🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 6
باری ما را در پیرامون «خودخواهی» که بنیاد این گفتههاست سخنانی هست و پیش از آنکه ببخشهای دیگر مادّیگری پردازیم این بخش را دنبال میکنیم : عنوان خودخواهی بدانسان که شوپنهاور و یاران او میگویند دربارهی جانوران درست است. یک گوسفند و یک اسب و یک شیر همه خویش را میخواهد و همه از بهر خویش میکوشد. اگر جفت خویش را دوست میدارد از بهر خویشتن است. اگر بچهی خود را میپرورد از بهر خویشتن است. هرچه میکند بسود خود میکند. اینست زندگانی آنها جز کشاکش نیست.
ولی آدمی نه چنانست. ما در آدمی دریافتهایی را از گونهی دیگر سراغ داریم و یک رشته از کارهای او را از «خودخواهی» برکنار مییابیم و اینک آن را روشن میسازیم : ما همیشه دیدهایم گوسفندی را که سر میبرند دیگری در پهلوی آن آسوده میچرد. اسبی که لغزیده و پایش میشکند اسبی که همراه ا[و]ست هیچ پروایی نمیکند. مرغی که به بند افتاده به ناله میپردازد مرغان بسراغ او نمیآیند. چرا که هر یکی جز خویش را نمیخواهد و گرفتاری دیگری او را تکان نمیدهد.
لیکن آدمیان آیا توانند از درد یکدیگر ناآگاهی کنند و بیپروایی نمایند؟!. ما بدیده میبینیم چون یک آدمی بیمار میگردد دیگران ناآرام میشوند. چون یکی گرسنه میشود همه را دل باو سوخته نان برایش میبرند. اینها با خودخواهی چه سازش دارد؟!..
یک آدمی چون همراه خویش را گرسنه دید دلش بَرو میسوزد و خود را گرسنه گزارده نانش را باو میدهد و چون او میخورد و سیر میشود از سیری او خرسند میگردد ـ در این یک کار سه شگفتی درمیان است : از بهر چه بر گرسنگی دیگری دلش سوخت؟! چگونه خود را گرسنه گزارده نان باو داد؟! چگونه از سیری او خرسند گردید؟..
اینها با خودخواهی چه سازشی دارد؟!. آیا فلسفهی مادّی پاسخ این را چه میدهد؟!.
🔸 تکهی 6
باری ما را در پیرامون «خودخواهی» که بنیاد این گفتههاست سخنانی هست و پیش از آنکه ببخشهای دیگر مادّیگری پردازیم این بخش را دنبال میکنیم : عنوان خودخواهی بدانسان که شوپنهاور و یاران او میگویند دربارهی جانوران درست است. یک گوسفند و یک اسب و یک شیر همه خویش را میخواهد و همه از بهر خویش میکوشد. اگر جفت خویش را دوست میدارد از بهر خویشتن است. اگر بچهی خود را میپرورد از بهر خویشتن است. هرچه میکند بسود خود میکند. اینست زندگانی آنها جز کشاکش نیست.
ولی آدمی نه چنانست. ما در آدمی دریافتهایی را از گونهی دیگر سراغ داریم و یک رشته از کارهای او را از «خودخواهی» برکنار مییابیم و اینک آن را روشن میسازیم : ما همیشه دیدهایم گوسفندی را که سر میبرند دیگری در پهلوی آن آسوده میچرد. اسبی که لغزیده و پایش میشکند اسبی که همراه ا[و]ست هیچ پروایی نمیکند. مرغی که به بند افتاده به ناله میپردازد مرغان بسراغ او نمیآیند. چرا که هر یکی جز خویش را نمیخواهد و گرفتاری دیگری او را تکان نمیدهد.
لیکن آدمیان آیا توانند از درد یکدیگر ناآگاهی کنند و بیپروایی نمایند؟!. ما بدیده میبینیم چون یک آدمی بیمار میگردد دیگران ناآرام میشوند. چون یکی گرسنه میشود همه را دل باو سوخته نان برایش میبرند. اینها با خودخواهی چه سازش دارد؟!..
یک آدمی چون همراه خویش را گرسنه دید دلش بَرو میسوزد و خود را گرسنه گزارده نانش را باو میدهد و چون او میخورد و سیر میشود از سیری او خرسند میگردد ـ در این یک کار سه شگفتی درمیان است : از بهر چه بر گرسنگی دیگری دلش سوخت؟! چگونه خود را گرسنه گزارده نان باو داد؟! چگونه از سیری او خرسند گردید؟..
اینها با خودخواهی چه سازشی دارد؟!. آیا فلسفهی مادّی پاسخ این را چه میدهد؟!.
✴️✴️ سال نو 1400 ✴️✴️
(بخش 3 از 3)
(بخش سوم)
پیام زیر بنام آغاز سال نو در پرچم نوشته شده و ما چون مینگریم میبینیم حال امروزمان بارها بدتر از آن روز میباشد و سخنان آن اکنون نیز بجاست ، اینست در زیر با اندک کوتاهی میآوریم :
«... با این گرفتاریها ما را جای «شادی» نیست. دعا هم از ما نخواهند پذیرفت. ولی در دست خود ماست كه در این یك سال چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان آن را سال نیكی و فیروزی سازیم.
با این آشفتگیها كه در جهانست ، ... ناگزیر است كه با سختیهایی دچار خواهیم بود. و سال دیگر در چنین روزی اگر پشت سر برگردیم و نگاهی كنیم خواهیم دید یك سال پررنجی را گذرانیدهایم و هیچ نتیجهای در دست نداریم. ولی اگر به نیكیها كوشیم نتیجهای را در دست خواهیم داشت و از رنجکشی چندان افسوس نخواهیم خورد ، و این یك مایهی سرفرازی برای ما خواهد بود كه در چنان هنگام پرآشوبی به پیشرفت پرداخته چند گامی را بجلو برداشتهایم. من بجای «شادباش» این پیام را میفرستم.
بدانید ای ایرانیان ، ما بدیم كه از جهان بدی میبینیم. در این دستگاه جدایی میان این و آن نیست. خدا یك دسته را برای زبردستی و یك دسته را برای زیردستی نیافریده. این نتیجهی حال و كار خود توده است كه گرفتار گردیده.
بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچارهی دردها كوشیم.
خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.
🔸درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایهی جملگی ، این ناآشنایی بحقایق است.
من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گامهایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.
من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمیشناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم : این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند. دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را بباز كردن یك راهی بكوشیم.
آنان كه بخود مغرورند و این گفتههای ما بآنان سنگین میافتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم».
(بخش 3 از 3)
(بخش سوم)
پیام زیر بنام آغاز سال نو در پرچم نوشته شده و ما چون مینگریم میبینیم حال امروزمان بارها بدتر از آن روز میباشد و سخنان آن اکنون نیز بجاست ، اینست در زیر با اندک کوتاهی میآوریم :
«... با این گرفتاریها ما را جای «شادی» نیست. دعا هم از ما نخواهند پذیرفت. ولی در دست خود ماست كه در این یك سال چند گامی بسوی پیش رویم و بدینسان آن را سال نیكی و فیروزی سازیم.
با این آشفتگیها كه در جهانست ، ... ناگزیر است كه با سختیهایی دچار خواهیم بود. و سال دیگر در چنین روزی اگر پشت سر برگردیم و نگاهی كنیم خواهیم دید یك سال پررنجی را گذرانیدهایم و هیچ نتیجهای در دست نداریم. ولی اگر به نیكیها كوشیم نتیجهای را در دست خواهیم داشت و از رنجکشی چندان افسوس نخواهیم خورد ، و این یك مایهی سرفرازی برای ما خواهد بود كه در چنان هنگام پرآشوبی به پیشرفت پرداخته چند گامی را بجلو برداشتهایم. من بجای «شادباش» این پیام را میفرستم.
بدانید ای ایرانیان ، ما بدیم كه از جهان بدی میبینیم. در این دستگاه جدایی میان این و آن نیست. خدا یك دسته را برای زبردستی و یك دسته را برای زیردستی نیافریده. این نتیجهی حال و كار خود توده است كه گرفتار گردیده.
بیایید در این یك سال بنیكی كوشیم و چند گامی در این راه پیش رویم. بیایید از راهش بچارهی دردها كوشیم.
خواهید گفت : نیكی چیست؟.. میگویم : نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست.
🔸درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست. چون حقایق را نمیدانند از هم پراكندهاند ، در كارها سستند ، بكشور خود علاقه كم دارند ، در برابر حوادث تنها بگله و ناله بس میكنند و در كوشش به تقلیدهای صوری كه از اروپاییان مینمایند امید میبندند ، هر كسی خود را راهنما میشمارد ، هر كسی پیشنهادها میكند. اینها همه نفهمیدن معنی زندگانیست.
نمیگویم : دردهای دیگری نیست ، دردهای دیگر فراوان است. ولی پایهی جملگی ، این ناآشنایی بحقایق است.
من میگویم : بیایید این یك سال را بیاد گرفتن حقایق زندگانی كوشیم ، بیایید یك رشته قواعدی را برای زندگانی بگفتگو گزاریم ، و نیك بدانیم ، و در پیرامون آنها یكدل و یكزبان باشیم. این باشد گامهایی كه در این یك سال پرشور تاریخی بسوی پیش برداریم.
من میدانم بسیاری از این سخن من خواهند رنجید ، و اینكه میگویم نمیدانند و نمیشناسند بغرور آنها خواهد برخورد. ولی حقیقت از میان نخواهد رفت. دوباره میگویم : این توده راه زندگانی را گم كرده. این مردم حقایق زندگانی را نمیدانند. دوباره درخواست میكنم : بیایید این یك سال را بباز كردن یك راهی بكوشیم.
آنان كه بخود مغرورند و این گفتههای ما بآنان سنگین میافتد بركنار مانند. روی سخن ما بآن كسانیست كه از غرور دورند و گرفتاری این توده را دیده و دل پر از درد میدارند. باین غیرتمندانست كه پیام میفرستیم. از آنانست كه چشم همراهی میداریم».
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 2
ادبیات با نثر و با نظم هر دو میتوان بود. کنون ببینیم تفاوت شعر با نثر چیست؟ در اینباره هم سخنان بسیار گفتهاند. کسانی شعر را «نغمهی فرشتگان» میخوانند. کسانی آن را «زبان گلها» میشناسند. دیگرانی زبان طبیعتش مینامند. ولی همهی اینها بیجاست. تفاوت شعر با نثر دو چیز است :
یکی آنکه ما در نثر سخن را سرهم و تودهوار میآوریم ولی در شعر آن را به بخشهای یکسان بخش باید کرد. دیگری آنکه باید میانهی آن بخشها قرینهسازی کرد. بعبارت دیگر تفاوت شعر با نثر تنها از جهت وزن و قافیه میباشد وگرنه هیچ تفاوت دیگری باهم ندارند.
مثلاً این عبارت از قدیم معروف بود : آیین چرخ چنین است که گاهی آدمی را پشت زین مینشاند و گاهی زین بر پشت آدمی میگزارد. شاعر آن جمله را گرفته برخی کلمهها را انداخته و بازمانده را بدو بخش یکسان بخش کرده و برای قرینهسازی کلمهی «درشت» را از خود بر آن افزوده و آن را شعری ساخته بدینسان :
چنین است آیین چرخ درشت
گهی پشت زین و گهی زین به پشت
نتیجهای که از سخن خود تا اینجا برمیداریم آنست که ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
در ایران همهی نارواییها و بیراهیها از اینجا برخاسته که کسانی ادبیات را چیز جداگانه پنداشتهاند و از اینجا بدو خطای بسیار بزرگی دچار گردیدهاند. زیرا از آنجا که شعر و ادبیات را کاری پنداشتهاند پی کار دیگری نرفته خواستهاند از این راه روزی بخورند با آنکه توده بآن کار نیازی نداشته و ارجی نمیگزارده. از اینجا آنان ناگزیر شدهاند که خود را به دربارها ببندند یا بستگی این توانگر و آن توانگر را بپذیرند. از اینجا هم ناگزیر شدهاند که راه چاپلوسی را پیش گیرند و روی مردمی و آزادگی را سیاه سازند.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 2
ادبیات با نثر و با نظم هر دو میتوان بود. کنون ببینیم تفاوت شعر با نثر چیست؟ در اینباره هم سخنان بسیار گفتهاند. کسانی شعر را «نغمهی فرشتگان» میخوانند. کسانی آن را «زبان گلها» میشناسند. دیگرانی زبان طبیعتش مینامند. ولی همهی اینها بیجاست. تفاوت شعر با نثر دو چیز است :
یکی آنکه ما در نثر سخن را سرهم و تودهوار میآوریم ولی در شعر آن را به بخشهای یکسان بخش باید کرد. دیگری آنکه باید میانهی آن بخشها قرینهسازی کرد. بعبارت دیگر تفاوت شعر با نثر تنها از جهت وزن و قافیه میباشد وگرنه هیچ تفاوت دیگری باهم ندارند.
مثلاً این عبارت از قدیم معروف بود : آیین چرخ چنین است که گاهی آدمی را پشت زین مینشاند و گاهی زین بر پشت آدمی میگزارد. شاعر آن جمله را گرفته برخی کلمهها را انداخته و بازمانده را بدو بخش یکسان بخش کرده و برای قرینهسازی کلمهی «درشت» را از خود بر آن افزوده و آن را شعری ساخته بدینسان :
چنین است آیین چرخ درشت
گهی پشت زین و گهی زین به پشت
نتیجهای که از سخن خود تا اینجا برمیداریم آنست که ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
در ایران همهی نارواییها و بیراهیها از اینجا برخاسته که کسانی ادبیات را چیز جداگانه پنداشتهاند و از اینجا بدو خطای بسیار بزرگی دچار گردیدهاند. زیرا از آنجا که شعر و ادبیات را کاری پنداشتهاند پی کار دیگری نرفته خواستهاند از این راه روزی بخورند با آنکه توده بآن کار نیازی نداشته و ارجی نمیگزارده. از اینجا آنان ناگزیر شدهاند که خود را به دربارها ببندند یا بستگی این توانگر و آن توانگر را بپذیرند. از اینجا هم ناگزیر شدهاند که راه چاپلوسی را پیش گیرند و روی مردمی و آزادگی را سیاه سازند.
🔸 ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 7
شوپنهاور میگوید : این که مرد زن خویش را دوست دارد از بهر خوشیهاییست که از زیست با وی دارد. میگویم : راست است. لیکن همهی کارهای آدمی از اینگونه نیست. پس چرا بکارهای دیگرش نمیپردازید؟!..
آنکه از بهر رهایی دیگری تن بسیلاب میسپارد و او را بکناری میرساند و خود را آب از سر میگذرد او را در این کار چه خوشی تواند بود؟!. (1)
ما اینها را روشن ساختهایم : آدمی را دو سرشت است : 1) سرشت تن و جان 2) سرشت روان. از سرشت تن و جان با دیگر جانداران یکسانست و کارهایش نیز از روی (2) این سرشت همه عنوان خودخواهی را دارد ولی از سرشت روانْ پاک[=کاملاً] جداست و کارهایش از روی این سرشت است که با خودخواهی درست نیاید و ما در اینجا یادآوری میکنیم و آن میخواهیم که بگوییم عنوان خودخواهی در همه جا نیست.
این گفتهها از یکسو جدایی آدمی را از جانوران روشن میگرداند و از سوی دیگری یک پایهی سترگی از فلسفهی مادّی را که عنوان خودخواهی باشد برمیاندازد. (3)
ما چون پارسال این گفتگو را دربارهی جان و روان نگاشتیم کسانی بزبان آمدند که پیمان از یکسو فلسفه را نکوهش میکند و از یکسو خود آن فلسفه مینگارد. ولی این سخن بسیار نابجاست. زیرا ما این گفتگو را از فلسفه برنداشتهایم. در هیچ جای فلسفه چنین چیزی نگارش نرفته است. (4)
از آنسوی نکوهشی که ما از فلسفه نوشتیم از روی دشمنی نبود و چنین نمیخواستیم که هرآنچه نام فلسفه دارد بیهوده است. ما آن سخنانی را نکوهش کردیم که از روی گمان و پندار رانده شده. این سخنها که ما دربارهی روان و کارهای آن مینگاریم و آن را از جان جدا میسازیم روشنترین دلیلها را همراه خود دارد. شما نامش را فلسفه یا هرچه میخواهید بگزارید.
اینها از یکسو بسیار ساده است که هر کسی آن را فهمد و از یکسو بسیار استوار است که درخورد هیچ ایرادی نیست.
پابرگیها :
1ـ اشاره بداستانیست که در گفتار «جان و روان» در شمارهی نهم پارسال آورده شده.
2ـ اصل : «آزادی» (غلط چاپی بجای «روی»). ـ ویراینده
3ـ اگر خوانندگان زمینه را روشنتر ازین میخواهند بشمارههای نهم و یازدهم[اصل : دهم] پارسال گفتارهایی که در پیرامون جان و روان نگارش یافته بازگردند.
4ـ از شناختهترین کتابها در این باره یکی از خواجه نصیرالدین توسی است که در مصر چاپ شده. کسانی آن را با نگارشهای ما باهم بسنجند و آن زمان خواهند دانست نگارشهای ما تا چه اندازه ساده و استوار است ، نیز خواهند دانست این راه بروی دیگران باز نبوده.
🔸 تکهی 7
شوپنهاور میگوید : این که مرد زن خویش را دوست دارد از بهر خوشیهاییست که از زیست با وی دارد. میگویم : راست است. لیکن همهی کارهای آدمی از اینگونه نیست. پس چرا بکارهای دیگرش نمیپردازید؟!..
آنکه از بهر رهایی دیگری تن بسیلاب میسپارد و او را بکناری میرساند و خود را آب از سر میگذرد او را در این کار چه خوشی تواند بود؟!. (1)
ما اینها را روشن ساختهایم : آدمی را دو سرشت است : 1) سرشت تن و جان 2) سرشت روان. از سرشت تن و جان با دیگر جانداران یکسانست و کارهایش نیز از روی (2) این سرشت همه عنوان خودخواهی را دارد ولی از سرشت روانْ پاک[=کاملاً] جداست و کارهایش از روی این سرشت است که با خودخواهی درست نیاید و ما در اینجا یادآوری میکنیم و آن میخواهیم که بگوییم عنوان خودخواهی در همه جا نیست.
این گفتهها از یکسو جدایی آدمی را از جانوران روشن میگرداند و از سوی دیگری یک پایهی سترگی از فلسفهی مادّی را که عنوان خودخواهی باشد برمیاندازد. (3)
ما چون پارسال این گفتگو را دربارهی جان و روان نگاشتیم کسانی بزبان آمدند که پیمان از یکسو فلسفه را نکوهش میکند و از یکسو خود آن فلسفه مینگارد. ولی این سخن بسیار نابجاست. زیرا ما این گفتگو را از فلسفه برنداشتهایم. در هیچ جای فلسفه چنین چیزی نگارش نرفته است. (4)
از آنسوی نکوهشی که ما از فلسفه نوشتیم از روی دشمنی نبود و چنین نمیخواستیم که هرآنچه نام فلسفه دارد بیهوده است. ما آن سخنانی را نکوهش کردیم که از روی گمان و پندار رانده شده. این سخنها که ما دربارهی روان و کارهای آن مینگاریم و آن را از جان جدا میسازیم روشنترین دلیلها را همراه خود دارد. شما نامش را فلسفه یا هرچه میخواهید بگزارید.
اینها از یکسو بسیار ساده است که هر کسی آن را فهمد و از یکسو بسیار استوار است که درخورد هیچ ایرادی نیست.
پابرگیها :
1ـ اشاره بداستانیست که در گفتار «جان و روان» در شمارهی نهم پارسال آورده شده.
2ـ اصل : «آزادی» (غلط چاپی بجای «روی»). ـ ویراینده
3ـ اگر خوانندگان زمینه را روشنتر ازین میخواهند بشمارههای نهم و یازدهم[اصل : دهم] پارسال گفتارهایی که در پیرامون جان و روان نگارش یافته بازگردند.
4ـ از شناختهترین کتابها در این باره یکی از خواجه نصیرالدین توسی است که در مصر چاپ شده. کسانی آن را با نگارشهای ما باهم بسنجند و آن زمان خواهند دانست نگارشهای ما تا چه اندازه ساده و استوار است ، نیز خواهند دانست این راه بروی دیگران باز نبوده.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
خراباتیان که بودند و چه میگفتند.pdf
345.8 KB
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟
🖌 احمد کسروی
🔹 ادبی
🖌 احمد کسروی
🔹 ادبی
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 3
از آنسوی چون شعر را کاری میپنداشتهاند دیگر پایبند نیاز و دربایست نشده و هر روز و هر زمان به شعرسرایی برخاستهاند. بهار آمده شعر سروده. پاییز آمده شعر سروده. در عید شعر سروده.
در سوگواری شعر سروده. یکی مرده شعر سروده. یکی زاییده شده شعر سروده. یک روز جیبش پر از پول بوده شعر سروده و جهان را به غلامی خود نپسندیده. روز دیگر جیبش تهی بوده شعر سروده و صد گِله از روزگار نموده. از همینجا کار بیهودهگویی بالا گرفته و معنای درست ادبیات و شعر از میان برخاسته است.
کسانی از شعرا که پی کارهای دیگر رفته و تنها بهنگام نیاز و دربایست زبان بشعر گشاده و سخنانی را برشتهی نظم کشیدهاند جایگاه خود را دارند و هر کسی آنان را گرامی میدارد. ولی اینگونه شاعران بسیار اندکند.
کنون از این سخنان نتیجه گرفته میگویم : شعرهایی که از چند سال پیش در ایران رواج گرفته و ما هر روز در روزنامهها و مجلهها آنها را میخوانیم آیا از ادبیات بشمار میروند؟! این شعرها که نه بهنگام نیاز سروده میشود و نه سودی از آنها بدست میآید آیا با معنایی که ما برای ادبیات نگاشتیم سازگار میآید؟!
جوانی از آنجا که خود را از جرگهی شعرا میشمارد و دربایست خود میپندارد که هفتهای یکبار غزلی بسراید و بروزنامهها بدهد از اینجهت شبانه که بخانه برگشت خود را بگوشهای میکشد بیآنکه نیازی در کار باشد یا معنای پرارجی را در نظر بگیرد تنها بنام آنکه شعرهایی بسراید و از دیگران بازپس نماند هوش و مغز خود را گداخته قافیهپردازی میکند ـ آیا این شعرهای او درخور ارج و بها میباشد؟!
نپندارید که همهی شعرها را میگویم و نیک را از بد جدا نمیسازم. من بارها این موضوع را یادآور شدهام که شعر در ایران پیشرفت بسیار[ی] نموده و ما امروز باید از این جربزهی ایرانیان بهره برداریم. ولی باید زمینه را عوض کرده شعر را از حال کنونی بیرون آوریم.
این شعرها را من از ورق روزنامهای که به پشت جلد کتابی چسبانیده بودند برداشتهام و نمیدانم گویندهی آنها کیست ولی پیداست که پیش از مشروطه سروده شده و چون دوست داشتهام و نمونهای از شعرهای سودمند میباشد در اینجا میآورم که اگر کسی از آقایان ، گویندهی آزادهی آن را میشناسد یادآوری نماید : (1)
بشب پهلو زده بر بالش زر
سحرگه کرده در بر خز ادکن
بساط افکنده گه بر کوه و صحرا
نشاط افزوده گه بر باغ و گلشن
غزل خوانده گهی بر لاله و گل
لغز بسته گهی بر سرو و سوسن
مقابل کرده گه رویی بخورشید
نظیر آورده گه مویی بلادن
به عشرت مولعیم و غافل از چرخ
که دارد سنگها اندر فلاخن
چنین مخمور و مست افتاده تا کی
یکی هم چشم باید باز کردن
نظر انداختن بر گلستانی
که ما را مولد پاکست و موطن
وطن الحق بمعشوقیت اولیست
که هست از دیرگه ما را نشیمن
کدامست این وطن ایران که گردید
بسی شهنامه ز آثارش مدون
خهی بیچارگی و شوربختی
که رفت این دلبر از یاد تو و من
بدین گلشن نداریم آنقدر عشق
که گلخنتاب را باشد بگلخن
اینست نمونهی شعرهای سودمند. همانا این شعرهاست که میتوان ادبیات نامید. در آن زمان که ایرانیان سرگرم کارهای بیجا بودند و هرگز معنای وطنپرستی و ایراندوستی به گوششان نرسیده بود شاعر آزاده ، زبان باز کرده و با سخنان سنجیده و شیوایی ایرانیان را به ایراندوستی خوانده است.
پابرگی :
1ـ به هنگام خواندن ، آقای اورنگ که خود سینهی ایشان گنجینهی اینگونه اشعار گرانبهاست شعرها را شناخته آنها را ازبر داشته و گویندهی آنها را یکی از سخنوران گیلان نام بردند. ولی سپس یکی از دوستان یادآوری کرد که شعرها از قصیدهی شیوا و درازیست که جناب سمیعی در سال 1323 [قمری] سرودهاند و آن زمان در روزنامهی تربیت چاپ شده.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 3
از آنسوی چون شعر را کاری میپنداشتهاند دیگر پایبند نیاز و دربایست نشده و هر روز و هر زمان به شعرسرایی برخاستهاند. بهار آمده شعر سروده. پاییز آمده شعر سروده. در عید شعر سروده.
در سوگواری شعر سروده. یکی مرده شعر سروده. یکی زاییده شده شعر سروده. یک روز جیبش پر از پول بوده شعر سروده و جهان را به غلامی خود نپسندیده. روز دیگر جیبش تهی بوده شعر سروده و صد گِله از روزگار نموده. از همینجا کار بیهودهگویی بالا گرفته و معنای درست ادبیات و شعر از میان برخاسته است.
کسانی از شعرا که پی کارهای دیگر رفته و تنها بهنگام نیاز و دربایست زبان بشعر گشاده و سخنانی را برشتهی نظم کشیدهاند جایگاه خود را دارند و هر کسی آنان را گرامی میدارد. ولی اینگونه شاعران بسیار اندکند.
کنون از این سخنان نتیجه گرفته میگویم : شعرهایی که از چند سال پیش در ایران رواج گرفته و ما هر روز در روزنامهها و مجلهها آنها را میخوانیم آیا از ادبیات بشمار میروند؟! این شعرها که نه بهنگام نیاز سروده میشود و نه سودی از آنها بدست میآید آیا با معنایی که ما برای ادبیات نگاشتیم سازگار میآید؟!
جوانی از آنجا که خود را از جرگهی شعرا میشمارد و دربایست خود میپندارد که هفتهای یکبار غزلی بسراید و بروزنامهها بدهد از اینجهت شبانه که بخانه برگشت خود را بگوشهای میکشد بیآنکه نیازی در کار باشد یا معنای پرارجی را در نظر بگیرد تنها بنام آنکه شعرهایی بسراید و از دیگران بازپس نماند هوش و مغز خود را گداخته قافیهپردازی میکند ـ آیا این شعرهای او درخور ارج و بها میباشد؟!
نپندارید که همهی شعرها را میگویم و نیک را از بد جدا نمیسازم. من بارها این موضوع را یادآور شدهام که شعر در ایران پیشرفت بسیار[ی] نموده و ما امروز باید از این جربزهی ایرانیان بهره برداریم. ولی باید زمینه را عوض کرده شعر را از حال کنونی بیرون آوریم.
این شعرها را من از ورق روزنامهای که به پشت جلد کتابی چسبانیده بودند برداشتهام و نمیدانم گویندهی آنها کیست ولی پیداست که پیش از مشروطه سروده شده و چون دوست داشتهام و نمونهای از شعرهای سودمند میباشد در اینجا میآورم که اگر کسی از آقایان ، گویندهی آزادهی آن را میشناسد یادآوری نماید : (1)
بشب پهلو زده بر بالش زر
سحرگه کرده در بر خز ادکن
بساط افکنده گه بر کوه و صحرا
نشاط افزوده گه بر باغ و گلشن
غزل خوانده گهی بر لاله و گل
لغز بسته گهی بر سرو و سوسن
مقابل کرده گه رویی بخورشید
نظیر آورده گه مویی بلادن
به عشرت مولعیم و غافل از چرخ
که دارد سنگها اندر فلاخن
چنین مخمور و مست افتاده تا کی
یکی هم چشم باید باز کردن
نظر انداختن بر گلستانی
که ما را مولد پاکست و موطن
وطن الحق بمعشوقیت اولیست
که هست از دیرگه ما را نشیمن
کدامست این وطن ایران که گردید
بسی شهنامه ز آثارش مدون
خهی بیچارگی و شوربختی
که رفت این دلبر از یاد تو و من
بدین گلشن نداریم آنقدر عشق
که گلخنتاب را باشد بگلخن
اینست نمونهی شعرهای سودمند. همانا این شعرهاست که میتوان ادبیات نامید. در آن زمان که ایرانیان سرگرم کارهای بیجا بودند و هرگز معنای وطنپرستی و ایراندوستی به گوششان نرسیده بود شاعر آزاده ، زبان باز کرده و با سخنان سنجیده و شیوایی ایرانیان را به ایراندوستی خوانده است.
پابرگی :
1ـ به هنگام خواندن ، آقای اورنگ که خود سینهی ایشان گنجینهی اینگونه اشعار گرانبهاست شعرها را شناخته آنها را ازبر داشته و گویندهی آنها را یکی از سخنوران گیلان نام بردند. ولی سپس یکی از دوستان یادآوری کرد که شعرها از قصیدهی شیوا و درازیست که جناب سمیعی در سال 1323 [قمری] سرودهاند و آن زمان در روزنامهی تربیت چاپ شده.
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 8
فلسفهی مادّی میگوید : جهان جز مادّه و نمایشهای آن نیست و سرچشمهی همهی جنبشها خودخواهی است. ما میگوییم : همین یکی درست نیست. ما در آدمی و در یک رشته کارهای او جز این را مییابیم.
راست گفتهاند : «آدمی جهان کوچکی است». ما میتوانیم از شناختن این پی بشناختن جهان بزرگ بریم. این در بسیار جاهاست که از شناختن کوچک پی بشناختن بزرگ میبرند. آن که گفته : «خودت را بشناس تا خدایت را شناسی» بیجا نگفته. گام نخست شناختن خویشتن میباشد. بیهوده نیست ما نیز آدمی و کارهای او را به رخ پیروان فلسفهی مادّی میکشیم و چنین میخواهیم بیراهی آنان بازنماییم.
اگرچه این اندازه بس نیست و باید از خود جهان بزرگ گفتگو کرد و آخرین نتیجه را دربارهی آن گرفت. ما نیز باین اندازه بسنده نخواهیم کرد و در اینجا آن میخواهیم که رخنه ببنیاد فلسفهی مادّی انداخته و با یک دلیل بس سادهای یک گوشهی آن را ویران سازیم و با این کار بخوانندگان دل دهیم. این سخنان که سالهاست در جهان پراکنده شده در بسیاری از دلها سخت جایگیر گردیده و کسانی آنها را گفتههای بس استواری میپندارند و باندیشهی دیگری دلیری نمیکنند.
ما میگوییم اینان داستان خودخواهی را که شوپنهاور و دیگران دستاویز گفتههای خود دارند نیک بیندیشند و نگارشهای ما را در این باره به دل سپارند و جداییای که ما میانهی جان و روان میگزاریم درست بسنجند و معنایی را که به خرد میدهیم نیک دریابند. اگر گفتههای ما را میپذیرند باید خَستُوان باشند که فلسفهی مادّی بسیار بیراه رفته است و خود را آماده سازند که در زمینهی جهان بزرگ نیز بیراهی اینان را دریابند. اگر گفتههای ما را نمیپذیرند بگویند چه ایرادی توانند گرفت؟!..
ما در نگارشهای خود تنها بآن بسنده نمیکنیم که چیزهایی بنگاریم و درگذریم و براین میکوشیم که با خوانندگان همراهی نموده گام بگام پیش رویم. ما همیخواهیم این اندیشههای پراکندهی بیراه که دلها را فراگرفته همه را بشکافیم و برکنار رانیم و از میان آنها راهی بسوی راستیها باز کنیم و برآنیم که این راه را همپای خوانندگان گام بگام پیماییم. ما بیش از همه با دلها کار داریم و برآنیم که آنها را تکان دهیم.
ما میدانیم این گفتهها بر کسانی دلنشین نخواهد بود. یک سخن در آغازِ شنیدن درست روشن نگردد و بفهمها آشنا ننماید. ولی شنونده چون بیندیشد و با خرد آزاد داوری کند آن زمانست که نیک آشنا گردد و در دل جایش دهد. با این کسانست که ما گفتگو داریم.
ما کسانی را میشناسیم هر سخنی را که میشنوند ناسنجیده و نافهمیده بپاسخ برخیزند و خردهگیری نمایند. اینان آن نادانان خودفروشند که ما بارها از آنان گِله نوشتهایم و همیشه از ایشان بیزاریم. اینان را سزا آن بس که با درد خود بمانند و روی چاره نبینند. درماندگانی که به هر زمینهای درآیند درمانند و سرگشتگانی که خودشان هم نمیدانند چه میخواهند و درپی چه هستند. بیبهرگانی که جز خودنمایی و سخنبافی در اینجا و آنجا بهره از خوشیهای زندگی ندارند. اینانند که چون چهار تن در یک جا گرد آیند به هر گفتگویی که پردازند کشاکش کنند و پیکار نمایند.
یک دسته نیز این بیراهی را پیش گرفتهاند که آنچه را از نوشتههای ما بسود خود مییابند با شور و شادی میگیرند و در اینجا و آنجا میخوانند و بخود میبالند و در راه خود دلیرتر میگردند و آنچه را که نه بسود خود میبینند نادیده میانگارند و یا از در ستیزه درمیآیند.
🔸 تکهی 8
فلسفهی مادّی میگوید : جهان جز مادّه و نمایشهای آن نیست و سرچشمهی همهی جنبشها خودخواهی است. ما میگوییم : همین یکی درست نیست. ما در آدمی و در یک رشته کارهای او جز این را مییابیم.
راست گفتهاند : «آدمی جهان کوچکی است». ما میتوانیم از شناختن این پی بشناختن جهان بزرگ بریم. این در بسیار جاهاست که از شناختن کوچک پی بشناختن بزرگ میبرند. آن که گفته : «خودت را بشناس تا خدایت را شناسی» بیجا نگفته. گام نخست شناختن خویشتن میباشد. بیهوده نیست ما نیز آدمی و کارهای او را به رخ پیروان فلسفهی مادّی میکشیم و چنین میخواهیم بیراهی آنان بازنماییم.
اگرچه این اندازه بس نیست و باید از خود جهان بزرگ گفتگو کرد و آخرین نتیجه را دربارهی آن گرفت. ما نیز باین اندازه بسنده نخواهیم کرد و در اینجا آن میخواهیم که رخنه ببنیاد فلسفهی مادّی انداخته و با یک دلیل بس سادهای یک گوشهی آن را ویران سازیم و با این کار بخوانندگان دل دهیم. این سخنان که سالهاست در جهان پراکنده شده در بسیاری از دلها سخت جایگیر گردیده و کسانی آنها را گفتههای بس استواری میپندارند و باندیشهی دیگری دلیری نمیکنند.
ما میگوییم اینان داستان خودخواهی را که شوپنهاور و دیگران دستاویز گفتههای خود دارند نیک بیندیشند و نگارشهای ما را در این باره به دل سپارند و جداییای که ما میانهی جان و روان میگزاریم درست بسنجند و معنایی را که به خرد میدهیم نیک دریابند. اگر گفتههای ما را میپذیرند باید خَستُوان باشند که فلسفهی مادّی بسیار بیراه رفته است و خود را آماده سازند که در زمینهی جهان بزرگ نیز بیراهی اینان را دریابند. اگر گفتههای ما را نمیپذیرند بگویند چه ایرادی توانند گرفت؟!..
ما در نگارشهای خود تنها بآن بسنده نمیکنیم که چیزهایی بنگاریم و درگذریم و براین میکوشیم که با خوانندگان همراهی نموده گام بگام پیش رویم. ما همیخواهیم این اندیشههای پراکندهی بیراه که دلها را فراگرفته همه را بشکافیم و برکنار رانیم و از میان آنها راهی بسوی راستیها باز کنیم و برآنیم که این راه را همپای خوانندگان گام بگام پیماییم. ما بیش از همه با دلها کار داریم و برآنیم که آنها را تکان دهیم.
ما میدانیم این گفتهها بر کسانی دلنشین نخواهد بود. یک سخن در آغازِ شنیدن درست روشن نگردد و بفهمها آشنا ننماید. ولی شنونده چون بیندیشد و با خرد آزاد داوری کند آن زمانست که نیک آشنا گردد و در دل جایش دهد. با این کسانست که ما گفتگو داریم.
ما کسانی را میشناسیم هر سخنی را که میشنوند ناسنجیده و نافهمیده بپاسخ برخیزند و خردهگیری نمایند. اینان آن نادانان خودفروشند که ما بارها از آنان گِله نوشتهایم و همیشه از ایشان بیزاریم. اینان را سزا آن بس که با درد خود بمانند و روی چاره نبینند. درماندگانی که به هر زمینهای درآیند درمانند و سرگشتگانی که خودشان هم نمیدانند چه میخواهند و درپی چه هستند. بیبهرگانی که جز خودنمایی و سخنبافی در اینجا و آنجا بهره از خوشیهای زندگی ندارند. اینانند که چون چهار تن در یک جا گرد آیند به هر گفتگویی که پردازند کشاکش کنند و پیکار نمایند.
یک دسته نیز این بیراهی را پیش گرفتهاند که آنچه را از نوشتههای ما بسود خود مییابند با شور و شادی میگیرند و در اینجا و آنجا میخوانند و بخود میبالند و در راه خود دلیرتر میگردند و آنچه را که نه بسود خود میبینند نادیده میانگارند و یا از در ستیزه درمیآیند.
پاکدینی ـ احمد کسروی pinned «✴️ نسخهی تازهی کتاب «زندگانی من» 🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان. بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است. 🔸این آزموده شده : رفتار درست از پند آموزندهترست. 🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان…»
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 4
ولی چه میتوان گفت بشعرهایی که هر روز در روزنامهها چاپ میشود و ما چون آنها را میخوانیم جز سخنان بیهودهای نمییابیم. من از شعرهایی که میخوانم کمتر یکی را بیاد خود میسپارم ولی چون میخواستم یادداشتی برای این گفتار تهیه نمایم از یاد خود چند شعری را یادداشت نمودم و اینست که برای نمونه در اینجا یکایک میخوانم ولی منظورم جز مثال نمیباشد و با گویندگان آنها سروکار ندارم و آنان را با نام و نشان نمیشناسم.
میگوید :
با یک دو شیشه مِی که اگر جرعهای از آن
نوشد گدای شهر شود شاه نیکبخت
آیا این شعر در ستایش مِی است یا در نکوهش شاهانست یا برای وادار کردن گدایان به مِیخواریست؟!
آیا براستی مِی این چنانست که گدایی اگر آن را خورد شاه میشود؟! من نمیگویم : دین پاک اسلام بادهخواری را حرام کرده. نمیگویم : طب امروزی آبروی باده را بباد داده. از همهی اینها چشم پوشیده میگویم : باده یک چیز سودمند و خوب ولی آیا رواست که شعرای ایران دیوانها در ستایش یک چیز بپردازند و باز سیر نشوند؟! آیا چه سودی از این ستایشها بدست خواهد آمد؟! آیا این شعر بایستی جزو ادبیات ایران باشد یا سرجملهی اعلانات میکدهها برود؟!
میگوید :
گر قطع کنی پای مرا از سر زانو
با سر به سرِ راه تو آیم بگدایی
بهبه چه هنرنمایی[ای] شده؟! چه صنعت بدیعی بکار رفته؟! ولی در کشوری همچو ایران که دختران ماهروی دلارا بفراوانی یافت میشود و با اندک مؤنه میتوان یکی از آنان را برشتهی زناشویی کشید و خانه بیاراست آیا رواست که شاعر در برابر دلبر پنداری چندین زبونی کند و جملهای را که دل هر کسی از شنیدن آن بلرزه میافتد بر زبان براند؟! آیا از این شعر چه سودی را میتوان در دست داشت که ما آن را از ادبیات بشماریم؟! کسانی که خود را زیر پا بگزارند خدا بر آنان نخواهد بخشود. کسی که چنین اندیشهی دلگدازی را بخیره بر زبان راند چه بسا که روزگار او را گرفتار اندیشهی خود سازد.
میگوید :
گذری کن بسر تربت محمود و ببین
که چهسان بر لب او ذکر ایاز است هنوز!
دریغا پادشاه ترکی غلام ترکی داشته و سخنی دربارهی آنان گفته شده که نمیدانیم راست یا دروغ بوده بهر حال روزگار آن را کهنه گردانیده. ولی شعرای ایران هر زمان یاد آن را تازه میگردانند. کسی نمیپرسد آیا معنی شعر و ادبیات تکرار این افسانههای زشت میباشد؟!
میگوید :
لیلیا شرمت بود تو خفته در آغوش یار
باوفا مجنون بکوه و دشت و هامون در بدر
بیچاره شاعر میپندارد راستی را لیلی هنوز زنده است و مجنون هنوز آواره میگردد و بحال او دلسوزی میکند. داستانی در عربستان در هزار سال پیش رویداده که شاید هم دروغ بوده شعرای ایران تاکنون پنجاه مثنوی دربارهی آن سرودهاند و پنجاه هزار مغز را هدر ساختهاند و باز دست از آن برنمیدارند. شما اگر امروز بمصر بروید و در آنجا نام لیلی یا مجنون را ببرید کسی نخواهد شناخت و اگر بر مجنون نوحهسرایی کنید شاید دیوانهتان پنداشته بدارالمجانین [=تیمارستان] خواهند برد. ولی در ایران هی لیلی و مجنون هی لیلی مجنون!
سرزمینی که صدها دلیران و پهلوانان از آن برخاسته که میتوان از داستان هر یکی کتابی پدید آورد شعرا همهی آنها را کنار گزاردهاند و همهی عمر را با یاد لیلی و مجنون و اسکندر و خضر و وامق و عذرا و محمود و ایاز و مانند آنها هدر میسازند! دریغ صد دریغ!
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 4
ولی چه میتوان گفت بشعرهایی که هر روز در روزنامهها چاپ میشود و ما چون آنها را میخوانیم جز سخنان بیهودهای نمییابیم. من از شعرهایی که میخوانم کمتر یکی را بیاد خود میسپارم ولی چون میخواستم یادداشتی برای این گفتار تهیه نمایم از یاد خود چند شعری را یادداشت نمودم و اینست که برای نمونه در اینجا یکایک میخوانم ولی منظورم جز مثال نمیباشد و با گویندگان آنها سروکار ندارم و آنان را با نام و نشان نمیشناسم.
میگوید :
با یک دو شیشه مِی که اگر جرعهای از آن
نوشد گدای شهر شود شاه نیکبخت
آیا این شعر در ستایش مِی است یا در نکوهش شاهانست یا برای وادار کردن گدایان به مِیخواریست؟!
آیا براستی مِی این چنانست که گدایی اگر آن را خورد شاه میشود؟! من نمیگویم : دین پاک اسلام بادهخواری را حرام کرده. نمیگویم : طب امروزی آبروی باده را بباد داده. از همهی اینها چشم پوشیده میگویم : باده یک چیز سودمند و خوب ولی آیا رواست که شعرای ایران دیوانها در ستایش یک چیز بپردازند و باز سیر نشوند؟! آیا چه سودی از این ستایشها بدست خواهد آمد؟! آیا این شعر بایستی جزو ادبیات ایران باشد یا سرجملهی اعلانات میکدهها برود؟!
میگوید :
گر قطع کنی پای مرا از سر زانو
با سر به سرِ راه تو آیم بگدایی
بهبه چه هنرنمایی[ای] شده؟! چه صنعت بدیعی بکار رفته؟! ولی در کشوری همچو ایران که دختران ماهروی دلارا بفراوانی یافت میشود و با اندک مؤنه میتوان یکی از آنان را برشتهی زناشویی کشید و خانه بیاراست آیا رواست که شاعر در برابر دلبر پنداری چندین زبونی کند و جملهای را که دل هر کسی از شنیدن آن بلرزه میافتد بر زبان براند؟! آیا از این شعر چه سودی را میتوان در دست داشت که ما آن را از ادبیات بشماریم؟! کسانی که خود را زیر پا بگزارند خدا بر آنان نخواهد بخشود. کسی که چنین اندیشهی دلگدازی را بخیره بر زبان راند چه بسا که روزگار او را گرفتار اندیشهی خود سازد.
میگوید :
گذری کن بسر تربت محمود و ببین
که چهسان بر لب او ذکر ایاز است هنوز!
دریغا پادشاه ترکی غلام ترکی داشته و سخنی دربارهی آنان گفته شده که نمیدانیم راست یا دروغ بوده بهر حال روزگار آن را کهنه گردانیده. ولی شعرای ایران هر زمان یاد آن را تازه میگردانند. کسی نمیپرسد آیا معنی شعر و ادبیات تکرار این افسانههای زشت میباشد؟!
میگوید :
لیلیا شرمت بود تو خفته در آغوش یار
باوفا مجنون بکوه و دشت و هامون در بدر
بیچاره شاعر میپندارد راستی را لیلی هنوز زنده است و مجنون هنوز آواره میگردد و بحال او دلسوزی میکند. داستانی در عربستان در هزار سال پیش رویداده که شاید هم دروغ بوده شعرای ایران تاکنون پنجاه مثنوی دربارهی آن سرودهاند و پنجاه هزار مغز را هدر ساختهاند و باز دست از آن برنمیدارند. شما اگر امروز بمصر بروید و در آنجا نام لیلی یا مجنون را ببرید کسی نخواهد شناخت و اگر بر مجنون نوحهسرایی کنید شاید دیوانهتان پنداشته بدارالمجانین [=تیمارستان] خواهند برد. ولی در ایران هی لیلی و مجنون هی لیلی مجنون!
سرزمینی که صدها دلیران و پهلوانان از آن برخاسته که میتوان از داستان هر یکی کتابی پدید آورد شعرا همهی آنها را کنار گزاردهاند و همهی عمر را با یاد لیلی و مجنون و اسکندر و خضر و وامق و عذرا و محمود و ایاز و مانند آنها هدر میسازند! دریغ صد دریغ!
⭐️ سرزمینی که صدها دلیران و پهلوانان از آن برخاسته که میتوان از داستان هر یکی کتابی پدید آورد شعرا همهی آنها را کنار گزاردهاند و همهی عمر را با یاد لیلی و مجنون و اسکندر و خضر و وامق و عذرا و محمود و ایاز و مانند آنها هدر میسازند! دریغ صد دریغ!
👈 کانال پاکدینی (احمد کسروی)
👈 کانال پاکدینی (احمد کسروی)
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 9
این گفتارها که ما در پیرامون دین مینگاریم و باستواری بنیاد آن میکوشیم همه از بهر آن میکنیم که راستیها روشن گردد و راه خداشناسی پاک شود و گمراهی و پندارپرستی از جهان برافتد و اندیشههای پراکنده از میان برخیزد ـ این خواست ماست. ولی میبینیم کسانی از آلودگان به پندارپرستی که خود را دیندار میشناسند این گفتارهای ما را بسود خود میانگارند و آنها را با شور و شادمانی میخوانند و به پشتیبانی اینها در گمراهیهای خود پافشارتر میگردند. از آنسوی آنچه ما در نکوهش پندارهای بیخردانه مینگاریم نادیده میانگارند. گاهی نیز گِله آغاز میکنند و یا از در ستیزه درمیآیند. این بدترین نادانیست که اینان مینمایند.
گفتههای ما در پیمان همه بهم پیوسته. کسانی یا باید همه را بپذیرند و یا از همه چشم پوشند. ما هرچه میگوییم دلیل آن را نیز یاد میکنیم و هرگز بسخن ناسنجیدهای نمیپردازیم. کسانی اگر در جستجوی راستی هستند باید همه را بپذیرند. و اگر نیستند و خودشان خواستهای دیگری در دل دارند آنان را خواندن پیمان نارواست.
یک دستهی دیگری که سخنفروشی را پیشهی خود دارند و از این راه نان میخورند و پول میاندوزند ـ میگویند و مینویسند و مزد میگیرند ـ اینان نیز گفتههای ما را تاراج میکنند و چنانکه در جای دیگری گله نوشتهایم هر کدام را با دستبردهایی در اینجا و آنجا بنام خود بازگویند و همچون نادانی که یک پارچهی زیبای نوینی را بر رخت کهنه و چرکینی پینه زند سخنان ما را با اندیشههای درهم و رسوای خود بهم درمیآمیزند! دریغا از نادانی!
یک دستهی دیگری خود را با ما آشنا میسازند و هر کدام آرزوی دیگری دارند. یکی اگر گفتاری در سالهای پیش سروده و در آن نام دین برده امروز به رخ ما میکشد و چشم میدارد آن را در پیمان چاپ نماییم. دیگری هرگاه شعرهایی سروده و پس از صد یاوهبافی در یک گوشهی آن یادی از خدا کرده آن را نیکی بجای ما میشمارد و امید میدارد ما نیز ستایش ازو بنگاریم.
اینان همه بیماران و همه گرفتارانند و ما از همهی آنان بیزاریم. بار دیگر میگوییم : ما درپی کسانی هستیم که درپی راستیها باشند و جز جستجوی رستگاری نکنند. ما بارها نوشتیم : در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی راستیپرستی است. از رشک و کینه و خودفروشی و سودجویی جز درماندگی برنخیزد. کسانی اگر دل پاک دارند باید درس از طبیعت یاد گیرند : چشمههایی که در کوهسارها پدید آید و هر کدام راه دیگری پیش گیرد بیش از آن نتواند که هر کدام چندگاهی روان گردد و در زمین فرورود و نشانی از آن پدیدار نگردد. ولی چشمههایی که رویهم ریزد و بهم پیوندد رودی گردد و صد سود دهد.
🔸 تکهی 9
این گفتارها که ما در پیرامون دین مینگاریم و باستواری بنیاد آن میکوشیم همه از بهر آن میکنیم که راستیها روشن گردد و راه خداشناسی پاک شود و گمراهی و پندارپرستی از جهان برافتد و اندیشههای پراکنده از میان برخیزد ـ این خواست ماست. ولی میبینیم کسانی از آلودگان به پندارپرستی که خود را دیندار میشناسند این گفتارهای ما را بسود خود میانگارند و آنها را با شور و شادمانی میخوانند و به پشتیبانی اینها در گمراهیهای خود پافشارتر میگردند. از آنسوی آنچه ما در نکوهش پندارهای بیخردانه مینگاریم نادیده میانگارند. گاهی نیز گِله آغاز میکنند و یا از در ستیزه درمیآیند. این بدترین نادانیست که اینان مینمایند.
گفتههای ما در پیمان همه بهم پیوسته. کسانی یا باید همه را بپذیرند و یا از همه چشم پوشند. ما هرچه میگوییم دلیل آن را نیز یاد میکنیم و هرگز بسخن ناسنجیدهای نمیپردازیم. کسانی اگر در جستجوی راستی هستند باید همه را بپذیرند. و اگر نیستند و خودشان خواستهای دیگری در دل دارند آنان را خواندن پیمان نارواست.
یک دستهی دیگری که سخنفروشی را پیشهی خود دارند و از این راه نان میخورند و پول میاندوزند ـ میگویند و مینویسند و مزد میگیرند ـ اینان نیز گفتههای ما را تاراج میکنند و چنانکه در جای دیگری گله نوشتهایم هر کدام را با دستبردهایی در اینجا و آنجا بنام خود بازگویند و همچون نادانی که یک پارچهی زیبای نوینی را بر رخت کهنه و چرکینی پینه زند سخنان ما را با اندیشههای درهم و رسوای خود بهم درمیآمیزند! دریغا از نادانی!
یک دستهی دیگری خود را با ما آشنا میسازند و هر کدام آرزوی دیگری دارند. یکی اگر گفتاری در سالهای پیش سروده و در آن نام دین برده امروز به رخ ما میکشد و چشم میدارد آن را در پیمان چاپ نماییم. دیگری هرگاه شعرهایی سروده و پس از صد یاوهبافی در یک گوشهی آن یادی از خدا کرده آن را نیکی بجای ما میشمارد و امید میدارد ما نیز ستایش ازو بنگاریم.
اینان همه بیماران و همه گرفتارانند و ما از همهی آنان بیزاریم. بار دیگر میگوییم : ما درپی کسانی هستیم که درپی راستیها باشند و جز جستجوی رستگاری نکنند. ما بارها نوشتیم : در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی راستیپرستی است. از رشک و کینه و خودفروشی و سودجویی جز درماندگی برنخیزد. کسانی اگر دل پاک دارند باید درس از طبیعت یاد گیرند : چشمههایی که در کوهسارها پدید آید و هر کدام راه دیگری پیش گیرد بیش از آن نتواند که هر کدام چندگاهی روان گردد و در زمین فرورود و نشانی از آن پدیدار نگردد. ولی چشمههایی که رویهم ریزد و بهم پیوندد رودی گردد و صد سود دهد.
⭐️ ما درپی کسانی هستیم که درپی راستیها باشند و جز جستجوی رستگاری نکنند. ما بارها نوشتیم : در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی راستیپرستی است. از رشک و کینه و خودفروشی و سودجویی جز درماندگی برنخیزد. کسانی اگر دل پاک دارند باید درس از طبیعت یاد گیرند : چشمههایی که در کوهسارها پدید آید و هر کدام راه دیگری پیش گیرد بیش از آن نتواند که هر کدام چندگاهی روان گردد و در زمین فرورود و نشانی از آن پدیدار نگردد. ولی چشمههایی که رویهم ریزد و بهم پیوندد رودی گردد و صد سود دهد.
👈 کانال پاکدینی (احمد کسروی)
👈 کانال پاکدینی (احمد کسروی)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
پندارها.pdf
642.3 KB
🔸 پندارها
🖌 احمد کسروی
🌟 پیشگویی و فالگیری و رمل و ستارهشماری و کفبینی و چهرهبینی و جادوگری و افسونگری و شعبدهبازی و دعانویسی و جنگیری و گفتگو با مردگان و مُروا و مُرغُوا و مانند اینها همه کارهای زیانمند و بیرون از آیین سپهر[=طبیعت] است ، و چون سرچشمهی آنها پندار[=خیال] میباشد همه را در اینجا زیر عنوان «پندارها» گرد آوردهایم ولی چون از روی چِبود[=ماهیت] بچند رشته است ما هر رشته را جدا گرفته در گفتار جداگانه سخن خواهیم راند. (کسروی)
🖌 احمد کسروی
🌟 پیشگویی و فالگیری و رمل و ستارهشماری و کفبینی و چهرهبینی و جادوگری و افسونگری و شعبدهبازی و دعانویسی و جنگیری و گفتگو با مردگان و مُروا و مُرغُوا و مانند اینها همه کارهای زیانمند و بیرون از آیین سپهر[=طبیعت] است ، و چون سرچشمهی آنها پندار[=خیال] میباشد همه را در اینجا زیر عنوان «پندارها» گرد آوردهایم ولی چون از روی چِبود[=ماهیت] بچند رشته است ما هر رشته را جدا گرفته در گفتار جداگانه سخن خواهیم راند. (کسروی)
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 5
خواهید گفت اینها ادبیات نیست. ما کی اینها را از ادبیات میشماریم؟
میگویم : اگر اینها ادبیات نیست و شما آنها را از ادبیات نمیشمارید برای چه بجلوگیری نمیپردازید؟ مگر این جوانان که عمرشان در این راه هدر میشود جوانان این کشور نیستند؟ برادران شما نیستند؟ مگر اینان نیستند که پس از ده و بیست سال که من و شما از اینجهان رخت بربستهایم اینان سررشتهدار کارها خواهند بود؟! پس چگونه میگزارید امروز استعداد جوانی خود را در راه این بیهودهگوییها هدر کنند و فردا همگی ابله و فرسودهخِرد در یک گوشهای بیفتند؟! مگر میتوان انکار کرد که بیهودهگویی خِرد را تباه میسازد و هوش را میفرساید؟!
کسی چه میداند که در ایران اگر از هزار سال پیش دستگاه شعر با این ترتیب گسترده نبود امروز ایران در آسیا جایگاه ایتالیا را داشت در اروپا و امروز درفش ایران بر روی سراسر آسیا سایه میگسترد! مگر انکار میکنید که حوادث جهان معلول یکدیگر است و یک مردمی که به پستی میافتد و بدبختی گریبان ایشان را میگیرد علت آن همانا بیهودهکاریها و بیخردیهاست که در میان خود ایشان پدید میآید؟
من انکار ندارم که دولت امروزی ، ایران را نیرومند گردانیده و امیدوارم این نیرومندی روزافزون خواهد بود. ولی فراموش نباید کرد که تودهای که فرسوده و بیکاره باشد دولت هم از کوششهای خود نتیجهی درستی نخواهد برداشت. تودهی فرسوده و بیکاره تن بیجانی را میماند که هر کس از راه بردن آن درمیماند و اگر چند گامی آن را به دوش کشیده پیش برد سرانجام ناگزیر گردیده روی زمینش میاندازد.
شما مرا یک ایرانی نشمارید. من در بیگانگیِ خود بنام دلسوزی داد زده میگویم : ای ایرانیان از این بیهودهکاریها دست بردارید. میگویم : ای جوانان مغز و هوش خود را بیش از این در راه بیهودهگویی فرسوده نگردانید!
آن شعرها که شما میسرایید هزار بیت آنها ارزش صد دینار ندارد و هرگز فریب آن نخورید که روزنامههایی برای پر کردن ستونهای خود آنها را چاپ میکنند. دوباره میگویم که این کار شما خیانتی است که بخودتان و بکشورتان روا میدارید.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 5
خواهید گفت اینها ادبیات نیست. ما کی اینها را از ادبیات میشماریم؟
میگویم : اگر اینها ادبیات نیست و شما آنها را از ادبیات نمیشمارید برای چه بجلوگیری نمیپردازید؟ مگر این جوانان که عمرشان در این راه هدر میشود جوانان این کشور نیستند؟ برادران شما نیستند؟ مگر اینان نیستند که پس از ده و بیست سال که من و شما از اینجهان رخت بربستهایم اینان سررشتهدار کارها خواهند بود؟! پس چگونه میگزارید امروز استعداد جوانی خود را در راه این بیهودهگوییها هدر کنند و فردا همگی ابله و فرسودهخِرد در یک گوشهای بیفتند؟! مگر میتوان انکار کرد که بیهودهگویی خِرد را تباه میسازد و هوش را میفرساید؟!
کسی چه میداند که در ایران اگر از هزار سال پیش دستگاه شعر با این ترتیب گسترده نبود امروز ایران در آسیا جایگاه ایتالیا را داشت در اروپا و امروز درفش ایران بر روی سراسر آسیا سایه میگسترد! مگر انکار میکنید که حوادث جهان معلول یکدیگر است و یک مردمی که به پستی میافتد و بدبختی گریبان ایشان را میگیرد علت آن همانا بیهودهکاریها و بیخردیهاست که در میان خود ایشان پدید میآید؟
من انکار ندارم که دولت امروزی ، ایران را نیرومند گردانیده و امیدوارم این نیرومندی روزافزون خواهد بود. ولی فراموش نباید کرد که تودهای که فرسوده و بیکاره باشد دولت هم از کوششهای خود نتیجهی درستی نخواهد برداشت. تودهی فرسوده و بیکاره تن بیجانی را میماند که هر کس از راه بردن آن درمیماند و اگر چند گامی آن را به دوش کشیده پیش برد سرانجام ناگزیر گردیده روی زمینش میاندازد.
شما مرا یک ایرانی نشمارید. من در بیگانگیِ خود بنام دلسوزی داد زده میگویم : ای ایرانیان از این بیهودهکاریها دست بردارید. میگویم : ای جوانان مغز و هوش خود را بیش از این در راه بیهودهگویی فرسوده نگردانید!
آن شعرها که شما میسرایید هزار بیت آنها ارزش صد دینار ندارد و هرگز فریب آن نخورید که روزنامههایی برای پر کردن ستونهای خود آنها را چاپ میکنند. دوباره میگویم که این کار شما خیانتی است که بخودتان و بکشورتان روا میدارید.
⭐️ تودهای که فرسوده و بیکاره باشد دولت هم از کوششهای خود نتیجهی درستی نخواهد برداشت. تودهی فرسوده و بیکاره تن بیجانی را میماند که هر کس از راه بردن آن درمیماند و اگر چند گامی آن را به دوش کشیده پیش برد سرانجام ناگزیر گردیده روی زمینش میاندازد.
سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
سخنرانی کسروی در انجمن ادبی