پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🔸 یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیكی نبینند ـ 2 (تکه‌ی یک از دو)


یادداشت ویراینده : درپی پیشامدهای شهریور1320 لشگرهای دو دولت انگلیس و روس به كشور ما درآمدند و در بهمن‌ماه همان سال پیمانی میان ایشان با دولت ایران بسته شد و دو سو تعهداتی را تا پایان جنگ بگردن گرفتند. درباره‌ی این پیمان ، خوانندگانی از روزنامه‌ی پرچم پرسشهایی كرده‌اند كه كوتاهشده‌ی پاسخ او را در پایین می‌بینیم :


...
كنون باید كاری كرد كه دیگر دچار چنین پیمانی نشد. آنچه می‌باید كرد اینست ، و این كار با آه و ناله ، و گله و فریاد ، و بدگویی از این و از آن نشود. از گوش دادن به رادیوی برلن نتیجه‌ای نباشد ، از فریاد «یا مرگ یا استقلال» كشیدن شاهرخ بهرام (1) [مجری همان رادیو] سودی بدست نیاید. اینها همه باد هوا شود و از میان رود و درد و گرفتاری همچنان بماند.

اینها چیزهاییست كه از چهل سال باز می‌آزمایید. تاكنون چه سودی دیده‌اید كه پس از این توانید دید؟!.

بدانید ای ایرانیان ، از اكنون كه این پیمان بسته شده دو راه بروی شما باز است كه می‌توانید هر كدام را كه می‌خواهید پیش گیرید : یكی آنكه همچنان كه هستید باشید ، و چند روزی از پیمان بد گویید و گله كنید ، و بخشم آیید و تندی نشان دهید و ... دل خوش گردانید. چند روزی با اینها بسر دهید و بگفته‌ی روزنامه‌ها «اظهار احساساتی» كنید و پس از آن فراموش گردانید و پی كار و هوس خود باشید ، و شاعر بقافیه‌سازی و رمان‌نویس به افسانه‌بافی ، و آخوند بمردم‌فریبی ، و روزنامه‌نویس به سودجویی ، و بازرگان به انبارداری ، و كرد به تاراجگری ، و شاهسون به راهزنی پردازید.

دیگری آنكه نیك بحال خود بیندیشید ، و این ذلّت و خواری كه گرفتارید نیك دریابید ، و ریشه‌ی درد و سرچشمه‌ی آن را بدست آورده از امروز درپی چاره باشید و یك آینده‌ی امیدآوری برای خود تهیه كنید.

این دو راه بروی شما باز است. كنون بگویید كه شما كدام یكی را می‌پذیرید؟. نیك اندیشید كه كدام یكی را پیش می‌گیرید.

اگر می‌خواهید چنانكه هستید باشید و تنها بگله و ناله و بدگویی بس كنید ، نتیجه نیز همین خواهد بود كه هست ، بلكه بدتر از این گردیده یك آینده‌ی بیمناكی در پیش خواهید داشت.

یك چیزی بشما بگویم : این جهان كه ما در آنیم از روی یك «آیینی» می‌گردد ـ آیین بسیار استواری ـ آیینی كه هیچگاه دیگر نگردد. این طبیعت یا بفارسی گوییم «سپهر» یك دستگاه بسیار استوارِ بسامانیست و هیچ كاری در آن بی‌انگیزه یا بیرون از قاعده نیست.

شاید شما این گرفتاری و خواری را كه در آنید «تصادفی» می‌پندارید ، و یا دیگران را گناهكار می‌شمارید ، و یا می‌خواهید شاعرانه سپهر را «كجرو» و «دون‌پرور» شناسید و این ذلت و خواری را دلیل نیكی و ستودگی خود دانید. ولی اینها همه بی‌پاست ، و این گرفتاری و خواری جز نتیجه‌ی رفتار و كردار خودتان نیست. و تا چنینید كه هستید چنین خواهید بود كه هستید.

من نیك می‌دانم این سخنان به بسیاری از شماها خوش نخواهد افتاد. این یكی از ناتوانیهای شماست كه همیشه می‌خواهید گناه را بگردن دیگران اندازید. شما كسی را دوست می‌دارید كه در داد و فریاد با شما هم‌آواز گردد و هرچه بیشتر تندی نماید. هم می‌دانم كسانی بزباندرازی پرداخته مرا هوادار و خواهان «پیمان» خواهند خواند. باآنكه من اندیشه‌ی خود را آشكار می‌نویسم از چنان گستاخی‌ای باز نخواهند ایستاد. ولی اینها ما را از راه نخواهد برگردانید.

ما درپی چاره هستیم و باید جز درپی حقایق نباشیم. ما این درفش افراشتیم و پرچم گشادیم كه یک راهی بسوی رستگاری نشان دهیم و این بایای[=وظیفه‌ی] ماست كه در هر گامی جز درپی راستیها نباشیم و جز خشنودی خدا را نجوییم.


پابرگی :
1ـ نام درست مجری رادیو برلن بهرام شاهرخ بوده. این نام در گفتاری درباره‌ی پیمان یادشده در ماهنامه‌ی پیمان ، سال هفتم ، شماره‌ی ششم ، ص 410 درست آمده است. ـ ویراینده


.
بهرام شاهرخ
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار چهارم : بنیاد همه‌ی دینها یکیست - تکه‌ی دوم


چیزی که هست هر دینی باید برای پیش بردن این خواستها ـ بخواهش زمان ـ راهی پیش گیرد و بنیادی گزارد ، و در همین زمینه چند چیزی هست که باید بدیده گرفته شود :

نخست : هر دینی باید بگمراهیها و نادانیهای زمان خود پردازد و با آنها به نبرد کوشد تا دلها را پاک گردانیده جا برای آمیغها بگشاید ، و پیداست که گمراهیها و نادانیها در هر زمان چیزهای دیگری باشد. داستان دین از این باره داستان پزشکیست. یک پزشک که ببالای سر بیماری رسیده با دو چیز کار دارد. یکی آن تندرستی که از دست رفته و باید بازگردانیده شود. دیگری بیماری که به تن او چیره شده و باید بیرون رانده گردد. تندرستی همیشه یک چیز است. خوش خوردن و خوش خفتن و آسوده بودن تندرستی است. ولی بیماریها گوناگونست و هر زمان چیز دیگری تواند بود.

برای مثل می‌نویسم : در زمانهای باستان مردمان از ناآگاهی جهان را یک دستگاه نشناخته در گردش آن دستهای بسیاری را کارگر می‌شمارده‌اند و اینست خدایان بسیاری از پندار خود پدید آورده به هر یکی تندیسه‌ای ساخته به پرستش می‌پرداخته‌اند و خود را گرفتار آنها می‌گردانیده‌اند. ولی امروز آن نادانی از میان رفته و این بار نادانیهای ریشه‌دارتر بسیاری پدید آمده. مثلاً یک دسته بنام خراباتیان برخاسته چنین گفته‌اند : اینجهان هیچست و پوچست و بآن نشاید پرداخت و باید پروای گذشته نداشت و اندیشه‌ی آینده نکرد و دمی را که در آنیم گرامی شمرده بخوشی و مستی پرداخت ، و باین نادانیهای خود رویه‌ی فلسفه داده در مغز جایگزین گردانیده‌اند. یک دسته بنام صوفیان پیدا شده چنین بافته‌اند : ما از خداییم و بخدا باز خواهیم گشت و آنچه ما را از خدا دور گردانیده این دستگاه مادّیست ، باید از جهان دامن درچید و بآن نپرداخت و سختیها کشید و خود را بخدا رسانید ، و این یاوه‌گوییهای خود را «عرفان» نامیده با صد آب و رنگ در همه جا پراکنده‌اند. یک دسته بنام شیعه پدید آمده مردگانی را که جز نام نشانی نگزارده‌اند ، دست دارنده در کارهای خدا پنداشته مردمان را به نگه داشتن نامهای ایشان و تازه گردانیدن داستانهاشان و رفتن بزیارت گنبدهاشان واداشته‌اند ، و باین گمراهی بسیار بیخردانه‌ی خود نام دین نهاده‌اند و برویش ایستادگی می‌نمایند. پس از همه یک دسته بنام دانشمندان و نواندیشان دچار لغزشهای بسیار گردیده و از جمله آدمی را بپای جانوران برده همچون آنها نیکی‌پذیر نشمارده‌اند و زندگانی را نبرد ، و جهان را نبردگاهی شناخته‌اند ، و با این لغزشهای خود انبوه مردمان را ـ بویژه در اروپا و آمریکا ـ از راه در برده ، زندگانی را دچار دشواری بسیار گردانیده‌اند.

امروز دین باید به یک رشته کوششهای دامنه‌دار بزرگی برخاسته با این گمراهیها به نبرد پردازد و دلها را از آنها بپیراید و پایه‌هایی در بنیادگزاری خود برای جلوگیری از بازگشت اینها پدید آورد. اگر راستی را بخواهیم این گمراهیها و مانندهاشان راه دینی را که می‌بوده بهم زده و بنیادگزاریهای آن را از میان برده ، اینست باید راه دیگری پدید آید و بنیاد نوی گزارده گردد.

دوم : جهان در پیشرفتست و آدمیان رفته رفته به نیکی‌پذیری آماده‌تر می‌گردند و چه‌بسا نیکیهایی که در زمانهای گذشته نتوانستی بود در آن زمان تواند بود ، و چه‌بسا بدیهایی که در زمانهای گذشته جلوگیری نتوانستی بود در این زمان تواند بود. از اینرو هر دینی باید در زمان خود گامهای دیگری در پیش بردن مردمان بردارد.

مثلاً در زمان اسلام سررشته‌داری (یا حکومت) رویه‌ی[1] فرمانفرمایی می‌داشت و خودکامانه می‌بود و برای سررشته‌داری توده (یا حکومت دمکراسی) که بهترین رویه‌ در سررشته‌داریست زمینه آماده نمی‌بود. از اینرو اسلام تنها این توانسته که از خودکامگی آن فرمانروایی کاسته با دادگری و نیکخواهی توأمش گرداند. ولی امروز که در سایه‌ی بلندی اندیشه‌ها زمینه برای سررشته‌داری توده آماده گردیده و بیشتری از کشورها آن را پذیرفته‌اند هرآینه[=مسلماً] باید دین این را بپذیرد و نیکیهایی بآن بیفزاید.

در زمان اسلام بجلوگیری از قربانی که یادگار زمانهای بت‌پرستیست زمینه نمی‌بوده و اسلام تنها رویه‌اش را دیگر گردانیده. ولی امروز باید بیکبار از آن جلو گرفت و از میانش برد ، با بریدن سر گوسفند بخدا چه نزدیکی توان یافت و از پیشامدها چگونه توان رَست؟!.



1ـ رویه (همچون مویه) = صورت ، ظاهر ، شکل ـ و
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 40


روزی در این کشور مرد نیرومندی برخاسته رشته‌ی کارها را بدست می‌گیرد. در آن روز همگی ستایشگر می‌شوند. همگی چاپلوسی می‌کنند. کارهای بد او را نیز مدح می‌کنند. کسی که ستایشگر یا چاپلوس نیست باید عقب بماند و صدمه و آزار یابد.

روزی هم آن مرد نیرومند افتاده از کشور بیرون می‌رود. در این هنگام همگی نکوهشگر می‌گردند. همگی بدگویی می‌آغازند. کارهای نیک آن دوره را نیز نمی‌پسندند. بلکه می‌کوشند همه‌ی کارهای آن دوره را بازگردانند.

زنها دوباره با چادر و چاقچور بیرون می‌آیند. مردها کلاه‌پوستی بسر می‌گزارند. سیدبچه‌ها و آخوندبچه‌ها که چغاله‌های گدایی و مفتخواری هستند بخیابان می‌ریزند. روضه‌خوانیها فراوان می‌گردد. قمه‌زنان و زنجیرزنان دوباره پیدا می‌شوند. عشایر باستقلال خود بازمی‌گردند. هرج و مرج در هر سو نمایان می‌شود. این کارها رخ می‌دهد تنها برای آنکه آثار آن مرد نیرومند از میان رود.

اینست نمونه‌ای از رآکسیون در کارهای این کشور. آن روز احساسات بآن سو برگشته بود و امروز باین سو گردیده. آن روز آن تظاهرات را می‌کردند و امروز ضد آن را می‌کنند.

شاید تصور شود آن روز چون رضاشاه مسلط بود مردم را بآن تظاهرات وامی‌داشت. ولی افسوس قضیه معکوس است. حس ستایشگری در این توده ریشه دوانیده و رضاشاه مقداری هم جلو می‌گرفت.

در اینجا داستانهایی هست که اگر بازگویم مایه‌ی سرافکندگی خواهد بود. ناچارم به یکی دو داستان بس کنم :

این داستان را به یک واسطه از یکی از وزیران شنیده‌ام. سالی که رضاشاه تاجگزاری کرد فردای روز تاجگزاری ، فروغی (که گویا نخست‌وزیر بوده) رفته پیش شاه. رضاشاه پرسیده تاجگزاری چگونه گذشت؟. پاسخ داده : «اعلیحضرتا من بارها تاجگزاری دیده‌ام. در تاجگزاری مظفرالدین‌شاه بودم. در تاجگزاری محمدعلی‌شاه بودم. در تاجگزاری احمدمیرزا بودم. پس از مرگ ادوارد پنجم پادشاه انگلیس چون جانشین او به هندوستان برای تاجگزاری آمد من در آنجا نماینده‌ی ایران بودم. هیچ یکی از این جشنها شکوه تاجگزاری اعلیحضرت را نداشت. وقتی که اعلیحضرت تاج را بسر گزاردند من دیدم نوری از جمال مبارک تلؤلؤ کرد ...».

باینجا که رسیده رضاشاه رو گردانیده و بسخریه‌ گفته : «نور تلؤلؤ کرد .. برو مردکه!».

داستان دیگری را باز از یکی از وزیران شنیده‌ام. روزی که مجسمه‌ی ایستگاه راه‌آهن گشایش می‌یافته (یا روزی که رضاشاه بدیدن آن مجسمه رفته بوده) یکی از حاضران شاه را بلقب انوشیروان می‌خواند. بآن مناسبت رضاشاه رو بآقای اسفندیاری رئیس مجلس گردانیده می‌گوید : «آیا من عادلترم یا انوشیروان؟» اسفندیاری شرحی آغاز می‌کند :

«اعلیحضرتا عدالت انوشیروان یک شهرتی بوده. عدالت اعلیحضرت واقعیست ...»

رضاشاه سخن او را بریده می‌گوید :

«نه!.. گفتگو در آنست که انوشیروان با وزیری همچون بزرجمهر[=بزرگمهر] عدالت می‌کرد من با شما ...ها عدالت می‌کنم».


.
✴️ نسخه‌ی تازه‌ی کتاب «زندگانی من»

🔸تاریخ آموزنده است ، همچنان سرگذشت بزرگان.
بویژه زندگینامه‌های ایشان همیشه بهترین سرمشق جوانان بوده است.

🔸این آزموده شده : رفتار درست از پند آموزنده‌ترست.

🔸از بزرگان بزرگی آموخته می‌گردد ،‌ از پاکدامنان پاکی ، از مهربانان مهرورزی ، از شیردلان دلیری ، از خستگی‌ناپذیران کوشش و پشتکار ،‌ از دانشمندان دانش‌پژوهی ،‌ از کاردانان کاردانی ...
اینست اهمیت زندگینامه‌های بزرگان.

🔸کتاب «زندگانی منِ» احمد کسروی یکی از ارجدارترین زندگینامه‌هاست.

🔸چنانکه نوید داده بودیم نسخه‌ی تازه‌ی آن آماده گردیده و اکنون آن را ارمغان خوانندگان می‌نماییم.
خوشا آنکه شما نیز به دوستان و آشنایانتان ارمغان کنید.

کتاب «زندگانی من»
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🔸 یک مردمی تا خود نیک نباشند از جهان نیكی نبینند ـ 2 (تکه‌ی دو از دو)


یک توده‌ی خردمند باید از گذشته پند آموزد. این بار سوم است كه ایرانیان چشم باز كرده خود را در برابر یک چنین پیمانی می‌بینند و با داد و غوغا بجلوگیری و ایستادگی می‌كوشند. یكی در سال 1325 (1907 میلادی) بود ... دیگری در سال 1337 (1919 میلادی) بود ...

نمی‌خواهم این پیمان 1320 را با آن دو پیمانِ پیش به یک ترازو گزارم. در این زمینه گفتگو ندارم. خواستم آنست كه چنانكه از هیاهوها درباره‌ی آن دو نتیجه‌ای نشد و گوش ندادند و پس از بیست و اند سال شما همانید كه بودید و باز خود را در برابر یک چنان پیمانی می‌بینید ، از هیاهو و فریاد و گله و ناله‌ی امروزی نیز هیچ نتیجه نخواهد بود.

شما از چه می‌نالید؟!.. از دست كه گله می‌كنید؟! سرچشمه‌ی همه‌ی گرفتاریهای شما درمیان خودتانست. شما خود بدید كه دچار بدی گردیده‌اید.

دوباره می‌گویم : گردش این جهان از روی یک آیین استواریست ، و من اینک یك بندی را از آن آیین برای شما می‌نویسم : «یک مردمی تا خود نیک نباشد از جهان نیكی نبینند».

كنون شما آیا این را می‌پذیرید و از درون دل باور می‌كنید یا نه؟.. اگر نمی‌پذیرید باید گفت : معنی جهان و زندگی را نمی‌شناسید. باید گفت : از راستیها بسیار دورید. اگر می‌پذیرید و از درون دل باور می‌كنید در آنحال باید بجای این گله و ناله‌های بیجا در اندیشه‌ی نیكی باشید تا بتوانید از نیكیهای جهان بهره‌ور گردید.

شگفت است كه در همین روزها در نشستی این گفتگو می‌كردم و چون كسانی بگله و ناله پرداخته بودند بایشان پاسخ داده می‌گفتم : «شما بدید كه از جهان بدی می‌بینید» ، یكی از آنان فریاد برآورد : «آقا چگونه ما بدیم؟! دیگران بما زور می‌گویند و ظلم می‌كنند». گفتم : «آن هم از بدیتان است. شما اگر نیک باشید كسی نتواند زور گوید. این زورگویی از آنست كه ناتوانید و ناتوانی از آن است كه آلوده‌ی اندیشه‌های پراكنده و خویهای پستی هستید».

دیگری گفت : «تا مردم بیایند نیک شوند فرصت از دست رفته. باید هرچه زودتر كاری كرد».

گفتم : چه كار توانید كرد؟!.. شما گله و هیاهو را كار می‌شمارید و همین نشان نافهمی شماست. شما با این حالی كه هستید چه توانید كرد ، جز آنكه فلان وكیل با صد بدنامی كه دارد در مجلس نطق بسیار درازی كند و از روزنامه‌ها نیز توقع درج آن را داشته باشد. و بهمان وكیل كه ما می‌دانیم جز پول بهیچ چیزی پابندی ندارد به رُویه‌كاری[=ظاهرسازی] ایرادهایی كند ، و فلان شاعر شعرهایی گوید و بدست این و آن دهد؟!.. آیا از اینها چه سودی تواند بود؟!.. همین كسان تا چه ‌اندازه بجانفشانی آماده‌اند؟. جانفشانی بماند ـ تا چه ‌اندازه بزیان پولی تحمل توانند كرد؟..

چه شده است كه هر زمان نام نیک گردیدن ، بمیان می‌آید شما می‌رمید؟.. چه شده است كه نمی‌خواهید از راهش بچاره كوشید؟.. می‌گویند : «تا آن زمان فرصت از دست رفته». می‌گویم : «نرفته و شما هر زمان نیک شوید و این آلودگیها را از خود دور ساختید فرصت در دست شما خواهد بود.» بالاخره راه جز این دو نیست. یا باید باین ذلت و خواری تن دردهید و دیگر آوازی از خود درنیاورید ، و یا به نیكی خودتان و توده‌تان بكوشید. اینكه می‌خواهید خود را نیک نگردانید و باآنهمه آزاد و سرفراز زندگی كنید ، آرزوی بسیار خامیست. بلكه باید گفت : با طبیعت جنگیدن است.

...
باید گفت : در زندگانی دو راه هست : یكی راه هوس و دیگری راه خرد. راه هوس آنست كه بچگان دارند ، زنان دارند ، جوانان ناآزموده دارند. هرچه دلشان خواست می‌كنند. اندیشه بكار نمی‌برند ، جز درپی خوشیهای خود نباشند ، و چون در نتیجه‌ی كارهای ناستوده‌ی خود گرفتار گردیدند آن زمان هم به گریه و ناله بس كنند و دل سرد گردانند ، راه خرد آن است كه مردان آزموده و خردمند دارند ، و در هر چیزی جستجوی ریشه و سرچشمه‌ی آن كنند ، و بهیچ كاری جز از روی اندیشه درنیایند ، و از هر كوششی دربند نتیجه باشند ، و به هر دردی از راهش چاره جویند.

امروز بسیاری از ایرانیان راه هوس را پیش گرفته‌اند و از اندیشه و خرد كمتر بهره‌ور می‌گردند.
ولی ما در نوشتن پرچم و در كوششهایی كه خواهیم بكار برد یكسره راه خرد را پیش خواهیم گرفت.

اما این كه نیكی چیست و ما چگونه نیک باشیم زمینه‌ایست كه در شماره‌های آینده گفتارهای بسیار در پیرامون آن خواهیم نوشت. این راهی كه ما می‌رویم همان راه نیكی توده است.

(پرچم روزانه شماره‌ی 4 ، پنجشنبه 9 بهمن ماه 1320)


.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار چهارم : بنیاد همه‌ی دینها یکیست - تکه‌ی سوم


سوم : دانشها و آگاهیها هر زمان بیشتر باشد. از اینرو دینی که پس از دیگری بنیاد یابد باید برتری بآن داشته و با زبان روشنتر و استوارتری بازنموده شود و آمیغهای والاتر و بیشتری دربر دارد.
مثلاً در زمان اسلام دانشهای کنونی نمی‌بوده و مردم عرب جز آگاهیهای ساده‌ای نمی‌داشته‌اند. از اینرو اسلام زبان ساده‌ای را برگزیده ، و چنانکه می‌بایسته در زمینه‌ی آسمان و زمین و دیگر ماننده‌های آن از دانسته‌های خود پیروی کرده. لیکن پیداست که در این زمان با آن زبان کاری انجام نتواند گرفت و آن پیروی که اسلام از دانسته‌های زمان خود کرده جز مایه‌ی رمیدگی نتواند بود.

اینهاست شُوند آنکه هر دینی باید راه دیگری برگزیند همین راه است که ما گاهی دین می‌نامیم. نیز همین معنی را می‌خواهیم هنگامی که می‌گوییم : «اسلام یا مسیحیگری یا زرتشتیگری کهن گردیده» ، یا می‌گوییم : «ازآنِ این زمان نمی‌باشد».

اینها که گفتیم انبوه مردمان ـ بویژه مسلمانان ـ آگاه نبوده‌اند. در اندیشه‌ی آنان یک برانگیخته یا بنیادگزار دین که برخاسته فرشته از آسمان بنزدش آید و پیاپی پیام از خدا برایش آورد ، و او باید هر پیامی که می‌رسد بمردمان برساند. پیداست که این اندیشه (یا بهتر گویم : پندار) بسیار خام و عامیانه ، و از آنچه ما گفتیم بسیار دور است.

به هر حال اینکه دینی برخاسته دیگری بجایش آید به دو شُوند باشد :

یکی آنکه دین گوهر خود را از دست دهد و خود بیدینی باشد. دیگری اینکه زمان خواهای راه دیگری گردد.

باین دو شُوند است که هر زمان که نیاز بود و خدا خواست در جهان جنبش خدایی پدید آید و راه نوی آغاز گردد. این از آیین خداست. این باینده‌ی پیشرفت جهانست.

اینکه مسلمانان می‌گویند : اسلام بازپسین دین بوده این سخن بیپاست و با آیین خدا و پیشرفت نسازنده می‌باشد. آنگاه در اینجا پاسخ بسیار روشنی هست. باید پرسید : کدام اسلام را می‌گویید؟!. اگر آن اسلام نخست ، که نمانده تا بازپسین دین باشد ، اگر اسلام امروزی را می‌گویید این جز بیدینی نیست.

این دروغ بزرگی بخداست که بگویید این دستگاه قاچاق و بی‌ارج را بازپسین دین گردانیده. دروغ بزرگی بخداست که بگویید پایداری شیعیگری و صوفیگری و علی‌الهیگری و مانند اینها را خواسته است.
می‌دانم آیه‌ی «وَخَاتَمَ النَّبِیینَ»[1] را در قرآن پیش خواهند کشید.

اینست می‌گویم : بیگمان این دو واژه بآن معنی که فهمیده‌ی مسلمانان است نیست و نتواند بود ، بچند دلیل :

1) نخست چنانکه گفتیم آن معنی با آیین خدا ناسازگار است. آنگاه حال کنونی اسلام به ناراست بودن آن معنی گواه می‌باشد. ما اگر معنی راست آن را ندانیم نباید باین معنی ناراست گردن گزاریم.

2) این شیوه‌ی قرآن می‌بوده که آموزاکهای ارجدار خود را ، نه تنها یک بار ، بلکه چند بار بمیان آورده و پیاپی یاد کرده ، این معنی اگر خواست آن پاکمرد بودی چون در یک زمینه‌ی بزرگ و ارجداریست بیکبار (آن هم با زبانی ناروشن) بس نکردی.

3) در خود قرآن آخشیجهای آن معنی هست. مثلاً «وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِینَ إِلَّا مُبَشِّرِینَ وَمُنذِرِینَ»(2) ، یا «یلْقِی الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلَى مَن یشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ لِینذِرَ یوْمَ التَّلَاقِ»(3) ، اینکه «و ما ارسلنا» یا «القی الروح» نگفته پیداست که خواستش از آن دو واژه این معنی نبوده.



[1ـ سوره‌ی احزاب (33) ، آیه‌ی 40 ـ و]
2 ـ و ما نفرستیم فرستادگان را مگر مژده‌دهان و بیم‌دهان. سوره‌ی الانعام (6) ، آیه‌ی 48.

3 ـ اندازد روان را از سوی خود به هر کسی که از بندگانش بخواهد تا او مردمان را از روز دیدار بیم دهد. سوره‌ی المؤمن (40) آیه‌ی 15


.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸«فدائیان اسلام» یا «مزدوران ملکه» ؟!

🔸«این بخشی از فیلم مستند «ملکه و کودتا» است که پارسال در کانال 4 بی‌بی‌سی نمایش داده شد. در متن زبان اصلی سخن از یک «گروه اسلامی دارای پیوند با MI6» آمده که می‌خواستند دکتر حسین فاطمی را بکشند. در ترجمه‌‌ی نسخه‌ی فارسی دست برده این تکه را سانسور کرده‌اند.

🔸آن گروه اسلامی که بگفته‌ی بی‌بی‌سی دارای پیوند با MI6 (سازمان جاسوسی انگلیس) بود و دست به ترور نافرجام حسین فاطمی زد ، دسته‌ای جز «فدائیان اسلام» نیست.

🔸«فدائیان اسلام» همان دسته‌ایست که نخستین «مأموریت»شان ، کشتن احمد کسروی بود.

🔸 برای آگاهی بیشتر درباره‌ی چگونگی اجرای آن نخستین «مأموریت» آدمکشی «فدائیان اسلام» یا «مزدوران ملکه»، خواندن دفتر «چرا کسروی را کشتند؟» در کانال کتابخانه پاکدینی پیشنهاد می‌شود.»
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 41


در اینجا میان گفتگوها نام روزنامه‌ی پیکار رفت که فرخی در آلمان می‌نوشته و برضاشاه توهینها می‌کرده. این راست است. ولی در نوشتن آن روزنامه جوان دیگری که یکی از بستگان مشارالملک بوده شرکت داشته. گویا این جوان وقتی که می‌خواسته باروپا رود مشارالملک معرفی او را بشهربانی نموده و درخواست گذرنامه برایش کرده بوده. اینبود وقتی که آوازه‌ی روزنامه‌ی پیکار به ایران رسید یک کسی فرصت تفتین پیدا کرده و نامه‌ای بشهربانی نوشته که روزنامه‌ی پیکار با تحریک مشارالملک نوشته می‌شود. زیرا مشارالملک باملاک مازندران خود خائفست و در صدد انتقام می‌باشد ، و دلیل آورده که یکی از نویسندگان آن روزنامه از بستگان مشارالملک است که خود او باروپا فرستاده.

وقتی که این نامه بشهربانی رسیده آن را بنظر شاه رسانیده. شاه در حاشیه‌ی آن نوشته : «این قضیه را تحقیق کنید». همین جمله‌ی کوتاه وسیله شده که سرهنگ خلعتبری که رئیس دیوان حرب بود مشارالملک را با کسان دیگری توقیف و بمحاکمه کشیده و حکم اعدام درباره‌ی مشارالملک داده. وقتی که این حکم را بنزد شاه برده شاه خشمناک شده گفته : «مردکه مگر من میرغضبم که هر روز آدم بکشم؟!. من گفتم تحقیق کنید نگفتم حکم اعدام دهید». این را گفته و حکم را برگردانیده و همان روز دستور داده که مشارالملک را بخانه‌اش فرستند. این داستان را خود مشارالملک با من گفته.

شاید تصور شود اینها بستگان دولت بودند که این چاپلوسی و پستیها را می‌کردند. ولی چنین نیست. ما فراموش نکرده‌ایم که از توده نیز پستیهای بسیاری سر می‌زد. در آن باره هم یک داستانی یاد می‌کنم :

در نزدیکیهای شمس‌العماره دکانی هست که بالایش نوشته : «تجارتخانه‌ی شرافت». صاحب این دکان همه‌ساله تقویمهای دیواری با عکسهای شاه و ولیعهد چاپ می‌کرد. یک سال پایه‌ی چاپلوسی را بالا برده تقویم دیگری با عکسهای پنج پسر کوچکتر شاه تهیه کرده بچاپ رسانیده بود. شهربانی ـ همان شهربانی که شما آن را سرچشمه‌ی خرابیهای کشور معرفی می‌کنید ـ چون آگاه شد در چاپخانه توقیف کرد. چون این قضیه در چاپخانه‌ی تابان رخ داده بود و من بآنجا بسیار می‌رفتم یک روز آقای شرافت نزد من آمده و قضیه را گفت و چون شنیده بود که مرا با آقای سرهنگ سیف آشنایی و دوستی هست می‌خواست بوساطت پردازم. من چون قضیه را دانستم تعجب کردم که بچنان کار بیهوده و پستی برخاسته و می‌خواهد مرا نیز آلوده‌ی کار خود گرداند.

این حال آن روز بود. اکنون چون باد از اینسو می‌وزد همگی برگشته‌اند و از رضاشاه و از کارهای او بد می‌گویند و تمام گناهان را بگردن شهربانی انداخته با یک هایهویی اظهار احساسات می‌کنند.


.
محمدعلی فروغی
حسن اسفندیاری
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🔸 دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» (تکه‌ی یک از یک)


یادداشت ویراینده : چون در گفتارهای آینده از دادگاه «متهمان شهربانی» و «گروه 53 نفر» بارها یاد خواهد شد اینست پیش از آنكه به گفتارهای دیگر پرچم بپردازیم بجاست شرحی درباره‌ی آنان بدهیم.

ركن‌الدین مختاری سرشهربانی (رئیس پلیس) حكومت رضاشاه بود كه پس از پیشامدهای شهریور20 دستگیر گردید. مختاری متهم بود به سختگیریهای ددمنشانه بزندانیان سیاسی و شكنجه كردن ایشان. محاكمه‌ی او پنج ماه و اند پس از نوشتن گفتار «همگی از این توده‌اند» (كه خواهد آمد) برپا شد. در آن محاكمه كسروی عنوان «وكیل تسخیری» فرشچی نامی از همدستان مختاری را داشت. در روز آخر ، وكالت تسخیری مختاری را نیز به كسروی می‌دهند. چون كسروی از كارهای رضاشاه در روزنامه‌ی پرچم ستایش نوشته بود و از آنسو یک جوّ مصنوعی بدگویی و تحریك احساسات علیه رضاشاه و حكومت او در آن روزها براه انداخته بودند اینست تعیین کردن كسروی بعنوان وكیل تسخیری مختاری بیگمان دسیسه‌ای برای كاستن از خوشنامی كسروی بوده.

كسروی این را بِرو نمی‌آورد و از جلسات آن دادگاه («متهمان شهربانی») بیشترین بهره را برای شناساندن علتهای پیدایش دیكتاتوری در ایران و نام بردن از مقصرین دولتهای پیشین و دفاع از تاریخ ایران می‌جوید.

صورت دفاعیات كسروی در دادگاه مختاری و پزشك احمدی ، از ارزشمندترین كارهای قضایی اوست و در كتابی بنام «دفاع در دیوان کیفر» گرد آمده.

«گروه 53 نفر» عنوان گروهیست كه شادروان دكتر تقی ارانی در تهران بنیاد گزاشته بود. این گروه جز برپا كردن بحثهایی در پیرامون مادّیگری و سوسیالیسم هنوز هیچ «كوشش سیاسی مؤثری» نكرده بودند كه در سال 1316 دستگیر شده و سال بعد محاكمه گردیدند. اعضای آن بیشتر دانشجو ، استاد دانشگاه و از برجستگان توده بودند. شادروان ارانی در این هنگام 36 ساله و استاد فیزیك دانشگاه تهران می‌بود. ارانی در پایان این محاكماتِ سفارشی به ده سال زندان محكوم ولی افسوسمندانه شانزده ماه بعد در بیمارستان زندان درگذشت.

همراهان او در زندان ماندند و پس از پیشامدهای شهریور1320 از زندان رها گردیدند. هسته‌ی مركزی حزب توده بیشتر از همین همراهان دكتر بود. احمد كسروی كه در آن هنگام بجز راهبری ماهنامه‌ی پیمان به پیشه‌ی وكالت نیز سرگرم بود در محاكمات سال 1317 دفاع چشمگیری از متهمان كرد.

آقای صدرالاشرافی از زبان ایرج اسكندری كه از وكلای دادگاه 53 نفر بوده چنین می‌نویسد :

من خودم دفاع حقوقی و قضائی كردم ولی كسروی نه تنها از [محمد]شورشیان كه از كل جریان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی كرد.

آقای صدرالاشرافی می‌افزاید :

در جلد اول كتاب سه جلدی انور خامه‌ای بنام «پنجاه نفر و سه نفر» نیز جریان این محاكمه بكوتاهی ذكر شده ... وی دفاع كسروی را از كل 53 نفر نه تنها محمد شورشیان چنین ذكر كرده است : «اینها شبیه درآورده بودند. اینها حزب نداشتند. حزب‌بازی كرده بودند ... اینها بزهكارند اما بدگهر نیستند ... اینها را باید گوشمالی داد نه كیفر ... به همین اندازه كه زندان كشیده‌اند بسنده كرد.» ...

مرحوم اسكندری گفت : «در آن زمان كه نفس كشیدن جز با اجازه‌ی رضاشاه ممنوع بود شجاعت فوق‌العاده‌ای لازم بود تا وكیلی از اولین فرد دستگیر شده‌ی پنجاه و سه نفر یعنی شورشیان دفاع اصولی و جمعی به عمل آورد. به نظر مرحوم اسكندری ... رضاشاه از همان اول مسئله را مهم نگرفت بعد از محاكمه نیز با توجه به دفاع اصولی كسروی «به سبب شناختی كه رضاشاه از او داشت» و برخلاف درخواست كاسه‌لیسان و بزرگنماییهای شهربانی كه می‌خواست «دستگیری شبكه‌ی كمونیستی خطرناكی» را برای رضاشاه جلوه‌گر سازد ، رضاشاه در جواب قربانی كردن چند تن از آنان برای عبرت سایرین گفته بود : «چند معلم (روشنفكر) كه این همه ‌های و هوی لازم ندارد». [خاطره‌ای از زنده یاد سید احمد كسروی تبریزی ـ پایگاه اینترنتی]

این دفاعیات كسروی كه جزو افتخارات اوست در كتاب «ده سال در عدلیه‌»ی او نیامده.


.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکه‌ی یکم


درباره‌ی اسلام آنچه گفتنی می‌بود گفتیم ، و چون از سالها ما بکوششهایی بنام پاکدینی پرداخته‌ایم در اینجا می‌خواهیم بهمبستگی‌ای را که میانه‌ی آن با اسلام است بازنماییم :

چنانکه گفتیم بنیاد همه‌ی دینها و خواستهای همه‌ی آنها یکیست ، و تنها راه است که بخواهش زمان و یا به شُوندهای دیگر ، در هر دینی جدا باشد. از اینرو پاکدینی با اسلام بنیادشان یکیست ، کوششهایی که ما بنام پاکدینی می‌کنیم راستی آنست که بخواستهای اسلام پیشرفت می‌دهیم و خود بنیاد آن را زنده می‌گردانیم.

اسلام راهی پدید آورده بود. ولی آن راه برای خواستهایی می‌بوده و اکنون ما آن خواستها را ، از راه بسیار بهتری پیش می‌بریم.

اینست می‌گویم : مسلمانان اگر براستی دیندار بودندی و براستی اسلام را شناختندی بایستی از این کوششهای ما بسیار خشنود باشند و با ما همدستی نمایند. اینکه ناخشنودند و بجای همدستی بکارشکنی می‌کوشند همین نشان بیدینی و اسلام‌ناشناسی ایشانست.

در اینجا نکته‌ی ارجدار دیگری هست ، و آن اینکه دینی چون از میان دین دیگری برمی‌خیزد باید دنباله‌ی آن را گیرد. بدینسان که آن دین را بگوهرش بازگرداند و استواری بنیاد آن را بمردمان بازنماید و آنگاه راه خود را آغازد و کاری که می‌خواهد بانجام رساند.

خود اسلام نزدیک باین کاری کرده : آن دین چون درمیان عرب پدید آمد و در عربستان از دیرزمان گروهی بنام «حُنَفاء» خداشناس و خداپرست می‌بودند و «تَحَنُّف» خود دینی درمیان عرب شمرده می‌شد ، بنیادگزار اسلام در گامهای نخست بیاد آن می‌پرداخت و عرب را به پیروی از آن می‌خواند ، و چون این کار را کرد ، اسلام را بروی آن بنیاد گزاشت.

درباره‌ی پاکدینی همان کرده شده. پاکدینی دنباله‌ی اسلامست و پایه‌هایش جز بنیاد آن دین نمی‌باشد. پاکدینی در زمان دیگری پدید آمده و از این باره با اسلام جداست ، ولی بنیادش همان خواستهای ششگانه است که اسلام و دیگر دینها را بوده است. جدایی میانه‌ی اسلام و پاکدینی به همان اندازه است که جدایی میانه‌ی اسلام و «تَحَنُّف» را بوده است.

اینها بمسلمانان گران می‌افتد و با آن مغزهای آکنده اینها را نمی‌شناسند. در پندار ایشان ما اسلام را برداشته‌ایم. در حالی که ما آن را زنده گردانیده‌ایم و خواستهای آن را از یک راه بهتری پیشرفت می‌دهیم.

آنچه این داستان را روشن می‌گرداند تاریخچه‌ی کوششهای ماست ، و من اینک آن را در اینجا بکوتاهی می‌نویسم :

کوششهای ما از سال 1312 آغاز یافته. در آن سال که با نوشتن مهنامه‌ی پیمان بکار برخاستیم در ایران و دیگر کشورهای شرقی هیاهوی اروپاگری به اوج خود رسیده ، بلکه بدیوانگی انجامیده بود.

اروپاگری چه می‌بود؟!. باشد که بسیار از خوانندگان بیاد نمی‌دارند و ما می‌باید بیادشان آوریم. در کشورهای شرقی از مصر و سوریا و عراق و ایران و هند و دیگر جاها جنبشهایی پدید آمده و مردمان در همه جا تکان خورده و چشم گشاده اروپاییان را می‌دیدند : با دانشهای بسیار ، با هنرهای شگفت ، با آراستگیهای چشم‌خیره‌کن ، با افزارهای بیمانند ، با شکوه و نیروی فراوان ، و از دیدن آن خیره مانده چنین می‌پنداشتند که اروپاییان به یک جهان دیگری افتاده‌اند و زندگانی ایشان سراپا آسایش و خوشیست و کردار و رفتارشان سراپا نیکی و پاکی. از اینرو به جنب و جوش افتاده میخواستند که هرچه زودتر خود را به اروپاییان رسانند و از هر باره پیروی بایشان کنند. پیشرفت همین را می‌شمارند و شهریگری (یا تمدن) جز همین را نمی‌دانستند. بزرگانشان آشکاره می‌گفتند : «باید از درون و بیرون اروپایی گردید». کسی که به اروپا می‌رفت و بازمی‌گشت ستایشهای گزافه‌آمیز بسیار ارمغان می‌آورد و همان یک سفر برایش سرمایه می‌بود که سالها بنازد و بخود بالد ، و در این نشست و آن نشست داستانها از اروپا گوید و گردن فرازد.


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر

🔸 متن دفاع آقای کسروی در دیوان کیفر ـ تکه‌ی 43


آنچه بیشتر مایه‌ی تأسف است اینست که این رآکسیون عجیب بدستگاه مقدس قضاوت نیز سرایت کرده. دستگاه قضایی ما نیز هر زمانی برنگ دیگری می‌افتد.

یک روزی ما را می‌خوانند می‌آییم می‌بینیم دیوانی جنایی با شکوه و طنطنه برپا گردیده. قضاتی با تبختر پشت میزها نشسته‌اند. پرونده‌ی قطوری در جلوشان گزارده شده. دادستانی با هیمَنه در یکسو نشسته. چهل و هشت تن (1) بروی کرسیهای اتهام جا گرفته‌اند. محاکمه آغاز می‌گردد. کیفرخواست بسیار درازی خوانده می‌شود. مواد قانون را به رخ ما می‌کشند. تحقیقات می‌کنند. رسیدگی می‌نمایند ، وکلا بدفاع می‌پردازند. پس از چند هفته تضییع وقت حکم داده می‌شود. بدیوان کشور رفته ابرام می‌یابد. بمرحله‌ی اجرا گزارده می‌شود.

یک روزی باز ما را می‌خوانند. می‌آییم می‌بینیم باز دیوان جنایی برپا شده. قضاتی در پشت میزها نشسته‌اند. پرونده‌ی قطورتری در جلوشان گزارده شده. دادستانی با هیمنه‌تر در یکسو جا گرفته. چهار تن متهم در برابر نشسته. باز کیفرخواست درازی خوانده می‌شود. باز مواد قانون را بگوش ما می‌کشند. ولی این دفعه قضیه معکوس است.

آن روز می‌گفتند این چهل‌و‌هشت تن بزهکارند و باید کیفر ببینند.

امروز می‌گویند آنها پاک بودند و ظالمانه محکوم شده‌اند.

آن روز باد از آنسو می‌وزید و امروز از اینسو می‌وزد.

آن روز ما را خوانده بودند که بیایید این چهل‌و‌هشت تن را محکوم گردانیم.

امروز دعوت کرده‌اند بیایید آنها را پاک کنیم!.

آن روز مجله‌ی دنیا (2) افزار جرم بود و یکی از دلایل درباره‌ی متهمانی پیدا شدن آن مجله از خانه‌هاشان شمرده می‌شد و امروز جمله‌هایی را از آن مجله دادستان می‌خواند و استدلال می‌کند.

من بی‌آنکه از کسی نامی برم از تأسف خودداری نمی‌کنم. من می‌گویم شما که می‌خواهید هر روزی رنگ دیگری پیش آورید دیگر ما را چرا می‌خوانید؟! ما را چرا افزار کار خود می‌گردانید؟!. چنانکه گفتم این مقدمه است.

مقصودم آنست آیا با این زمینه و پیشینه و با این بازگشت احساسات می‌توان باین پرونده اطمینان پیدا کرد؟ می‌توان باستناد آن قضیه‌ی کشته شدن سردار اسعد و فرخی و دیگران را ثابت دانست؟!.

این پرونده از چه تشکیل یافته؟. آیا نه از گواهی گواهان؟.

من می‌پرسم گواهان کیستند؟. آیا نه همان کارکنان شهربانیند؟!.

آیا بگفته‌های ایشان اعتماد می‌توان کرد؟!

این گواهان کسانیند که بگفته‌ی خودشان دیروز در زیر دست احمدی و راسخ و نیرومند و مختار اجرای جنایت کرده‌اند. بگفته‌ی خودشان صدها مظالم بکار زده‌اند.

ما می‌پرسیم چرا دیروز آن کارها را کرده‌اید؟

خواهند گفت : مجبور بودیم.

می‌گوییم : از کجا امروز مجبور نباشید؟!.

کسی که دیروز مجبور شده جنایت کرده ، امروز هم مجبور شده گواهی دروغ تواند داد. اینست بسخن او قیمتی نتوان نهاد.

حقیقت اینست که بازپرس (چنانکه مرسوم بیشتر بازپرسهای ایرانیست) نه درپی کشف حقایق بلکه درپی اثبات اتهام می‌بوده. با اصرار می‌کوشیده که کشته شدن سردار اسعد و فرخی را به ثبوت رساند و با حرصی تمام جستجوی دلیل می‌نموده. از آنسوی پایه‌وران و پاسبانان شهربانی که خودشان شریک اتهام هستند چون در ترس و هراس بسیار بوده اختیار توقیف و آزادی خود را در دست بازپرس می‌دیده‌اند ، برای نجات خود بدلجویی از بازپرس کوشیده موافق میل و دلخواه او اظهارات می‌کرده‌اند. بازپرس نیز نامردی ننموده هر کس را که بوفق او گواهی می‌داده آزاد می‌گزارده و از توجه اتهام بسوی او چشم می‌پوشیده. این چیزیست که پرونده آشکاره حکایت می‌کند. این چیزیست که مسلم می‌باشد.

دوباره می‌گویم : من از احمدی دفاع نمی‌کنم. دادگاه اگر او را آدمکش می‌شناسد بالای دارش فرستد. دفاع من از حقایق است ، از عدالت است ، از قانونست.

در همین پرونده با همه‌ی سستی مبنایش تناقضات بسیاری هست. در کیفرخواست تنها یک طرف موضوع را گرفته‌اند و تنها از جمله‌هایی که موافق منظورشان بوده استفاده کرده‌اند. از جمله‌هایی که نقیض اتهام است و بسود متهمان می‌باشد بیکبار صرف‌نظر کرده‌اند.

احمدی مقداری از این جمله‌ها را جمع آورده با ذکر شماره‌ی صفحه یادداشت کرده که اینک آن را بدادگاه می‌دهم و خواستارم که مورد توجه گردد.


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ اشاره بمحاکمه‌ی دکتر ارانی و یارانش است.
2ـ مجله‌ای که دکتر ارانی می‌پراکند.


.
دکتر تقی ارانی
محمد فرخی یزدی
در پیرامون اسلام - گفتار چهارم.pdf
299.4 KB
📘 در پیرامون اسلام

🔸 گفتار چهارم : بنیاد همه‌ی دینها یکیست

🔹 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»
🔸 همگی از این توده‌اند (تکه‌ی یک از دو)


ما می‌گوییم : شما اگر می‌خواهید یك توده‌ی سرفراز و نیكنامی ‌باشید و در جهان به آسایش و آزادی زندگی كنید ، راهش آنست كه بكوشید و نیك باشید. می‌گوییم : از گله و ناله و فریاد نتیجه‌ نتواند بود.

این گفته‌های ما بكسانی گران می‌افتد و خوش نمی‌آید. اینان می‌خواهند كه همیشه گناه را بگردن دیگران اندازند و با ناله و زاری و بدگویی خشم خود را فرونشانند و دیگر درپی چاره نباشند. می‌خواهند ما نیز در پرچم موافق میل ایشان رفتار کنیم و سخنان تندی نویسیم و باین و آن تعرض كنیم. می‌گویم : چنین كاری آسانست ولی نتیجه نخواهد داشت ـ باید كاری كرد كه باین دردها چاره شود.

ببینید امروز همگی از وضع گذشته می‌نالند ولی علت آن را جستجو نمی‌كنند و درپی این نیستند كه دیگر آن وضع بازنگردد.

امروز در روزنامه‌ها یك رشته گفتارهایی درباره‌ی زندان و شكنجه‌های آن نوشته می‌شود. كسانی كه گرفتار زندان بوده‌اند و آزاد گردیده‌اند آنچه را كه دیده و دانسته‌اند می‌نویسند و از مختاری رئیس پیشین شهربانی شكایتهای بسیار می‌كنند.

اینها همه راست است. مختاری نیز بیگفتگو گناهكار است و باید بكیفر خود برسد. ولی من می‌پرسم : مگر مختاری از آفریقا آمده بود؟! مگر از میان همین مردم نبود؟!..

من مختاری را نمی‌شناسم و هیچ گونه آمیزش با او نداشته و یك بار هم او را ندیده‌ام. ولی نیك می‌دانم كه او نیز پیش از آنكه بآن مقام برسد همچون دیگران دم از وجدان می‌زده و نیكی از خود نشان می‌داده و از ستم و مردم‌آزاری نفرت می‌نموده. ولی چون بآن مقام رسیده از ضعف نفس خودداری نتوانسته و خوی درندگی آشكار ساخته.

شكایت از بدرفتاری پاسبانان زندان می‌شود. اینها همه راستست. ولی آیا آن پاسبانان از كشور دیگری آورده شده؟!.. آیا از میان همین توده برنخاسته؟!.. آنها همان كسانی هستند كه می‌آیند و
می‌نشینند و آنها نیز همان سخنانی را كه بزبانهاست می‌گویند. آنها نیز دم از نیكی می‌زنند. چیزی كه هست چون ضعیف‌نفسند همینكه اختیار بدستشان می‌افتد همچون درنده‌ی خونخواری گردیده آن دُژرفتاریها را می‌كنند.

پس بدانید که توده آلوده است. بدانید كه باید بچاره‌ی این توده كوشید. چاره نیز همان است كه هر كس نخست بخود پردازد و خود را آراسته گرداند.

داستان محاكمه‌ی 53 تن را در سه سال پیش خوانندگان فراموش نكرده‌اند. من در آن محاكمه كه بودم خدا می‌داند آن روز یكی از روزهایی بود كه من پیش خود كوچك گردیدم : روز نخست كه 48 تن را آورده و در سالن فتحعلی‌شاهی بروی نیمكتها نشانده و در پیرامونهاشان پاسبانان و دیده‌بانان گمارده بودند ، و از یكسو قاضیان و كاركنان دادگاه و از یكسو وكلای مدافع ، برای محاكمه آماده می‌شدند من نگاه می‌كردم دیدم همه‌ی كسانی كه در اینجا هستند جز دربند خودنمایی نیستند. به هر یكی می‌نگریستم می‌دیدم گردن راست گرفته ، و سینه پیش آورده و با یك تفاخری ایستاده كه تو گویی یك فوج سربازند و شهری را فتح كرده‌اند. یا تو گویی این 53 تن دشمنان قهاری بوده‌اند و اینان با دلیری و زور بازو آنها را دستگیر ساخته‌اند. یك نگاههای خشم‌آلودی بسوی آنها می‌انداختند كه بتصور نیاید.

مخصوصاً می‌نگریستم «دادیار» كه در دست راست دادگاه بروی یك بلندی می‌نشست یك تن ضباط در پشت سر او می‌ایستاد كه پرونده‌ها را یكایك باو بدهد. همان ضباطِ هیچ‌كاره چنان گردن می‌افراشت و سینه جلو می‌داد كه تماشا داشت.

دادستان كه یا از كمی نطق و بیان و یا بملاحظه‌ی دیگری خود بدادگاه نیامده دستیارش را فرستاده بود ، با اینهمه از خودنمایی بازنمانده پیاپی می‌آمد و می‌رفت و دستورها می‌داد و دخالتها می‌كرد. اگر از یكایك كسان سخن رانم مایه‌ی رنجش خواهد بود.

بالاخره محاكمه آغاز یافت. «ادعانامه» خوانده شد. من نمی‌دانم آن را كه تدوین كرده بود كه در مقدمه‌اش زور خود را بكار برده و چنین خواسته بود كه جرم را هرچه بزرگتر نشان دهد. از جمله عبارت «مقدمین بر علیه استقلال كشور» را بكار برده بود كه من همین را ایراد گرفته گفتم :

«اقدام بر علیه استقلال كشور در قانون مادّه‌ی جداگانه دارد كه شما در این ادعانامه بآن استناد نكرده‌اید و كیفر آن «اعدام» است كه شما نخواسته‌اید. با اینحال چرا این عبارت را گنجانیده‌اید؟!..» از اینگونه ‌ایرادهای بسیاری داشت.

محاكمه چند روز امتداد یافت. پس از بازپرسها و رسیدگیها نوبت دفاع بوكلاء رسید. یكی از آنان كه اروپا دیده و در آنجا درس خوانده بود بجای مدافعه از متهم ، بستایش از اروپا پرداخت و ایران و ایرانیان را نكوهش بسیار كرد. دیگری كه سفری باروپا كرده دو یا سه ماهی در شهرهای آن گردیده بود او نیز سفر خود را گفت و داستانی از آنجا یاد كرد.


.