورده بخوانند تا دریابند چگونه ایشان در آن زمان سرچشمهی بدبختیها را تنها در شاه یا حکومت او نشان میدادند و با سخنان خامی همچون «الان چون شاه مانع دمکراسی است ، باید همه متحد شده او را سرنگون سازیم. اختلافات ما باید در پارلمان ایرانِ فردا حل شود» مردم را از راه بردند و شد آنچه بر سرمان آمد.
👇
(بخش 1 از 3)
🔸 کوشاد تلگرام : سال گذشته را زیر سایهی هراسآور بیماری کوید ـ 19 بسر بردیم. با همهی کوششهایی که شده پیداست کوششهای بیشتری باید رود زیرا هنوز روزی کمابیش 100 تن از هممیهنانمان بکام مرگ میروند. هنوز بیماری همچون آتش زیر خاکستر است و هر چندگاه میتواند موج تازهای از آن پدیدار شود. باید باک داشت و به پرهیزهایی که گفته شده نیک رفتار کرد.
کارکنان بیمارستانها کوششهای بسیار کرده جانسپاریها میکنند. باید ارجشان دانست و کسانی را که در راه وظیفه از جانشان گذشتهاند همیشه گرامی داشت. ما در همینجا از کوششهایی که کرده و رنجهایی که کشیدهاند سپاس میگزاریم.
ولی با بودن این اندوهها ما باید آلودگیهای توده را که بیماری هراسآورتری هستند و از سدهها پیش آتش بجان کشور زده از یاد نبرده یک دم از نبرد با آنها نیاساییم. اینست آرمانی که ما برای خود داریم. چون دلیلهای بسیار ما را به این باور رسانیده ، در این نبرد سخت پافشاریم.
هستند بسیاری از کوشندگان سیاسی که با این باور ما همداستان نیستند ولی چه باید کرد که راستی جز این نیست. یک دسته بر این باورند که بدبختیهای ما تنها از «سوء مدیریت» است. دستهی دیگر دلیلهای ما را که میگوییم : این مردم با این حالی که دارند خود سرچشمهی بدبختیها هستند ، خود سرچشمهی همان سوء مدیریتها هستند ، میپذیرند ولی از همراهی سر بازمیزنند و چنین بهانه میآورند : «اینها بماند برای بعد».
ولی مگر ما از روی هوس و پندار به این باورها رسیدهایم که آنها را کنون فراموش کرده به زمانی دیگر بازگزاریم؟!..ما به سخنان خود از تاریخ جهان ، تاریخ هزارسالهی دگرگونی اندیشهها در ایران ، داستان دلگداز مغول ، کوششهای نادرشاه ، کوششهای بزرگان کشور پیش از مشروطه و سپس داستان جنبش مشروطه و خیزشهای پس از آن ، بلکه از پیشامدهایی مانند شهریور 1320 و پس از آن دلیلهای بسیار آورده نشان دادهایم که سرچشمهی گرفتاریهای کنونی ایران در آنست که مردم از «حقایق زندگی» بیگانه افتادهاند و بیشترشان آنها را نمیدانند. بارها گفته و دلیلها آوردهایم که با این پراکندگیها (تفرقه) در کیش و اندیشه و جداییها که از زبان و تیرهها درمیان ایرانیان هست ، پیش از هر جنبش دیگری باید «حقایق زندگی» درمیان توده شناخته شده به آنها کار بندند تا یک نیرویی فراهم آید. این توده با اینحالی که او راست ، نیرویی ندارد که کاری بتواند.
این را هم آشکار گردانیدهایم که بهمهی مردم در گام نخست نمیتوان پرداخت زیرا از یکسو ، همه نه آن شایستگی را دارند که از کوشششان نتیجهای بدست آید و نه شدنیست که به همه پرداخت. ولی باید یک دستهی درخوری از آنها حقایق زندگی را یاد گیرند تا در میدان سیاست وزنی بشمار آیند.
یک تودهای با اندیشههای هزارسالهی پوسیده و زیانمند نتواند با تودههای زنده و پیشرفتهی جهان همگام گردد. ما اگر در این اندیشهها پافشاریم از آنروست که میخواهیم ایران را «چراغ آسیا» گردانیم. این بسیار جدایی دارد با اندیشهی کسانی که میخواهند با تکیه بر همین مردم خرافیِ پندارپرست حکومتی برپا گردانند و اینست با متعصبان و نافهمانِ کیشها همیشه مماشات کرده آنها را در رفتارهای کیشی آزاد میگزارند و یا ناچارند دستگاه شاعرپرستی و ادبیاتبافی و صوفیگری را ببینند ولی جلو زیانهاش را نگیرند. بلکه برای چنان آزادیهایی فلسفه نیز ببافند. این بسیار جدایی دارد با آرمانی که اساساً کوششی نمیکند مردم را به یک شاهراه درآورد تا نیرویی برای ساخت یک ایران آباد و مستقل پدید آید. آنها به چنین چیزهایی بها نمیدهند. زیرا اگر چنین انگاریم که به خواست خود ـ که بدست گرفتن حکومتست ـ برسند هم ، چون نیروی مردم را پشتیبان خود ندارند در میدان دیپلماسی جهان تهیدست بوده ناچار به پیروی از سیاست کشورهای زورمند خواهند بود.
این راهی که ما میپوییم ، از اشتباهات تاریخی چندی که نمونه بسیار دارد پند گرفته و میکوشد اشتباه بزرگی همچون شورش سال 56 ـ 57 تکرار نشود.
چون برخی کسان یا نمیدانند یا فراموش کردهاند پیشامدهای آن سال چگونه به برافتادن حکومت محمدرضاشاه انجامید ، اینست پیشنهاد میکنیم اینان گفتارهایی از کوشندگان سیاسی آن زمان بدست آورده بخوانند تا دریابند چگونه ایشان در آن زمان سرچشمهی بدبختیها را تنها در شاه یا حکومت او نشان میدادند و با سخنان خامی همچون «الان چون شاه مانع دمکراسی است ، باید همه متحد شده او را سرنگون سازیم. اختلافات ما باید در پارلمان ایرانِ فردا حل شود» مردم را از راه بردند و شد آنچه بر سرمان آمد.
👇
اتحادی که کوشندگان از آن سخن میراندند تنها بکار برانداختن شاه آمد ولی شاهی را برنینداخت (بلکه شاهی را به رویهی بدتری جانشین آن گردانید). همچنین پارلمانی را بنیاد نگزارد که دستههای سیاسی بتوانند آزادانه در آن از آرمانهای خود دفاع کنند. بلکه این مجلس کنونی را که بیشتر به کار نمایشنامههای شوخیآمیز میآید پدید آورد. اینها همه پیش آمد زیرا مردم آموزشی که میبایست ندیده بودند. مثلاً مردم که میگفتند ما خواهان دمکراسی هستیم معنی درست آن را نمیدانستند. کوشندگان مردم را مانند گلههای گوسفند پشت خود انداخته پیش رفتند تا حکومت شاه را براندازند و راه را بروی مرتجعترین حکومتهای جهان هموار گردانند.
کسانی که کشاکشها و جنگهای خیابانی سالهای نخست پس از 57 ، دستگیری و اعدام سران حزبهای آن زمان و کشتار تابستان سال 67 را بیاد دارند نیک میفهمند که یک رشته اندیشههایی همچون «اختلافات ما باید در پارلمان ایرانِ فردا حل شود» بکجا انجامید و تا چه اندازه خام بود.
خوانندگان پروا کنند که ما نه هوادار پادشاهی هستیم و نه ناهمداستان با برچیده شدن حکومت شوم ملایان. تنها با جنبشهای خام و بیزمینه مخالفیم. ما زمینه را همان میدانیم که مردم در راه خردمندی و آشنایی با حقایق زندگی و پی بردن به آلودگیهای خود چند گامی پیش روند تا این پراکندگیهای تودهبرانداز باری درمیان کوشندگان سیاسی کم گردد. کوشندگان سیاسی ما به تربیت مردم بها نمیدهند و در این راه نمیکوشند. تنها به سرنگونی حکومت میاندیشند که این ایراد بزرگی به آنانست. این تکرار اشتباه بزرگ سال 56 و 57 است.
(دنبالهی این گفتار فردا خواهد آمد)
کسانی که کشاکشها و جنگهای خیابانی سالهای نخست پس از 57 ، دستگیری و اعدام سران حزبهای آن زمان و کشتار تابستان سال 67 را بیاد دارند نیک میفهمند که یک رشته اندیشههایی همچون «اختلافات ما باید در پارلمان ایرانِ فردا حل شود» بکجا انجامید و تا چه اندازه خام بود.
خوانندگان پروا کنند که ما نه هوادار پادشاهی هستیم و نه ناهمداستان با برچیده شدن حکومت شوم ملایان. تنها با جنبشهای خام و بیزمینه مخالفیم. ما زمینه را همان میدانیم که مردم در راه خردمندی و آشنایی با حقایق زندگی و پی بردن به آلودگیهای خود چند گامی پیش روند تا این پراکندگیهای تودهبرانداز باری درمیان کوشندگان سیاسی کم گردد. کوشندگان سیاسی ما به تربیت مردم بها نمیدهند و در این راه نمیکوشند. تنها به سرنگونی حکومت میاندیشند که این ایراد بزرگی به آنانست. این تکرار اشتباه بزرگ سال 56 و 57 است.
(دنبالهی این گفتار فردا خواهد آمد)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
ادبیات منظوم ایران.pdf
401 KB
🔸 ادبیات منظوم ایران
✍ احمد کسروی
🔹 ادبی
✍ احمد کسروی
🔹 ادبی
✴️✴️ سال نو 1400 ✴️✴️
(بخش 2 از 3)
سالی که گذشت یک سال از عمرمان کاسته گردید و ما ایرانیان نیز برای رهایی از خودکامگی و بدبختیها یک سال فرصت از دست دادیم. چون به پیرامون خود مینگریم هیچ رشته از کارهای زندگانی نیست که مایهی خشنودی باشد. کشاورزی ، صنعت ، اقتصاد ، آموزش و پرورش ، آزادی گفتار و نوشتار ، دستگیر شدگان و زندانیها ، ... هر کدام را که مینگریم مایهی اندوه است.
ما همیشه میکوشیم اندیشهها را بتکان واداریم. ما هر سال را با امید آنکه تکان بزرگی در اندیشههای ایرانیان پدید آید آغاز میکنیم. تنها از این راهست که به آینده میتوان امید بست.
در این سال نو (1400) بجای «خجستهباد» فرستادن یا «دعا» گفتن ، به هممیهنانمان آواز برآورده میگوییم : ای ایرانیان بیایید در این کوششها که میکنیم با ما همدستی کنید. این راهی که ما در پیش داریم درمان دردهای ایرانست. هرچند سخنان ما به کسانی تلخ و ناگوار بیفتد ، هرچند با ما همداستانی نکنند ، هرچند این راه را دور بدانند ، ولی باید دانست این تنها راهست. جز این هرچه هست گمراهی و کورهراهست. همچنین باید دانست : «یک راه چه یک فرسنگ ، چه صد فرسنگ جز با رفتن بپایان نرسد». باید دانست به گله کردن و آرزو نمودن کاری انجام نمیشود. «درخت آرزو میوه ندارد».
شگفتا هشتاد سالست ما هرچه میگوییم ، بسیار کسان ناشکیبایی مینمایند و این راه را دور مییابند. اینان چرا از تاریخ عبرت نمیگیرند؟! چه شتابی دارند که بدینسان ناشکیبایی میکنند؟! کی بوده بیآنکه دستهای از مردم حقایقی را یاد گرفته در آن زمینه باورهای استوار یافته یکزبان گردند ، بتوانند کار بزرگی به انجام رسانند؟!
ببینید کسروی ، آن پاکمرد یگانه ، دهها سال پیش چه گفته و چگونه راه را روشن گردانیده :
با یک تودهای که با شما هماندیشه نیستند و علاقه بشما ندارند چه فیروزیای توانید یافت؟!..
(پرچم روزانه ش8)
آری ، گاهی تواند بود که مردمی از فشار حکومت یا بجهت دیگری بیاشوبند و حکومت را براندازند. ولی آنان چون درمیانشان یگانگی نیست و آنگاه یک راهی یا آیینی از پیش آماده نگردانیدهاند میان خود ایشان کشاکش افتد و هیچ کاری نتوانسته ناچار گردند که بحکومت دیگری (که چهبسا بدتر از آن یکی باشد) گردن گزارند.
(پرچم نیمهماهه ، شمارهی یازدهم ، سات 435)
چنانکه سخنش رفت ، با درماندگیها و بدبختیهای روزافزونی که در این توده هست بجا نمیدانیم به شادباش گفتن و شادی نمودن برخیزیم. کانال را به نشانهی آغاز سال نو با پیکرههای قشنگ میآراییم ولی همهی ارج را به پیام آغاز سال میدهیم.
(دنبالهی این گفتار فردا خواهد آمد)
(بخش 2 از 3)
سالی که گذشت یک سال از عمرمان کاسته گردید و ما ایرانیان نیز برای رهایی از خودکامگی و بدبختیها یک سال فرصت از دست دادیم. چون به پیرامون خود مینگریم هیچ رشته از کارهای زندگانی نیست که مایهی خشنودی باشد. کشاورزی ، صنعت ، اقتصاد ، آموزش و پرورش ، آزادی گفتار و نوشتار ، دستگیر شدگان و زندانیها ، ... هر کدام را که مینگریم مایهی اندوه است.
ما همیشه میکوشیم اندیشهها را بتکان واداریم. ما هر سال را با امید آنکه تکان بزرگی در اندیشههای ایرانیان پدید آید آغاز میکنیم. تنها از این راهست که به آینده میتوان امید بست.
در این سال نو (1400) بجای «خجستهباد» فرستادن یا «دعا» گفتن ، به هممیهنانمان آواز برآورده میگوییم : ای ایرانیان بیایید در این کوششها که میکنیم با ما همدستی کنید. این راهی که ما در پیش داریم درمان دردهای ایرانست. هرچند سخنان ما به کسانی تلخ و ناگوار بیفتد ، هرچند با ما همداستانی نکنند ، هرچند این راه را دور بدانند ، ولی باید دانست این تنها راهست. جز این هرچه هست گمراهی و کورهراهست. همچنین باید دانست : «یک راه چه یک فرسنگ ، چه صد فرسنگ جز با رفتن بپایان نرسد». باید دانست به گله کردن و آرزو نمودن کاری انجام نمیشود. «درخت آرزو میوه ندارد».
شگفتا هشتاد سالست ما هرچه میگوییم ، بسیار کسان ناشکیبایی مینمایند و این راه را دور مییابند. اینان چرا از تاریخ عبرت نمیگیرند؟! چه شتابی دارند که بدینسان ناشکیبایی میکنند؟! کی بوده بیآنکه دستهای از مردم حقایقی را یاد گرفته در آن زمینه باورهای استوار یافته یکزبان گردند ، بتوانند کار بزرگی به انجام رسانند؟!
ببینید کسروی ، آن پاکمرد یگانه ، دهها سال پیش چه گفته و چگونه راه را روشن گردانیده :
با یک تودهای که با شما هماندیشه نیستند و علاقه بشما ندارند چه فیروزیای توانید یافت؟!..
(پرچم روزانه ش8)
آری ، گاهی تواند بود که مردمی از فشار حکومت یا بجهت دیگری بیاشوبند و حکومت را براندازند. ولی آنان چون درمیانشان یگانگی نیست و آنگاه یک راهی یا آیینی از پیش آماده نگردانیدهاند میان خود ایشان کشاکش افتد و هیچ کاری نتوانسته ناچار گردند که بحکومت دیگری (که چهبسا بدتر از آن یکی باشد) گردن گزارند.
(پرچم نیمهماهه ، شمارهی یازدهم ، سات 435)
چنانکه سخنش رفت ، با درماندگیها و بدبختیهای روزافزونی که در این توده هست بجا نمیدانیم به شادباش گفتن و شادی نمودن برخیزیم. کانال را به نشانهی آغاز سال نو با پیکرههای قشنگ میآراییم ولی همهی ارج را به پیام آغاز سال میدهیم.
(دنبالهی این گفتار فردا خواهد آمد)
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 1
ما بکار برخاستیم و «خدا با ماست» گفتیم. آرزومان چه بود؟.. فیروزبختی ایران و سرفرازی ایرانیان. خدا گواه است که جز از این آرزوی دیگری نداریم.
من از انجمن سپاسگزارم که با آنکه مرا دشمن ادبیات میشمارند امشبم برای گفتگو دعوت نمودهاند. آدمی خردمند از دشمن خود نیز سخنش را شنیده اگر پسندید میپذیرد وگرنه با دلیل پاسخ آن را میدهد. این کار بیخردان است که در برابر سخن بهیاهو برمیخیزند و غوغا میانگیزند.
راستی هم اینست که من نه دشمن ادبیات بلکه یگانه هوادار آن میباشم و همانا میکوشم که ادبیات را از آلودگیهایی که پیدا کرده پاک نمایم. اگر بگویید : کدام آلودگیها؟ پاسخ آن را در پایان گفتار ، خودتان خواهید دانست.
کنون بسخن آغاز کنم : نخست باید معنی ادبیات را شناخت. این همه گفتگوها از آن برخاسته که معنی ادبیات روشن نیست بلکه میتوانم بگویم در ایران از هزار سال پیش معنی ادبیات در پردهی تاریکی بوده. باید دانست «ادبیات» چیز جداگانه (مستقل) نیست بلکه چگونگی سخن است. بدینسان که ما چون اندیشهای در دل خود پیدا میکنیم آن را بقالب سخن میریزیم و این سخن گاهی ساده است و گاهی آرایشهایی بر آن میافزاییم. آن سخنی که با آرایش باشد آن را «ادبیات» مینامیم.
درست مانند آنکه ما برای نشیمن خود نیازمند خانه هستیم و این خانه را گاهی بدینسان میسازیم که چند کلوخ و سنگی را روی هم چیده از اینسو و آنسو دیوار پدید میآوریم و سقفی بروی آن نهاده ، کلبهای مانند کلبههای روستایی بنیاد میگزاریم. گاهی نیز در ساختن آن دقت بکار برده از روی علم هندسه خانهی زیبایی پدید میآوریم و دیوارها را سفید کرده نقشهایی بروی آن مینگاریم. ادبیات در سخن جایگیر این زیبایی و قشنگی خانه میباشد.
اینست معنایی که ما برای ادبیات میشناسیم. کسانی اگر معنای دیگر میشناسند بگویند تا بدانیم. ولی یقین است که نخواهند گفت. یقین است که ادبیات معنای دیگری ندارد.
پس با این حال ادبیات چیز جداگانهای نیست بلکه چگونگی سخن است که تا سخن نباشد نیازی بآن چگونگی نخواهیم داشت. سخن نیز قالب معنی است که تا معنایی درمیان نباشد زبان بآن باز نخواهیم کرد. معنی نیز فرع پیشامد است که تا کاری در میان نباشد و اندیشه در دل پدید نیاید معنا پیدا نخواهد بود.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 1
ما بکار برخاستیم و «خدا با ماست» گفتیم. آرزومان چه بود؟.. فیروزبختی ایران و سرفرازی ایرانیان. خدا گواه است که جز از این آرزوی دیگری نداریم.
من از انجمن سپاسگزارم که با آنکه مرا دشمن ادبیات میشمارند امشبم برای گفتگو دعوت نمودهاند. آدمی خردمند از دشمن خود نیز سخنش را شنیده اگر پسندید میپذیرد وگرنه با دلیل پاسخ آن را میدهد. این کار بیخردان است که در برابر سخن بهیاهو برمیخیزند و غوغا میانگیزند.
راستی هم اینست که من نه دشمن ادبیات بلکه یگانه هوادار آن میباشم و همانا میکوشم که ادبیات را از آلودگیهایی که پیدا کرده پاک نمایم. اگر بگویید : کدام آلودگیها؟ پاسخ آن را در پایان گفتار ، خودتان خواهید دانست.
کنون بسخن آغاز کنم : نخست باید معنی ادبیات را شناخت. این همه گفتگوها از آن برخاسته که معنی ادبیات روشن نیست بلکه میتوانم بگویم در ایران از هزار سال پیش معنی ادبیات در پردهی تاریکی بوده. باید دانست «ادبیات» چیز جداگانه (مستقل) نیست بلکه چگونگی سخن است. بدینسان که ما چون اندیشهای در دل خود پیدا میکنیم آن را بقالب سخن میریزیم و این سخن گاهی ساده است و گاهی آرایشهایی بر آن میافزاییم. آن سخنی که با آرایش باشد آن را «ادبیات» مینامیم.
درست مانند آنکه ما برای نشیمن خود نیازمند خانه هستیم و این خانه را گاهی بدینسان میسازیم که چند کلوخ و سنگی را روی هم چیده از اینسو و آنسو دیوار پدید میآوریم و سقفی بروی آن نهاده ، کلبهای مانند کلبههای روستایی بنیاد میگزاریم. گاهی نیز در ساختن آن دقت بکار برده از روی علم هندسه خانهی زیبایی پدید میآوریم و دیوارها را سفید کرده نقشهایی بروی آن مینگاریم. ادبیات در سخن جایگیر این زیبایی و قشنگی خانه میباشد.
اینست معنایی که ما برای ادبیات میشناسیم. کسانی اگر معنای دیگر میشناسند بگویند تا بدانیم. ولی یقین است که نخواهند گفت. یقین است که ادبیات معنای دیگری ندارد.
پس با این حال ادبیات چیز جداگانهای نیست بلکه چگونگی سخن است که تا سخن نباشد نیازی بآن چگونگی نخواهیم داشت. سخن نیز قالب معنی است که تا معنایی درمیان نباشد زبان بآن باز نخواهیم کرد. معنی نیز فرع پیشامد است که تا کاری در میان نباشد و اندیشه در دل پدید نیاید معنا پیدا نخواهد بود.
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 6
باری ما را در پیرامون «خودخواهی» که بنیاد این گفتههاست سخنانی هست و پیش از آنکه ببخشهای دیگر مادّیگری پردازیم این بخش را دنبال میکنیم : عنوان خودخواهی بدانسان که شوپنهاور و یاران او میگویند دربارهی جانوران درست است. یک گوسفند و یک اسب و یک شیر همه خویش را میخواهد و همه از بهر خویش میکوشد. اگر جفت خویش را دوست میدارد از بهر خویشتن است. اگر بچهی خود را میپرورد از بهر خویشتن است. هرچه میکند بسود خود میکند. اینست زندگانی آنها جز کشاکش نیست.
ولی آدمی نه چنانست. ما در آدمی دریافتهایی را از گونهی دیگر سراغ داریم و یک رشته از کارهای او را از «خودخواهی» برکنار مییابیم و اینک آن را روشن میسازیم : ما همیشه دیدهایم گوسفندی را که سر میبرند دیگری در پهلوی آن آسوده میچرد. اسبی که لغزیده و پایش میشکند اسبی که همراه ا[و]ست هیچ پروایی نمیکند. مرغی که به بند افتاده به ناله میپردازد مرغان بسراغ او نمیآیند. چرا که هر یکی جز خویش را نمیخواهد و گرفتاری دیگری او را تکان نمیدهد.
لیکن آدمیان آیا توانند از درد یکدیگر ناآگاهی کنند و بیپروایی نمایند؟!. ما بدیده میبینیم چون یک آدمی بیمار میگردد دیگران ناآرام میشوند. چون یکی گرسنه میشود همه را دل باو سوخته نان برایش میبرند. اینها با خودخواهی چه سازش دارد؟!..
یک آدمی چون همراه خویش را گرسنه دید دلش بَرو میسوزد و خود را گرسنه گزارده نانش را باو میدهد و چون او میخورد و سیر میشود از سیری او خرسند میگردد ـ در این یک کار سه شگفتی درمیان است : از بهر چه بر گرسنگی دیگری دلش سوخت؟! چگونه خود را گرسنه گزارده نان باو داد؟! چگونه از سیری او خرسند گردید؟..
اینها با خودخواهی چه سازشی دارد؟!. آیا فلسفهی مادّی پاسخ این را چه میدهد؟!.
🔸 تکهی 6
باری ما را در پیرامون «خودخواهی» که بنیاد این گفتههاست سخنانی هست و پیش از آنکه ببخشهای دیگر مادّیگری پردازیم این بخش را دنبال میکنیم : عنوان خودخواهی بدانسان که شوپنهاور و یاران او میگویند دربارهی جانوران درست است. یک گوسفند و یک اسب و یک شیر همه خویش را میخواهد و همه از بهر خویش میکوشد. اگر جفت خویش را دوست میدارد از بهر خویشتن است. اگر بچهی خود را میپرورد از بهر خویشتن است. هرچه میکند بسود خود میکند. اینست زندگانی آنها جز کشاکش نیست.
ولی آدمی نه چنانست. ما در آدمی دریافتهایی را از گونهی دیگر سراغ داریم و یک رشته از کارهای او را از «خودخواهی» برکنار مییابیم و اینک آن را روشن میسازیم : ما همیشه دیدهایم گوسفندی را که سر میبرند دیگری در پهلوی آن آسوده میچرد. اسبی که لغزیده و پایش میشکند اسبی که همراه ا[و]ست هیچ پروایی نمیکند. مرغی که به بند افتاده به ناله میپردازد مرغان بسراغ او نمیآیند. چرا که هر یکی جز خویش را نمیخواهد و گرفتاری دیگری او را تکان نمیدهد.
لیکن آدمیان آیا توانند از درد یکدیگر ناآگاهی کنند و بیپروایی نمایند؟!. ما بدیده میبینیم چون یک آدمی بیمار میگردد دیگران ناآرام میشوند. چون یکی گرسنه میشود همه را دل باو سوخته نان برایش میبرند. اینها با خودخواهی چه سازش دارد؟!..
یک آدمی چون همراه خویش را گرسنه دید دلش بَرو میسوزد و خود را گرسنه گزارده نانش را باو میدهد و چون او میخورد و سیر میشود از سیری او خرسند میگردد ـ در این یک کار سه شگفتی درمیان است : از بهر چه بر گرسنگی دیگری دلش سوخت؟! چگونه خود را گرسنه گزارده نان باو داد؟! چگونه از سیری او خرسند گردید؟..
اینها با خودخواهی چه سازشی دارد؟!. آیا فلسفهی مادّی پاسخ این را چه میدهد؟!.
✴️✴️ سال نو 1400 ✴️✴️
(بخش 3 از 3)
(بخش سوم)
پیام زیر بنام آغاز سال نو در پرچم نوشته شده و ما چون مینگریم میبینیم حال امروزمان بارها بدتر از آن روز میباشد و سخنان آن اکنون نیز بجاست ، اینست در زیر با اندک کوتاهی میآوریم :
«... با این گرفتاریها ما را جای «شادی» نیست. دعا هم از ما نخواهند پذیرفت. ولی در دست خود ماست كه در این یك سال چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان آن را سال نیكی و فیروزی سازیم.
با این آشفتگیها كه در جهانست ، ... ناگزیر است كه با سختیهایی دچار خواهیم بود. و سال دیگر در چنین روزی اگر پشت سر برگردیم و نگاهی كنیم خواهیم دید یك سال پررنجی را گذرانیدهایم و هیچ نتیجهای در دست نداریم. ولی اگر به نیكیها كوشیم نتیجهای را در دست خواهیم داشت و از رنجکشی چندان افسوس نخواهیم خورد ، و این یك مایهی سرفرازی برای ما خواهد بود كه در چنان هنگام پرآشوبی به پیشرفت پرداخته چند گامی را بجلو برداشتهایم. من بجای «شادباش» این پیام را میفرستم.
بدانید ای ایرانیان ، ما بدیم كه از جهان بدی میبینیم. در این دستگاه جدایی میان این و آن نیست. خدا یك دسته را برای زبردستی و یك دسته را برای زیردستی نیافریده. این نتیجهی حال و كار خود توده است كه گرفتار گردیده.
بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچارهی دردها كوشیم.
خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.
🔸درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایهی جملگی ، این ناآشنایی بحقایق است.
من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گامهایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.
من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمیشناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم : این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند. دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را بباز كردن یك راهی بكوشیم.
آنان كه بخود مغرورند و این گفتههای ما بآنان سنگین میافتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم».
(بخش 3 از 3)
(بخش سوم)
پیام زیر بنام آغاز سال نو در پرچم نوشته شده و ما چون مینگریم میبینیم حال امروزمان بارها بدتر از آن روز میباشد و سخنان آن اکنون نیز بجاست ، اینست در زیر با اندک کوتاهی میآوریم :
«... با این گرفتاریها ما را جای «شادی» نیست. دعا هم از ما نخواهند پذیرفت. ولی در دست خود ماست كه در این یك سال چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان آن را سال نیكی و فیروزی سازیم.
با این آشفتگیها كه در جهانست ، ... ناگزیر است كه با سختیهایی دچار خواهیم بود. و سال دیگر در چنین روزی اگر پشت سر برگردیم و نگاهی كنیم خواهیم دید یك سال پررنجی را گذرانیدهایم و هیچ نتیجهای در دست نداریم. ولی اگر به نیكیها كوشیم نتیجهای را در دست خواهیم داشت و از رنجکشی چندان افسوس نخواهیم خورد ، و این یك مایهی سرفرازی برای ما خواهد بود كه در چنان هنگام پرآشوبی به پیشرفت پرداخته چند گامی را بجلو برداشتهایم. من بجای «شادباش» این پیام را میفرستم.
بدانید ای ایرانیان ، ما بدیم كه از جهان بدی میبینیم. در این دستگاه جدایی میان این و آن نیست. خدا یك دسته را برای زبردستی و یك دسته را برای زیردستی نیافریده. این نتیجهی حال و كار خود توده است كه گرفتار گردیده.
بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچارهی دردها كوشیم.
خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.
🔸درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایهی جملگی ، این ناآشنایی بحقایق است.
من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گامهایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.
من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمیشناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم : این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند. دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را بباز كردن یك راهی بكوشیم.
آنان كه بخود مغرورند و این گفتههای ما بآنان سنگین میافتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم».
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 2
ادبیات با نثر و با نظم هر دو میتوان بود. کنون ببینیم تفاوت شعر با نثر چیست؟ در اینباره هم سخنان بسیار گفتهاند. کسانی شعر را «نغمهی فرشتگان» میخوانند. کسانی آن را «زبان گلها» میشناسند. دیگرانی زبان طبیعتش مینامند. ولی همهی اینها بیجاست. تفاوت شعر با نثر دو چیز است :
یکی آنکه ما در نثر سخن را سرهم و تودهوار میآوریم ولی در شعر آن را به بخشهای یکسان بخش باید کرد. دیگری آنکه باید میانهی آن بخشها قرینهسازی کرد. بعبارت دیگر تفاوت شعر با نثر تنها از جهت وزن و قافیه میباشد وگرنه هیچ تفاوت دیگری باهم ندارند.
مثلاً این عبارت از قدیم معروف بود : آیین چرخ چنین است که گاهی آدمی را پشت زین مینشاند و گاهی زین بر پشت آدمی میگزارد. شاعر آن جمله را گرفته برخی کلمهها را انداخته و بازمانده را بدو بخش یکسان بخش کرده و برای قرینهسازی کلمهی «درشت» را از خود بر آن افزوده و آن را شعری ساخته بدینسان :
چنین است آیین چرخ درشت
گهی پشت زین و گهی زین به پشت
نتیجهای که از سخن خود تا اینجا برمیداریم آنست که ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
در ایران همهی نارواییها و بیراهیها از اینجا برخاسته که کسانی ادبیات را چیز جداگانه پنداشتهاند و از اینجا بدو خطای بسیار بزرگی دچار گردیدهاند. زیرا از آنجا که شعر و ادبیات را کاری پنداشتهاند پی کار دیگری نرفته خواستهاند از این راه روزی بخورند با آنکه توده بآن کار نیازی نداشته و ارجی نمیگزارده. از اینجا آنان ناگزیر شدهاند که خود را به دربارها ببندند یا بستگی این توانگر و آن توانگر را بپذیرند. از اینجا هم ناگزیر شدهاند که راه چاپلوسی را پیش گیرند و روی مردمی و آزادگی را سیاه سازند.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 2
ادبیات با نثر و با نظم هر دو میتوان بود. کنون ببینیم تفاوت شعر با نثر چیست؟ در اینباره هم سخنان بسیار گفتهاند. کسانی شعر را «نغمهی فرشتگان» میخوانند. کسانی آن را «زبان گلها» میشناسند. دیگرانی زبان طبیعتش مینامند. ولی همهی اینها بیجاست. تفاوت شعر با نثر دو چیز است :
یکی آنکه ما در نثر سخن را سرهم و تودهوار میآوریم ولی در شعر آن را به بخشهای یکسان بخش باید کرد. دیگری آنکه باید میانهی آن بخشها قرینهسازی کرد. بعبارت دیگر تفاوت شعر با نثر تنها از جهت وزن و قافیه میباشد وگرنه هیچ تفاوت دیگری باهم ندارند.
مثلاً این عبارت از قدیم معروف بود : آیین چرخ چنین است که گاهی آدمی را پشت زین مینشاند و گاهی زین بر پشت آدمی میگزارد. شاعر آن جمله را گرفته برخی کلمهها را انداخته و بازمانده را بدو بخش یکسان بخش کرده و برای قرینهسازی کلمهی «درشت» را از خود بر آن افزوده و آن را شعری ساخته بدینسان :
چنین است آیین چرخ درشت
گهی پشت زین و گهی زین به پشت
نتیجهای که از سخن خود تا اینجا برمیداریم آنست که ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
در ایران همهی نارواییها و بیراهیها از اینجا برخاسته که کسانی ادبیات را چیز جداگانه پنداشتهاند و از اینجا بدو خطای بسیار بزرگی دچار گردیدهاند. زیرا از آنجا که شعر و ادبیات را کاری پنداشتهاند پی کار دیگری نرفته خواستهاند از این راه روزی بخورند با آنکه توده بآن کار نیازی نداشته و ارجی نمیگزارده. از اینجا آنان ناگزیر شدهاند که خود را به دربارها ببندند یا بستگی این توانگر و آن توانگر را بپذیرند. از اینجا هم ناگزیر شدهاند که راه چاپلوسی را پیش گیرند و روی مردمی و آزادگی را سیاه سازند.
🔸 ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی