🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 7
زیرا ما میدانیم بازپرس برای آنکه متهم را باقرار وادارد دو راه بیشتر ندارد : یکی آنکه در ضمن پرسشها او را بگیر اندازد و ناگزیر گرداند که اقرار کند. مثلاً یک کسی متهم است که در فلان شب و فلان ساعت آدم کشته. ولی او منکر است. بازپرس میپرسد : آن شب در فلان ساعت کجا بودی؟. میگوید : در خانهام بودم ، یا بفلان میهمانی رفتم. ولی بازپرس از خانوادهی او یا از آن محل میهمانی میپرسد و دانسته میشود که دروغ گفته ، و بازپرس این دروغ را به رخ او میکشد و ناگزیرش میگرداند که حقیقت را بگوید. از این نحو اقرار گرفتن پی بحقیقت توان برد و اعترافی که از این راه بدست آید درخور اعتماد تواند بود.
راه دیگری اینکه متهم را بشکنجه کشد و یا در فشار بگزارد و بگوید باید اقرار کنی و متهم برای رهایی یک سخنانی را موافق میل او بگوید. این هم راه دیگریست. ولی اقراری که از این راه بدست آید چهبسا دروغ باشد و به هر حال چنین اقراری درخور هیچ اعتمادی نیست.
ما در این قضیه میبینیم بازپرس راه نخست را بکار نبرده تا بگوییم بآن وسیله اقرار گرفته و ناچاریم بگوییم که این وسیلهی دوم را که فشار و سختی دادن باشد ، بکار برده است. چیزی که این امر را مسلم میگرداند آنست که متهمان با آن تفصیل شرح دادند که آنها را بزندان مجرد انداختهاند و ما دیدیم که آقای دادستان پاسخ ردی بآنها نداد و از زبان آقای پوررضا شنیدیم که گفت : «اگر تشکیلات شهربانی ناقص است بدادسرا چه ربط دارد؟». این عبارت در واقع تصدیقست. چیزی که هست عذر میآورد که تشکیلات شهربانی ناقص است و ما معنی این عذر را نمیفهمیم. زیرا مگر در زندان شهربانی اتاقی برای نگهداری متهمان جز زندان مجرد یافت نمیشود؟!
من ناگزیرم در اینجا اعتراض کنم : چرا با متهمان این رفتار را نمودهاند؟!.. کدام قانون این حق را ببازپرس یا بدادستان داده که متهم را بزندان مجرد فرستند و پوشاک ازو دریغ دارند؟!.. دریغا یکی از اتهامات که بآقای مختار [همان مختاری] شمرده میشود آنست که بزندانیان پوشاک نداده و یا بآنها فشار آورده و ما میبینیم خود دادسرا بچنان گناهی ارتکاب کرده. درست مانند آنست که کسی را گرفته بودند که درختهای مردم را میشکند و چون بنزد فراشباشی آوردند گفت ببرید چوبش زنید ، فراشها از باغ مردم درختها را میشکستند که او را چوب بزنند.
اعتراض بماند ، از نظر قضایی یک پروندهای که بدینسان تدوین گردیده درخور اعتماد نتواند بود. این دلیل دیگریست که در این پرونده راه را وارونه پیمودهاند. بجای آنکه از دلیل بمدلول پی برند نخست مدلولی را در نظر گرفته و سپس در جستجوی دلیل بوده و در این باره چندان بیپروایی نمودهاند که قانون را هم زیر پا گرفتهاند. این هم دلیل دوم آقای دادستانست.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 7
زیرا ما میدانیم بازپرس برای آنکه متهم را باقرار وادارد دو راه بیشتر ندارد : یکی آنکه در ضمن پرسشها او را بگیر اندازد و ناگزیر گرداند که اقرار کند. مثلاً یک کسی متهم است که در فلان شب و فلان ساعت آدم کشته. ولی او منکر است. بازپرس میپرسد : آن شب در فلان ساعت کجا بودی؟. میگوید : در خانهام بودم ، یا بفلان میهمانی رفتم. ولی بازپرس از خانوادهی او یا از آن محل میهمانی میپرسد و دانسته میشود که دروغ گفته ، و بازپرس این دروغ را به رخ او میکشد و ناگزیرش میگرداند که حقیقت را بگوید. از این نحو اقرار گرفتن پی بحقیقت توان برد و اعترافی که از این راه بدست آید درخور اعتماد تواند بود.
راه دیگری اینکه متهم را بشکنجه کشد و یا در فشار بگزارد و بگوید باید اقرار کنی و متهم برای رهایی یک سخنانی را موافق میل او بگوید. این هم راه دیگریست. ولی اقراری که از این راه بدست آید چهبسا دروغ باشد و به هر حال چنین اقراری درخور هیچ اعتمادی نیست.
ما در این قضیه میبینیم بازپرس راه نخست را بکار نبرده تا بگوییم بآن وسیله اقرار گرفته و ناچاریم بگوییم که این وسیلهی دوم را که فشار و سختی دادن باشد ، بکار برده است. چیزی که این امر را مسلم میگرداند آنست که متهمان با آن تفصیل شرح دادند که آنها را بزندان مجرد انداختهاند و ما دیدیم که آقای دادستان پاسخ ردی بآنها نداد و از زبان آقای پوررضا شنیدیم که گفت : «اگر تشکیلات شهربانی ناقص است بدادسرا چه ربط دارد؟». این عبارت در واقع تصدیقست. چیزی که هست عذر میآورد که تشکیلات شهربانی ناقص است و ما معنی این عذر را نمیفهمیم. زیرا مگر در زندان شهربانی اتاقی برای نگهداری متهمان جز زندان مجرد یافت نمیشود؟!
من ناگزیرم در اینجا اعتراض کنم : چرا با متهمان این رفتار را نمودهاند؟!.. کدام قانون این حق را ببازپرس یا بدادستان داده که متهم را بزندان مجرد فرستند و پوشاک ازو دریغ دارند؟!.. دریغا یکی از اتهامات که بآقای مختار [همان مختاری] شمرده میشود آنست که بزندانیان پوشاک نداده و یا بآنها فشار آورده و ما میبینیم خود دادسرا بچنان گناهی ارتکاب کرده. درست مانند آنست که کسی را گرفته بودند که درختهای مردم را میشکند و چون بنزد فراشباشی آوردند گفت ببرید چوبش زنید ، فراشها از باغ مردم درختها را میشکستند که او را چوب بزنند.
اعتراض بماند ، از نظر قضایی یک پروندهای که بدینسان تدوین گردیده درخور اعتماد نتواند بود. این دلیل دیگریست که در این پرونده راه را وارونه پیمودهاند. بجای آنکه از دلیل بمدلول پی برند نخست مدلولی را در نظر گرفته و سپس در جستجوی دلیل بوده و در این باره چندان بیپروایی نمودهاند که قانون را هم زیر پا گرفتهاند. این هم دلیل دوم آقای دادستانست.
.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 نگارش پاکدلانهی شاعری - تکهی دو از دو
مایهی افسوس است که مخالفان پیمان این را هرگز بروی خود نمیآرند که بسیاری از بزرگان جهان آفرینش ، شعر را نپسندیده و حتا نسبت شاعری را بر خود سزاوار ندیدهاند (وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا ینبَغِی لَهُ (1)) چون پایهی شعر بروی انگار و پندار گزاشته شده است و وهم و خیال ، بیارجتر از آن است که بنزد خرد درخور اعتنا باشد از اینروست که خردمندان ، پندارهای شاعرانه را چندان دلبستگی نداشتهاند ، آری بیابان وهم و خیال لجنزار بیکرانهایست که هر که گام در آنجا نهد هم در زمان گمراه شود و دیگر بسختی میتواند خویشتن را بشاهراه هدایت برساند. زیرا انگار و پندار ، مایهی گمراهی است. از اینجاست که خدا در قرآن میفرماید : (پیروان شعراء گمراهانند)
ملامحسن فیض ـ نویسندهی (تفسیر صافی) گوید : «این آیه دربارهی کسانی فرود آمده که دین خدا را تغییر میدهند وگرنه هرگز شاعری را دیدهاید که کسی از او پیروی کند؟..» من ، وقتی که این جمله را در تفسیر صافی خواندم با خود گفتم : کاشکی شادروان (ملامحسن فیض) در این زمان ما زنده بودی ـ تا بدیدی که تودهی انبوهی چگونه پیرو اندیشههای قلندرانهی شعراء هستند. و نیز بدانستی گمراهانی چسان ، شعرا را همدرجهی پیغمبران میدانند. گمراهی شعرا و پیروان ایشان روشنتر از آن است که برای دانشمندان دلآگاهی پوشیده باشد.
راستی را سپاسگزار باید بود که شما قد مردانگی برافراشته و بکندن بنیاد یاوهبافی میان بستهاید و بمصداق (یجاهدون فی سبیل الله و لا یخافون لومـة لائم) سرزنش و ایراد بیهودهگویان را وقعی ننهاده و بیمی از ایشان در دل راه نمیدهید. زهی آزادگی و مردانگی. انصاف را نشانهی یگانهپرستی همین است زیرا گفتهاند :
موحد ، چو در پای ریزی زرش و یا تیغ تیزی نهی بر سرش
امید و هراسش نباشد ز کس بر این است بنیاد توحید و بس
چیزیکه بروی یاوهبافان این زمان (شعرای معاصر) باید کشید همانا دزدی و دغلکاری ایشان است که بگمانم ، در این باره اشارتی در پیمان نرفته است. این بیهودهگویان چون از دانش و خرد بیبهرهاند نمیتوانند یک مضمون نغز و تازهای را از خود پدید آرند. این است که بدیوانهای شعرای پیشین تاخته و گفتههای آنان را با اندک تغییری بنام خود قلمداد میکنند! و هرگز این پستی را بروی خود درنمیآرند! من ، مثل را میگویم : غزلسرایی کار بیهوده نیست و بگفتهی مخالفان پیمان : (غزل ، فصلی از ادبیات است) ولی هرگاه خردمندی بپرسد : این همه دیوانهای غزل که شعرای پیشین ساخته و پرداختهاند بس نبود که یاوهبافانی هم ، تکرار مکررات را کار خود ساخته و هی از زلف یار و ماه رخسار و چاه زنخدان داد زده و داد بیهودهگویی را بدهند و باز سیر نشوند؟! ـ در اینصورت چه پاسخی به این پرسش باید داد؟!
تنی چند از شعرای بیشعور ، هر یک بیتی دو در ستایش شعر و شاعری سروده و روی ورقهی بزرگی را سیاه گردانیده بودند بیت نخستین که نوشته بودند این است :
ما فقیر درباریم و شهان بر در ماست صدف بحر وجودیم و سخن گوهر ماست
همان ورقه را نزد من آورده خواستار شدند که من نیز بیتی چند در این زمینه بسرایم. من ورقه را برگرفته و این دو بیت را در برابر شعرهای ایشان نگاشتم :
همه دزدان کلامیم ، چو نیکو نگری سخن حافظ و سعدیست که در دفتر ماست
عالم اندر سر علم است و بفکر صنعت لیک سودای سخنبافی اندر سر ماست
سخن بدرازا کشید. از تفصیل پوزش میطلبم این نامه را بنام (اعتراف نامه) بشما نگاشتم.
22 مهر ماه 1314 تبریز ـ صدیقی نخجوانی
پابرگی :
1ـ معنی آیه : و ما باو [بنیادگزار اسلام] شعر نیاموختهایم ، و [هم] او را نشاید. سورهی یس(26) ، آیهی 69. ـ ویراینده
🔸 نگارش پاکدلانهی شاعری - تکهی دو از دو
مایهی افسوس است که مخالفان پیمان این را هرگز بروی خود نمیآرند که بسیاری از بزرگان جهان آفرینش ، شعر را نپسندیده و حتا نسبت شاعری را بر خود سزاوار ندیدهاند (وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا ینبَغِی لَهُ (1)) چون پایهی شعر بروی انگار و پندار گزاشته شده است و وهم و خیال ، بیارجتر از آن است که بنزد خرد درخور اعتنا باشد از اینروست که خردمندان ، پندارهای شاعرانه را چندان دلبستگی نداشتهاند ، آری بیابان وهم و خیال لجنزار بیکرانهایست که هر که گام در آنجا نهد هم در زمان گمراه شود و دیگر بسختی میتواند خویشتن را بشاهراه هدایت برساند. زیرا انگار و پندار ، مایهی گمراهی است. از اینجاست که خدا در قرآن میفرماید : (پیروان شعراء گمراهانند)
ملامحسن فیض ـ نویسندهی (تفسیر صافی) گوید : «این آیه دربارهی کسانی فرود آمده که دین خدا را تغییر میدهند وگرنه هرگز شاعری را دیدهاید که کسی از او پیروی کند؟..» من ، وقتی که این جمله را در تفسیر صافی خواندم با خود گفتم : کاشکی شادروان (ملامحسن فیض) در این زمان ما زنده بودی ـ تا بدیدی که تودهی انبوهی چگونه پیرو اندیشههای قلندرانهی شعراء هستند. و نیز بدانستی گمراهانی چسان ، شعرا را همدرجهی پیغمبران میدانند. گمراهی شعرا و پیروان ایشان روشنتر از آن است که برای دانشمندان دلآگاهی پوشیده باشد.
راستی را سپاسگزار باید بود که شما قد مردانگی برافراشته و بکندن بنیاد یاوهبافی میان بستهاید و بمصداق (یجاهدون فی سبیل الله و لا یخافون لومـة لائم) سرزنش و ایراد بیهودهگویان را وقعی ننهاده و بیمی از ایشان در دل راه نمیدهید. زهی آزادگی و مردانگی. انصاف را نشانهی یگانهپرستی همین است زیرا گفتهاند :
موحد ، چو در پای ریزی زرش و یا تیغ تیزی نهی بر سرش
امید و هراسش نباشد ز کس بر این است بنیاد توحید و بس
چیزیکه بروی یاوهبافان این زمان (شعرای معاصر) باید کشید همانا دزدی و دغلکاری ایشان است که بگمانم ، در این باره اشارتی در پیمان نرفته است. این بیهودهگویان چون از دانش و خرد بیبهرهاند نمیتوانند یک مضمون نغز و تازهای را از خود پدید آرند. این است که بدیوانهای شعرای پیشین تاخته و گفتههای آنان را با اندک تغییری بنام خود قلمداد میکنند! و هرگز این پستی را بروی خود درنمیآرند! من ، مثل را میگویم : غزلسرایی کار بیهوده نیست و بگفتهی مخالفان پیمان : (غزل ، فصلی از ادبیات است) ولی هرگاه خردمندی بپرسد : این همه دیوانهای غزل که شعرای پیشین ساخته و پرداختهاند بس نبود که یاوهبافانی هم ، تکرار مکررات را کار خود ساخته و هی از زلف یار و ماه رخسار و چاه زنخدان داد زده و داد بیهودهگویی را بدهند و باز سیر نشوند؟! ـ در اینصورت چه پاسخی به این پرسش باید داد؟!
تنی چند از شعرای بیشعور ، هر یک بیتی دو در ستایش شعر و شاعری سروده و روی ورقهی بزرگی را سیاه گردانیده بودند بیت نخستین که نوشته بودند این است :
ما فقیر درباریم و شهان بر در ماست صدف بحر وجودیم و سخن گوهر ماست
همان ورقه را نزد من آورده خواستار شدند که من نیز بیتی چند در این زمینه بسرایم. من ورقه را برگرفته و این دو بیت را در برابر شعرهای ایشان نگاشتم :
همه دزدان کلامیم ، چو نیکو نگری سخن حافظ و سعدیست که در دفتر ماست
عالم اندر سر علم است و بفکر صنعت لیک سودای سخنبافی اندر سر ماست
سخن بدرازا کشید. از تفصیل پوزش میطلبم این نامه را بنام (اعتراف نامه) بشما نگاشتم.
22 مهر ماه 1314 تبریز ـ صدیقی نخجوانی
پابرگی :
1ـ معنی آیه : و ما باو [بنیادگزار اسلام] شعر نیاموختهایم ، و [هم] او را نشاید. سورهی یس(26) ، آیهی 69. ـ ویراینده
🔶 گفت و شنید (3)
🔸 تکهی شش از هفت
ما باید از جوانان روانها و خردهای آنان را پرورش دهیم که همه بنیکی یکدیگر و بآبادی جهان کوشند و بجای جنگ با همدیگر با بدیها بجنگند. ولی امروز چون زندگانی را نبرد میشمارند و آدمیان را همچون جانوران و ددان ناگزیر از کشاکش میپندارند ، از اینرو تنها و جانهای آنان را پرورده و خویهای پست جانوری را در آنان نیرومند گردانیده برای کشتن همدیگر بمیدان میفرستند.
این حالی که امروز در جهانست و آدمیان دامن بکشتار یکدیگر بستهاند و شهرها را ویران میگردانند ، بیش از همه نتیجهی ندانستن معنی زندگانی و پی نبردن بگوهر آدمیگریست. روشنتر گویم : بیش از همه نتیجهی هیاهوی مادیگریست. کسانی میگویند : اینها ناگزیری است. میگویم : دلیل این سخن چیست؟!. این جنگها جز آز و هوس انگیزهی دیگری نمیدارد و ناگزیری هم نیست.
اینکه ما «دین» میگوییم ، یکی از پایههای آن زیستن از روی «آیین بخردانه» و جلوگیری از این جنگها و ستمگریهاست. ما پایگاه آدمی را بلندتر شناخته میگوییم : نباید همچون چَراها و دَراها (1) با نبرد و کشاکش زید. باید بجای آن آیین همدستی را پیش گیرد. مادیان آدمی را باین پستی رسانیدهاند که میبینیم : همهی هنرها و دانشهای خود را در راه نابودی یکدیگر بکار میبرند. مردان بزرگی از کشتار زنان و بچگان بخود میبالند. ما میخواهیم او را از این پستی رهانیده و بجایگاهی که باید داشت رسانیم.
ما میگوییم : آدمیان باید با بدیها بجنگند ، و بجای ریختن خون همدیگر بکوشند و ریشهی بدیها را از جهان براندازند. این یک آرزو یا «تئوری» نیست. یک آرمان ورجاوندی است و راهش باز میباشد.
نیتچه و یاران او که بگفتهی شما از دین بیزاری جستهاند ، این خود کمی آنان بوده. دوباره میگویم : آنان با دروغها جنگیدهاند ولی براستیها نرسیدهاند. این نتیجهی اندیشههای گمراه و سر بهوای ایشان است که جهان بدینسان گرفتار جنگ و خونریزی میباشد. این مایهی شگفت است که شما گمراهیهای آنان را به رخ ما میکشید و خرده میگیرید که چرا همچون آنان گمراه نبودهایم.
شما یکی هم نام فرهِش (وحی) را بردید ، و آن را نیز ایرادی شمردید. این نیز مایهی شگفت است. من از کسان بسیاری این ایراد را میشنوم. اینان بیپایی فرهش را بیچون و چرا دانسته ، و بگفتهی خودشان آن را «خرافه» میشمارند و برگشته بما ایراد میگیرند که چگونه آن «خرافه» را دنبال میکنیم. لیکن من میپرسم : بیپایی آن از کجا دانسته شد؟!.. شما چه دلیلی برای آن میدارید؟!..
آری فرهش باین معنی که شناخته گردیده و در زبان کشیشها و ملاهاست نپذیرفتنیست. خدا بالای آسمان نشیند و فرشته بنزد برانگیختگان فرستد و گاهی نیز او را بآسمانها خواند و بُراق برایش فرستد ـ اینها جز پندارهای بیپای عامیانه نیست.
ولی فرهش یک معنای درست دیگری میدارد و ما اگر نام این را میبریم بآن معنی درستش میبریم. ما خود در پیمان بارها نوشتیم : «در جهان بیرون از آیین طبیعت چیزی نتواند بود». نوشتیم : «در هر کجا که دین با خرد یا دانش ناسازگار بود باید از دین کاست.» با اینهمه ما نام «فرهش» را میبریم و آن را درست میشماریم و بهنگام خود به زندش (2) خواهیم پرداخت. ولی چون تا کنون در پیمان سخنی از آن نراندهایم در گفتگو نیز بآن درنمیآیم (3).
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ چَرا = همیشه چرنده ، دَرا = همیشه درنده.
2ـ زند (همچون بند) = شرح
3ـ بنگرید به کتاب «ورجاوندْبنیاد»
.
🔸 تکهی شش از هفت
ما باید از جوانان روانها و خردهای آنان را پرورش دهیم که همه بنیکی یکدیگر و بآبادی جهان کوشند و بجای جنگ با همدیگر با بدیها بجنگند. ولی امروز چون زندگانی را نبرد میشمارند و آدمیان را همچون جانوران و ددان ناگزیر از کشاکش میپندارند ، از اینرو تنها و جانهای آنان را پرورده و خویهای پست جانوری را در آنان نیرومند گردانیده برای کشتن همدیگر بمیدان میفرستند.
این حالی که امروز در جهانست و آدمیان دامن بکشتار یکدیگر بستهاند و شهرها را ویران میگردانند ، بیش از همه نتیجهی ندانستن معنی زندگانی و پی نبردن بگوهر آدمیگریست. روشنتر گویم : بیش از همه نتیجهی هیاهوی مادیگریست. کسانی میگویند : اینها ناگزیری است. میگویم : دلیل این سخن چیست؟!. این جنگها جز آز و هوس انگیزهی دیگری نمیدارد و ناگزیری هم نیست.
اینکه ما «دین» میگوییم ، یکی از پایههای آن زیستن از روی «آیین بخردانه» و جلوگیری از این جنگها و ستمگریهاست. ما پایگاه آدمی را بلندتر شناخته میگوییم : نباید همچون چَراها و دَراها (1) با نبرد و کشاکش زید. باید بجای آن آیین همدستی را پیش گیرد. مادیان آدمی را باین پستی رسانیدهاند که میبینیم : همهی هنرها و دانشهای خود را در راه نابودی یکدیگر بکار میبرند. مردان بزرگی از کشتار زنان و بچگان بخود میبالند. ما میخواهیم او را از این پستی رهانیده و بجایگاهی که باید داشت رسانیم.
ما میگوییم : آدمیان باید با بدیها بجنگند ، و بجای ریختن خون همدیگر بکوشند و ریشهی بدیها را از جهان براندازند. این یک آرزو یا «تئوری» نیست. یک آرمان ورجاوندی است و راهش باز میباشد.
نیتچه و یاران او که بگفتهی شما از دین بیزاری جستهاند ، این خود کمی آنان بوده. دوباره میگویم : آنان با دروغها جنگیدهاند ولی براستیها نرسیدهاند. این نتیجهی اندیشههای گمراه و سر بهوای ایشان است که جهان بدینسان گرفتار جنگ و خونریزی میباشد. این مایهی شگفت است که شما گمراهیهای آنان را به رخ ما میکشید و خرده میگیرید که چرا همچون آنان گمراه نبودهایم.
شما یکی هم نام فرهِش (وحی) را بردید ، و آن را نیز ایرادی شمردید. این نیز مایهی شگفت است. من از کسان بسیاری این ایراد را میشنوم. اینان بیپایی فرهش را بیچون و چرا دانسته ، و بگفتهی خودشان آن را «خرافه» میشمارند و برگشته بما ایراد میگیرند که چگونه آن «خرافه» را دنبال میکنیم. لیکن من میپرسم : بیپایی آن از کجا دانسته شد؟!.. شما چه دلیلی برای آن میدارید؟!..
آری فرهش باین معنی که شناخته گردیده و در زبان کشیشها و ملاهاست نپذیرفتنیست. خدا بالای آسمان نشیند و فرشته بنزد برانگیختگان فرستد و گاهی نیز او را بآسمانها خواند و بُراق برایش فرستد ـ اینها جز پندارهای بیپای عامیانه نیست.
ولی فرهش یک معنای درست دیگری میدارد و ما اگر نام این را میبریم بآن معنی درستش میبریم. ما خود در پیمان بارها نوشتیم : «در جهان بیرون از آیین طبیعت چیزی نتواند بود». نوشتیم : «در هر کجا که دین با خرد یا دانش ناسازگار بود باید از دین کاست.» با اینهمه ما نام «فرهش» را میبریم و آن را درست میشماریم و بهنگام خود به زندش (2) خواهیم پرداخت. ولی چون تا کنون در پیمان سخنی از آن نراندهایم در گفتگو نیز بآن درنمیآیم (3).
پابرگیها (همه از ویراینده) :
1ـ چَرا = همیشه چرنده ، دَرا = همیشه درنده.
2ـ زند (همچون بند) = شرح
3ـ بنگرید به کتاب «ورجاوندْبنیاد»
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 8
3ـ رسیدهایی که در یک پاکتی در پروندهی شیخ ضبط بوده. این دلیل سوم کیفرخواست است. در این باره مقدادی و آقای مجیدی توضیحات خوبی دادند. مقدادی توضیح کرد که آن رسیدها در این پاکت نبوده. این پاکت مربوط بکاغذ دیگری بوده و دانسته نیست که رسیدها را در آن جا داده. نیز توضیح داد که رسیدها در فهرست محتویات پرونده قید نشده و همین دلیلست که مربوط باین پرونده نیست. آقای مجیدی توضیح داد که تاریخ آنها جور نمیآید.
من از همهی اینها صرفنظر کرده میگویم مسلم بداریم که آن رسیدها راجع بپروندهی شیخ است ولی چه ملازمه با کشتن او دارد؟! ما میدانیم که شیخ در تحت نظر این کارآگاهان بوده و اینها همیشه او و بستگانش را میپاییدهاند. آیا چه مانع دارد که یک کشفهای مهمی دربارهی شیخ کرده و آگاهی داده و در برابر آن انعامی گرفته باشند؟!. آری اگر داستان قتل درخور قبول بودی این نیز یکی از قراین شمرده شدی. نه اینکه خود بتنهایی دلیل یا قرینه باشد.
اینها دلیلهای دادستانست که از یکایک آنها بحث کردم. باید توضیح دهم که مقصود ما از دلیل در گفتگوهای قانونی و در اصطلاح قضایی جز از آن معنایست که در گفتگوهای عادی فهمیده میشود.
ما دلیل آن را میگوییم که برای هر شخص عادی تولید علم و اطمینان کند. شما اینها را نیک بیندیشید ، با اینها میتوان مطمئن گردید که شیخ را کشتهاند؟.. اینها نه هر کدام بتنهایی دلیلیست و نه از رویهمرفتهی آنها یک دلیلی پدید میآید.
بحکایت پرونده قضیه این بوده که چون شیخ خزعل مرده برخی گفتگویی درمیان مردم بوده کسانی بحدس چنین گفتهاند که او را کشتهاند. در آن روزها این عادت مردم بود که هر کس از «تحت نظر»ها میمرد میگفتند : «خیر کشتهاند». ایرانیان از اینگونه استنباطها لذت میبرند و این شیوهی ایشانست که در هر پیشامدی گمان و پندار بکار میبرند. همان روزها من نیز شنیدم یکی با من گفتگو میکرد و گفت : «شیخ خزعل را هم کشتهاند ها !» گفتم : «از کجا تو میگویی؟» گفت : «خب آدم میفهمد دیگر!». دانسته شد از روی خیال میگوید.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 8
3ـ رسیدهایی که در یک پاکتی در پروندهی شیخ ضبط بوده. این دلیل سوم کیفرخواست است. در این باره مقدادی و آقای مجیدی توضیحات خوبی دادند. مقدادی توضیح کرد که آن رسیدها در این پاکت نبوده. این پاکت مربوط بکاغذ دیگری بوده و دانسته نیست که رسیدها را در آن جا داده. نیز توضیح داد که رسیدها در فهرست محتویات پرونده قید نشده و همین دلیلست که مربوط باین پرونده نیست. آقای مجیدی توضیح داد که تاریخ آنها جور نمیآید.
من از همهی اینها صرفنظر کرده میگویم مسلم بداریم که آن رسیدها راجع بپروندهی شیخ است ولی چه ملازمه با کشتن او دارد؟! ما میدانیم که شیخ در تحت نظر این کارآگاهان بوده و اینها همیشه او و بستگانش را میپاییدهاند. آیا چه مانع دارد که یک کشفهای مهمی دربارهی شیخ کرده و آگاهی داده و در برابر آن انعامی گرفته باشند؟!. آری اگر داستان قتل درخور قبول بودی این نیز یکی از قراین شمرده شدی. نه اینکه خود بتنهایی دلیل یا قرینه باشد.
اینها دلیلهای دادستانست که از یکایک آنها بحث کردم. باید توضیح دهم که مقصود ما از دلیل در گفتگوهای قانونی و در اصطلاح قضایی جز از آن معنایست که در گفتگوهای عادی فهمیده میشود.
ما دلیل آن را میگوییم که برای هر شخص عادی تولید علم و اطمینان کند. شما اینها را نیک بیندیشید ، با اینها میتوان مطمئن گردید که شیخ را کشتهاند؟.. اینها نه هر کدام بتنهایی دلیلیست و نه از رویهمرفتهی آنها یک دلیلی پدید میآید.
بحکایت پرونده قضیه این بوده که چون شیخ خزعل مرده برخی گفتگویی درمیان مردم بوده کسانی بحدس چنین گفتهاند که او را کشتهاند. در آن روزها این عادت مردم بود که هر کس از «تحت نظر»ها میمرد میگفتند : «خیر کشتهاند». ایرانیان از اینگونه استنباطها لذت میبرند و این شیوهی ایشانست که در هر پیشامدی گمان و پندار بکار میبرند. همان روزها من نیز شنیدم یکی با من گفتگو میکرد و گفت : «شیخ خزعل را هم کشتهاند ها !» گفتم : «از کجا تو میگویی؟» گفت : «خب آدم میفهمد دیگر!». دانسته شد از روی خیال میگوید.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
بهاییگری.pdf
1 MB
🔸 بهائیگری
🖌 احمد کسروی
🔹 تاریخچه و نقد کیش بهائی
🖌 احمد کسروی
🔹 تاریخچه و نقد کیش بهائی
خیام شاعر و خیام دانشمند.pdf
310.1 KB
🔸 خیام شاعر و خیام دانشمند
✍ کوشاد تلگرام
🔹 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
✍ کوشاد تلگرام
🔹 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 میانهی پیمان و هوادارانش
بارها رخ میدهد کسانی شعر یا نوشته برای پیمان میفرستند و ما چون آن را چاپ نمیکنیم از اینجا مایهی آزردگی پدید میآید. اینست باین یادآوریها میپردازیم.
1ـ دربارهی شعر ـ نخست باید دانست ما آنچه را یکبار گفتیم هیچگاه آن را فراموش نمیسازیم و هیچگاه از آن برنمیگردیم. دربارهی شعر بارها گفتیم ما آن را بخشی از سخن میشناسیم و سخن را جز بهنگام نیاز بیهوده میشماریم. چه نیکو سروده آقای انصاری :
سخن از بهر معنی گو چو گویی بنزد بخردان اینست معیار
نخستین باید اندیشه بسر داشت سپس فرسود تن از بهر اشعار
این گفتهی خرد است که جز بهنگام نیاز نباید لب بسخن باز کرد. کسانی که با این گفته نبرد مینمایند و سخن یا شعر را چیز جداگانه میشمارند داستان ایشان داستان کسیست که سر بکوه کوبد و چنین پندارد کوه را خواهد شکست.
خدا خرد بآدمیان بخشیده که آن را راهنمای زندگی گیرند.
بدبختترین مردمان کسانی هستند که با خرد پیکار نمایند.
کسانی که شعر برای پیمان میسرایند این نکته را فراموش ننمایند و تا معنایی پدید نیاید بشعرسرایی نپردازند.
دوم بارها گفتهایم پیمان راهی را برای خود برگزیده که بیرون از آن گامی برنمیدارد. شعرها نیز که چاپ میکنیم باید در همین زمینهها باشد. ما از دوستان خویش چشم داریم با جربزهی خود بما یاری دهند و سخنانی را که ما بنام خرسندی خدا و بآرزوی رستگاری شرقیان مینگاریم آنان با زبان شیرین شعر تکرارش کنند و این کاریست که مزدش را از خدا خواهند دریافت. در این باره سرودههای آقایان صدیقی و گوهری و هدایی و انصاری بهترین نمونه میباشد.
چه بسا شعرهایی که بخودی خود نیکوست ولی چون از زمینهی گفتارهای ما بیرونست ما ناگزیریم آنها را بچاپ نرسانیم.
سوم چهبسا تعبیرهایی که خود گوینده عیب آن را نمیداند ولی نزد ما عیب آن نمایانست. مثلاً یکی چامهای سروده در آنجا میگوید :
تو آن نازنین باز دست شهستی تو آن طایر لا مکانی مکانی
یا میگوید :
رها کن تن خویش از قید هستی.
این تعبیرها ازآنِ صوفیانست و جز نزد ایشان معنای درستی ندارد از اینجهت ما ناگزیریم آنها را نپذیریم.
در شعرها نفرین بر چرخ و ناله از گردش روزگار و نکوهش از بخت رواج بسیار دارد و کسانی دانسته و نادانسته آنها را بکار میبرند. ولی باید گفت کار نیکویی نیست و باید بترک آنها گفت. ما همیشه باید زمان خود را از دیگر زمانها جدا گرفته و نادانیهایی را که از قرنهای گذشتهی زبونی یادگار مانده برای زمان خود زیبنده نشماریم.
این نکته را نیز ناگفته نمیگزاریم که ما ستایش را دوست نمیداریم و باید هم دوست نداریم. کسانی که با گفتههای پیمان همداستانند و بنام پاکدلی و گواهی شعرهایی میسرایند از ستایش مهنامه و یا دارندهی آن برکنار باشند و چنین شعرهایی که سروده شود چاپ آن در پیمان شایسته نخواهد بود.
بهترین نمونه در این باره شعرهای آقایان واقف و هدایی است که در شمارههای پارسال و امسال چاپ یافته. مقصود یادآوریست نه خردهگیری و گلهمندی. بهرحال آن دوستان که گاهی شعرهاشان چاپ نمیشود علت را بدانند و دلآزرده نباشند. ...
از گفتههای آیین
دانی چه بود ره نکویی؟. بشنو ز من و بدل سپارش :
آن را که بخود روا نداری هم بر دگران روا مدارش!
پاکدین
.
🔸 میانهی پیمان و هوادارانش
بارها رخ میدهد کسانی شعر یا نوشته برای پیمان میفرستند و ما چون آن را چاپ نمیکنیم از اینجا مایهی آزردگی پدید میآید. اینست باین یادآوریها میپردازیم.
1ـ دربارهی شعر ـ نخست باید دانست ما آنچه را یکبار گفتیم هیچگاه آن را فراموش نمیسازیم و هیچگاه از آن برنمیگردیم. دربارهی شعر بارها گفتیم ما آن را بخشی از سخن میشناسیم و سخن را جز بهنگام نیاز بیهوده میشماریم. چه نیکو سروده آقای انصاری :
سخن از بهر معنی گو چو گویی بنزد بخردان اینست معیار
نخستین باید اندیشه بسر داشت سپس فرسود تن از بهر اشعار
این گفتهی خرد است که جز بهنگام نیاز نباید لب بسخن باز کرد. کسانی که با این گفته نبرد مینمایند و سخن یا شعر را چیز جداگانه میشمارند داستان ایشان داستان کسیست که سر بکوه کوبد و چنین پندارد کوه را خواهد شکست.
خدا خرد بآدمیان بخشیده که آن را راهنمای زندگی گیرند.
بدبختترین مردمان کسانی هستند که با خرد پیکار نمایند.
کسانی که شعر برای پیمان میسرایند این نکته را فراموش ننمایند و تا معنایی پدید نیاید بشعرسرایی نپردازند.
دوم بارها گفتهایم پیمان راهی را برای خود برگزیده که بیرون از آن گامی برنمیدارد. شعرها نیز که چاپ میکنیم باید در همین زمینهها باشد. ما از دوستان خویش چشم داریم با جربزهی خود بما یاری دهند و سخنانی را که ما بنام خرسندی خدا و بآرزوی رستگاری شرقیان مینگاریم آنان با زبان شیرین شعر تکرارش کنند و این کاریست که مزدش را از خدا خواهند دریافت. در این باره سرودههای آقایان صدیقی و گوهری و هدایی و انصاری بهترین نمونه میباشد.
چه بسا شعرهایی که بخودی خود نیکوست ولی چون از زمینهی گفتارهای ما بیرونست ما ناگزیریم آنها را بچاپ نرسانیم.
سوم چهبسا تعبیرهایی که خود گوینده عیب آن را نمیداند ولی نزد ما عیب آن نمایانست. مثلاً یکی چامهای سروده در آنجا میگوید :
تو آن نازنین باز دست شهستی تو آن طایر لا مکانی مکانی
یا میگوید :
رها کن تن خویش از قید هستی.
این تعبیرها ازآنِ صوفیانست و جز نزد ایشان معنای درستی ندارد از اینجهت ما ناگزیریم آنها را نپذیریم.
در شعرها نفرین بر چرخ و ناله از گردش روزگار و نکوهش از بخت رواج بسیار دارد و کسانی دانسته و نادانسته آنها را بکار میبرند. ولی باید گفت کار نیکویی نیست و باید بترک آنها گفت. ما همیشه باید زمان خود را از دیگر زمانها جدا گرفته و نادانیهایی را که از قرنهای گذشتهی زبونی یادگار مانده برای زمان خود زیبنده نشماریم.
این نکته را نیز ناگفته نمیگزاریم که ما ستایش را دوست نمیداریم و باید هم دوست نداریم. کسانی که با گفتههای پیمان همداستانند و بنام پاکدلی و گواهی شعرهایی میسرایند از ستایش مهنامه و یا دارندهی آن برکنار باشند و چنین شعرهایی که سروده شود چاپ آن در پیمان شایسته نخواهد بود.
بهترین نمونه در این باره شعرهای آقایان واقف و هدایی است که در شمارههای پارسال و امسال چاپ یافته. مقصود یادآوریست نه خردهگیری و گلهمندی. بهرحال آن دوستان که گاهی شعرهاشان چاپ نمیشود علت را بدانند و دلآزرده نباشند. ...
از گفتههای آیین
دانی چه بود ره نکویی؟. بشنو ز من و بدل سپارش :
آن را که بخود روا نداری هم بر دگران روا مدارش!
پاکدین
.
⭐️ ما همیشه باید زمان خود را از دیگر زمانها جدا گرفته و نادانیهایی را که از قرنهای گذشتهی زبونی یادگار مانده برای زمان خود زیبنده نشماریم.
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔹 سخنرانی کسروی در انجمن ادبی
🔶 گفت و شنید (3)
🔸 تکهی هفت از هفت
گفت و شنید چون باینجا رسید آقای خراسانی نیز بسخنانی پرداخت ، و پس از گفتگوهایی آشنای ما چنین گفت : «همهی اینها قابل پذیرفتن است. لیکن باز جای ایرادی باقیمانده ، و آن اینکه مردم این معنیها را نمیفهمند. آنها دین خرافات خود را میشناسند و شما که با این جدیت طرفداری از دین مینمایید و مقالههای پیاپی مینویسید آنان اینها را عنوان ساخته بپافشاری میافزایند».
گفتم : هنگامی که پیمان را تازه مینوشتیم چنین میبود. ما چون نام دین میبردیم و بهواداری از آن میکوشیدیم پیشروان کیشها بخود گرفته خشنودیها مینمودند و کسانی از در آشنایی درمیآمدند. ولی این حال دیر نپایید. ما پرده از روی کار برداشته جایی برای خشنودی آنان نگزاردیم. بلکه در این سالهای آخر بیشتر کشاکشهای ما با همان کیشها بوده و بیشتر دشمنی را هم از آنها میبینیم.
پیمان برای آنست که یک راه راست خدایی بروی جهانیان باز کند ، و پیداست که در راه این خواست باید از یکسو با مادیان و بیدینان بجنگیم و با سیاستگران آزمند اروپا در نبرد باشیم ، از یکسو نیز با پیروان کیشها در کوشش بوده و با فریبکاران و دکانداران پیکار کنیم.
ما بیگمان میدانیم که بسیاری بلکه بیشتری از پیشروان کیشها (از کشیشان و ملایان و دیگران) خود بیدینند و بخدا باوری نمیدارند. همان هیاهوی مادیگری در آنان نیز کارگر افتاده. چیزی که هست از راه خود نان میخورند و از آن دست برنمیدارند.
ما با هر دو دسته دشمنیم و با هر دو دسته میکوشیم. چیزی که هست آن دسته بیشتر فریبخورده و گمراهند ولی این دسته بیشتر ناپاک و فریبکار میباشند. از آن دسته انبوهی براستیها گرایند و براه آیند. از این دسته انبوهی در ناپاکی پا فشارند و کار را بجای سختی رسانند (1).
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ چنانکه نوشته شده این یک گفت و شنیدی است که رو داده. چیزی که هست من در نوشتن درمیان گفتههای خودم برخی جملهها را بیشتر از آنچه در گفتگو بوده آوردهام.
.
🔸 تکهی هفت از هفت
گفت و شنید چون باینجا رسید آقای خراسانی نیز بسخنانی پرداخت ، و پس از گفتگوهایی آشنای ما چنین گفت : «همهی اینها قابل پذیرفتن است. لیکن باز جای ایرادی باقیمانده ، و آن اینکه مردم این معنیها را نمیفهمند. آنها دین خرافات خود را میشناسند و شما که با این جدیت طرفداری از دین مینمایید و مقالههای پیاپی مینویسید آنان اینها را عنوان ساخته بپافشاری میافزایند».
گفتم : هنگامی که پیمان را تازه مینوشتیم چنین میبود. ما چون نام دین میبردیم و بهواداری از آن میکوشیدیم پیشروان کیشها بخود گرفته خشنودیها مینمودند و کسانی از در آشنایی درمیآمدند. ولی این حال دیر نپایید. ما پرده از روی کار برداشته جایی برای خشنودی آنان نگزاردیم. بلکه در این سالهای آخر بیشتر کشاکشهای ما با همان کیشها بوده و بیشتر دشمنی را هم از آنها میبینیم.
پیمان برای آنست که یک راه راست خدایی بروی جهانیان باز کند ، و پیداست که در راه این خواست باید از یکسو با مادیان و بیدینان بجنگیم و با سیاستگران آزمند اروپا در نبرد باشیم ، از یکسو نیز با پیروان کیشها در کوشش بوده و با فریبکاران و دکانداران پیکار کنیم.
ما بیگمان میدانیم که بسیاری بلکه بیشتری از پیشروان کیشها (از کشیشان و ملایان و دیگران) خود بیدینند و بخدا باوری نمیدارند. همان هیاهوی مادیگری در آنان نیز کارگر افتاده. چیزی که هست از راه خود نان میخورند و از آن دست برنمیدارند.
ما با هر دو دسته دشمنیم و با هر دو دسته میکوشیم. چیزی که هست آن دسته بیشتر فریبخورده و گمراهند ولی این دسته بیشتر ناپاک و فریبکار میباشند. از آن دسته انبوهی براستیها گرایند و براه آیند. از این دسته انبوهی در ناپاکی پا فشارند و کار را بجای سختی رسانند (1).
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ چنانکه نوشته شده این یک گفت و شنیدی است که رو داده. چیزی که هست من در نوشتن درمیان گفتههای خودم برخی جملهها را بیشتر از آنچه در گفتگو بوده آوردهام.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 9
پس از حادثهی شهریور 1320 همان شایعات را ملاک گرفته و چنین خواستهاند که با زور و تکلّف پرونده برای آن تدوین نمایند و این دلیلها را با تکلف پیدا کردهاند. ولی در همان پرونده یک رشته قراینی هست که بکشته نبودن شیخ دلالت میکند و اینست موضوع کشتن نه تنها ثابت نیست بلکه از نظر قضاوت خلاف آن ثابث میباشد. و من اینک آن قراین را یکایک میشمارم :
1) بیانات خود کسان شیخ و رفتار ایشان در آن روز ـ بگفتهی همگیشان در آن روز که بامدادان از خواب برخاستهاند هیچگونه تشویش درمیان نبوده و گمان آنکه بشیخ آسیبی رسانیده باشند نمیرفته و اینست با دل آسوده از رختخواب بیرون آمده و بچای خوردن رفتهاند و ربابه عیال شیخ که پرستار او بوده چون شیخ را در خواب میپنداشته خود نیز در پای تخت او دراز کشیده است. اگر آن داستانی که بنام رفتن حسینقلی و دیگران بخانهی شیخ ، و بیرون بردن رمضان ، و بیدار شدن بتولخانم و دیگران ، و بیمناک گردیدن ایشان گفته میشود راست بودی ، این دلآسودگی هنگام بامداد معنی نداشتی.
2) لقمانالملک که یکی از پزشکان بنام تهرانست جسد شیخ را معاینه کرده و جواز دفن داده و این چگونه میشده که شیخ را خفه کرده و یا سیخ به گیجگاهش فروبرده و کشته باشند و پزشک علایم آنها را درک نکند؟!.. مگر خفه شدن علایم خاصی ندارد؟!. کسی را که سیخ به گیجگاهش فروبرند و خون از آنجا بیرون بیاید آثارش بازنمیماند؟!. نمیدانم چگونه معقولست که لقمانالملک اینها را نفهمیده؟!. آیا میتوان گمان برد که لقمانالملک ترسیده و حقیقت را پنهان کرده باشد؟!.. چنین گمانی باو نتوان برد؟!..
در کیفرخواست چنین عذر آوردهاند که لقمانالملک چون بدگمان نبوده توجهی بآنکه شیخ را کشتهاند نکرده. ولی این عذر پذیرفتنی نیست. زیرا یک پزشکی باید جستجو کند و حقیقت را بنویسد. به بدگمان بودن نیازی نیست. از سوی دیگر چنانچه گفتیم خفه کردن یا سیخ به گیجگاه فروبردن نه چیزیست که ظاهر نباشد و یک پزشک در سایهی عدم توجه آن را درنیابد.
3) برای چه شیخ را کشتهاند؟!. داستان شیخ خزعل را شرح خواهم داد. این مرد بدولت نافرمانی نمود و جنگ کرد و سپس شکست یافت و بیهیچ شرطی تسلیم شد. اگر رضاشاه میخواست او را بکشد ، همان روزها میکشت و یا سپس که دوباره بکارهایی برخاست و در کشتی دستگیر گردید که به تهرانش آوردند ، در آن زمان میکشت. آن روزهایی که هنوز در خوزستان نفوذ شیخ و کسان او کارگر بود و اندکبیمی از رهگذر او میرفت میکشت. در جایی که در آن هنگامها شیخ را نکشته و با بردباری با وی رفتار کرده بود چه علت داشت که در این هنگام که شیخ بیکبار از نفوذ افتاده ، و در خوزستان کمترین زمینهای برای فعالیت کسان او بازنمانده ، و خود دچار چندین بیماری شده و زمینگیر و افلیج گردیده و تا دم مرگ جز چند گامی نمانده بود او را بکشد و بیهوده خود را بدنام گرداند؟. آخر یک موجبی میخواهد؟.
از این گذشته ما آگاهیم که رضاشاه ، خزعل را نمیکشت و نبایستی بکشند. در همان روزها که شیخ گرفتار گردید یکی از همسایگان از دولت خواستار شد که بشیخ تأمین جانی داده شود و شاه داد.
در کیفرخواست چنین وانمودهاند که اختیار کشتن خزعل در دست مقدادی بوده و او بیباک و بیپروا به حسینقلی و عباس و عقیلیپور دستور داده که خزعل باید امشب کشته شود و حتا این امر را به حسنخان نوکر شیخ داده و او را هم مأمور این کار گردانیده و حسنخان نیز در کشتن شیخ شرکت کرده. نمیدانم این سخنان خام را چگونه نوشتهاند؟!. چگونه معقولست که نوکر خانگی شیخ را در کشتن او دخالت دهند؟!.. چگونه معقولست که کشتن کسی همچون خزعل با این بیباکی با دست مقدادی انجام گیرد؟!.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 9
پس از حادثهی شهریور 1320 همان شایعات را ملاک گرفته و چنین خواستهاند که با زور و تکلّف پرونده برای آن تدوین نمایند و این دلیلها را با تکلف پیدا کردهاند. ولی در همان پرونده یک رشته قراینی هست که بکشته نبودن شیخ دلالت میکند و اینست موضوع کشتن نه تنها ثابت نیست بلکه از نظر قضاوت خلاف آن ثابث میباشد. و من اینک آن قراین را یکایک میشمارم :
1) بیانات خود کسان شیخ و رفتار ایشان در آن روز ـ بگفتهی همگیشان در آن روز که بامدادان از خواب برخاستهاند هیچگونه تشویش درمیان نبوده و گمان آنکه بشیخ آسیبی رسانیده باشند نمیرفته و اینست با دل آسوده از رختخواب بیرون آمده و بچای خوردن رفتهاند و ربابه عیال شیخ که پرستار او بوده چون شیخ را در خواب میپنداشته خود نیز در پای تخت او دراز کشیده است. اگر آن داستانی که بنام رفتن حسینقلی و دیگران بخانهی شیخ ، و بیرون بردن رمضان ، و بیدار شدن بتولخانم و دیگران ، و بیمناک گردیدن ایشان گفته میشود راست بودی ، این دلآسودگی هنگام بامداد معنی نداشتی.
2) لقمانالملک که یکی از پزشکان بنام تهرانست جسد شیخ را معاینه کرده و جواز دفن داده و این چگونه میشده که شیخ را خفه کرده و یا سیخ به گیجگاهش فروبرده و کشته باشند و پزشک علایم آنها را درک نکند؟!.. مگر خفه شدن علایم خاصی ندارد؟!. کسی را که سیخ به گیجگاهش فروبرند و خون از آنجا بیرون بیاید آثارش بازنمیماند؟!. نمیدانم چگونه معقولست که لقمانالملک اینها را نفهمیده؟!. آیا میتوان گمان برد که لقمانالملک ترسیده و حقیقت را پنهان کرده باشد؟!.. چنین گمانی باو نتوان برد؟!..
در کیفرخواست چنین عذر آوردهاند که لقمانالملک چون بدگمان نبوده توجهی بآنکه شیخ را کشتهاند نکرده. ولی این عذر پذیرفتنی نیست. زیرا یک پزشکی باید جستجو کند و حقیقت را بنویسد. به بدگمان بودن نیازی نیست. از سوی دیگر چنانچه گفتیم خفه کردن یا سیخ به گیجگاه فروبردن نه چیزیست که ظاهر نباشد و یک پزشک در سایهی عدم توجه آن را درنیابد.
3) برای چه شیخ را کشتهاند؟!. داستان شیخ خزعل را شرح خواهم داد. این مرد بدولت نافرمانی نمود و جنگ کرد و سپس شکست یافت و بیهیچ شرطی تسلیم شد. اگر رضاشاه میخواست او را بکشد ، همان روزها میکشت و یا سپس که دوباره بکارهایی برخاست و در کشتی دستگیر گردید که به تهرانش آوردند ، در آن زمان میکشت. آن روزهایی که هنوز در خوزستان نفوذ شیخ و کسان او کارگر بود و اندکبیمی از رهگذر او میرفت میکشت. در جایی که در آن هنگامها شیخ را نکشته و با بردباری با وی رفتار کرده بود چه علت داشت که در این هنگام که شیخ بیکبار از نفوذ افتاده ، و در خوزستان کمترین زمینهای برای فعالیت کسان او بازنمانده ، و خود دچار چندین بیماری شده و زمینگیر و افلیج گردیده و تا دم مرگ جز چند گامی نمانده بود او را بکشد و بیهوده خود را بدنام گرداند؟. آخر یک موجبی میخواهد؟.
از این گذشته ما آگاهیم که رضاشاه ، خزعل را نمیکشت و نبایستی بکشند. در همان روزها که شیخ گرفتار گردید یکی از همسایگان از دولت خواستار شد که بشیخ تأمین جانی داده شود و شاه داد.
در کیفرخواست چنین وانمودهاند که اختیار کشتن خزعل در دست مقدادی بوده و او بیباک و بیپروا به حسینقلی و عباس و عقیلیپور دستور داده که خزعل باید امشب کشته شود و حتا این امر را به حسنخان نوکر شیخ داده و او را هم مأمور این کار گردانیده و حسنخان نیز در کشتن شیخ شرکت کرده. نمیدانم این سخنان خام را چگونه نوشتهاند؟!. چگونه معقولست که نوکر خانگی شیخ را در کشتن او دخالت دهند؟!.. چگونه معقولست که کشتن کسی همچون خزعل با این بیباکی با دست مقدادی انجام گیرد؟!.
.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 شعر بخردانه
از نفاق عروس و مادر شوی
ای بسا خاندان که شد بر باد
مرد از این نفاق خسته شود
این چنین روز را خدا ندهاد
جای کین گر بمهر پردازند
خانهی مرد از آن شود آباد
مادر شوی چون عروس آورد
همچو فرزند زو بود دلشاد
نیز باید عروس پندارد
مادر اوست مادر داماد
گر چنین بود خانواده شوند
همه از دست رنج و غم آزاد
پرورانند کودکانی چند
همه پاکیزهخوی و پاکنهاد
در جهان پایدار بگذارند
یادگاری ز دودمان و نژاد
افسر
پایان
خوانندگانی که میخواهند در این زمینه بیشتر بخوانند را به دفتر «ادبیات منظوم ایران» از همین نویسنده راه مینماییم. آنچه در زیر میآید پسگفتاریست که در چاپ سال 1343 آمده و چون ارجدار میباشد در اینجا با اندککوتاهی میآوریم.
🔸 شعر بخردانه
از نفاق عروس و مادر شوی
ای بسا خاندان که شد بر باد
مرد از این نفاق خسته شود
این چنین روز را خدا ندهاد
جای کین گر بمهر پردازند
خانهی مرد از آن شود آباد
مادر شوی چون عروس آورد
همچو فرزند زو بود دلشاد
نیز باید عروس پندارد
مادر اوست مادر داماد
گر چنین بود خانواده شوند
همه از دست رنج و غم آزاد
پرورانند کودکانی چند
همه پاکیزهخوی و پاکنهاد
در جهان پایدار بگذارند
یادگاری ز دودمان و نژاد
افسر
پایان
خوانندگانی که میخواهند در این زمینه بیشتر بخوانند را به دفتر «ادبیات منظوم ایران» از همین نویسنده راه مینماییم. آنچه در زیر میآید پسگفتاریست که در چاپ سال 1343 آمده و چون ارجدار میباشد در اینجا با اندککوتاهی میآوریم.
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔸 ادبیات منظوم ایران
✍ احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۵۳ (اصلی) + ۵
بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
📊 شمار ساتها : ۵۳ (اصلی) + ۵
بازپسین پراکنش : بهمن ۱۴۰۰
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 دیباچه - تکهی یکم
بنام پاکآفریدگار
تاکنون بارها از اسلام سخن راندهام و اینک میخواهم بار دیگر سخنانی رانم ، و امیدمندم این آخرین سخنرانی من در آن زمینه باشد. این را مینویسم تا کسی را بهانه بازنماند. کسانی که اینها را نپذیرند دیگر ما را با آنان سخنی نیست و خدا باید میانهی ما و ایشان داوری کند.
دیباچهی سخن
1ـ اسلام دوتاست
نخست باید دانست اسلام دوتاست : یکی اسلامی که پاکمرد عرب هزار و سیصد و پنجاه سال پیش بنیاد نهاد و تا قرنها برپا میبود ، و دیگری اسلامی که امروز هست و برنگهای گوناگونی از سنی و شیعی و اسماعیلی و علیاللهی و شیخی و کریمخانی و مانند اینها نمودار گردیده. این دو را اسلام مینامند. ولی یکی نیستند و بیکباره[=بلکل] از هم جدایند ، و بلکه آخشیج[=ضد] یکدیگرند ، به دو دلیل :
1) دلیل جستجو : ما از آن اسلام آگاهی داشته ، نیک میدانیم که جز این میبوده. آن یک دین پاک بتشکن میبوده و این ، یک رشته کیشهای[1] سراپا بتپرستی و آلودگیست.
2) دلیل نتیجه : آن اسلام ، مردم پراکنده و زبون[=ذلیل] عرب را یک توده گردانیده ، بفرمانروایی نیمی از جهان رسانید. این اسلام تودهها را از هم میپراکند و زبون و زیردست میگرداند. امروز مسلمانان از خوارترین و زبونترین مردمان جهانند و در زیر دست بیگانگان زیسته ، آن را کمی خود نمیپندارند. در اینجاست که میباید گفت : درخت را از میوهاش شناسند ، یک درختی آن میوهی شیرین را داده و دیگری این میوهی تلخ را میدهد ، آیا هر دو را یکی میتوان پنداشت؟!.
[1ـ کیش = مذهب ، کورهراهی که از دین جدا شده است. ـ و]
🔸 دیباچه - تکهی یکم
بنام پاکآفریدگار
تاکنون بارها از اسلام سخن راندهام و اینک میخواهم بار دیگر سخنانی رانم ، و امیدمندم این آخرین سخنرانی من در آن زمینه باشد. این را مینویسم تا کسی را بهانه بازنماند. کسانی که اینها را نپذیرند دیگر ما را با آنان سخنی نیست و خدا باید میانهی ما و ایشان داوری کند.
دیباچهی سخن
1ـ اسلام دوتاست
نخست باید دانست اسلام دوتاست : یکی اسلامی که پاکمرد عرب هزار و سیصد و پنجاه سال پیش بنیاد نهاد و تا قرنها برپا میبود ، و دیگری اسلامی که امروز هست و برنگهای گوناگونی از سنی و شیعی و اسماعیلی و علیاللهی و شیخی و کریمخانی و مانند اینها نمودار گردیده. این دو را اسلام مینامند. ولی یکی نیستند و بیکباره[=بلکل] از هم جدایند ، و بلکه آخشیج[=ضد] یکدیگرند ، به دو دلیل :
1) دلیل جستجو : ما از آن اسلام آگاهی داشته ، نیک میدانیم که جز این میبوده. آن یک دین پاک بتشکن میبوده و این ، یک رشته کیشهای[1] سراپا بتپرستی و آلودگیست.
2) دلیل نتیجه : آن اسلام ، مردم پراکنده و زبون[=ذلیل] عرب را یک توده گردانیده ، بفرمانروایی نیمی از جهان رسانید. این اسلام تودهها را از هم میپراکند و زبون و زیردست میگرداند. امروز مسلمانان از خوارترین و زبونترین مردمان جهانند و در زیر دست بیگانگان زیسته ، آن را کمی خود نمیپندارند. در اینجاست که میباید گفت : درخت را از میوهاش شناسند ، یک درختی آن میوهی شیرین را داده و دیگری این میوهی تلخ را میدهد ، آیا هر دو را یکی میتوان پنداشت؟!.
[1ـ کیش = مذهب ، کورهراهی که از دین جدا شده است. ـ و]
✴️ داوری توده (دربارهی «مفاخر ملی»)
آقای کسروی دارندهی پرچم از شما سپاسگزاری مینمایم که حقیقت را به بنده یاد دادید چونکه قبل از خواندن مقالات شما از طرفداران سعدی و حافظ بوده و در دبیرستان غیر از شعر و شاعری چیزی یاد نگرفته بودم اکنون که بخطای خود پی بردهام و تقصیر از جانب بزرگتران ما بوده این چند کلمهی زیر را خدمتتان فرستادم که در ستون داوری تودهی آن روزنامه درج فرمایید :
کسانی برای مفاخرات ملی خود ـ مداحان چاپلوس و غزلسرایان متملق که فقط برای بدست آوردن لقمه نانی مداحی کرده و یا برای معشوقهی مبهم و پوچ خود غزلسرایی نمودهاند ـ طرفداری کرده بهوچیگری برخاسته میگویند : «بمفاخرات ملی ما توهین وارد آوردهاند» بایست باینها گفت مفاخر ملی این شاعران چاپلوس و متملق نیستند که بجای درس مردانگی ، شهامت و وطنپرستی مردم را بگوشهنشینی ، هوسبازی و خوشگذرانی تشویق و کوشش و جدیت را در راه سعادت و نیکبختی بیهوده دانسته و هرچه را بدست قضا و قدر سپردهاند.
در مواقع سختی که جهان دچار عفریت جنگ گردیده و بیشتر از زمان صلح یگانگی و اتحاد لازم دارد و هر ملتی دست مردانگی و وطنپرستی به یکدیگر داده دفاع از میهن و نگهداری آب و خاک را شعار خود دانسته دوش بدوش هم قدم برداشته و برای یک آمال و آرزویی در میدان نبرد حاضر شده و خون خود را در راه وطن برایگان نثار کرده و جز عظمت و بزرگی کشور و سربلندی ملت خود آرزویی در دل نپرورانده ، [آیا] سزاوار است در چنین موقعی افتخار بشعر و شاعری نموده و پیروی از شعرهایی که جز گمراهی و عقبماندن از دیگران سرمشقی بما ندادهاند نمود؟ موقعی که دیگران بفکر تهیه نمودن اسلحه و مهمات هواپیما و چترباز میباشند ما هم در اندیشهی شعر خواندن و قافیه ساختن و مباهات نمودن بشعرهای شاعران چاپلوس خودمانیم. سعدی شیرازی را که یکی از مفاخر ملی میدانند در این بحران و تنگدستی از شعرهای او چه نتیجه خواهیم برد؟! نصایح و اندرز او را آویز گوش هوش خود ساخته بدان عمل نمایند که میگوید :
سعدیا حب وطن گرچه حدیثی است درست
نتوان مُرد بسختی که من اینجا زادم.
شاعری که وطنپرستی او تا باین اندازه بوده و خوشی خود را بالاتر از میهن دانسته و حاضر نبوده که برای وطن زحمتی کشیده و سختی بخود راه دهد و کوشش نموده باری از دوش ملت ستمدیده بردارد داشتن چنین شاعری افتخار ندارد. مباهات نمودن بچنین شاعری کار بیخردان است. سعدی با اینکه مسافرتهایی بکشورهای دیگر نموده از شعرهای خود نتوانست باری از دوش ملت بردارد چه رسد به حافظ که لسانالغیب بوده و حتا از شهر خود قدمی بیرون ننهاده و عشقبازی و دیدن خوبرویان را شعار خود دانسته چنانکه میگوید :
شهری است پر کرشمه و خوبان ز شش جهت
چیزیم نیست ورنه خریدار هر ششم
چه خوب خود را معرفی نموده ولی آب نداشته که شناگر باشد.
شاعر دیگر که حالش معلوم است خیام میباشد که عمر خود را ببادهگساری و خوشگذرانی گذرانده باده ، معشوقه ، کنار جوی و زیر درخت را بهترین لذت زندگانی دانسته و آمال و آرزویی دیگر نداشته چه میتوان جز خوشگذرانی و میپرستی از او سرمشق گرفت؟ پیروی این شعرا نتیجهی وخیمی برای ما دربر دارد که میگویند :
در دهر هر آنکه نیم نانی دارد وز بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی گو شاد بزی که خوش جهانی دارد
شاعری که با نیم نانی قانع بوده که در گوشه نشسته و نه خادم و نه مخدوم کسی باشد کجا میتواند زندگانی خود را با شرافت بسر برده و بزیردستان مساعدت و همراهی نموده و دست اتفاق بیکدیگر بدهند و جای دیگر میگوید :
ای همنفسان ز می مرا قوت کنید وین چهرهی کهربا چو یاقوت کنید
چون درگذرم ز باده شویید مرا وز چوب رزَم تخته تابوت کنید
کسانی که رفتار و کردار این شاعران را سرمشق خود قرار دهند و همواره پی خوشگذرانی و بادهگساری باشند چه آتیهای برای خود خواهند داشت؟. از کسانی که بطرفداری این شاعران غزلسرای متملق برمیخیزند بایست پرسید : چه نتیجه از این شعرهای پوچ و بیمعنی که مضارش بیشمار و مایهی بدبختی توده است توان برد؟ بهتر است حقیقت را از سخنان دانشمند محترم آقای کسروی یاد گرفت و داروی درد را از او پرسید (هرچند حرف حق تلخ است و موجب نفهمیهایی میشود) ولی دست خدا و داوری توده نگهدار و پشتیبان اوست.
فضلالله توانایی ـ مسجد سلیمان
(پرچم روزانه ش 201)
آقای کسروی دارندهی پرچم از شما سپاسگزاری مینمایم که حقیقت را به بنده یاد دادید چونکه قبل از خواندن مقالات شما از طرفداران سعدی و حافظ بوده و در دبیرستان غیر از شعر و شاعری چیزی یاد نگرفته بودم اکنون که بخطای خود پی بردهام و تقصیر از جانب بزرگتران ما بوده این چند کلمهی زیر را خدمتتان فرستادم که در ستون داوری تودهی آن روزنامه درج فرمایید :
کسانی برای مفاخرات ملی خود ـ مداحان چاپلوس و غزلسرایان متملق که فقط برای بدست آوردن لقمه نانی مداحی کرده و یا برای معشوقهی مبهم و پوچ خود غزلسرایی نمودهاند ـ طرفداری کرده بهوچیگری برخاسته میگویند : «بمفاخرات ملی ما توهین وارد آوردهاند» بایست باینها گفت مفاخر ملی این شاعران چاپلوس و متملق نیستند که بجای درس مردانگی ، شهامت و وطنپرستی مردم را بگوشهنشینی ، هوسبازی و خوشگذرانی تشویق و کوشش و جدیت را در راه سعادت و نیکبختی بیهوده دانسته و هرچه را بدست قضا و قدر سپردهاند.
در مواقع سختی که جهان دچار عفریت جنگ گردیده و بیشتر از زمان صلح یگانگی و اتحاد لازم دارد و هر ملتی دست مردانگی و وطنپرستی به یکدیگر داده دفاع از میهن و نگهداری آب و خاک را شعار خود دانسته دوش بدوش هم قدم برداشته و برای یک آمال و آرزویی در میدان نبرد حاضر شده و خون خود را در راه وطن برایگان نثار کرده و جز عظمت و بزرگی کشور و سربلندی ملت خود آرزویی در دل نپرورانده ، [آیا] سزاوار است در چنین موقعی افتخار بشعر و شاعری نموده و پیروی از شعرهایی که جز گمراهی و عقبماندن از دیگران سرمشقی بما ندادهاند نمود؟ موقعی که دیگران بفکر تهیه نمودن اسلحه و مهمات هواپیما و چترباز میباشند ما هم در اندیشهی شعر خواندن و قافیه ساختن و مباهات نمودن بشعرهای شاعران چاپلوس خودمانیم. سعدی شیرازی را که یکی از مفاخر ملی میدانند در این بحران و تنگدستی از شعرهای او چه نتیجه خواهیم برد؟! نصایح و اندرز او را آویز گوش هوش خود ساخته بدان عمل نمایند که میگوید :
سعدیا حب وطن گرچه حدیثی است درست
نتوان مُرد بسختی که من اینجا زادم.
شاعری که وطنپرستی او تا باین اندازه بوده و خوشی خود را بالاتر از میهن دانسته و حاضر نبوده که برای وطن زحمتی کشیده و سختی بخود راه دهد و کوشش نموده باری از دوش ملت ستمدیده بردارد داشتن چنین شاعری افتخار ندارد. مباهات نمودن بچنین شاعری کار بیخردان است. سعدی با اینکه مسافرتهایی بکشورهای دیگر نموده از شعرهای خود نتوانست باری از دوش ملت بردارد چه رسد به حافظ که لسانالغیب بوده و حتا از شهر خود قدمی بیرون ننهاده و عشقبازی و دیدن خوبرویان را شعار خود دانسته چنانکه میگوید :
شهری است پر کرشمه و خوبان ز شش جهت
چیزیم نیست ورنه خریدار هر ششم
چه خوب خود را معرفی نموده ولی آب نداشته که شناگر باشد.
شاعر دیگر که حالش معلوم است خیام میباشد که عمر خود را ببادهگساری و خوشگذرانی گذرانده باده ، معشوقه ، کنار جوی و زیر درخت را بهترین لذت زندگانی دانسته و آمال و آرزویی دیگر نداشته چه میتوان جز خوشگذرانی و میپرستی از او سرمشق گرفت؟ پیروی این شعرا نتیجهی وخیمی برای ما دربر دارد که میگویند :
در دهر هر آنکه نیم نانی دارد وز بهر نشست آشیانی دارد
نه خادم کس بود نه مخدوم کسی گو شاد بزی که خوش جهانی دارد
شاعری که با نیم نانی قانع بوده که در گوشه نشسته و نه خادم و نه مخدوم کسی باشد کجا میتواند زندگانی خود را با شرافت بسر برده و بزیردستان مساعدت و همراهی نموده و دست اتفاق بیکدیگر بدهند و جای دیگر میگوید :
ای همنفسان ز می مرا قوت کنید وین چهرهی کهربا چو یاقوت کنید
چون درگذرم ز باده شویید مرا وز چوب رزَم تخته تابوت کنید
کسانی که رفتار و کردار این شاعران را سرمشق خود قرار دهند و همواره پی خوشگذرانی و بادهگساری باشند چه آتیهای برای خود خواهند داشت؟. از کسانی که بطرفداری این شاعران غزلسرای متملق برمیخیزند بایست پرسید : چه نتیجه از این شعرهای پوچ و بیمعنی که مضارش بیشمار و مایهی بدبختی توده است توان برد؟ بهتر است حقیقت را از سخنان دانشمند محترم آقای کسروی یاد گرفت و داروی درد را از او پرسید (هرچند حرف حق تلخ است و موجب نفهمیهایی میشود) ولی دست خدا و داوری توده نگهدار و پشتیبان اوست.
فضلالله توانایی ـ مسجد سلیمان
(پرچم روزانه ش 201)
Remini20210409084343311.jpg
51.2 KB
شادروان محمد وحدت از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی او چنین مینویسد :
آقای وحدت از کسانیست که از سال یکم پیمان بآن آشنا گردیده و خود از یاران برگزیدهی ماست. این جوانمرد در این چند سال با کوششهای خود و با یاوریهای ارجدار و هناینده و با دلبستگی بسیار که همیشه از خود نشان میدهد و با آزمایشهایی که چند بار پیش آمده جایگاه ارجمندی درمیان یاران تهران میدارد ، و خود از کسانیست که در پیشامد یکم دیماه[1] همراه بوده و از آن رنج و گزند بهره یافته است.
کوشاد تلگرام : شادروان وحدت از یاران بسیار ارجمند ما بوده. همانست که جایزهی دههزار ریالی برای کتاب بهاییگری تعیین کرده بود که اگر کسی توانست به ایرادهای آن کتاب پاسخ دهد برندهی جایزه باشد. دههزار ریال در آن زمان کمابیش برابر ده ماه ماهانهی یک آموزگار بود.
شادروان دارندهی مغازهای در خیابان نادری تهران بود که در دسیسهسازیهای ملایان با دست اوباش آسیب بسیار دید.
[1] : دفتر یکم دیماه و داستانش دیده شود.
پرچم دربارهی او چنین مینویسد :
آقای وحدت از کسانیست که از سال یکم پیمان بآن آشنا گردیده و خود از یاران برگزیدهی ماست. این جوانمرد در این چند سال با کوششهای خود و با یاوریهای ارجدار و هناینده و با دلبستگی بسیار که همیشه از خود نشان میدهد و با آزمایشهایی که چند بار پیش آمده جایگاه ارجمندی درمیان یاران تهران میدارد ، و خود از کسانیست که در پیشامد یکم دیماه[1] همراه بوده و از آن رنج و گزند بهره یافته است.
کوشاد تلگرام : شادروان وحدت از یاران بسیار ارجمند ما بوده. همانست که جایزهی دههزار ریالی برای کتاب بهاییگری تعیین کرده بود که اگر کسی توانست به ایرادهای آن کتاب پاسخ دهد برندهی جایزه باشد. دههزار ریال در آن زمان کمابیش برابر ده ماه ماهانهی یک آموزگار بود.
شادروان دارندهی مغازهای در خیابان نادری تهران بود که در دسیسهسازیهای ملایان با دست اوباش آسیب بسیار دید.
[1] : دفتر یکم دیماه و داستانش دیده شود.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 10
اینها درباره پروندهی شیخ بود. اکنون میآیم بپروندهی شاهزاده فیروز. در آنجا نیز از یکایک دلیلها سخن میرانم :
1) اعترافات خود متهمان ـ دربارهی این اعترافات گفتم که با زور و فشار گرفته شده و متهمان چند بار نقیض آنها را گفتهاند. آقای محیط و دیگران چند بار تکرار کردند که در امور جزایی اقرار معتبر نیست. شاید برخی شنوندگان معنی آن را ندانند و تصور کنند یک سخنیست که وکلای مدافع متهم از پیش خود میگویند ، ولی باید دانست که این یکی از مسلمات علم قضاوتست ، و حقیقت آنست که اعتراف هیچگاه ملازمه با واقع ندارد و چهبسا کسانی بر خلاف واقع اقراری کنند. مثلاً ممکنست کسی بفلان آدم وامدار نباشد ولی از روی اشتباه خود را وامدار داند و اعتراف کند. ممکنست یک کسی فلان کشته را نکشته باشد لیکن برای خودنمایی و یا بعلت دیگری اعتراف بکشتن او نماید. اینگونه واقعات گاهی روی داده.
اینست از نظر حقیقت اعتراف چه در امور حقوقی و چه در امور جزایی ملازمه با واقع ندارد و یک کسی همینکه اعتراف کرد علم بواقع حاصل نمیشود ولی در امور حقوقی گفتهاند چون خودش بگردن میگیرد اگرچه علم بواقع حاصل نشود باید اعتراف را حجت گرفت و از روی آن حکم داد. بگفتهی عوام میخواسته اقرار نکند. ولی در امور جزایی چون موضوع مهمتر است و اغلب پای جان درمیانست از اینرو دقت بیشتر بکار برده گفتهاند تنها اعتراف کفایت نمیکند و باید در پیرامون آن جستجوهایی کرد که آیا آن اقرار زمینه دارد یا نه؟.. آیا قراین یا دلایل دیگر آن را تأیید میکند یا نه؟..
چنین فرض کنید کسی آمده نزد بازپرس میگوید من فلان کس را کشتهام ـ تنها با این یک سخن او را آدمکش شناخته بجلو دادگاهش نمیفرستند ، بلکه باید نخست جستجو کنند که آیا آن کس در واقع کشته شده یا نه؟!. دوم علت را بپرسند و تفصیل را بدست آورند و ببینند آیا یک موجبی بوده یا نه؟!.. آیا میتوانسته او را بکشد یا نه؟!.. اوضاع موافقت با اقرار دارد یا نه؟!..
فرض کنید کسی اقرار میکند من فلان کس را با تپانچه کشتهام ولی دیده میشود که دست او شکسته است که نمیتواند تپانچه بکار برد ، یا دیده میشود که آن کشته با زخم شمشیر کشته شده و یا دیده میشود که هیچ موجبی برای آن کشتن درمیان نبوده و گمان میرود که دیگری او را کشته و این را با فریب و تطمیع وادار باقرار گردانیدهاند.
در چنین حالها باقرار قیمتی نداده او را کنار میگزارند. این از روی اصول قضائیست. در قضاوت بخصوص در قسمت جزائی دقت و جستجو را تا این اندازهها لازم دانستهاند ولی شما میبینید در این پرونده تنها از روی گمانْ «کشتن» را مسلم دانسته و با زور مبادرت بگرفتن اقرار کردهاند و چنین پرونده را بپیشگاه دادگاه فرستاده و ما را نیز دعوت کردهاند که بیاییم و بنشینیم و بشنویم و هیچی نگوییم.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 10
اینها درباره پروندهی شیخ بود. اکنون میآیم بپروندهی شاهزاده فیروز. در آنجا نیز از یکایک دلیلها سخن میرانم :
1) اعترافات خود متهمان ـ دربارهی این اعترافات گفتم که با زور و فشار گرفته شده و متهمان چند بار نقیض آنها را گفتهاند. آقای محیط و دیگران چند بار تکرار کردند که در امور جزایی اقرار معتبر نیست. شاید برخی شنوندگان معنی آن را ندانند و تصور کنند یک سخنیست که وکلای مدافع متهم از پیش خود میگویند ، ولی باید دانست که این یکی از مسلمات علم قضاوتست ، و حقیقت آنست که اعتراف هیچگاه ملازمه با واقع ندارد و چهبسا کسانی بر خلاف واقع اقراری کنند. مثلاً ممکنست کسی بفلان آدم وامدار نباشد ولی از روی اشتباه خود را وامدار داند و اعتراف کند. ممکنست یک کسی فلان کشته را نکشته باشد لیکن برای خودنمایی و یا بعلت دیگری اعتراف بکشتن او نماید. اینگونه واقعات گاهی روی داده.
اینست از نظر حقیقت اعتراف چه در امور حقوقی و چه در امور جزایی ملازمه با واقع ندارد و یک کسی همینکه اعتراف کرد علم بواقع حاصل نمیشود ولی در امور حقوقی گفتهاند چون خودش بگردن میگیرد اگرچه علم بواقع حاصل نشود باید اعتراف را حجت گرفت و از روی آن حکم داد. بگفتهی عوام میخواسته اقرار نکند. ولی در امور جزایی چون موضوع مهمتر است و اغلب پای جان درمیانست از اینرو دقت بیشتر بکار برده گفتهاند تنها اعتراف کفایت نمیکند و باید در پیرامون آن جستجوهایی کرد که آیا آن اقرار زمینه دارد یا نه؟.. آیا قراین یا دلایل دیگر آن را تأیید میکند یا نه؟..
چنین فرض کنید کسی آمده نزد بازپرس میگوید من فلان کس را کشتهام ـ تنها با این یک سخن او را آدمکش شناخته بجلو دادگاهش نمیفرستند ، بلکه باید نخست جستجو کنند که آیا آن کس در واقع کشته شده یا نه؟!. دوم علت را بپرسند و تفصیل را بدست آورند و ببینند آیا یک موجبی بوده یا نه؟!.. آیا میتوانسته او را بکشد یا نه؟!.. اوضاع موافقت با اقرار دارد یا نه؟!..
فرض کنید کسی اقرار میکند من فلان کس را با تپانچه کشتهام ولی دیده میشود که دست او شکسته است که نمیتواند تپانچه بکار برد ، یا دیده میشود که آن کشته با زخم شمشیر کشته شده و یا دیده میشود که هیچ موجبی برای آن کشتن درمیان نبوده و گمان میرود که دیگری او را کشته و این را با فریب و تطمیع وادار باقرار گردانیدهاند.
در چنین حالها باقرار قیمتی نداده او را کنار میگزارند. این از روی اصول قضائیست. در قضاوت بخصوص در قسمت جزائی دقت و جستجو را تا این اندازهها لازم دانستهاند ولی شما میبینید در این پرونده تنها از روی گمانْ «کشتن» را مسلم دانسته و با زور مبادرت بگرفتن اقرار کردهاند و چنین پرونده را بپیشگاه دادگاه فرستاده و ما را نیز دعوت کردهاند که بیاییم و بنشینیم و بشنویم و هیچی نگوییم.
.
🔶 دفتر «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی»
🔸 چند یادآوری تکهی یک از دو
1ـ یکی از جلوگیرهای پیشرفت در کشور ما اندیشههای پراکندهایست که از دیرباز روی هم انباشته شده و شورهزاری پدید آورده که چون کسی پای در آن نهد تا سر بمیان آن فرو رود ، مغزش آشفته شود و زندگیش تباه گردد. این شورهزار غیرت برباد ده را شاعران پدید آوردهاند زیرا آنان همهی بدآموزیها را لباس شعر پوشانده و در دیوانها انباشته وسیله بدست بدخواهان ایران دادهاند تا با رواج آنها ، مردم را به سستی و بیحالی ، به ناامیدی و پراکندگی ، بکشاکش و آشفتگی وادارند. اگر بگوییم ادبیات در ایران از رویهی خود بیرون رفته و جنبهی سیاسی بخود گرفته ، دروغ نگفتهایم وگرنه چرا باید کسانی آن همه پافشاری کنند تا بدآموزیهای شاعران از هَنایش[=تأثیر] نیفتد؟ چرا باید بافتهها و پرداختههای سعدی و حافظ و مولوی و خیام و دیگران را که جز سرسام و آشفتهمغزی هودهای[نتیجه] ندارد ، هر روز از رادیو بخورد مردم دهند؟ چرا باید در این زمان که مردمِ همهی کشورها میکوشند تا سرزمین خود را هرچه آبادتر سازند و فرزندان را بنگهداری آن برانگیزند ، نغمه سر دهند که :
این وطن مصر و عراق و شام نیست
این وطن آنجاست کو را نام نیست
و صدها چراهای دیگر که بدخواهان نه میخواهند پاسخ دهند و نه توانند داد.
شادروان کسروی نمیتوانست در برابر این گمراهیها خاموش باشد. او جز این سخنرانی هر زمان پایش میافتاد بگمراهی شاعران پرداخته از بدآموزیهای آنان سخن میراند و با روشن ساختن آمیغها ریشهی آنها را میکند. برای این خواست کتابهای [در] پیرامون ادبیات و حافظ چه میگوید؟ و دادگاه را نوشت و در راه نبرد با بدآموزیهای سعدی و حافظ زیانها دید تا آنجا که از استادی دانشگاه که بحق برازندهی او بود محروم گردید. لیکن هیچکدام از آنها نتوانست وی را از پیروی آمیغها [=حقایق] بازدارد. راهنما خواست خود را در کتاب دادگاه با اشاره بکمپانی خیانت ، چنین بازمینماید :
«... ما میخواهیم گمراهیها و بدآموزیهای زهرآلود را که از سعدی و حافظ و مولوی و دیگران بیادگار مانده و شماها (کمپانی خیانت) در راه افزودن رواج آنها صد پافشاری نشان دادهاید از ریشه براندازیم و بجای آنها کتابهایی را که بجوانان درس غیرت و گردنفرازی و میهنپرستی دهد روان گردانیم.
ما میخواهیم نورسان را از این فرهنگ مغزفرسا که بدخواهان این کشور بنیاد گزاردهاند از میان برداشته بجای آن فرهنگ را بمعنی راستش بنیاد گزاریم ...» (1)
و همهی کوششهای کسروی برای رسیدن باین خواست بود و همانگونه که میدانید جان بر سر این خواست گزاشت.
پابرگی :
1ـ دادگاه سات 30 چاپ یکم. برای دانستن معنی فرهنگ نیز کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود. ـ ویراینده
🔸 چند یادآوری تکهی یک از دو
1ـ یکی از جلوگیرهای پیشرفت در کشور ما اندیشههای پراکندهایست که از دیرباز روی هم انباشته شده و شورهزاری پدید آورده که چون کسی پای در آن نهد تا سر بمیان آن فرو رود ، مغزش آشفته شود و زندگیش تباه گردد. این شورهزار غیرت برباد ده را شاعران پدید آوردهاند زیرا آنان همهی بدآموزیها را لباس شعر پوشانده و در دیوانها انباشته وسیله بدست بدخواهان ایران دادهاند تا با رواج آنها ، مردم را به سستی و بیحالی ، به ناامیدی و پراکندگی ، بکشاکش و آشفتگی وادارند. اگر بگوییم ادبیات در ایران از رویهی خود بیرون رفته و جنبهی سیاسی بخود گرفته ، دروغ نگفتهایم وگرنه چرا باید کسانی آن همه پافشاری کنند تا بدآموزیهای شاعران از هَنایش[=تأثیر] نیفتد؟ چرا باید بافتهها و پرداختههای سعدی و حافظ و مولوی و خیام و دیگران را که جز سرسام و آشفتهمغزی هودهای[نتیجه] ندارد ، هر روز از رادیو بخورد مردم دهند؟ چرا باید در این زمان که مردمِ همهی کشورها میکوشند تا سرزمین خود را هرچه آبادتر سازند و فرزندان را بنگهداری آن برانگیزند ، نغمه سر دهند که :
این وطن مصر و عراق و شام نیست
این وطن آنجاست کو را نام نیست
و صدها چراهای دیگر که بدخواهان نه میخواهند پاسخ دهند و نه توانند داد.
شادروان کسروی نمیتوانست در برابر این گمراهیها خاموش باشد. او جز این سخنرانی هر زمان پایش میافتاد بگمراهی شاعران پرداخته از بدآموزیهای آنان سخن میراند و با روشن ساختن آمیغها ریشهی آنها را میکند. برای این خواست کتابهای [در] پیرامون ادبیات و حافظ چه میگوید؟ و دادگاه را نوشت و در راه نبرد با بدآموزیهای سعدی و حافظ زیانها دید تا آنجا که از استادی دانشگاه که بحق برازندهی او بود محروم گردید. لیکن هیچکدام از آنها نتوانست وی را از پیروی آمیغها [=حقایق] بازدارد. راهنما خواست خود را در کتاب دادگاه با اشاره بکمپانی خیانت ، چنین بازمینماید :
«... ما میخواهیم گمراهیها و بدآموزیهای زهرآلود را که از سعدی و حافظ و مولوی و دیگران بیادگار مانده و شماها (کمپانی خیانت) در راه افزودن رواج آنها صد پافشاری نشان دادهاید از ریشه براندازیم و بجای آنها کتابهایی را که بجوانان درس غیرت و گردنفرازی و میهنپرستی دهد روان گردانیم.
ما میخواهیم نورسان را از این فرهنگ مغزفرسا که بدخواهان این کشور بنیاد گزاردهاند از میان برداشته بجای آن فرهنگ را بمعنی راستش بنیاد گزاریم ...» (1)
و همهی کوششهای کسروی برای رسیدن باین خواست بود و همانگونه که میدانید جان بر سر این خواست گزاشت.
پابرگی :
1ـ دادگاه سات 30 چاپ یکم. برای دانستن معنی فرهنگ نیز کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود. ـ ویراینده
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 دیباچه - تکهی دوم
2ـ از آن اسلام چیزی بازنمانده
باید آشکاره گفت : از آن اسلام چیزی بازنمانده. دینی که پاکمرد عرب بنیاد گزاشت ، دو رویه میداشت : یکی راهنماییهای باوری و دیگری بنیادگزاریهای سیاسی (تشکیلات). باین معنی : آن پاکمرد از یکسو باورهای مردم را پاک گردانیده بآنان خداشناسی و یگانهپرستی یاد داد و یک رشته از آمیغهای زندگی را آموخت ، و از یکسو نیز کشور بزرگی بنام اسلام بنیاد نهاد که همهی مسلمانان در یکجا و باهم میزیستند ، و از یک خلیفه فرمان میبردند ، و در همه جا قانونهای اسلامی را بکار میبستند ، و زکات و خمس میپرداختند ، و همواره با بیدینان (کفار) جنگ کرده به پیشرفت اسلام میکوشیدند.
امروز همهی اینها بهم خورده و از میان رفته. آنکه باورهاست امروز مسلمانان مغزهاشان آکنده از هر گونه گمراهیست. گذشته از آنکه گنبدپرستی و مردهپرستی که رنگهای دیگر بتپرستی میباشد درمیان مسلمانان رواج بیاندازه میدارد ، گمراهیهای رنگارنگ دیگر نیز ـ از پندارهای پوچ صوفیان ، و بافندگیهای فلسفهی یونان ، و بدآموزیهای باطنیان ، و یاوهسراییهای خراباتیان و مانند اینها ـ درمیانست. پس از همه در سالهای آخر بدآموزیهای گوناگون اروپایی نیز رواج یافته و بروی آن نادانیها آمده است. امروز مسلمانان از آمیغهای زندگانی بسیار کم بهره میدارند. مردم عامی بماند ، آن ملایان بزرگ جامع ازهر و مجتهدان نجف در نادانیهای بسیار تاریکی فرورفتهاند.
چنانکه در جای دیگری گفتهایم دین والاترین اندیشههاست. دینداران باید چه در زمینهی زندگانی و برخورداری از جهان ، و چه دربارهی دانش و بینش ، و چه از روی خوی[=عادت] و خیم[=خصلت] ، برتری به بیدینان داشته باشند (چنانکه در قرنهای نخست اسلام چنین میبوده). ولی مسلمانان امروز از هر باره پستند و باورهای امروزی مسلمانی نه تنها مسلمانان را پیش نمیتواند برد ، از پیشرفت جلو نیز میگیرد و هر تودهای برای آنکه پیش روند ناچار میگردند اسلام را بکنار گزارند.
اما بنیادگزاریهای سیاسی اسلام ، آن نیز بیکبار بهم خورده. امروز دیگر کشوری بنام کشور اسلام نیست. زیرا مسلمانان از هم جدا گردیدهاند و هر تیرهای کشوری بنام تبار خود پدید آورده. مثلاً ترکها کشوری بنام تبار خود میدارند. ایرانیان جز بنام ایرانیگری نمیزیند. افغانان همین حال را میدارند. خود عربها گذشته از آنکه بنام نژاد عرب میزیند نه بنام اسلام ، بیش از بیست یا سی فرمانروایی میدارند که هر یکی از دیگری جداست. در همان عراق یا مصر یا کویت ، یک جهود یا یک مسیحی عرب که از بومیانست با دیگران هممیهن شمرده میشود. ولی اگر یک مسلمان ایرانی یا یک عرب فلسطینی در آنجا باشد بیگانه است. در همین ایران ، ارمنی و آسوری و زردشتی و جهود ، ایرانی بشمارند و با دیگران یکسان گرفته میشوند. ولی اگر یک مسلمان عرب از عراق و یا از مصر بیاید جز بیگانه شمرده نشود.
.
🔸 دیباچه - تکهی دوم
2ـ از آن اسلام چیزی بازنمانده
باید آشکاره گفت : از آن اسلام چیزی بازنمانده. دینی که پاکمرد عرب بنیاد گزاشت ، دو رویه میداشت : یکی راهنماییهای باوری و دیگری بنیادگزاریهای سیاسی (تشکیلات). باین معنی : آن پاکمرد از یکسو باورهای مردم را پاک گردانیده بآنان خداشناسی و یگانهپرستی یاد داد و یک رشته از آمیغهای زندگی را آموخت ، و از یکسو نیز کشور بزرگی بنام اسلام بنیاد نهاد که همهی مسلمانان در یکجا و باهم میزیستند ، و از یک خلیفه فرمان میبردند ، و در همه جا قانونهای اسلامی را بکار میبستند ، و زکات و خمس میپرداختند ، و همواره با بیدینان (کفار) جنگ کرده به پیشرفت اسلام میکوشیدند.
امروز همهی اینها بهم خورده و از میان رفته. آنکه باورهاست امروز مسلمانان مغزهاشان آکنده از هر گونه گمراهیست. گذشته از آنکه گنبدپرستی و مردهپرستی که رنگهای دیگر بتپرستی میباشد درمیان مسلمانان رواج بیاندازه میدارد ، گمراهیهای رنگارنگ دیگر نیز ـ از پندارهای پوچ صوفیان ، و بافندگیهای فلسفهی یونان ، و بدآموزیهای باطنیان ، و یاوهسراییهای خراباتیان و مانند اینها ـ درمیانست. پس از همه در سالهای آخر بدآموزیهای گوناگون اروپایی نیز رواج یافته و بروی آن نادانیها آمده است. امروز مسلمانان از آمیغهای زندگانی بسیار کم بهره میدارند. مردم عامی بماند ، آن ملایان بزرگ جامع ازهر و مجتهدان نجف در نادانیهای بسیار تاریکی فرورفتهاند.
چنانکه در جای دیگری گفتهایم دین والاترین اندیشههاست. دینداران باید چه در زمینهی زندگانی و برخورداری از جهان ، و چه دربارهی دانش و بینش ، و چه از روی خوی[=عادت] و خیم[=خصلت] ، برتری به بیدینان داشته باشند (چنانکه در قرنهای نخست اسلام چنین میبوده). ولی مسلمانان امروز از هر باره پستند و باورهای امروزی مسلمانی نه تنها مسلمانان را پیش نمیتواند برد ، از پیشرفت جلو نیز میگیرد و هر تودهای برای آنکه پیش روند ناچار میگردند اسلام را بکنار گزارند.
اما بنیادگزاریهای سیاسی اسلام ، آن نیز بیکبار بهم خورده. امروز دیگر کشوری بنام کشور اسلام نیست. زیرا مسلمانان از هم جدا گردیدهاند و هر تیرهای کشوری بنام تبار خود پدید آورده. مثلاً ترکها کشوری بنام تبار خود میدارند. ایرانیان جز بنام ایرانیگری نمیزیند. افغانان همین حال را میدارند. خود عربها گذشته از آنکه بنام نژاد عرب میزیند نه بنام اسلام ، بیش از بیست یا سی فرمانروایی میدارند که هر یکی از دیگری جداست. در همان عراق یا مصر یا کویت ، یک جهود یا یک مسیحی عرب که از بومیانست با دیگران هممیهن شمرده میشود. ولی اگر یک مسلمان ایرانی یا یک عرب فلسطینی در آنجا باشد بیگانه است. در همین ایران ، ارمنی و آسوری و زردشتی و جهود ، ایرانی بشمارند و با دیگران یکسان گرفته میشوند. ولی اگر یک مسلمان عرب از عراق و یا از مصر بیاید جز بیگانه شمرده نشود.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 11
2) وصیتنامه و نامههای شاهزاده فیروز ـ دلیل دیگر دادستان اینهاست. من باید اعتراف کنم که در پرونده این نامهها را نخواندم و دقت نکردم و نمیدانم در پیرامون خط و امضای آن تا چه اندازه تحقیقات شده. هرچه هست آن نامهها را که در دادگاه خواندند من یادم نیست که در آنها اشاره بکشتن شده است.
تنها این عبارت را بیاد سپردهام که در یکی از آنها مینویسد «بیگناه میمیرم». من میپرسم از کجای آنها دلالت بقضیهی کشته شدن فهمیده میشود؟!. بحکایت پرونده شاهزاده در سمنان بیمار بوده است ، بلکه از تهران با بیماری رفته و اینست همیشه در نامههای خود از بیماری گله مینوشته و دوا میخواسته. آقای مجیدی آن نامهها را که پر از شکایت از بیماری بود خواندند. نیز در پرونده دیده میشود که بخاطر همان بیماری دارو برای او فرستاده شده و شهربانی پزشک خود را روانه گردانیده که رفته و معالجه نتوانسته و بازگردیده. در خود سمنان نیز یک پزشکی همیشه مواظب او بوده.
پس از کجا که شاهزاده فیروز از این درد خود نمیترسیده و آن نامهها از نتیجهی این ترس نبوده است؟!.. من از این مرحله نیز درمیگذرم میگویم : بیگمان مقصود شاهزاده کشته شدن با دست این مأموران شهربانی بوده. ولی میپرسم آن نامهها را کی نوشته است؟!.. اگر گفته میشد که آن زمانی که حسینقلی و عباس و فولادی باتاق او رفته و خواستهاند بکشند و او مهلت خواسته و در آن آخرین ساعت این نامهها را نوشته است یک دلالتی توانستی داشت. ولی چنین گفته نشده ، بلکه برداشت کیفرخواست آنست که چون فولادی از سوءقصدی که مأمورین دربارهی شاهزاده داشتند او را آگاه گردانیده بود از آنرو این نامهها را (چند روز پیش از کشته شدن) نوشته است. من میگویم : در این صورت منشأ نوشتن آن نامهها خیال و بدگمانی شاهزاده بوده ولی چه دلیلی هست که آن بدگمانی مطابق درآمده و مأموران شهربانی او را کشتهاند؟!.. ایبسا که شاهزاده بدگمان و نگران بوده ولی آن بدگمانی اساس نداشته و مأموران سوءقصدی باو نکردهاند.
شبیه این قضیه داستان کشته شدن خیابانیست : همه میدانند که خیابانی را قزاقها کشتهاند. ولی حاجی مخبرالسلطنه برای دفع تهمت از خود که والی آن زمان بوده مدعیست که خیابانی خود را کشته است ، و نامهای با خط خود نشان میدهد نزدیک باین مضمون : «رفقا من در حالی بودم که بایستی خود را بکشم. شما مرام را تعقیب کنید.» این نامه اکنون در دست حاجی مخبرالسلطنه است. پس حقیقت چیست؟.. حقیقت آنست که خیابانی چون بساط خود را درچیده و خویشتن را تنها و بیکس دیده چاره جز خودکشی نیافته و قصد آن را داشته و اینست آن نامه را نوشته است. ولی با اینحال شتاب در کار نکرده تا هنگامی که ناگهان قزاقان بجستجوی او وارد حیاط شدهاند که چنانکه میگویند نخست خیابانی از پنجرهی زیرزمین بآنها شلیک کرده و سپس آنها شلیک کرده و او را کشتهاند.
.
🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکهی 11
2) وصیتنامه و نامههای شاهزاده فیروز ـ دلیل دیگر دادستان اینهاست. من باید اعتراف کنم که در پرونده این نامهها را نخواندم و دقت نکردم و نمیدانم در پیرامون خط و امضای آن تا چه اندازه تحقیقات شده. هرچه هست آن نامهها را که در دادگاه خواندند من یادم نیست که در آنها اشاره بکشتن شده است.
تنها این عبارت را بیاد سپردهام که در یکی از آنها مینویسد «بیگناه میمیرم». من میپرسم از کجای آنها دلالت بقضیهی کشته شدن فهمیده میشود؟!. بحکایت پرونده شاهزاده در سمنان بیمار بوده است ، بلکه از تهران با بیماری رفته و اینست همیشه در نامههای خود از بیماری گله مینوشته و دوا میخواسته. آقای مجیدی آن نامهها را که پر از شکایت از بیماری بود خواندند. نیز در پرونده دیده میشود که بخاطر همان بیماری دارو برای او فرستاده شده و شهربانی پزشک خود را روانه گردانیده که رفته و معالجه نتوانسته و بازگردیده. در خود سمنان نیز یک پزشکی همیشه مواظب او بوده.
پس از کجا که شاهزاده فیروز از این درد خود نمیترسیده و آن نامهها از نتیجهی این ترس نبوده است؟!.. من از این مرحله نیز درمیگذرم میگویم : بیگمان مقصود شاهزاده کشته شدن با دست این مأموران شهربانی بوده. ولی میپرسم آن نامهها را کی نوشته است؟!.. اگر گفته میشد که آن زمانی که حسینقلی و عباس و فولادی باتاق او رفته و خواستهاند بکشند و او مهلت خواسته و در آن آخرین ساعت این نامهها را نوشته است یک دلالتی توانستی داشت. ولی چنین گفته نشده ، بلکه برداشت کیفرخواست آنست که چون فولادی از سوءقصدی که مأمورین دربارهی شاهزاده داشتند او را آگاه گردانیده بود از آنرو این نامهها را (چند روز پیش از کشته شدن) نوشته است. من میگویم : در این صورت منشأ نوشتن آن نامهها خیال و بدگمانی شاهزاده بوده ولی چه دلیلی هست که آن بدگمانی مطابق درآمده و مأموران شهربانی او را کشتهاند؟!.. ایبسا که شاهزاده بدگمان و نگران بوده ولی آن بدگمانی اساس نداشته و مأموران سوءقصدی باو نکردهاند.
شبیه این قضیه داستان کشته شدن خیابانیست : همه میدانند که خیابانی را قزاقها کشتهاند. ولی حاجی مخبرالسلطنه برای دفع تهمت از خود که والی آن زمان بوده مدعیست که خیابانی خود را کشته است ، و نامهای با خط خود نشان میدهد نزدیک باین مضمون : «رفقا من در حالی بودم که بایستی خود را بکشم. شما مرام را تعقیب کنید.» این نامه اکنون در دست حاجی مخبرالسلطنه است. پس حقیقت چیست؟.. حقیقت آنست که خیابانی چون بساط خود را درچیده و خویشتن را تنها و بیکس دیده چاره جز خودکشی نیافته و قصد آن را داشته و اینست آن نامه را نوشته است. ولی با اینحال شتاب در کار نکرده تا هنگامی که ناگهان قزاقان بجستجوی او وارد حیاط شدهاند که چنانکه میگویند نخست خیابانی از پنجرهی زیرزمین بآنها شلیک کرده و سپس آنها شلیک کرده و او را کشتهاند.
.