🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 2
ادبیات با نثر و با نظم هر دو میتوان بود. کنون ببینیم تفاوت شعر با نثر چیست؟ در اینباره هم سخنان بسیار گفتهاند. کسانی شعر را «نغمهی فرشتگان» میخوانند. کسانی آن را «زبان گلها» میشناسند. دیگرانی زبان طبیعتش مینامند. ولی همهی اینها بیجاست. تفاوت شعر با نثر دو چیز است :
یکی آنکه ما در نثر سخن را سرهم و تودهوار میآوریم ولی در شعر آن را به بخشهای یکسان بخش باید کرد. دیگری آنکه باید میانهی آن بخشها قرینهسازی کرد. بعبارت دیگر تفاوت شعر با نثر تنها از جهت وزن و قافیه میباشد وگرنه هیچ تفاوت دیگری باهم ندارند.
مثلاً این عبارت از قدیم معروف بود : آیین چرخ چنین است که گاهی آدمی را پشت زین مینشاند و گاهی زین بر پشت آدمی میگزارد. شاعر آن جمله را گرفته برخی کلمهها را انداخته و بازمانده را بدو بخش یکسان بخش کرده و برای قرینهسازی کلمهی «درشت» را از خود بر آن افزوده و آن را شعری ساخته بدینسان :
چنین است آیین چرخ درشت
گهی پشت زین و گهی زین به پشت
نتیجهای که از سخن خود تا اینجا برمیداریم آنست که ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
در ایران همهی نارواییها و بیراهیها از اینجا برخاسته که کسانی ادبیات را چیز جداگانه پنداشتهاند و از اینجا بدو خطای بسیار بزرگی دچار گردیدهاند. زیرا از آنجا که شعر و ادبیات را کاری پنداشتهاند پی کار دیگری نرفته خواستهاند از این راه روزی بخورند با آنکه توده بآن کار نیازی نداشته و ارجی نمیگزارده. از اینجا آنان ناگزیر شدهاند که خود را به دربارها ببندند یا بستگی این توانگر و آن توانگر را بپذیرند. از اینجا هم ناگزیر شدهاند که راه چاپلوسی را پیش گیرند و روی مردمی و آزادگی را سیاه سازند.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 2
ادبیات با نثر و با نظم هر دو میتوان بود. کنون ببینیم تفاوت شعر با نثر چیست؟ در اینباره هم سخنان بسیار گفتهاند. کسانی شعر را «نغمهی فرشتگان» میخوانند. کسانی آن را «زبان گلها» میشناسند. دیگرانی زبان طبیعتش مینامند. ولی همهی اینها بیجاست. تفاوت شعر با نثر دو چیز است :
یکی آنکه ما در نثر سخن را سرهم و تودهوار میآوریم ولی در شعر آن را به بخشهای یکسان بخش باید کرد. دیگری آنکه باید میانهی آن بخشها قرینهسازی کرد. بعبارت دیگر تفاوت شعر با نثر تنها از جهت وزن و قافیه میباشد وگرنه هیچ تفاوت دیگری باهم ندارند.
مثلاً این عبارت از قدیم معروف بود : آیین چرخ چنین است که گاهی آدمی را پشت زین مینشاند و گاهی زین بر پشت آدمی میگزارد. شاعر آن جمله را گرفته برخی کلمهها را انداخته و بازمانده را بدو بخش یکسان بخش کرده و برای قرینهسازی کلمهی «درشت» را از خود بر آن افزوده و آن را شعری ساخته بدینسان :
چنین است آیین چرخ درشت
گهی پشت زین و گهی زین به پشت
نتیجهای که از سخن خود تا اینجا برمیداریم آنست که ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
در ایران همهی نارواییها و بیراهیها از اینجا برخاسته که کسانی ادبیات را چیز جداگانه پنداشتهاند و از اینجا بدو خطای بسیار بزرگی دچار گردیدهاند. زیرا از آنجا که شعر و ادبیات را کاری پنداشتهاند پی کار دیگری نرفته خواستهاند از این راه روزی بخورند با آنکه توده بآن کار نیازی نداشته و ارجی نمیگزارده. از اینجا آنان ناگزیر شدهاند که خود را به دربارها ببندند یا بستگی این توانگر و آن توانگر را بپذیرند. از اینجا هم ناگزیر شدهاند که راه چاپلوسی را پیش گیرند و روی مردمی و آزادگی را سیاه سازند.
🔸 ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانهای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکتهسنجیها است که ما در سخن خود بکار میبریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست میباشد.
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 7
شوپنهاور میگوید : این که مرد زن خویش را دوست دارد از بهر خوشیهاییست که از زیست با وی دارد. میگویم : راست است. لیکن همهی کارهای آدمی از اینگونه نیست. پس چرا بکارهای دیگرش نمیپردازید؟!..
آنکه از بهر رهایی دیگری تن بسیلاب میسپارد و او را بکناری میرساند و خود را آب از سر میگذرد او را در این کار چه خوشی تواند بود؟!. (1)
ما اینها را روشن ساختهایم : آدمی را دو سرشت است : 1) سرشت تن و جان 2) سرشت روان. از سرشت تن و جان با دیگر جانداران یکسانست و کارهایش نیز از روی (2) این سرشت همه عنوان خودخواهی را دارد ولی از سرشت روانْ پاک[=کاملاً] جداست و کارهایش از روی این سرشت است که با خودخواهی درست نیاید و ما در اینجا یادآوری میکنیم و آن میخواهیم که بگوییم عنوان خودخواهی در همه جا نیست.
این گفتهها از یکسو جدایی آدمی را از جانوران روشن میگرداند و از سوی دیگری یک پایهی سترگی از فلسفهی مادّی را که عنوان خودخواهی باشد برمیاندازد. (3)
ما چون پارسال این گفتگو را دربارهی جان و روان نگاشتیم کسانی بزبان آمدند که پیمان از یکسو فلسفه را نکوهش میکند و از یکسو خود آن فلسفه مینگارد. ولی این سخن بسیار نابجاست. زیرا ما این گفتگو را از فلسفه برنداشتهایم. در هیچ جای فلسفه چنین چیزی نگارش نرفته است. (4)
از آنسوی نکوهشی که ما از فلسفه نوشتیم از روی دشمنی نبود و چنین نمیخواستیم که هرآنچه نام فلسفه دارد بیهوده است. ما آن سخنانی را نکوهش کردیم که از روی گمان و پندار رانده شده. این سخنها که ما دربارهی روان و کارهای آن مینگاریم و آن را از جان جدا میسازیم روشنترین دلیلها را همراه خود دارد. شما نامش را فلسفه یا هرچه میخواهید بگزارید.
اینها از یکسو بسیار ساده است که هر کسی آن را فهمد و از یکسو بسیار استوار است که درخورد هیچ ایرادی نیست.
پابرگیها :
1ـ اشاره بداستانیست که در گفتار «جان و روان» در شمارهی نهم پارسال آورده شده.
2ـ اصل : «آزادی» (غلط چاپی بجای «روی»). ـ ویراینده
3ـ اگر خوانندگان زمینه را روشنتر ازین میخواهند بشمارههای نهم و یازدهم[اصل : دهم] پارسال گفتارهایی که در پیرامون جان و روان نگارش یافته بازگردند.
4ـ از شناختهترین کتابها در این باره یکی از خواجه نصیرالدین توسی است که در مصر چاپ شده. کسانی آن را با نگارشهای ما باهم بسنجند و آن زمان خواهند دانست نگارشهای ما تا چه اندازه ساده و استوار است ، نیز خواهند دانست این راه بروی دیگران باز نبوده.
🔸 تکهی 7
شوپنهاور میگوید : این که مرد زن خویش را دوست دارد از بهر خوشیهاییست که از زیست با وی دارد. میگویم : راست است. لیکن همهی کارهای آدمی از اینگونه نیست. پس چرا بکارهای دیگرش نمیپردازید؟!..
آنکه از بهر رهایی دیگری تن بسیلاب میسپارد و او را بکناری میرساند و خود را آب از سر میگذرد او را در این کار چه خوشی تواند بود؟!. (1)
ما اینها را روشن ساختهایم : آدمی را دو سرشت است : 1) سرشت تن و جان 2) سرشت روان. از سرشت تن و جان با دیگر جانداران یکسانست و کارهایش نیز از روی (2) این سرشت همه عنوان خودخواهی را دارد ولی از سرشت روانْ پاک[=کاملاً] جداست و کارهایش از روی این سرشت است که با خودخواهی درست نیاید و ما در اینجا یادآوری میکنیم و آن میخواهیم که بگوییم عنوان خودخواهی در همه جا نیست.
این گفتهها از یکسو جدایی آدمی را از جانوران روشن میگرداند و از سوی دیگری یک پایهی سترگی از فلسفهی مادّی را که عنوان خودخواهی باشد برمیاندازد. (3)
ما چون پارسال این گفتگو را دربارهی جان و روان نگاشتیم کسانی بزبان آمدند که پیمان از یکسو فلسفه را نکوهش میکند و از یکسو خود آن فلسفه مینگارد. ولی این سخن بسیار نابجاست. زیرا ما این گفتگو را از فلسفه برنداشتهایم. در هیچ جای فلسفه چنین چیزی نگارش نرفته است. (4)
از آنسوی نکوهشی که ما از فلسفه نوشتیم از روی دشمنی نبود و چنین نمیخواستیم که هرآنچه نام فلسفه دارد بیهوده است. ما آن سخنانی را نکوهش کردیم که از روی گمان و پندار رانده شده. این سخنها که ما دربارهی روان و کارهای آن مینگاریم و آن را از جان جدا میسازیم روشنترین دلیلها را همراه خود دارد. شما نامش را فلسفه یا هرچه میخواهید بگزارید.
اینها از یکسو بسیار ساده است که هر کسی آن را فهمد و از یکسو بسیار استوار است که درخورد هیچ ایرادی نیست.
پابرگیها :
1ـ اشاره بداستانیست که در گفتار «جان و روان» در شمارهی نهم پارسال آورده شده.
2ـ اصل : «آزادی» (غلط چاپی بجای «روی»). ـ ویراینده
3ـ اگر خوانندگان زمینه را روشنتر ازین میخواهند بشمارههای نهم و یازدهم[اصل : دهم] پارسال گفتارهایی که در پیرامون جان و روان نگارش یافته بازگردند.
4ـ از شناختهترین کتابها در این باره یکی از خواجه نصیرالدین توسی است که در مصر چاپ شده. کسانی آن را با نگارشهای ما باهم بسنجند و آن زمان خواهند دانست نگارشهای ما تا چه اندازه ساده و استوار است ، نیز خواهند دانست این راه بروی دیگران باز نبوده.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
خراباتیان که بودند و چه میگفتند.pdf
345.8 KB
🔸 خراباتیان که بودند و چه میگفتند؟
🖌 احمد کسروی
🔹 ادبی
🖌 احمد کسروی
🔹 ادبی
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 3
از آنسوی چون شعر را کاری میپنداشتهاند دیگر پایبند نیاز و دربایست نشده و هر روز و هر زمان به شعرسرایی برخاستهاند. بهار آمده شعر سروده. پاییز آمده شعر سروده. در عید شعر سروده.
در سوگواری شعر سروده. یکی مرده شعر سروده. یکی زاییده شده شعر سروده. یک روز جیبش پر از پول بوده شعر سروده و جهان را به غلامی خود نپسندیده. روز دیگر جیبش تهی بوده شعر سروده و صد گِله از روزگار نموده. از همینجا کار بیهودهگویی بالا گرفته و معنای درست ادبیات و شعر از میان برخاسته است.
کسانی از شعرا که پی کارهای دیگر رفته و تنها بهنگام نیاز و دربایست زبان بشعر گشاده و سخنانی را برشتهی نظم کشیدهاند جایگاه خود را دارند و هر کسی آنان را گرامی میدارد. ولی اینگونه شاعران بسیار اندکند.
کنون از این سخنان نتیجه گرفته میگویم : شعرهایی که از چند سال پیش در ایران رواج گرفته و ما هر روز در روزنامهها و مجلهها آنها را میخوانیم آیا از ادبیات بشمار میروند؟! این شعرها که نه بهنگام نیاز سروده میشود و نه سودی از آنها بدست میآید آیا با معنایی که ما برای ادبیات نگاشتیم سازگار میآید؟!
جوانی از آنجا که خود را از جرگهی شعرا میشمارد و دربایست خود میپندارد که هفتهای یکبار غزلی بسراید و بروزنامهها بدهد از اینجهت شبانه که بخانه برگشت خود را بگوشهای میکشد بیآنکه نیازی در کار باشد یا معنای پرارجی را در نظر بگیرد تنها بنام آنکه شعرهایی بسراید و از دیگران بازپس نماند هوش و مغز خود را گداخته قافیهپردازی میکند ـ آیا این شعرهای او درخور ارج و بها میباشد؟!
نپندارید که همهی شعرها را میگویم و نیک را از بد جدا نمیسازم. من بارها این موضوع را یادآور شدهام که شعر در ایران پیشرفت بسیار[ی] نموده و ما امروز باید از این جربزهی ایرانیان بهره برداریم. ولی باید زمینه را عوض کرده شعر را از حال کنونی بیرون آوریم.
این شعرها را من از ورق روزنامهای که به پشت جلد کتابی چسبانیده بودند برداشتهام و نمیدانم گویندهی آنها کیست ولی پیداست که پیش از مشروطه سروده شده و چون دوست داشتهام و نمونهای از شعرهای سودمند میباشد در اینجا میآورم که اگر کسی از آقایان ، گویندهی آزادهی آن را میشناسد یادآوری نماید : (1)
بشب پهلو زده بر بالش زر
سحرگه کرده در بر خز ادکن
بساط افکنده گه بر کوه و صحرا
نشاط افزوده گه بر باغ و گلشن
غزل خوانده گهی بر لاله و گل
لغز بسته گهی بر سرو و سوسن
مقابل کرده گه رویی بخورشید
نظیر آورده گه مویی بلادن
به عشرت مولعیم و غافل از چرخ
که دارد سنگها اندر فلاخن
چنین مخمور و مست افتاده تا کی
یکی هم چشم باید باز کردن
نظر انداختن بر گلستانی
که ما را مولد پاکست و موطن
وطن الحق بمعشوقیت اولیست
که هست از دیرگه ما را نشیمن
کدامست این وطن ایران که گردید
بسی شهنامه ز آثارش مدون
خهی بیچارگی و شوربختی
که رفت این دلبر از یاد تو و من
بدین گلشن نداریم آنقدر عشق
که گلخنتاب را باشد بگلخن
اینست نمونهی شعرهای سودمند. همانا این شعرهاست که میتوان ادبیات نامید. در آن زمان که ایرانیان سرگرم کارهای بیجا بودند و هرگز معنای وطنپرستی و ایراندوستی به گوششان نرسیده بود شاعر آزاده ، زبان باز کرده و با سخنان سنجیده و شیوایی ایرانیان را به ایراندوستی خوانده است.
پابرگی :
1ـ به هنگام خواندن ، آقای اورنگ که خود سینهی ایشان گنجینهی اینگونه اشعار گرانبهاست شعرها را شناخته آنها را ازبر داشته و گویندهی آنها را یکی از سخنوران گیلان نام بردند. ولی سپس یکی از دوستان یادآوری کرد که شعرها از قصیدهی شیوا و درازیست که جناب سمیعی در سال 1323 [قمری] سرودهاند و آن زمان در روزنامهی تربیت چاپ شده.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 3
از آنسوی چون شعر را کاری میپنداشتهاند دیگر پایبند نیاز و دربایست نشده و هر روز و هر زمان به شعرسرایی برخاستهاند. بهار آمده شعر سروده. پاییز آمده شعر سروده. در عید شعر سروده.
در سوگواری شعر سروده. یکی مرده شعر سروده. یکی زاییده شده شعر سروده. یک روز جیبش پر از پول بوده شعر سروده و جهان را به غلامی خود نپسندیده. روز دیگر جیبش تهی بوده شعر سروده و صد گِله از روزگار نموده. از همینجا کار بیهودهگویی بالا گرفته و معنای درست ادبیات و شعر از میان برخاسته است.
کسانی از شعرا که پی کارهای دیگر رفته و تنها بهنگام نیاز و دربایست زبان بشعر گشاده و سخنانی را برشتهی نظم کشیدهاند جایگاه خود را دارند و هر کسی آنان را گرامی میدارد. ولی اینگونه شاعران بسیار اندکند.
کنون از این سخنان نتیجه گرفته میگویم : شعرهایی که از چند سال پیش در ایران رواج گرفته و ما هر روز در روزنامهها و مجلهها آنها را میخوانیم آیا از ادبیات بشمار میروند؟! این شعرها که نه بهنگام نیاز سروده میشود و نه سودی از آنها بدست میآید آیا با معنایی که ما برای ادبیات نگاشتیم سازگار میآید؟!
جوانی از آنجا که خود را از جرگهی شعرا میشمارد و دربایست خود میپندارد که هفتهای یکبار غزلی بسراید و بروزنامهها بدهد از اینجهت شبانه که بخانه برگشت خود را بگوشهای میکشد بیآنکه نیازی در کار باشد یا معنای پرارجی را در نظر بگیرد تنها بنام آنکه شعرهایی بسراید و از دیگران بازپس نماند هوش و مغز خود را گداخته قافیهپردازی میکند ـ آیا این شعرهای او درخور ارج و بها میباشد؟!
نپندارید که همهی شعرها را میگویم و نیک را از بد جدا نمیسازم. من بارها این موضوع را یادآور شدهام که شعر در ایران پیشرفت بسیار[ی] نموده و ما امروز باید از این جربزهی ایرانیان بهره برداریم. ولی باید زمینه را عوض کرده شعر را از حال کنونی بیرون آوریم.
این شعرها را من از ورق روزنامهای که به پشت جلد کتابی چسبانیده بودند برداشتهام و نمیدانم گویندهی آنها کیست ولی پیداست که پیش از مشروطه سروده شده و چون دوست داشتهام و نمونهای از شعرهای سودمند میباشد در اینجا میآورم که اگر کسی از آقایان ، گویندهی آزادهی آن را میشناسد یادآوری نماید : (1)
بشب پهلو زده بر بالش زر
سحرگه کرده در بر خز ادکن
بساط افکنده گه بر کوه و صحرا
نشاط افزوده گه بر باغ و گلشن
غزل خوانده گهی بر لاله و گل
لغز بسته گهی بر سرو و سوسن
مقابل کرده گه رویی بخورشید
نظیر آورده گه مویی بلادن
به عشرت مولعیم و غافل از چرخ
که دارد سنگها اندر فلاخن
چنین مخمور و مست افتاده تا کی
یکی هم چشم باید باز کردن
نظر انداختن بر گلستانی
که ما را مولد پاکست و موطن
وطن الحق بمعشوقیت اولیست
که هست از دیرگه ما را نشیمن
کدامست این وطن ایران که گردید
بسی شهنامه ز آثارش مدون
خهی بیچارگی و شوربختی
که رفت این دلبر از یاد تو و من
بدین گلشن نداریم آنقدر عشق
که گلخنتاب را باشد بگلخن
اینست نمونهی شعرهای سودمند. همانا این شعرهاست که میتوان ادبیات نامید. در آن زمان که ایرانیان سرگرم کارهای بیجا بودند و هرگز معنای وطنپرستی و ایراندوستی به گوششان نرسیده بود شاعر آزاده ، زبان باز کرده و با سخنان سنجیده و شیوایی ایرانیان را به ایراندوستی خوانده است.
پابرگی :
1ـ به هنگام خواندن ، آقای اورنگ که خود سینهی ایشان گنجینهی اینگونه اشعار گرانبهاست شعرها را شناخته آنها را ازبر داشته و گویندهی آنها را یکی از سخنوران گیلان نام بردند. ولی سپس یکی از دوستان یادآوری کرد که شعرها از قصیدهی شیوا و درازیست که جناب سمیعی در سال 1323 [قمری] سرودهاند و آن زمان در روزنامهی تربیت چاپ شده.
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 8
فلسفهی مادّی میگوید : جهان جز مادّه و نمایشهای آن نیست و سرچشمهی همهی جنبشها خودخواهی است. ما میگوییم : همین یکی درست نیست. ما در آدمی و در یک رشته کارهای او جز این را مییابیم.
راست گفتهاند : «آدمی جهان کوچکی است». ما میتوانیم از شناختن این پی بشناختن جهان بزرگ بریم. این در بسیار جاهاست که از شناختن کوچک پی بشناختن بزرگ میبرند. آن که گفته : «خودت را بشناس تا خدایت را شناسی» بیجا نگفته. گام نخست شناختن خویشتن میباشد. بیهوده نیست ما نیز آدمی و کارهای او را به رخ پیروان فلسفهی مادّی میکشیم و چنین میخواهیم بیراهی آنان بازنماییم.
اگرچه این اندازه بس نیست و باید از خود جهان بزرگ گفتگو کرد و آخرین نتیجه را دربارهی آن گرفت. ما نیز باین اندازه بسنده نخواهیم کرد و در اینجا آن میخواهیم که رخنه ببنیاد فلسفهی مادّی انداخته و با یک دلیل بس سادهای یک گوشهی آن را ویران سازیم و با این کار بخوانندگان دل دهیم. این سخنان که سالهاست در جهان پراکنده شده در بسیاری از دلها سخت جایگیر گردیده و کسانی آنها را گفتههای بس استواری میپندارند و باندیشهی دیگری دلیری نمیکنند.
ما میگوییم اینان داستان خودخواهی را که شوپنهاور و دیگران دستاویز گفتههای خود دارند نیک بیندیشند و نگارشهای ما را در این باره به دل سپارند و جداییای که ما میانهی جان و روان میگزاریم درست بسنجند و معنایی را که به خرد میدهیم نیک دریابند. اگر گفتههای ما را میپذیرند باید خَستُوان باشند که فلسفهی مادّی بسیار بیراه رفته است و خود را آماده سازند که در زمینهی جهان بزرگ نیز بیراهی اینان را دریابند. اگر گفتههای ما را نمیپذیرند بگویند چه ایرادی توانند گرفت؟!..
ما در نگارشهای خود تنها بآن بسنده نمیکنیم که چیزهایی بنگاریم و درگذریم و براین میکوشیم که با خوانندگان همراهی نموده گام بگام پیش رویم. ما همیخواهیم این اندیشههای پراکندهی بیراه که دلها را فراگرفته همه را بشکافیم و برکنار رانیم و از میان آنها راهی بسوی راستیها باز کنیم و برآنیم که این راه را همپای خوانندگان گام بگام پیماییم. ما بیش از همه با دلها کار داریم و برآنیم که آنها را تکان دهیم.
ما میدانیم این گفتهها بر کسانی دلنشین نخواهد بود. یک سخن در آغازِ شنیدن درست روشن نگردد و بفهمها آشنا ننماید. ولی شنونده چون بیندیشد و با خرد آزاد داوری کند آن زمانست که نیک آشنا گردد و در دل جایش دهد. با این کسانست که ما گفتگو داریم.
ما کسانی را میشناسیم هر سخنی را که میشنوند ناسنجیده و نافهمیده بپاسخ برخیزند و خردهگیری نمایند. اینان آن نادانان خودفروشند که ما بارها از آنان گِله نوشتهایم و همیشه از ایشان بیزاریم. اینان را سزا آن بس که با درد خود بمانند و روی چاره نبینند. درماندگانی که به هر زمینهای درآیند درمانند و سرگشتگانی که خودشان هم نمیدانند چه میخواهند و درپی چه هستند. بیبهرگانی که جز خودنمایی و سخنبافی در اینجا و آنجا بهره از خوشیهای زندگی ندارند. اینانند که چون چهار تن در یک جا گرد آیند به هر گفتگویی که پردازند کشاکش کنند و پیکار نمایند.
یک دسته نیز این بیراهی را پیش گرفتهاند که آنچه را از نوشتههای ما بسود خود مییابند با شور و شادی میگیرند و در اینجا و آنجا میخوانند و بخود میبالند و در راه خود دلیرتر میگردند و آنچه را که نه بسود خود میبینند نادیده میانگارند و یا از در ستیزه درمیآیند.
🔸 تکهی 8
فلسفهی مادّی میگوید : جهان جز مادّه و نمایشهای آن نیست و سرچشمهی همهی جنبشها خودخواهی است. ما میگوییم : همین یکی درست نیست. ما در آدمی و در یک رشته کارهای او جز این را مییابیم.
راست گفتهاند : «آدمی جهان کوچکی است». ما میتوانیم از شناختن این پی بشناختن جهان بزرگ بریم. این در بسیار جاهاست که از شناختن کوچک پی بشناختن بزرگ میبرند. آن که گفته : «خودت را بشناس تا خدایت را شناسی» بیجا نگفته. گام نخست شناختن خویشتن میباشد. بیهوده نیست ما نیز آدمی و کارهای او را به رخ پیروان فلسفهی مادّی میکشیم و چنین میخواهیم بیراهی آنان بازنماییم.
اگرچه این اندازه بس نیست و باید از خود جهان بزرگ گفتگو کرد و آخرین نتیجه را دربارهی آن گرفت. ما نیز باین اندازه بسنده نخواهیم کرد و در اینجا آن میخواهیم که رخنه ببنیاد فلسفهی مادّی انداخته و با یک دلیل بس سادهای یک گوشهی آن را ویران سازیم و با این کار بخوانندگان دل دهیم. این سخنان که سالهاست در جهان پراکنده شده در بسیاری از دلها سخت جایگیر گردیده و کسانی آنها را گفتههای بس استواری میپندارند و باندیشهی دیگری دلیری نمیکنند.
ما میگوییم اینان داستان خودخواهی را که شوپنهاور و دیگران دستاویز گفتههای خود دارند نیک بیندیشند و نگارشهای ما را در این باره به دل سپارند و جداییای که ما میانهی جان و روان میگزاریم درست بسنجند و معنایی را که به خرد میدهیم نیک دریابند. اگر گفتههای ما را میپذیرند باید خَستُوان باشند که فلسفهی مادّی بسیار بیراه رفته است و خود را آماده سازند که در زمینهی جهان بزرگ نیز بیراهی اینان را دریابند. اگر گفتههای ما را نمیپذیرند بگویند چه ایرادی توانند گرفت؟!..
ما در نگارشهای خود تنها بآن بسنده نمیکنیم که چیزهایی بنگاریم و درگذریم و براین میکوشیم که با خوانندگان همراهی نموده گام بگام پیش رویم. ما همیخواهیم این اندیشههای پراکندهی بیراه که دلها را فراگرفته همه را بشکافیم و برکنار رانیم و از میان آنها راهی بسوی راستیها باز کنیم و برآنیم که این راه را همپای خوانندگان گام بگام پیماییم. ما بیش از همه با دلها کار داریم و برآنیم که آنها را تکان دهیم.
ما میدانیم این گفتهها بر کسانی دلنشین نخواهد بود. یک سخن در آغازِ شنیدن درست روشن نگردد و بفهمها آشنا ننماید. ولی شنونده چون بیندیشد و با خرد آزاد داوری کند آن زمانست که نیک آشنا گردد و در دل جایش دهد. با این کسانست که ما گفتگو داریم.
ما کسانی را میشناسیم هر سخنی را که میشنوند ناسنجیده و نافهمیده بپاسخ برخیزند و خردهگیری نمایند. اینان آن نادانان خودفروشند که ما بارها از آنان گِله نوشتهایم و همیشه از ایشان بیزاریم. اینان را سزا آن بس که با درد خود بمانند و روی چاره نبینند. درماندگانی که به هر زمینهای درآیند درمانند و سرگشتگانی که خودشان هم نمیدانند چه میخواهند و درپی چه هستند. بیبهرگانی که جز خودنمایی و سخنبافی در اینجا و آنجا بهره از خوشیهای زندگی ندارند. اینانند که چون چهار تن در یک جا گرد آیند به هر گفتگویی که پردازند کشاکش کنند و پیکار نمایند.
یک دسته نیز این بیراهی را پیش گرفتهاند که آنچه را از نوشتههای ما بسود خود مییابند با شور و شادی میگیرند و در اینجا و آنجا میخوانند و بخود میبالند و در راه خود دلیرتر میگردند و آنچه را که نه بسود خود میبینند نادیده میانگارند و یا از در ستیزه درمیآیند.
پاکدینی ـ احمد کسروی pinned «✴️ نسخهی تازهی کتاب «زندگانی من» 🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان. بویژه زندگینامههای ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است. 🔸این آزموده شده : رفتار درست از پند آموزندهترست. 🔸از بزرگان بزرگی آموخته میگردد ، از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان…»
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 4
ولی چه میتوان گفت بشعرهایی که هر روز در روزنامهها چاپ میشود و ما چون آنها را میخوانیم جز سخنان بیهودهای نمییابیم. من از شعرهایی که میخوانم کمتر یکی را بیاد خود میسپارم ولی چون میخواستم یادداشتی برای این گفتار تهیه نمایم از یاد خود چند شعری را یادداشت نمودم و اینست که برای نمونه در اینجا یکایک میخوانم ولی منظورم جز مثال نمیباشد و با گویندگان آنها سروکار ندارم و آنان را با نام و نشان نمیشناسم.
میگوید :
با یک دو شیشه مِی که اگر جرعهای از آن
نوشد گدای شهر شود شاه نیکبخت
آیا این شعر در ستایش مِی است یا در نکوهش شاهانست یا برای وادار کردن گدایان به مِیخواریست؟!
آیا براستی مِی این چنانست که گدایی اگر آن را خورد شاه میشود؟! من نمیگویم : دین پاک اسلام بادهخواری را حرام کرده. نمیگویم : طب امروزی آبروی باده را بباد داده. از همهی اینها چشم پوشیده میگویم : باده یک چیز سودمند و خوب ولی آیا رواست که شعرای ایران دیوانها در ستایش یک چیز بپردازند و باز سیر نشوند؟! آیا چه سودی از این ستایشها بدست خواهد آمد؟! آیا این شعر بایستی جزو ادبیات ایران باشد یا سرجملهی اعلانات میکدهها برود؟!
میگوید :
گر قطع کنی پای مرا از سر زانو
با سر به سرِ راه تو آیم بگدایی
بهبه چه هنرنمایی[ای] شده؟! چه صنعت بدیعی بکار رفته؟! ولی در کشوری همچو ایران که دختران ماهروی دلارا بفراوانی یافت میشود و با اندک مؤنه میتوان یکی از آنان را برشتهی زناشویی کشید و خانه بیاراست آیا رواست که شاعر در برابر دلبر پنداری چندین زبونی کند و جملهای را که دل هر کسی از شنیدن آن بلرزه میافتد بر زبان براند؟! آیا از این شعر چه سودی را میتوان در دست داشت که ما آن را از ادبیات بشماریم؟! کسانی که خود را زیر پا بگزارند خدا بر آنان نخواهد بخشود. کسی که چنین اندیشهی دلگدازی را بخیره بر زبان راند چه بسا که روزگار او را گرفتار اندیشهی خود سازد.
میگوید :
گذری کن بسر تربت محمود و ببین
که چهسان بر لب او ذکر ایاز است هنوز!
دریغا پادشاه ترکی غلام ترکی داشته و سخنی دربارهی آنان گفته شده که نمیدانیم راست یا دروغ بوده بهر حال روزگار آن را کهنه گردانیده. ولی شعرای ایران هر زمان یاد آن را تازه میگردانند. کسی نمیپرسد آیا معنی شعر و ادبیات تکرار این افسانههای زشت میباشد؟!
میگوید :
لیلیا شرمت بود تو خفته در آغوش یار
باوفا مجنون بکوه و دشت و هامون در بدر
بیچاره شاعر میپندارد راستی را لیلی هنوز زنده است و مجنون هنوز آواره میگردد و بحال او دلسوزی میکند. داستانی در عربستان در هزار سال پیش رویداده که شاید هم دروغ بوده شعرای ایران تاکنون پنجاه مثنوی دربارهی آن سرودهاند و پنجاه هزار مغز را هدر ساختهاند و باز دست از آن برنمیدارند. شما اگر امروز بمصر بروید و در آنجا نام لیلی یا مجنون را ببرید کسی نخواهد شناخت و اگر بر مجنون نوحهسرایی کنید شاید دیوانهتان پنداشته بدارالمجانین [=تیمارستان] خواهند برد. ولی در ایران هی لیلی و مجنون هی لیلی مجنون!
سرزمینی که صدها دلیران و پهلوانان از آن برخاسته که میتوان از داستان هر یکی کتابی پدید آورد شعرا همهی آنها را کنار گزاردهاند و همهی عمر را با یاد لیلی و مجنون و اسکندر و خضر و وامق و عذرا و محمود و ایاز و مانند آنها هدر میسازند! دریغ صد دریغ!
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 4
ولی چه میتوان گفت بشعرهایی که هر روز در روزنامهها چاپ میشود و ما چون آنها را میخوانیم جز سخنان بیهودهای نمییابیم. من از شعرهایی که میخوانم کمتر یکی را بیاد خود میسپارم ولی چون میخواستم یادداشتی برای این گفتار تهیه نمایم از یاد خود چند شعری را یادداشت نمودم و اینست که برای نمونه در اینجا یکایک میخوانم ولی منظورم جز مثال نمیباشد و با گویندگان آنها سروکار ندارم و آنان را با نام و نشان نمیشناسم.
میگوید :
با یک دو شیشه مِی که اگر جرعهای از آن
نوشد گدای شهر شود شاه نیکبخت
آیا این شعر در ستایش مِی است یا در نکوهش شاهانست یا برای وادار کردن گدایان به مِیخواریست؟!
آیا براستی مِی این چنانست که گدایی اگر آن را خورد شاه میشود؟! من نمیگویم : دین پاک اسلام بادهخواری را حرام کرده. نمیگویم : طب امروزی آبروی باده را بباد داده. از همهی اینها چشم پوشیده میگویم : باده یک چیز سودمند و خوب ولی آیا رواست که شعرای ایران دیوانها در ستایش یک چیز بپردازند و باز سیر نشوند؟! آیا چه سودی از این ستایشها بدست خواهد آمد؟! آیا این شعر بایستی جزو ادبیات ایران باشد یا سرجملهی اعلانات میکدهها برود؟!
میگوید :
گر قطع کنی پای مرا از سر زانو
با سر به سرِ راه تو آیم بگدایی
بهبه چه هنرنمایی[ای] شده؟! چه صنعت بدیعی بکار رفته؟! ولی در کشوری همچو ایران که دختران ماهروی دلارا بفراوانی یافت میشود و با اندک مؤنه میتوان یکی از آنان را برشتهی زناشویی کشید و خانه بیاراست آیا رواست که شاعر در برابر دلبر پنداری چندین زبونی کند و جملهای را که دل هر کسی از شنیدن آن بلرزه میافتد بر زبان براند؟! آیا از این شعر چه سودی را میتوان در دست داشت که ما آن را از ادبیات بشماریم؟! کسانی که خود را زیر پا بگزارند خدا بر آنان نخواهد بخشود. کسی که چنین اندیشهی دلگدازی را بخیره بر زبان راند چه بسا که روزگار او را گرفتار اندیشهی خود سازد.
میگوید :
گذری کن بسر تربت محمود و ببین
که چهسان بر لب او ذکر ایاز است هنوز!
دریغا پادشاه ترکی غلام ترکی داشته و سخنی دربارهی آنان گفته شده که نمیدانیم راست یا دروغ بوده بهر حال روزگار آن را کهنه گردانیده. ولی شعرای ایران هر زمان یاد آن را تازه میگردانند. کسی نمیپرسد آیا معنی شعر و ادبیات تکرار این افسانههای زشت میباشد؟!
میگوید :
لیلیا شرمت بود تو خفته در آغوش یار
باوفا مجنون بکوه و دشت و هامون در بدر
بیچاره شاعر میپندارد راستی را لیلی هنوز زنده است و مجنون هنوز آواره میگردد و بحال او دلسوزی میکند. داستانی در عربستان در هزار سال پیش رویداده که شاید هم دروغ بوده شعرای ایران تاکنون پنجاه مثنوی دربارهی آن سرودهاند و پنجاه هزار مغز را هدر ساختهاند و باز دست از آن برنمیدارند. شما اگر امروز بمصر بروید و در آنجا نام لیلی یا مجنون را ببرید کسی نخواهد شناخت و اگر بر مجنون نوحهسرایی کنید شاید دیوانهتان پنداشته بدارالمجانین [=تیمارستان] خواهند برد. ولی در ایران هی لیلی و مجنون هی لیلی مجنون!
سرزمینی که صدها دلیران و پهلوانان از آن برخاسته که میتوان از داستان هر یکی کتابی پدید آورد شعرا همهی آنها را کنار گزاردهاند و همهی عمر را با یاد لیلی و مجنون و اسکندر و خضر و وامق و عذرا و محمود و ایاز و مانند آنها هدر میسازند! دریغ صد دریغ!
⭐️ سرزمینی که صدها دلیران و پهلوانان از آن برخاسته که میتوان از داستان هر یکی کتابی پدید آورد شعرا همهی آنها را کنار گزاردهاند و همهی عمر را با یاد لیلی و مجنون و اسکندر و خضر و وامق و عذرا و محمود و ایاز و مانند آنها هدر میسازند! دریغ صد دریغ!
👈 کانال پاکدینی (احمد کسروی)
👈 کانال پاکدینی (احمد کسروی)
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 9
این گفتارها که ما در پیرامون دین مینگاریم و باستواری بنیاد آن میکوشیم همه از بهر آن میکنیم که راستیها روشن گردد و راه خداشناسی پاک شود و گمراهی و پندارپرستی از جهان برافتد و اندیشههای پراکنده از میان برخیزد ـ این خواست ماست. ولی میبینیم کسانی از آلودگان به پندارپرستی که خود را دیندار میشناسند این گفتارهای ما را بسود خود میانگارند و آنها را با شور و شادمانی میخوانند و به پشتیبانی اینها در گمراهیهای خود پافشارتر میگردند. از آنسوی آنچه ما در نکوهش پندارهای بیخردانه مینگاریم نادیده میانگارند. گاهی نیز گِله آغاز میکنند و یا از در ستیزه درمیآیند. این بدترین نادانیست که اینان مینمایند.
گفتههای ما در پیمان همه بهم پیوسته. کسانی یا باید همه را بپذیرند و یا از همه چشم پوشند. ما هرچه میگوییم دلیل آن را نیز یاد میکنیم و هرگز بسخن ناسنجیدهای نمیپردازیم. کسانی اگر در جستجوی راستی هستند باید همه را بپذیرند. و اگر نیستند و خودشان خواستهای دیگری در دل دارند آنان را خواندن پیمان نارواست.
یک دستهی دیگری که سخنفروشی را پیشهی خود دارند و از این راه نان میخورند و پول میاندوزند ـ میگویند و مینویسند و مزد میگیرند ـ اینان نیز گفتههای ما را تاراج میکنند و چنانکه در جای دیگری گله نوشتهایم هر کدام را با دستبردهایی در اینجا و آنجا بنام خود بازگویند و همچون نادانی که یک پارچهی زیبای نوینی را بر رخت کهنه و چرکینی پینه زند سخنان ما را با اندیشههای درهم و رسوای خود بهم درمیآمیزند! دریغا از نادانی!
یک دستهی دیگری خود را با ما آشنا میسازند و هر کدام آرزوی دیگری دارند. یکی اگر گفتاری در سالهای پیش سروده و در آن نام دین برده امروز به رخ ما میکشد و چشم میدارد آن را در پیمان چاپ نماییم. دیگری هرگاه شعرهایی سروده و پس از صد یاوهبافی در یک گوشهی آن یادی از خدا کرده آن را نیکی بجای ما میشمارد و امید میدارد ما نیز ستایش ازو بنگاریم.
اینان همه بیماران و همه گرفتارانند و ما از همهی آنان بیزاریم. بار دیگر میگوییم : ما درپی کسانی هستیم که درپی راستیها باشند و جز جستجوی رستگاری نکنند. ما بارها نوشتیم : در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی راستیپرستی است. از رشک و کینه و خودفروشی و سودجویی جز درماندگی برنخیزد. کسانی اگر دل پاک دارند باید درس از طبیعت یاد گیرند : چشمههایی که در کوهسارها پدید آید و هر کدام راه دیگری پیش گیرد بیش از آن نتواند که هر کدام چندگاهی روان گردد و در زمین فرورود و نشانی از آن پدیدار نگردد. ولی چشمههایی که رویهم ریزد و بهم پیوندد رودی گردد و صد سود دهد.
🔸 تکهی 9
این گفتارها که ما در پیرامون دین مینگاریم و باستواری بنیاد آن میکوشیم همه از بهر آن میکنیم که راستیها روشن گردد و راه خداشناسی پاک شود و گمراهی و پندارپرستی از جهان برافتد و اندیشههای پراکنده از میان برخیزد ـ این خواست ماست. ولی میبینیم کسانی از آلودگان به پندارپرستی که خود را دیندار میشناسند این گفتارهای ما را بسود خود میانگارند و آنها را با شور و شادمانی میخوانند و به پشتیبانی اینها در گمراهیهای خود پافشارتر میگردند. از آنسوی آنچه ما در نکوهش پندارهای بیخردانه مینگاریم نادیده میانگارند. گاهی نیز گِله آغاز میکنند و یا از در ستیزه درمیآیند. این بدترین نادانیست که اینان مینمایند.
گفتههای ما در پیمان همه بهم پیوسته. کسانی یا باید همه را بپذیرند و یا از همه چشم پوشند. ما هرچه میگوییم دلیل آن را نیز یاد میکنیم و هرگز بسخن ناسنجیدهای نمیپردازیم. کسانی اگر در جستجوی راستی هستند باید همه را بپذیرند. و اگر نیستند و خودشان خواستهای دیگری در دل دارند آنان را خواندن پیمان نارواست.
یک دستهی دیگری که سخنفروشی را پیشهی خود دارند و از این راه نان میخورند و پول میاندوزند ـ میگویند و مینویسند و مزد میگیرند ـ اینان نیز گفتههای ما را تاراج میکنند و چنانکه در جای دیگری گله نوشتهایم هر کدام را با دستبردهایی در اینجا و آنجا بنام خود بازگویند و همچون نادانی که یک پارچهی زیبای نوینی را بر رخت کهنه و چرکینی پینه زند سخنان ما را با اندیشههای درهم و رسوای خود بهم درمیآمیزند! دریغا از نادانی!
یک دستهی دیگری خود را با ما آشنا میسازند و هر کدام آرزوی دیگری دارند. یکی اگر گفتاری در سالهای پیش سروده و در آن نام دین برده امروز به رخ ما میکشد و چشم میدارد آن را در پیمان چاپ نماییم. دیگری هرگاه شعرهایی سروده و پس از صد یاوهبافی در یک گوشهی آن یادی از خدا کرده آن را نیکی بجای ما میشمارد و امید میدارد ما نیز ستایش ازو بنگاریم.
اینان همه بیماران و همه گرفتارانند و ما از همهی آنان بیزاریم. بار دیگر میگوییم : ما درپی کسانی هستیم که درپی راستیها باشند و جز جستجوی رستگاری نکنند. ما بارها نوشتیم : در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی راستیپرستی است. از رشک و کینه و خودفروشی و سودجویی جز درماندگی برنخیزد. کسانی اگر دل پاک دارند باید درس از طبیعت یاد گیرند : چشمههایی که در کوهسارها پدید آید و هر کدام راه دیگری پیش گیرد بیش از آن نتواند که هر کدام چندگاهی روان گردد و در زمین فرورود و نشانی از آن پدیدار نگردد. ولی چشمههایی که رویهم ریزد و بهم پیوندد رودی گردد و صد سود دهد.
⭐️ ما درپی کسانی هستیم که درپی راستیها باشند و جز جستجوی رستگاری نکنند. ما بارها نوشتیم : در جهان همهی پیشرفتها نتیجهی راستیپرستی است. از رشک و کینه و خودفروشی و سودجویی جز درماندگی برنخیزد. کسانی اگر دل پاک دارند باید درس از طبیعت یاد گیرند : چشمههایی که در کوهسارها پدید آید و هر کدام راه دیگری پیش گیرد بیش از آن نتواند که هر کدام چندگاهی روان گردد و در زمین فرورود و نشانی از آن پدیدار نگردد. ولی چشمههایی که رویهم ریزد و بهم پیوندد رودی گردد و صد سود دهد.
👈 کانال پاکدینی (احمد کسروی)
👈 کانال پاکدینی (احمد کسروی)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
پندارها.pdf
642.3 KB
🔸 پندارها
🖌 احمد کسروی
🌟 پیشگویی و فالگیری و رمل و ستارهشماری و کفبینی و چهرهبینی و جادوگری و افسونگری و شعبدهبازی و دعانویسی و جنگیری و گفتگو با مردگان و مُروا و مُرغُوا و مانند اینها همه کارهای زیانمند و بیرون از آیین سپهر[=طبیعت] است ، و چون سرچشمهی آنها پندار[=خیال] میباشد همه را در اینجا زیر عنوان «پندارها» گرد آوردهایم ولی چون از روی چِبود[=ماهیت] بچند رشته است ما هر رشته را جدا گرفته در گفتار جداگانه سخن خواهیم راند. (کسروی)
🖌 احمد کسروی
🌟 پیشگویی و فالگیری و رمل و ستارهشماری و کفبینی و چهرهبینی و جادوگری و افسونگری و شعبدهبازی و دعانویسی و جنگیری و گفتگو با مردگان و مُروا و مُرغُوا و مانند اینها همه کارهای زیانمند و بیرون از آیین سپهر[=طبیعت] است ، و چون سرچشمهی آنها پندار[=خیال] میباشد همه را در اینجا زیر عنوان «پندارها» گرد آوردهایم ولی چون از روی چِبود[=ماهیت] بچند رشته است ما هر رشته را جدا گرفته در گفتار جداگانه سخن خواهیم راند. (کسروی)
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 5
خواهید گفت اینها ادبیات نیست. ما کی اینها را از ادبیات میشماریم؟
میگویم : اگر اینها ادبیات نیست و شما آنها را از ادبیات نمیشمارید برای چه بجلوگیری نمیپردازید؟ مگر این جوانان که عمرشان در این راه هدر میشود جوانان این کشور نیستند؟ برادران شما نیستند؟ مگر اینان نیستند که پس از ده و بیست سال که من و شما از اینجهان رخت بربستهایم اینان سررشتهدار کارها خواهند بود؟! پس چگونه میگزارید امروز استعداد جوانی خود را در راه این بیهودهگوییها هدر کنند و فردا همگی ابله و فرسودهخِرد در یک گوشهای بیفتند؟! مگر میتوان انکار کرد که بیهودهگویی خِرد را تباه میسازد و هوش را میفرساید؟!
کسی چه میداند که در ایران اگر از هزار سال پیش دستگاه شعر با این ترتیب گسترده نبود امروز ایران در آسیا جایگاه ایتالیا را داشت در اروپا و امروز درفش ایران بر روی سراسر آسیا سایه میگسترد! مگر انکار میکنید که حوادث جهان معلول یکدیگر است و یک مردمی که به پستی میافتد و بدبختی گریبان ایشان را میگیرد علت آن همانا بیهودهکاریها و بیخردیهاست که در میان خود ایشان پدید میآید؟
من انکار ندارم که دولت امروزی ، ایران را نیرومند گردانیده و امیدوارم این نیرومندی روزافزون خواهد بود. ولی فراموش نباید کرد که تودهای که فرسوده و بیکاره باشد دولت هم از کوششهای خود نتیجهی درستی نخواهد برداشت. تودهی فرسوده و بیکاره تن بیجانی را میماند که هر کس از راه بردن آن درمیماند و اگر چند گامی آن را به دوش کشیده پیش برد سرانجام ناگزیر گردیده روی زمینش میاندازد.
شما مرا یک ایرانی نشمارید. من در بیگانگیِ خود بنام دلسوزی داد زده میگویم : ای ایرانیان از این بیهودهکاریها دست بردارید. میگویم : ای جوانان مغز و هوش خود را بیش از این در راه بیهودهگویی فرسوده نگردانید!
آن شعرها که شما میسرایید هزار بیت آنها ارزش صد دینار ندارد و هرگز فریب آن نخورید که روزنامههایی برای پر کردن ستونهای خود آنها را چاپ میکنند. دوباره میگویم که این کار شما خیانتی است که بخودتان و بکشورتان روا میدارید.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 5
خواهید گفت اینها ادبیات نیست. ما کی اینها را از ادبیات میشماریم؟
میگویم : اگر اینها ادبیات نیست و شما آنها را از ادبیات نمیشمارید برای چه بجلوگیری نمیپردازید؟ مگر این جوانان که عمرشان در این راه هدر میشود جوانان این کشور نیستند؟ برادران شما نیستند؟ مگر اینان نیستند که پس از ده و بیست سال که من و شما از اینجهان رخت بربستهایم اینان سررشتهدار کارها خواهند بود؟! پس چگونه میگزارید امروز استعداد جوانی خود را در راه این بیهودهگوییها هدر کنند و فردا همگی ابله و فرسودهخِرد در یک گوشهای بیفتند؟! مگر میتوان انکار کرد که بیهودهگویی خِرد را تباه میسازد و هوش را میفرساید؟!
کسی چه میداند که در ایران اگر از هزار سال پیش دستگاه شعر با این ترتیب گسترده نبود امروز ایران در آسیا جایگاه ایتالیا را داشت در اروپا و امروز درفش ایران بر روی سراسر آسیا سایه میگسترد! مگر انکار میکنید که حوادث جهان معلول یکدیگر است و یک مردمی که به پستی میافتد و بدبختی گریبان ایشان را میگیرد علت آن همانا بیهودهکاریها و بیخردیهاست که در میان خود ایشان پدید میآید؟
من انکار ندارم که دولت امروزی ، ایران را نیرومند گردانیده و امیدوارم این نیرومندی روزافزون خواهد بود. ولی فراموش نباید کرد که تودهای که فرسوده و بیکاره باشد دولت هم از کوششهای خود نتیجهی درستی نخواهد برداشت. تودهی فرسوده و بیکاره تن بیجانی را میماند که هر کس از راه بردن آن درمیماند و اگر چند گامی آن را به دوش کشیده پیش برد سرانجام ناگزیر گردیده روی زمینش میاندازد.
شما مرا یک ایرانی نشمارید. من در بیگانگیِ خود بنام دلسوزی داد زده میگویم : ای ایرانیان از این بیهودهکاریها دست بردارید. میگویم : ای جوانان مغز و هوش خود را بیش از این در راه بیهودهگویی فرسوده نگردانید!
آن شعرها که شما میسرایید هزار بیت آنها ارزش صد دینار ندارد و هرگز فریب آن نخورید که روزنامههایی برای پر کردن ستونهای خود آنها را چاپ میکنند. دوباره میگویم که این کار شما خیانتی است که بخودتان و بکشورتان روا میدارید.
⭐️ تودهای که فرسوده و بیکاره باشد دولت هم از کوششهای خود نتیجهی درستی نخواهد برداشت. تودهی فرسوده و بیکاره تن بیجانی را میماند که هر کس از راه بردن آن درمیماند و اگر چند گامی آن را به دوش کشیده پیش برد سرانجام ناگزیر گردیده روی زمینش میاندازد.
سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔶 دفتر «در پیرامون مادّیگری» (احمد کسروی)
🔸 تکهی 10
سخن خود را دنبال کنیم : شوپنهاور از خودخواهی آفریدگان و از کشاکش ایشان سخت آزرده و در جهان با دیدهی خواری مینگرد و از زندگی نومیدی میکند و جهان را همه ستم و بدی میشناسد و این نمیاندیشد آن نیرویی در کالبد او که از خودخواهی و کشاکش جهانیان بیزاری میکند چیست؟!. این درنمییابد که در همان کالبد او (که بخشی از جهان میباشد) یک گوهر دیگریست که کشاکش و ستم را نپسندیده درپی دادگریست و این خود نمونه[ای] است که در جهان بزرگ نیز چنان نیرویی در کار است.
اگر این فیلسوف خشمناک نبودی و خود را نباختی این دریافتی که آنچه از درون او برخاسته آواز خرد است که ستم و کشاکش را که میان آدمیانست نپسندیده خواستار نیکی و دادگری و راستی است و چون این دریافتی بجای نومیدی از جهان و بیزاری از زندگانی برآن میکوشید که بدستیاری همان خرد ، جهان را بنیکی آورد و کشاکش و ستم و خودخواهی را از نیرو براندازد.
این بسیار شگفت است که خرد نیز خود را بازد و از بود خویش ناآگاهی نماید و راست بدان میماند که کسی در خانهای نشیند و چون از بیرون در را کوبند فریاد زند : «اینجا کسی نیست ، بیهوده در را نزنید ، کسی پاسخ نخواهد داد».
این نمونهایست که چون رشته از هم گسیخت خردها نیز درماند و چنان گمراه گردد که خود را درنیابد و در اینجاست که به یک راهنمای خدایی نیاز افتد تا یک راه رستگاری باز کند و خردها را براه آرد.
این کار شوپنهاور و صدها همراهان او که از کشاکش و ستمگری جهانیان آزردگی میکنند و از زندگی نومیدی نموده میگویند در جهان جز نبرد جهانیان نیست داستان آن مردیست که در کشتزاری خوکها را میدید کشت را پایمال میکنند و خود از دور ایستاده فریاد میزد : «دریغا کسی نیست که اینها را از کشتزار بیرون کند».
این راست است چهارپایان و ددان باهم بکشاکش زندگی میکنند. آدمی نیز چون از راه تن و جان با جانوران یکسان است بکشاکش میگراید. ولی خرد آن را نمیپسندد و همیشه برآنست که آدمی را از کشاکش بازدارد. خرد میگوید : کشاکش جز فزونیِ رنج سود دیگری ندارد. آن زورمندی که امروز بر ناتوانی چیرگی مینماید و دارایی او را از دستش میرباید یک زورمندتر دیگری هم فردا بَرو چیرگی نماید و همان دارایی را از دست او گیرد و بدینسان همگی گرفتار رنج باشند. میگوید : آن کار گرگان و پلنگانست که بنیاد زندگیشان زور است و همواره در کوه و دشت باهم نبرد نمایند. آدمیان چون در پهلوی یکدیگر زیست میکنند باید بنیاد زندگیشان همدستی باشد. بدینسان هر کسی در هر کاری که کند و هر گامی که بردارد دربند آسایش همگان باشد و تنها آسایش خود را بدیده نگیرد. اینست دستور خرد.
آری اینست دستور خرد و چون نگاه کنید همهی کوششهایی که در جهان شده ـ برانگیختگانی از خدا برخاستهاند و آیینها گزاردهاند و قانونها پدید آوردهاند ـ همه از بهر آنست که آدمیان این دستور خرد را بکار بسته بهمدستی یکدیگر بهره از آسایش و خرسندی بردارند.
🔸 تکهی 10
سخن خود را دنبال کنیم : شوپنهاور از خودخواهی آفریدگان و از کشاکش ایشان سخت آزرده و در جهان با دیدهی خواری مینگرد و از زندگی نومیدی میکند و جهان را همه ستم و بدی میشناسد و این نمیاندیشد آن نیرویی در کالبد او که از خودخواهی و کشاکش جهانیان بیزاری میکند چیست؟!. این درنمییابد که در همان کالبد او (که بخشی از جهان میباشد) یک گوهر دیگریست که کشاکش و ستم را نپسندیده درپی دادگریست و این خود نمونه[ای] است که در جهان بزرگ نیز چنان نیرویی در کار است.
اگر این فیلسوف خشمناک نبودی و خود را نباختی این دریافتی که آنچه از درون او برخاسته آواز خرد است که ستم و کشاکش را که میان آدمیانست نپسندیده خواستار نیکی و دادگری و راستی است و چون این دریافتی بجای نومیدی از جهان و بیزاری از زندگانی برآن میکوشید که بدستیاری همان خرد ، جهان را بنیکی آورد و کشاکش و ستم و خودخواهی را از نیرو براندازد.
این بسیار شگفت است که خرد نیز خود را بازد و از بود خویش ناآگاهی نماید و راست بدان میماند که کسی در خانهای نشیند و چون از بیرون در را کوبند فریاد زند : «اینجا کسی نیست ، بیهوده در را نزنید ، کسی پاسخ نخواهد داد».
این نمونهایست که چون رشته از هم گسیخت خردها نیز درماند و چنان گمراه گردد که خود را درنیابد و در اینجاست که به یک راهنمای خدایی نیاز افتد تا یک راه رستگاری باز کند و خردها را براه آرد.
این کار شوپنهاور و صدها همراهان او که از کشاکش و ستمگری جهانیان آزردگی میکنند و از زندگی نومیدی نموده میگویند در جهان جز نبرد جهانیان نیست داستان آن مردیست که در کشتزاری خوکها را میدید کشت را پایمال میکنند و خود از دور ایستاده فریاد میزد : «دریغا کسی نیست که اینها را از کشتزار بیرون کند».
این راست است چهارپایان و ددان باهم بکشاکش زندگی میکنند. آدمی نیز چون از راه تن و جان با جانوران یکسان است بکشاکش میگراید. ولی خرد آن را نمیپسندد و همیشه برآنست که آدمی را از کشاکش بازدارد. خرد میگوید : کشاکش جز فزونیِ رنج سود دیگری ندارد. آن زورمندی که امروز بر ناتوانی چیرگی مینماید و دارایی او را از دستش میرباید یک زورمندتر دیگری هم فردا بَرو چیرگی نماید و همان دارایی را از دست او گیرد و بدینسان همگی گرفتار رنج باشند. میگوید : آن کار گرگان و پلنگانست که بنیاد زندگیشان زور است و همواره در کوه و دشت باهم نبرد نمایند. آدمیان چون در پهلوی یکدیگر زیست میکنند باید بنیاد زندگیشان همدستی باشد. بدینسان هر کسی در هر کاری که کند و هر گامی که بردارد دربند آسایش همگان باشد و تنها آسایش خود را بدیده نگیرد. اینست دستور خرد.
آری اینست دستور خرد و چون نگاه کنید همهی کوششهایی که در جهان شده ـ برانگیختگانی از خدا برخاستهاند و آیینها گزاردهاند و قانونها پدید آوردهاند ـ همه از بهر آنست که آدمیان این دستور خرد را بکار بسته بهمدستی یکدیگر بهره از آسایش و خرسندی بردارند.
✴️ حقایق ، چراغ راه ما
(بخش 1 از 2)
خوانندگان میدانند در این راهی که ما هستیم تا چه اندازه به حقایق پروا داریم. برای نمونه این سخن را همیشه در کانال دیدهاند : «درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست». پس حقایق از یکسو سرمایهی ماست و بیآن بکار برنخاستهایم و از آنسو ایرانیان را سخت نیازمند دانستن حقایق زندگی میدانیم. کسروی میگوید :
«در بسیاری از رشتههای زندگانی حقیقت از میان رفته. ما برآنیم که باید در ایران نخست یک تکانی در اندیشهها پدید آید و سپس یک تکانی در طرز زندگانی پیدا شود و برای همانست که این کوششها را بکار میبریم. باید از هر باره بنیاد زندگانی حقایق باشد».
به علت اهمیت و تأثیری که حقایق در زندگی دارند ، ما از یکسو درپی شناخت آنهاییم و از سوی دیگر شاهراه پاکدینی را از آنرو که بروی حقایق بنیاد گزارده شده میپذیریم و به این کوششها برخاسته میخواهیم همان حقایق را به دلهای جهانیان نیز برسانیم.
پاکدینی بما میآموزد که همیشه درپی حقایق باشیم و به پیروی از خرد هر گفته ، کار یا جُستاری (مبحث) را با معیار حقایق بسنجیم و نیک و بدش را دریابیم.
اینست ما از کنار سخنان ، کتابها ، فیلمها ، پیشامدهای تاریخی ، یا یک پدیدهای همچون سینما یا اینترنت بیپروا نمیگذریم. میکوشیم از پایه و ریشهی هر یک از آنها آگاه گردیم و از دیدگاه سود و زیانِ توده به آن بنگریم. روشنتر بگوییم : اینکه چیزی هست و میلیونها تن در جهان آن را راست دانستهاند یا مثلاً هزار سال است به آن رفتار میکنند معیار نیست ، معیار در پاکدینی داوری خرد و سود و زیان توده و جهانیان است.
پاکدینی جستارهایی را بازمینماید که ما را توانا میگرداند بجهان پیرامون خود با دیدهی بیناتری نگریم. از دین ، زندگانی ، دانش ، قانون ، فرهنگ ، تربیت ، تمدن ، ادبیات ، رمان ، شعر ، «بزرگی» ، خرد ، روان ، نیک و بد ، پاکخویی ، دمکراسی ، سیاست ، تاریخ ، کشورداری ، دستگاه داوری (نظام قضایی) ، سرمایه ، بازرگانی ، کار ، پول ، ماشین و افزارسازی (صنعت) ، جانوران و جستارهای دیگر سخن میراند و حقایق هر زمینهای را بازمینماید.
کسانی خواهند پرسید : «مگر ما اینها را نمیدانیم؟!.». راستی آنست که بیشتر مردم «گمان میبرند» اینها جستارهایی که ندانند نیست ، حال آنکه تنها چیزهایی در آن بارهها «شنیدهاند». در حالیکه «شنیدن» یک چیز و «دانستن» چیز دیگریست (یکی از جستارهایی که در گفتارهای ما روشن میگردد همینست که شنیدن جز از دانستن است).
گرانمایگی پاکدینی در همینست که به چنین جستارهایی که هر کس گمان دارد چیزهای پیش پا افتادهای است درمیآید و آنها را نیک میشکافد و معنیهاشان را روشن میگرداند و آنگاه راه خود را روی بنیاد استواری میگزارد. پایهی کارش اینست که معنی هر چیزی باید نیک روشن باشد تا همه از آن تنها یک معنی دریابند.
کسروی پس از آنکه در مدت نُه سال (هفت دورهی یکساله) نوشتن مهنامهی پیمان و سپس یک سال روزنامهی پرچم ، زمینههایی را آماده گردانیده بود ، برای آنکه انبوه خوانندگان تازهآشنا آنها را هرچه بهتر یاد گیرند در پیرامون هر یک از آن جستارها (یا یک دسته از آنها) دفتری جداگانه نوشت.
از اینروست که یک رشته از کتابهای پاکدینی تنها دربارهی یک جستارست. برای مثال ، دفترهایی مانند «در پیرامون خرد» یا «در پیرامون روان» که آن دربارهی خرد (یا عقل) و این دربارهی روان است.
آنکه دربارهی خرد است و بیست و اند صفحه بیشتر نمیباشد ، همینکه آن را بخوانید خواهید دانست «خرد» در این دفتر معنی روشنی دارد و تازه در آنجاست که ارج و گرانمایگیش روشن میگردد. در آنجاست که دانسته میگردد ما از عقل جز یک معنی تاریکی در مغز خود نداشته و گرانمایگیش را نمیدانستهایم. برای مثال ، در آن دفتر نشان داده میشود که اگر مردمان در زندگانی بداوری خرد گردن گزارند ، بیشتری از گرفتاریهایی که امروز جهانیان از چارهجویی به آن نومید میباشند ، همچون جنگ ، اگر هم آسیبش بیکبار از میان برنخیزد بسیار خواهد کاست و زندگانی براه آدمیگری خواهد افتاد.
در کتاب در پیرامون روان ، خواننده چه بسا به گمان اینکه با همان جستار روح و احضار روح مردگان روبروست به خواندن آغاز کند. ولی چون نوشتههای کتاب را نیک دریابد یک نتیجهاش اینست که روانشناسی تربیتی را بیآن ناقص مییابد. از روی آن پی به سرچشمهی نیکیها و بدیها میبرد. جهان درون آدمی برایش روشنتر میگردد. به قانونهای بنیادی تربیت دست مییابد و میفهمد چگونه میتوان نیکیها را رواج داد و از بدیها کاست.
(فردا بخش پایانی این گفتار خواهد آمد)
(بخش 1 از 2)
خوانندگان میدانند در این راهی که ما هستیم تا چه اندازه به حقایق پروا داریم. برای نمونه این سخن را همیشه در کانال دیدهاند : «درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست». پس حقایق از یکسو سرمایهی ماست و بیآن بکار برنخاستهایم و از آنسو ایرانیان را سخت نیازمند دانستن حقایق زندگی میدانیم. کسروی میگوید :
«در بسیاری از رشتههای زندگانی حقیقت از میان رفته. ما برآنیم که باید در ایران نخست یک تکانی در اندیشهها پدید آید و سپس یک تکانی در طرز زندگانی پیدا شود و برای همانست که این کوششها را بکار میبریم. باید از هر باره بنیاد زندگانی حقایق باشد».
به علت اهمیت و تأثیری که حقایق در زندگی دارند ، ما از یکسو درپی شناخت آنهاییم و از سوی دیگر شاهراه پاکدینی را از آنرو که بروی حقایق بنیاد گزارده شده میپذیریم و به این کوششها برخاسته میخواهیم همان حقایق را به دلهای جهانیان نیز برسانیم.
پاکدینی بما میآموزد که همیشه درپی حقایق باشیم و به پیروی از خرد هر گفته ، کار یا جُستاری (مبحث) را با معیار حقایق بسنجیم و نیک و بدش را دریابیم.
اینست ما از کنار سخنان ، کتابها ، فیلمها ، پیشامدهای تاریخی ، یا یک پدیدهای همچون سینما یا اینترنت بیپروا نمیگذریم. میکوشیم از پایه و ریشهی هر یک از آنها آگاه گردیم و از دیدگاه سود و زیانِ توده به آن بنگریم. روشنتر بگوییم : اینکه چیزی هست و میلیونها تن در جهان آن را راست دانستهاند یا مثلاً هزار سال است به آن رفتار میکنند معیار نیست ، معیار در پاکدینی داوری خرد و سود و زیان توده و جهانیان است.
پاکدینی جستارهایی را بازمینماید که ما را توانا میگرداند بجهان پیرامون خود با دیدهی بیناتری نگریم. از دین ، زندگانی ، دانش ، قانون ، فرهنگ ، تربیت ، تمدن ، ادبیات ، رمان ، شعر ، «بزرگی» ، خرد ، روان ، نیک و بد ، پاکخویی ، دمکراسی ، سیاست ، تاریخ ، کشورداری ، دستگاه داوری (نظام قضایی) ، سرمایه ، بازرگانی ، کار ، پول ، ماشین و افزارسازی (صنعت) ، جانوران و جستارهای دیگر سخن میراند و حقایق هر زمینهای را بازمینماید.
کسانی خواهند پرسید : «مگر ما اینها را نمیدانیم؟!.». راستی آنست که بیشتر مردم «گمان میبرند» اینها جستارهایی که ندانند نیست ، حال آنکه تنها چیزهایی در آن بارهها «شنیدهاند». در حالیکه «شنیدن» یک چیز و «دانستن» چیز دیگریست (یکی از جستارهایی که در گفتارهای ما روشن میگردد همینست که شنیدن جز از دانستن است).
گرانمایگی پاکدینی در همینست که به چنین جستارهایی که هر کس گمان دارد چیزهای پیش پا افتادهای است درمیآید و آنها را نیک میشکافد و معنیهاشان را روشن میگرداند و آنگاه راه خود را روی بنیاد استواری میگزارد. پایهی کارش اینست که معنی هر چیزی باید نیک روشن باشد تا همه از آن تنها یک معنی دریابند.
کسروی پس از آنکه در مدت نُه سال (هفت دورهی یکساله) نوشتن مهنامهی پیمان و سپس یک سال روزنامهی پرچم ، زمینههایی را آماده گردانیده بود ، برای آنکه انبوه خوانندگان تازهآشنا آنها را هرچه بهتر یاد گیرند در پیرامون هر یک از آن جستارها (یا یک دسته از آنها) دفتری جداگانه نوشت.
از اینروست که یک رشته از کتابهای پاکدینی تنها دربارهی یک جستارست. برای مثال ، دفترهایی مانند «در پیرامون خرد» یا «در پیرامون روان» که آن دربارهی خرد (یا عقل) و این دربارهی روان است.
آنکه دربارهی خرد است و بیست و اند صفحه بیشتر نمیباشد ، همینکه آن را بخوانید خواهید دانست «خرد» در این دفتر معنی روشنی دارد و تازه در آنجاست که ارج و گرانمایگیش روشن میگردد. در آنجاست که دانسته میگردد ما از عقل جز یک معنی تاریکی در مغز خود نداشته و گرانمایگیش را نمیدانستهایم. برای مثال ، در آن دفتر نشان داده میشود که اگر مردمان در زندگانی بداوری خرد گردن گزارند ، بیشتری از گرفتاریهایی که امروز جهانیان از چارهجویی به آن نومید میباشند ، همچون جنگ ، اگر هم آسیبش بیکبار از میان برنخیزد بسیار خواهد کاست و زندگانی براه آدمیگری خواهد افتاد.
در کتاب در پیرامون روان ، خواننده چه بسا به گمان اینکه با همان جستار روح و احضار روح مردگان روبروست به خواندن آغاز کند. ولی چون نوشتههای کتاب را نیک دریابد یک نتیجهاش اینست که روانشناسی تربیتی را بیآن ناقص مییابد. از روی آن پی به سرچشمهی نیکیها و بدیها میبرد. جهان درون آدمی برایش روشنتر میگردد. به قانونهای بنیادی تربیت دست مییابد و میفهمد چگونه میتوان نیکیها را رواج داد و از بدیها کاست.
(فردا بخش پایانی این گفتار خواهد آمد)
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 6
تا اینجا گفتگو از ادبیات از نظر ادبی مینمودم. کنون از نظر آیین زندگانی یا بگفتهی شماها از نظر اجتماعی گفتگو از آن بدارم :
باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد و هرآنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمیتوان نامید. موضوع را با مثل روشن گردانم :
توانگری خانهای در بیرون شهر ساخته که از نظر معماری و نقاشی از شاهکارهاست ولی پلیس آمده میگوید :
چون اینجا دور از آبادیست شاید کمینگاه دزدان بشود و ما نتوانیم آنجا را زیر پاسبانی نگاهداریم. پس آن عمارت را نیک نتوان نامید. آمدیم پلیس هم ایراد ندارد. ولی طبیب میگوید : این عمارت در جای بادگیری نهاده از جهت آیین تندرستی بیمناکست. پس آن عمارت نیک نشد. آمدیم طبیب هم ایراد ندارد. ولی کسی که آشنا بآیین خانهداری و صرفهجوییست میگوید : عمارت باین دوری از شهر باید دربایستهای زندگانی را بقیمتهای گران پیدا کرد و چه بسا که هنگام شب چیزی دربایست شود و نتوانید آن را از شهر خریداری نمود. پس عمارتی را هنگامی میتوان به نیکی ستود که از هر نظر نیک باشد.
مثل دیگر : خیاطی رخت دوخته که از جهت دوخت شاهکار صنعت بشمار میرود. ولی بزازی پارچهی آن را دیده میگوید پوسیده است. یا طبیبی طرز آن را نپسندیده میگوید چون تنگ و چسبانست مانع رسیدن هوا به تن میشود. یا پاکمردی آن را نکوهیده میگوید رخت باین زیبایی باعث خواهد بود که پوشندهی آن بر دیگران که رخت ساده و موهون دارند برتری فروشد و آنان را با دیدهی خواری بیند. هر یکی از این ایرادها که بشود باعث خواهد بود که ما آن رخت را نیک نشناسیم و پسندیده نداریم.
دربارهی شعر نیز بایستی همین رفتار بشود و آن شعرها را نیک شمارند که از دیدهی نکوخویی و ایرانیگری و کیش مسلمانی نیز نیکو باشد. دریغا که بیکبار برضد این قاعده رفتار شده و چه خود شعرا و چه تذکرهنویسان تنها باین بسنده کردهاند که سخن دارای بحر و قافیه باشد و یک مضمونکی در آن بکار رود و همین که شعری دارای این سه چیز بود آن را پسندیده و بنام ادبیات رواج دادهاند و هرگز پروای ایرانیگری و مسلمانی و نکوخویی و سرفرازی را نداشتهاند بلکه به گمان خود در شعر همهی این قیدها را بیجا پنداشتهاند.
دلیل این موضوع دیوانهاست که در دست ماست و تذکرهها که بفراوانی در کتابخانهها پیدا میشود. اینها سخنانی را که غیرت و آزادگی از آنها بیزار است و شعرهایی را که آشکارا دشنام و زشتی است دربر دارند و خود پیداست که سرایندگان و نویسندگان ، این سفاهتکاریها را در شعر جایز میشماردهاند.
آری شاهنامه یادگار شاعر بزرگ ایران از این گفتهها بیرونست و آن را میتوان نمونهی نیکی از ادبیات فارسی شمرد. زیرا آنکه از نظر شعریست نیازی بگفتن ندارد که بسیار ستوده و نیکوست. آنچه از دیدهی فن زبانست شاعر بزرگ در آن زمان زبونی فارسی ، دامن غیرت بکمر زده بنیاد استواری برای این زبان پدید آورده. از دیدهی نکوخویی همین بس که بگوییم این مرد راد در سراسر سرودههای خود ایرانیان را بدلیری و گردنفرازی و پهلوانی برانگیخته. کوتاه سخن ما را بر این شاعر بزرگ ایرادی نیست.
ناصرخسرو با آنکه خود او از جهت کیش باطنیگری که پذیرفته و در ایران برواجش میکوشیده درخور نکوهش است ولی شعرهایش از هر دیده که نگاه کنیم پسندیده است و نمونهی نیکی از ادبیات بشمار میرود.
سنائی غزنوی را همه میشناسند و نیازی بگفتگوی ما از او نیست.
🔸 «گفتار دارندهی پیمان در انجمن ادبی» (با اندک کوتاهی) - تکهی 6
تا اینجا گفتگو از ادبیات از نظر ادبی مینمودم. کنون از نظر آیین زندگانی یا بگفتهی شماها از نظر اجتماعی گفتگو از آن بدارم :
باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد و هرآنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمیتوان نامید. موضوع را با مثل روشن گردانم :
توانگری خانهای در بیرون شهر ساخته که از نظر معماری و نقاشی از شاهکارهاست ولی پلیس آمده میگوید :
چون اینجا دور از آبادیست شاید کمینگاه دزدان بشود و ما نتوانیم آنجا را زیر پاسبانی نگاهداریم. پس آن عمارت را نیک نتوان نامید. آمدیم پلیس هم ایراد ندارد. ولی طبیب میگوید : این عمارت در جای بادگیری نهاده از جهت آیین تندرستی بیمناکست. پس آن عمارت نیک نشد. آمدیم طبیب هم ایراد ندارد. ولی کسی که آشنا بآیین خانهداری و صرفهجوییست میگوید : عمارت باین دوری از شهر باید دربایستهای زندگانی را بقیمتهای گران پیدا کرد و چه بسا که هنگام شب چیزی دربایست شود و نتوانید آن را از شهر خریداری نمود. پس عمارتی را هنگامی میتوان به نیکی ستود که از هر نظر نیک باشد.
مثل دیگر : خیاطی رخت دوخته که از جهت دوخت شاهکار صنعت بشمار میرود. ولی بزازی پارچهی آن را دیده میگوید پوسیده است. یا طبیبی طرز آن را نپسندیده میگوید چون تنگ و چسبانست مانع رسیدن هوا به تن میشود. یا پاکمردی آن را نکوهیده میگوید رخت باین زیبایی باعث خواهد بود که پوشندهی آن بر دیگران که رخت ساده و موهون دارند برتری فروشد و آنان را با دیدهی خواری بیند. هر یکی از این ایرادها که بشود باعث خواهد بود که ما آن رخت را نیک نشناسیم و پسندیده نداریم.
دربارهی شعر نیز بایستی همین رفتار بشود و آن شعرها را نیک شمارند که از دیدهی نکوخویی و ایرانیگری و کیش مسلمانی نیز نیکو باشد. دریغا که بیکبار برضد این قاعده رفتار شده و چه خود شعرا و چه تذکرهنویسان تنها باین بسنده کردهاند که سخن دارای بحر و قافیه باشد و یک مضمونکی در آن بکار رود و همین که شعری دارای این سه چیز بود آن را پسندیده و بنام ادبیات رواج دادهاند و هرگز پروای ایرانیگری و مسلمانی و نکوخویی و سرفرازی را نداشتهاند بلکه به گمان خود در شعر همهی این قیدها را بیجا پنداشتهاند.
دلیل این موضوع دیوانهاست که در دست ماست و تذکرهها که بفراوانی در کتابخانهها پیدا میشود. اینها سخنانی را که غیرت و آزادگی از آنها بیزار است و شعرهایی را که آشکارا دشنام و زشتی است دربر دارند و خود پیداست که سرایندگان و نویسندگان ، این سفاهتکاریها را در شعر جایز میشماردهاند.
آری شاهنامه یادگار شاعر بزرگ ایران از این گفتهها بیرونست و آن را میتوان نمونهی نیکی از ادبیات فارسی شمرد. زیرا آنکه از نظر شعریست نیازی بگفتن ندارد که بسیار ستوده و نیکوست. آنچه از دیدهی فن زبانست شاعر بزرگ در آن زمان زبونی فارسی ، دامن غیرت بکمر زده بنیاد استواری برای این زبان پدید آورده. از دیدهی نکوخویی همین بس که بگوییم این مرد راد در سراسر سرودههای خود ایرانیان را بدلیری و گردنفرازی و پهلوانی برانگیخته. کوتاه سخن ما را بر این شاعر بزرگ ایرادی نیست.
ناصرخسرو با آنکه خود او از جهت کیش باطنیگری که پذیرفته و در ایران برواجش میکوشیده درخور نکوهش است ولی شعرهایش از هر دیده که نگاه کنیم پسندیده است و نمونهی نیکی از ادبیات بشمار میرود.
سنائی غزنوی را همه میشناسند و نیازی بگفتگوی ما از او نیست.