Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
ما چه میخواهیم؟.pdf
4.2 MB
📘 ما چه میخواهیم؟
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : خواستها و آیین ما ، کیشها و دیگر گمراهیها ، معنی راست دین ، پیوستگی دین و دانش
📊 شمار ساتها : ۲۲۰
🖨 بازپسین پراکنش : مرداد 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✍ احمد کسروی
🔍 جستار : خواستها و آیین ما ، کیشها و دیگر گمراهیها ، معنی راست دین ، پیوستگی دین و دانش
📊 شمار ساتها : ۲۲۰
🖨 بازپسین پراکنش : مرداد 1398
🔶 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی سوم
چون این گام نیز برداشته شد ، این زمان میبایست به بخش دیگر کار خود پردازیم. میبایست «پاکدینی» را بروی پایههای اسلام بنیاد گزاریم. میبایست همان خواستهای اسلام و دیگر دینها را ، از یک راهی بهتر و والاتری ، از یک راهی که شایندهی زمانست ، روان گردانیم.
برای این کار میبایست از یکسو آمیغهای دینی بسیار بیشتر از آنچه در اسلام بوده نموده شود و دلیلهای بسیار استوارتر آورده گردد. اسلام درمیان مردم عرب برخاسته و زبان سادهای بکار برده و در بسیار جاها بدلیل نیاز ندیده. میبایست در این زمان که روزگار دانشهاست زبانی دیگر بکار برده شود و به هر گفتهای دلیلهایی همسنگ دانشها یاد گردد.
میبایست پیشرفت زمان بدیده گرفته شده گامهای بزرگ دیگری در راه نیکی جهان برداشته شود.
پس از پیشرفت بسیار بزرگی که در دو صد سال گذشته در زمینهی دانش و افزارسازی رخ داده دین را بایای بس گرانی در گردن میبود. و چنین میبایست که در برابر آن به بنیادگزاریهای بسیار استواری پردازد.
اینها چیزهاییست که ما با کوتاهی و ناروشنی در اینجا مینویسیم و آن فرصت که با مثلها روشن گردانیم نمیداریم. کسانی اگر بخواهند معنی این گفتهها را نیک دانند و از چگونگی نیک آگاه گردند باید کتابهای ما را بخوانند.
از یکسو نیز میبایست بگمراهیهای گوناگون فراوانی که درمیان میبود پرداخته شود و با یکایک آنها نبرد رود. چنانکه گفتهایم اسلام چون برخاست گمراهی بزرگ عرب بتپرستی میبود. از اینرو قرآن به نکوهشها از آن پرداخت و آن را برانداخت ولی در این زمان چند رشته گمراهیهای بسیار بزرگتری ـ از شیعیگری ، باطنیگری ، خراباتیگری ، صوفیگری ، علیاللهیگری ، بهائیگری ، فلسفهی یونان و مانند اینها ـ درمیان میبود که هر یکی از آنها اگر از پرستش لات و هُبَل بزرگتر و زیانمندتر نباشد کمتر از آنها نیست.
بیشتر این گمراهیها خود را به اسلام بسته گردانیده از قرآن دلیلها میداشتند ، و ما میبایست بهمهی اینها پرداخته در بارهی هر یکی گفتارها نویسیم و بیپایی هر یکی را جداگانه روشن گردانیم.
از آنسوی بزرگترین گمراهی این زمان مادّیگریست و ما میبایست با این به سختترین نبرد پردازیم ، مادّیگری بزرگترین و ریشهدارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. این گمراهی یک چیز عامیانه نبوده خود فلسفه شمرده میشود ، و همهی دانشها (با رویهی آشکار خود) پشتیبان آن میباشند و بنیادگزارانش همگی دانشمندان بزرگ جهان بودهاند.
از آنسو این گمراهی به هر رشته از رشتههای اندیشه ریشه دوانیده و به هر بخشی از کارهای زندگی راه یافته است. مادّیان دستگاه هستی را جز اینجهان سَتَرسای مادّی نمیشمارند و بخدا و روان و جهان دیگر باوری نمیدارند ، آدمی را با جانوران به یک رشته کشیده نیکیپذیرش نمیدانند ، خرد را که داور راست و کج و نیک و بد است نمیپذیرند ، زندگانی را نبرد شناخته به هر کسی سزا میدانند که جز دربند سود خود نباشد و پروای کسی و چیزی را نکند ، ناتوانان را خوراک توانایان شمارده همهی قانونها و آیینها را نابجا و بیهوده میپندارند. میتوان گفت این یک گمراهیست که تو گویی برای ستیزش[=لجبازی] با دین پدید آورده شده و اینست از هر باره با آن روبرو میایستد و دشمنی میکند و از هر گوشهای بآن میرَزمَد[1] و به برانداختنش میکوشد.
ما میبایست باین هم پرداخته پاسخها دهیم و هر زمان از گوشهی دیگری درآمده بسخنان دیگری برخیزیم.
[1ـ رَزمیدن = حمله کردن ؛ رزم = حمله ـ و]
.
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی سوم
چون این گام نیز برداشته شد ، این زمان میبایست به بخش دیگر کار خود پردازیم. میبایست «پاکدینی» را بروی پایههای اسلام بنیاد گزاریم. میبایست همان خواستهای اسلام و دیگر دینها را ، از یک راهی بهتر و والاتری ، از یک راهی که شایندهی زمانست ، روان گردانیم.
برای این کار میبایست از یکسو آمیغهای دینی بسیار بیشتر از آنچه در اسلام بوده نموده شود و دلیلهای بسیار استوارتر آورده گردد. اسلام درمیان مردم عرب برخاسته و زبان سادهای بکار برده و در بسیار جاها بدلیل نیاز ندیده. میبایست در این زمان که روزگار دانشهاست زبانی دیگر بکار برده شود و به هر گفتهای دلیلهایی همسنگ دانشها یاد گردد.
میبایست پیشرفت زمان بدیده گرفته شده گامهای بزرگ دیگری در راه نیکی جهان برداشته شود.
پس از پیشرفت بسیار بزرگی که در دو صد سال گذشته در زمینهی دانش و افزارسازی رخ داده دین را بایای بس گرانی در گردن میبود. و چنین میبایست که در برابر آن به بنیادگزاریهای بسیار استواری پردازد.
اینها چیزهاییست که ما با کوتاهی و ناروشنی در اینجا مینویسیم و آن فرصت که با مثلها روشن گردانیم نمیداریم. کسانی اگر بخواهند معنی این گفتهها را نیک دانند و از چگونگی نیک آگاه گردند باید کتابهای ما را بخوانند.
از یکسو نیز میبایست بگمراهیهای گوناگون فراوانی که درمیان میبود پرداخته شود و با یکایک آنها نبرد رود. چنانکه گفتهایم اسلام چون برخاست گمراهی بزرگ عرب بتپرستی میبود. از اینرو قرآن به نکوهشها از آن پرداخت و آن را برانداخت ولی در این زمان چند رشته گمراهیهای بسیار بزرگتری ـ از شیعیگری ، باطنیگری ، خراباتیگری ، صوفیگری ، علیاللهیگری ، بهائیگری ، فلسفهی یونان و مانند اینها ـ درمیان میبود که هر یکی از آنها اگر از پرستش لات و هُبَل بزرگتر و زیانمندتر نباشد کمتر از آنها نیست.
بیشتر این گمراهیها خود را به اسلام بسته گردانیده از قرآن دلیلها میداشتند ، و ما میبایست بهمهی اینها پرداخته در بارهی هر یکی گفتارها نویسیم و بیپایی هر یکی را جداگانه روشن گردانیم.
از آنسوی بزرگترین گمراهی این زمان مادّیگریست و ما میبایست با این به سختترین نبرد پردازیم ، مادّیگری بزرگترین و ریشهدارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. این گمراهی یک چیز عامیانه نبوده خود فلسفه شمرده میشود ، و همهی دانشها (با رویهی آشکار خود) پشتیبان آن میباشند و بنیادگزارانش همگی دانشمندان بزرگ جهان بودهاند.
از آنسو این گمراهی به هر رشته از رشتههای اندیشه ریشه دوانیده و به هر بخشی از کارهای زندگی راه یافته است. مادّیان دستگاه هستی را جز اینجهان سَتَرسای مادّی نمیشمارند و بخدا و روان و جهان دیگر باوری نمیدارند ، آدمی را با جانوران به یک رشته کشیده نیکیپذیرش نمیدانند ، خرد را که داور راست و کج و نیک و بد است نمیپذیرند ، زندگانی را نبرد شناخته به هر کسی سزا میدانند که جز دربند سود خود نباشد و پروای کسی و چیزی را نکند ، ناتوانان را خوراک توانایان شمارده همهی قانونها و آیینها را نابجا و بیهوده میپندارند. میتوان گفت این یک گمراهیست که تو گویی برای ستیزش[=لجبازی] با دین پدید آورده شده و اینست از هر باره با آن روبرو میایستد و دشمنی میکند و از هر گوشهای بآن میرَزمَد[1] و به برانداختنش میکوشد.
ما میبایست باین هم پرداخته پاسخها دهیم و هر زمان از گوشهی دیگری درآمده بسخنان دیگری برخیزیم.
[1ـ رَزمیدن = حمله کردن ؛ رزم = حمله ـ و]
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش یکم)
🔸 یک نامهی سرگشاده ـ تکهی یک از دو
جناب آقای وزیر دادگستری ـ شاید جنابعالی آگاه شدهاید که من که دارندهی روزنامهی پرچم و نویسندهی آن هستم در محاکمهی متهمین شهربانی که از سوم مرداد باین طرف در جریان است بمناسبت شغل وکالتم دخالت دارم. زیرا نخست وکیل تسخیری حسینقلی فرشچی بودم روز آخر نیز آقا مختار وکالت دادند.
میخواهم بگویم باآنکه چنین دخالتی را داشتهام ، و باآنکه این محاکمه با یک شور و هیاهو آغاز گردید و همهی روزنامهها در آن دخالت نمودند و گفتارها نوشتند ، ما در پرچم چیزی ننوشته تنها بنقل مدافعات برخی وکلا اکتفا نمودیم. زیرا این روزنامه ازآنِ من ، بلکه ازآنِ یک جمعیتی میباشد و در واقع برای تعقیب یک مقاصد بسیار مهمی تأسیس یافته است. و من باآنکه رنج این روزنامه را میکشم و این انتشار مرتب آن ببهای ناآسودگی من بسر میآید که روزانه شانزده ساعت سر پا هستم و میکوشم با اینحال بخود حق نمیدهم مطالب شخصی خود را در آن بنویسم.
این مقدمه را میچینم و مقصودم آن است که شرحی را که در پایین مینویسم جنابعالی تصور نفرمایید از بابت وکالت یا بنام کینهی شخصی میباشد بلکه یقین فرمایید که جز بنام علاقمندی بکشور و توده ننوشتهام و جز بعنوان یک موضوع عامی دنبال نمینمایم.
در این محاکمه در ضمن جریان واضح گردید که در تدوین پرونده دسیسههایی بکار رفته و اساساً ورود بچنین تعقیبی جز نتیجهی کوشش و تشبث چند تن خاصی که با دادستان و بازرس همدست و همراز گردیدهاند نبوده است. گذشته از آنکه چه بازپرس و چه دادستان بجای پیروی از دلیل و کشف حقیقت ، اصرار و پافشاری نمودهاند که به هر زوریست متهمین را محکوم گردانند و اینست در همه جا از دلایل بسیار روشنی که بخلاف مقصودشان بوده چشم پوشیدهاند.
مثلاً دربارهی اتهام کشتن فیروزمیرزا از همهی دلایل استوار و روشنی که به رد اتهام در پرونده موجود است چشمپوشی کردهاند که اینک دو رشته از آنها را شرح میدهم :
1) در پروندهی شهربانی سه فقره نوشته از دکتر معتمدی پزشک معالج فیروز موجود است که یکی از آنها که با خط و امضای خود دکتر است و در آن تصریح گردیده که مرگ فیروز طبیعی و در نتیجهی مرض قلبی بوده ، و شهربانی سمنان که مورد اعتماد و اطمینان دادسرا نیز هست صحت آن را تصدیق نموده. دیگری با خط نویسندهای ناشناس ولی با امضای او که به همان علت مرگ فیروز را بیان نموده. سومی باز با خط و امضای خود دکتر که بعنوان جواز دفن صادر گردیده و این را نیز شهربانی سمنان تصدیق کرده.
از این سه فقره نوشته که در پرونده موجود بوده بازپرس یکم و سوم را که با خط و امضای خود دکتر بوده چون مخالف منظور خود دیده بکلی کنار نهاده بلکه چنین خواسته که مورد توجه هیچ کس نباشد و تنها دوم را بدکتر معتمدی نشان داده و چون معتمدی گفته : «خطش از دیگریست» همین را دستاویز گرفته و در کیفرخواست چنین وانمود شده که آن گواهی مخالف حقیقت بوده و از دکتر اجباری گرفتهاند.
در حالی که اولاً دکتر چنین سخنی نگفته و نبودن خط ازو معنایش مجبوریت نیست بخصوص با بودن دو شرح دیگر که با خط خود دکتر میباشد و شهربانی نیز صحت آن را گواهی داده.
ملاحظه فرمایید که چگونه بازپرس و دادستان آشکاره پشت پا بحقایق زده و از سه فقره نوشته دو تا را بکلی متروک گزارده و آن یکی را هم با حیله و دسیسه بنوع دیگری جلوهگر گردانیدهاند.
شگفتتر از همه آنکه بازپرس در ضمن پرسشهای خود از دکتر معتمدی چنین پرسیده : «واقعاً نصرتالدوله بمرض قلبی مرده بود؟..» و او پاسخ داده : «بنده اینطور فهمیدهام که در نتیجهی مرض قلبی مرده است.» و آقایان بازپرس و دادستان باین گواهی بیهیچ شائبهی او نیز پروایی ننموده بکلی مسکوت گزاردهاند.
.
🔸 یک نامهی سرگشاده ـ تکهی یک از دو
جناب آقای وزیر دادگستری ـ شاید جنابعالی آگاه شدهاید که من که دارندهی روزنامهی پرچم و نویسندهی آن هستم در محاکمهی متهمین شهربانی که از سوم مرداد باین طرف در جریان است بمناسبت شغل وکالتم دخالت دارم. زیرا نخست وکیل تسخیری حسینقلی فرشچی بودم روز آخر نیز آقا مختار وکالت دادند.
میخواهم بگویم باآنکه چنین دخالتی را داشتهام ، و باآنکه این محاکمه با یک شور و هیاهو آغاز گردید و همهی روزنامهها در آن دخالت نمودند و گفتارها نوشتند ، ما در پرچم چیزی ننوشته تنها بنقل مدافعات برخی وکلا اکتفا نمودیم. زیرا این روزنامه ازآنِ من ، بلکه ازآنِ یک جمعیتی میباشد و در واقع برای تعقیب یک مقاصد بسیار مهمی تأسیس یافته است. و من باآنکه رنج این روزنامه را میکشم و این انتشار مرتب آن ببهای ناآسودگی من بسر میآید که روزانه شانزده ساعت سر پا هستم و میکوشم با اینحال بخود حق نمیدهم مطالب شخصی خود را در آن بنویسم.
این مقدمه را میچینم و مقصودم آن است که شرحی را که در پایین مینویسم جنابعالی تصور نفرمایید از بابت وکالت یا بنام کینهی شخصی میباشد بلکه یقین فرمایید که جز بنام علاقمندی بکشور و توده ننوشتهام و جز بعنوان یک موضوع عامی دنبال نمینمایم.
در این محاکمه در ضمن جریان واضح گردید که در تدوین پرونده دسیسههایی بکار رفته و اساساً ورود بچنین تعقیبی جز نتیجهی کوشش و تشبث چند تن خاصی که با دادستان و بازرس همدست و همراز گردیدهاند نبوده است. گذشته از آنکه چه بازپرس و چه دادستان بجای پیروی از دلیل و کشف حقیقت ، اصرار و پافشاری نمودهاند که به هر زوریست متهمین را محکوم گردانند و اینست در همه جا از دلایل بسیار روشنی که بخلاف مقصودشان بوده چشم پوشیدهاند.
مثلاً دربارهی اتهام کشتن فیروزمیرزا از همهی دلایل استوار و روشنی که به رد اتهام در پرونده موجود است چشمپوشی کردهاند که اینک دو رشته از آنها را شرح میدهم :
1) در پروندهی شهربانی سه فقره نوشته از دکتر معتمدی پزشک معالج فیروز موجود است که یکی از آنها که با خط و امضای خود دکتر است و در آن تصریح گردیده که مرگ فیروز طبیعی و در نتیجهی مرض قلبی بوده ، و شهربانی سمنان که مورد اعتماد و اطمینان دادسرا نیز هست صحت آن را تصدیق نموده. دیگری با خط نویسندهای ناشناس ولی با امضای او که به همان علت مرگ فیروز را بیان نموده. سومی باز با خط و امضای خود دکتر که بعنوان جواز دفن صادر گردیده و این را نیز شهربانی سمنان تصدیق کرده.
از این سه فقره نوشته که در پرونده موجود بوده بازپرس یکم و سوم را که با خط و امضای خود دکتر بوده چون مخالف منظور خود دیده بکلی کنار نهاده بلکه چنین خواسته که مورد توجه هیچ کس نباشد و تنها دوم را بدکتر معتمدی نشان داده و چون معتمدی گفته : «خطش از دیگریست» همین را دستاویز گرفته و در کیفرخواست چنین وانمود شده که آن گواهی مخالف حقیقت بوده و از دکتر اجباری گرفتهاند.
در حالی که اولاً دکتر چنین سخنی نگفته و نبودن خط ازو معنایش مجبوریت نیست بخصوص با بودن دو شرح دیگر که با خط خود دکتر میباشد و شهربانی نیز صحت آن را گواهی داده.
ملاحظه فرمایید که چگونه بازپرس و دادستان آشکاره پشت پا بحقایق زده و از سه فقره نوشته دو تا را بکلی متروک گزارده و آن یکی را هم با حیله و دسیسه بنوع دیگری جلوهگر گردانیدهاند.
شگفتتر از همه آنکه بازپرس در ضمن پرسشهای خود از دکتر معتمدی چنین پرسیده : «واقعاً نصرتالدوله بمرض قلبی مرده بود؟..» و او پاسخ داده : «بنده اینطور فهمیدهام که در نتیجهی مرض قلبی مرده است.» و آقایان بازپرس و دادستان باین گواهی بیهیچ شائبهی او نیز پروایی ننموده بکلی مسکوت گزاردهاند.
.
دفاع در دیوان کیفر - ب5.pdf
874.7 KB
دفاع در دیوان کیفر
بخش پنجم
همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
بخش پنجم
همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 باید نیكان جدا گردند (تکهی یک از دو)
برای نیكی یک توده گذشته از آنكه باید نیک و بد دانسته شود و آنگاه هر كسی بخود پردازد ، یک شرط بزرگ دیگر اینست كه بنیاد زندگی بروی نیكی باشد كه اگر كسی نیكو بود قدرش دانند و پاسش دارند ، و اگر بد بود خوارش گیرند و پستش شمارند. این خود عامل بزرگی در نیكی توده است.
كنون من میپرسم : آیا تودهی شما این شرط را داراست؟.. اگر بگویید داراست راست نگفتهاید. ما خود میدانیم كه در این توده چنان حالی نیست. در این توده نیكان قدری ندارند و از بدان هم تنها كسانی شكایت میكنند كه از بدی آنها صدمه كشیدهاند ، وگرنه دیگران معنایی ببدی آنان نمیدهند و خوارشان نمیدارند.
از مختاری اینهمه شكایت نوشته میشود. این شكایت را كیها مینویسند؟.. تنها آن كسانی كه گرفتار چنگال او بودهاند. دیگران پروایی ندارند. اگر فیالمثل مختاری بازگردد و همچنان سرشهربانی شود از قدرش نخواهند كاست و باین بیدادهایش ترتیب اثر نخواهند كرد. مختاری را برای مثل مینویسم. با هر بدی رفتارشان اینست.
از آنسوی اگر فرض كنیم بجای مختاری یک سرشهربانی دادگر و نیكویی بود و شب و روز ، خود را به رنج انداخته بآسایش مردم میكوشید آیا از او قدردانی میشد؟!..
همان قاضیانی كه دیروز یاد كردم و گفتم در محاكمهی پنجاه و سه تن چشم رویهم گزارده رأی دادند ، نظایر آنها بسیار است. اساساً امروز قضاوت یک پیشهایست. یک قاضی بیش از همه در اندیشهی نان و زندگانی خود میباشد و اینست در رأی دادن تنها ملاحظهی آن میكنند كه مبادا یک زورمندی را برنجانند و نانشان بریده شود. این چیزیست كه پوشیده نتوان داشت.
ولی من میپرسم : اگر قاضیانی براستی قضاوت میكردند و در دادن رأی تنها حق و عدالت را منظور میداشتند ـ چنانكه از همین گونه قاضیان هستند و همیشه بودهاند ـ آیا مردم یا تودهی انبوه از آنها قدردانی مینمودند؟!.. یک جدایی میانهی آنان با دیگران میگزاردند؟!.. اگر بگویید جدایی میگزاردند راست نگفتهاید.
من خود این را آزمودم كه اگر یک قاضی دلیری از خود نشان دهد و پروای این و آن نكرده تنها درپی حق و عدالت باشد و باین گناه از سر كار برداشته شود ، بیشتر مردم بجای قدردانی ازو بآزارش پردازند. یک دسته ملامتش كنند كه چرا تهور نموده؟.. یك دسته بد گویند كه خشک و دیوانه است. یك دسته حسد برند و آشكاره خوارش دارند. كسانی كه خشنودی از كار او نمایند و بستایش پردازند آنان نیز چنین گویند : «آدم نیكیست. ولی اهل این زمان نیست. در این زمان آن كارها را نمیشود كرد».
بویژه اگر چنان قاضی دلیری كمچیز باشد و پس از بیرون افتادن از اداره كار دیگری برای خود پیدا نكند كه زبانها برویش تندتر گردد و خواری و موهونی بیشتر باشد.
این حال مردم است. در این كشور جنبشی بنام مشروطه برخاست و نیكمردانی پا به پیش گزاردند و در راه این كشور جان باختند و گزندها دیدند ، مردم نه تنها قدرشان نشناختند ، یک دستهی انبوهی همیشه بدگوی آنان بودند و به هر یكی عیب دیگری بسته آن را دستاویز زباندرازی میگرفتند.
هنگامی كه من تاریخ مشروطه را نوشتم آشكاره دیدم كسانی بخشم آمدهاند و از نزدیک و دور چنین میگویند : «نبایستی این قدر تعریف كرد» یا بمن رسیده میپرسند : «حقیقتاً اینها برای كشور میكوشیدهاند و خودشان اغراضی نداشتند؟.». اگر آن تاریخ را دیگری آغاز كرده بود با همین سخنان از میدانش درمیبردند.
همین چند روزه كه ما در پرچم عكسهای پیشروان آزادی را بچاپ میرسانیم و شرحهای مختصری دربارهی هر یكی مینویسیم ، این مایهی دلتنگی یک دستهای گردیده و بارها گله و شكایت میشنویم.
بهبهانی چند سال كوشیده و خود را بخطر انداخته و برای این كشور مشروطه و قانون درست كرده و سرانجام جان در این راه گزارده. ما از او یادی میكنیم و فلان آخوند دغل حسد برده و میكوشد مگر دروغهایی به بهبهانی بندد و این كار ما را بیجا وانماید.
نتیجهی این سخنان یک چیز است ، و آن اینكه در این توده رشته از هم گسیخته و برای نیک و بد بنیادی نمانده ، و چون آرمانی یا مقصود مشتركی نیست زندگانی بروی شخصیت [فردیت] رفته. انبوه مردم درپی نیكی نیستند و آن را نمیخواهند ، این شكایتها كه از بدی مختاری یا از كس دیگری میشود برای آنست كه شكایتكنندگان خود صدمه دیدهاند. وگرنه مردم درپی دنبال كردن بدان نیستند.
👇
🔸 باید نیكان جدا گردند (تکهی یک از دو)
برای نیكی یک توده گذشته از آنكه باید نیک و بد دانسته شود و آنگاه هر كسی بخود پردازد ، یک شرط بزرگ دیگر اینست كه بنیاد زندگی بروی نیكی باشد كه اگر كسی نیكو بود قدرش دانند و پاسش دارند ، و اگر بد بود خوارش گیرند و پستش شمارند. این خود عامل بزرگی در نیكی توده است.
كنون من میپرسم : آیا تودهی شما این شرط را داراست؟.. اگر بگویید داراست راست نگفتهاید. ما خود میدانیم كه در این توده چنان حالی نیست. در این توده نیكان قدری ندارند و از بدان هم تنها كسانی شكایت میكنند كه از بدی آنها صدمه كشیدهاند ، وگرنه دیگران معنایی ببدی آنان نمیدهند و خوارشان نمیدارند.
از مختاری اینهمه شكایت نوشته میشود. این شكایت را كیها مینویسند؟.. تنها آن كسانی كه گرفتار چنگال او بودهاند. دیگران پروایی ندارند. اگر فیالمثل مختاری بازگردد و همچنان سرشهربانی شود از قدرش نخواهند كاست و باین بیدادهایش ترتیب اثر نخواهند كرد. مختاری را برای مثل مینویسم. با هر بدی رفتارشان اینست.
از آنسوی اگر فرض كنیم بجای مختاری یک سرشهربانی دادگر و نیكویی بود و شب و روز ، خود را به رنج انداخته بآسایش مردم میكوشید آیا از او قدردانی میشد؟!..
همان قاضیانی كه دیروز یاد كردم و گفتم در محاكمهی پنجاه و سه تن چشم رویهم گزارده رأی دادند ، نظایر آنها بسیار است. اساساً امروز قضاوت یک پیشهایست. یک قاضی بیش از همه در اندیشهی نان و زندگانی خود میباشد و اینست در رأی دادن تنها ملاحظهی آن میكنند كه مبادا یک زورمندی را برنجانند و نانشان بریده شود. این چیزیست كه پوشیده نتوان داشت.
ولی من میپرسم : اگر قاضیانی براستی قضاوت میكردند و در دادن رأی تنها حق و عدالت را منظور میداشتند ـ چنانكه از همین گونه قاضیان هستند و همیشه بودهاند ـ آیا مردم یا تودهی انبوه از آنها قدردانی مینمودند؟!.. یک جدایی میانهی آنان با دیگران میگزاردند؟!.. اگر بگویید جدایی میگزاردند راست نگفتهاید.
من خود این را آزمودم كه اگر یک قاضی دلیری از خود نشان دهد و پروای این و آن نكرده تنها درپی حق و عدالت باشد و باین گناه از سر كار برداشته شود ، بیشتر مردم بجای قدردانی ازو بآزارش پردازند. یک دسته ملامتش كنند كه چرا تهور نموده؟.. یك دسته بد گویند كه خشک و دیوانه است. یك دسته حسد برند و آشكاره خوارش دارند. كسانی كه خشنودی از كار او نمایند و بستایش پردازند آنان نیز چنین گویند : «آدم نیكیست. ولی اهل این زمان نیست. در این زمان آن كارها را نمیشود كرد».
بویژه اگر چنان قاضی دلیری كمچیز باشد و پس از بیرون افتادن از اداره كار دیگری برای خود پیدا نكند كه زبانها برویش تندتر گردد و خواری و موهونی بیشتر باشد.
این حال مردم است. در این كشور جنبشی بنام مشروطه برخاست و نیكمردانی پا به پیش گزاردند و در راه این كشور جان باختند و گزندها دیدند ، مردم نه تنها قدرشان نشناختند ، یک دستهی انبوهی همیشه بدگوی آنان بودند و به هر یكی عیب دیگری بسته آن را دستاویز زباندرازی میگرفتند.
هنگامی كه من تاریخ مشروطه را نوشتم آشكاره دیدم كسانی بخشم آمدهاند و از نزدیک و دور چنین میگویند : «نبایستی این قدر تعریف كرد» یا بمن رسیده میپرسند : «حقیقتاً اینها برای كشور میكوشیدهاند و خودشان اغراضی نداشتند؟.». اگر آن تاریخ را دیگری آغاز كرده بود با همین سخنان از میدانش درمیبردند.
همین چند روزه كه ما در پرچم عكسهای پیشروان آزادی را بچاپ میرسانیم و شرحهای مختصری دربارهی هر یكی مینویسیم ، این مایهی دلتنگی یک دستهای گردیده و بارها گله و شكایت میشنویم.
بهبهانی چند سال كوشیده و خود را بخطر انداخته و برای این كشور مشروطه و قانون درست كرده و سرانجام جان در این راه گزارده. ما از او یادی میكنیم و فلان آخوند دغل حسد برده و میكوشد مگر دروغهایی به بهبهانی بندد و این كار ما را بیجا وانماید.
نتیجهی این سخنان یک چیز است ، و آن اینكه در این توده رشته از هم گسیخته و برای نیک و بد بنیادی نمانده ، و چون آرمانی یا مقصود مشتركی نیست زندگانی بروی شخصیت [فردیت] رفته. انبوه مردم درپی نیكی نیستند و آن را نمیخواهند ، این شكایتها كه از بدی مختاری یا از كس دیگری میشود برای آنست كه شكایتكنندگان خود صدمه دیدهاند. وگرنه مردم درپی دنبال كردن بدان نیستند.
👇
این درد است. اما چاره : باید یک دسته آزادگانی جدا گردند و دست بهم داده نخست خود نیك گردند و سپس بنیكی دیگران كوشند و به نیک و بد تقید نمایند و بیپروا نباشند ـ یک راهی را پیش گیرند و یک مقصدی را دنبال كنند. اینست چاره و بس. هم اینست آنچه ما میخواهیم و در راهش میكوشیم.
اینكه میگویم «یک دسته» ، برای آنست كه همگی نیكیپذیر نمیباشند. ما این را آزمودهایم و میدانیم دستههای انبوهی از این توده درخورِ نیک بودن نیستند. از آنسوی بنیكی همگی نیازی هم نمیباشد و ما نباید معطل آن باشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 14 سه شنبه 21 بهمن ماه 1320)
.
اینكه میگویم «یک دسته» ، برای آنست كه همگی نیكیپذیر نمیباشند. ما این را آزمودهایم و میدانیم دستههای انبوهی از این توده درخورِ نیک بودن نیستند. از آنسوی بنیكی همگی نیازی هم نمیباشد و ما نباید معطل آن باشیم.
(پرچم روزانه شمارهی 14 سه شنبه 21 بهمن ماه 1320)
.
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی چهارم
کوتاهسخن : میبایست سالها در این راه بکوشیم تا دین را دوباره برپا گردانیم و این کوششیست که هنوز در آن میباشیم.
اینست تاریخچهی کارهای ما. چنانکه گفتیم ما دنبالهی اسلام را گرفتهایم و همان خواستهای آن را پیش میبریم. این جداییها که پدیدار است در رویهی کار (یا بهتر گویم در راه دین) است. در بنیاد هیچ جدایی نیست و نبایستی باشد. دوباره میگویم : ما با اسلام همان رفتار را کردهایم که اسلام با «حَنَفیت» (یا تَحَنُّف) داشته است ، کسانی که از مسلمانان با ما دشمنی مینمایند آنانند که از خود اسلام بیکبار دورند و در گمراهیهای خود چندان فرورفتهاند که از آمیغهای اسلامی بیکبار بیبهره میباشند ، و یا آنکه از این زمینه و این سخنان ناآگاهند و خواستی را که از دین درمیانست نمیشناسند.
اینان نمیدانند که دین خود خواستی نیست بلکه برای رستگاری جهانیانست. اینست دینی که نتوانست مردمان را برستگاری رساند و از گمراهیها بازدارد از میان رفته بشمار است و دیگر آن را ارجی نیست. از آنسوی راه دیگری که برای رستگاری باز میشود همان ارج را خواهد داشت و جای گله و دشمنی نخواهد بود.
در روزهایی که ما سخن از اسلام و آمیغهای آن میراندیم و گوهر آن دین را بازمینمودیم و دیدهها را بسوی آن میکشانیدیم پنداشته میشد که کوششهای ما جز در زمینهی زنده گردانیدن اسلام نخست (با همان راهی که میداشته) نخواهد بود. این گمانی بود که گذشته از بیگانگان خود یاران ما میداشتند زیرا تا آن روز این داستان که «هر دینی یک بنیادی دارد و یک راهی» روشن نمیبود و از اینکه «زندگانی در پیشرفتست و دین باید پروای آن پیشرفت کند» آگاهی کمی درمیان میبود. ما همیشه مینوشتیم : «دین نه چیزیست که کهن و نو گردد. همان دین کهنست و باید راه را از سر گرفت» ولی معنای این سخن در آن روز دانسته نمیبود تا امروز پس از سالها دانسته گردیده و کاری که میبایست شود بانجام رسیده است.
بسیار شگفتست که مسلمانان ـ یا بهتر گویم : شیعیان و صوفیان و علیاللهیان و شیخیان و کریمخانیان و آقاخانیان ـ بنام هواداری از اسلام با ما دشمنی مینمایند و از اینکه ما بکوششهای خود نام «پاکدینی» گزاردهایم و یا برخی چیزها را دیگر گردانیدهایم بهایهوی میپردازند. بسیار شگفتست که خود آنان که بنیاد دین را بیکباره بهم زده و همهی خواستهای دین را از میان بردهاند در کار خود جای ایراد نمیبینند ، بما که بنیاد دین را زنده گردانیده و استوارترین پایهها را برای آن گزاردهایم خرده میگیرند. آری بسیار شگفتست که گروهی که باسلام بدترین دشمنی را کرده و چند رشته گمراهیهای بسیار پست را جانشین آن دین گردانیدهاند خود را بآن دین میبندند و با ما از راه زباندرازی میآیند.
در اینجا سخن پایان مییابد و بار دیگر مینویسم : پاکدینی جانشین اسلام است ، دنبالهی آنست. در گوهر و بنیاد جدایی درمیانه نمیباشد. جدایی در راه و برخی پایهگزاریهاست ، و این بایستی باشد خواست خدا چنین میبوده ، آیین او این میباشد.
.
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی چهارم
کوتاهسخن : میبایست سالها در این راه بکوشیم تا دین را دوباره برپا گردانیم و این کوششیست که هنوز در آن میباشیم.
اینست تاریخچهی کارهای ما. چنانکه گفتیم ما دنبالهی اسلام را گرفتهایم و همان خواستهای آن را پیش میبریم. این جداییها که پدیدار است در رویهی کار (یا بهتر گویم در راه دین) است. در بنیاد هیچ جدایی نیست و نبایستی باشد. دوباره میگویم : ما با اسلام همان رفتار را کردهایم که اسلام با «حَنَفیت» (یا تَحَنُّف) داشته است ، کسانی که از مسلمانان با ما دشمنی مینمایند آنانند که از خود اسلام بیکبار دورند و در گمراهیهای خود چندان فرورفتهاند که از آمیغهای اسلامی بیکبار بیبهره میباشند ، و یا آنکه از این زمینه و این سخنان ناآگاهند و خواستی را که از دین درمیانست نمیشناسند.
اینان نمیدانند که دین خود خواستی نیست بلکه برای رستگاری جهانیانست. اینست دینی که نتوانست مردمان را برستگاری رساند و از گمراهیها بازدارد از میان رفته بشمار است و دیگر آن را ارجی نیست. از آنسوی راه دیگری که برای رستگاری باز میشود همان ارج را خواهد داشت و جای گله و دشمنی نخواهد بود.
در روزهایی که ما سخن از اسلام و آمیغهای آن میراندیم و گوهر آن دین را بازمینمودیم و دیدهها را بسوی آن میکشانیدیم پنداشته میشد که کوششهای ما جز در زمینهی زنده گردانیدن اسلام نخست (با همان راهی که میداشته) نخواهد بود. این گمانی بود که گذشته از بیگانگان خود یاران ما میداشتند زیرا تا آن روز این داستان که «هر دینی یک بنیادی دارد و یک راهی» روشن نمیبود و از اینکه «زندگانی در پیشرفتست و دین باید پروای آن پیشرفت کند» آگاهی کمی درمیان میبود. ما همیشه مینوشتیم : «دین نه چیزیست که کهن و نو گردد. همان دین کهنست و باید راه را از سر گرفت» ولی معنای این سخن در آن روز دانسته نمیبود تا امروز پس از سالها دانسته گردیده و کاری که میبایست شود بانجام رسیده است.
بسیار شگفتست که مسلمانان ـ یا بهتر گویم : شیعیان و صوفیان و علیاللهیان و شیخیان و کریمخانیان و آقاخانیان ـ بنام هواداری از اسلام با ما دشمنی مینمایند و از اینکه ما بکوششهای خود نام «پاکدینی» گزاردهایم و یا برخی چیزها را دیگر گردانیدهایم بهایهوی میپردازند. بسیار شگفتست که خود آنان که بنیاد دین را بیکباره بهم زده و همهی خواستهای دین را از میان بردهاند در کار خود جای ایراد نمیبینند ، بما که بنیاد دین را زنده گردانیده و استوارترین پایهها را برای آن گزاردهایم خرده میگیرند. آری بسیار شگفتست که گروهی که باسلام بدترین دشمنی را کرده و چند رشته گمراهیهای بسیار پست را جانشین آن دین گردانیدهاند خود را بآن دین میبندند و با ما از راه زباندرازی میآیند.
در اینجا سخن پایان مییابد و بار دیگر مینویسم : پاکدینی جانشین اسلام است ، دنبالهی آنست. در گوهر و بنیاد جدایی درمیانه نمیباشد. جدایی در راه و برخی پایهگزاریهاست ، و این بایستی باشد خواست خدا چنین میبوده ، آیین او این میباشد.
.
✴️ گواهی پاکدلانه
از نامهی دکتر شاهی
من آن کتاب[شیعیگری] را نخستین بار که خواندم ـ از کتابخانهی شادروان آقاجان (پدرم) برداشته بودم ـ روراست ، بدم آمد! از یکسو ، باورهای پایدار شیعی داشتم و آنچه در این کتاب خواندم ، همهی آن باورها را به چالش کشید. از سوی دیگر ، از آغاز تا پایان کتاب ، حتی یک سخن ندیدم که غیرمنطقی یا بیپا یا نفهمیدنی باشد. سخت برآشفتم و کوشیدم زمین و آسمان را بهم چسبانده ، در کتاب یک غلط یا لغزش تاریخی و ..غیره بیابم تا آن را تخطئه کرده ، کناری نهاده ، باورهایم را «نجات دهم»!
خواننده پروا کند! من با کسی روی در روی نبودم که فرضاً با جر و بحث یا سفسطه یا قلدری ، ... یا از هر راه دیگر ، او را «شکست» دهم و ته دلم شاد و خشنود از این پیروزی بشوم (مانند بحثهای اوایل انقلاب در دانشگاه و روبروی دانشگاه که در آن سالهای شوم ۱۳۵۸/۵۹/۶۰ مد بود).
نویسندهی کتاب ، کسروی ، دههها بود که در زیر خاک خفته بود! و با اینهمه ، تو گفتی این مرد روبروی من نشسته و به من ، به خرد من و به وجدان من ، سیخونک میزند!
اندازهی آشفتگی و آزردگی و سردرگمی مرا فقط خدا میداند.
باری ، این شد که کتاب را دوباره خواندم. سه باره خواندم. رفتم و برخی از «فاکت»هایی را که کسروی آورده بود ، از رفرانسهای دیگر پژوهیدم (همچنانکه در بالا خَستُویدم ، بامید یافتن یک غلط ، یک لغزش ، یک چیزی که به من مجوز خردمندانهای بدهد تا کتاب را به زبالهدان بیندازم).
دیدم حتی یک سخن نیست که در کتاب آمده باشد و ناراست باشد! حتی یک سخن!!
در آن روزها من عادت به خواندن پیشگفتار (مقدمه) کتابها را نداشتم ؛ یکراست میرفتم بر سر خواندن متن اصلی! حتی ، گهگاه ، با تندخوانی کتاب را «سبکوسنگین» کرده ، باصطلاح محک میزدم تا چنانچه کتابی بیارج باشد ، وقت خود را نابود نساخته ، کنارش بنهم و بروم سراغ کتابی دیگر. با «شیعیگری» نیز در آغاز همین رفتار را داشتم و البته اینک بر خواننده آشکارست که آن «محک زدن»های من به چندین و چند بار خواندن کتاب «شیعیگری» انجامید.
تنها پس از بار چهارم یا پنجم خواندن کتاب ، هنگامی که دیگر سپر انداخته و بیش یا کم ، پذیرفته بودم که شیعیگری یک کیش بیپاست که صرفاً هودهی سیاست بازیهای یک مشت عرب در شبه جزیرهی عربستان بوده و بس ، ...تازه در این گاه بود که کنجکاو شدم بدانم کسروی در پیشگفتار کتاب «شیعیگری» چه نوشته؟ رفتم به سراغ پیشگفتار و خواندم و خواندم تا رسیدم به اینجا که آن یگانهمرد میگوید :
«چون بارها دیده شده کسانی که کتابهای ما را میخوانند چون با سخنانی نشنیده رویارو میگردند ، در بار یكم دلآزرده میشوند و بآسانی آنها را نمیتوانند پذیرفت ، و از آنجا که هر گفتهای دلیل استواری همراه میدارد نپذیرفتن نیز نمیتوانند ، و اینست دودل میمانند. این کسان باید به یك بار خواندن بس نكرده کتاب را دو بار و سه بار بخوانند که بیگمان آنچه را که در بار یكم پذیرفتن نتوانستهاند ، در بار دوم و سوم خواهند توانست.
به هر حال ما هیچ سخنی را بیدلیل نگفتهایم و این نمیخواهیم که کسی نافهمیده و باور نكرده سخنی را از ما بپذیرد.
ما چنانكه خواهش کردهایم دوست داریم ...» ، تا پایان پیشگفتار.
بسا خواننده مرا «احساساتی» بخواند اما ، راستش ، همینکه این را خواندم ، مو بر تنم ایستاد. آخر ، این داستان بیکموکاست برای خود من رخ داده بود : در بار اول نپذیرفته ، رنجیده و آشفته شده بودم ، و سپس ، آنچه را در بار اول و دوم نپذیرفته بودم ، در بارهای بعدی پذیرفتم.
دیدم بیآنکه من خود آگاه باشم ، آن یگانهمرد حتی این برخورد خوانندهای چون من ـ متعصب اما در همان حال ، منصف ـ را نیز بدرستی پیشبینی کرده بوده! در شگفت شدم از ژرفای فهم و خرد این مرد!
از آنجا ، بیدرنگ به «حافظ چه میگوید» بازگشتم که در نوجوانی خوانده بودم ، ولیکن «حافظپرستی»ام جلوگیر فهمیدنم شده بود.
سپس ، «در پیرامون ادبیات» را. سپس ، «در پیرامون خرد» را. «در پیرامون روان» را. «تاریخ مشروطه» و «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» را که پیشتر جسته و گریخته خوانده بودم ، از سر گرفتم. «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» را. «شهریاران گمنام» را. «دادگاه» را. «دفاعیات...» را.
هرچه بیشتر از این مرد میخواندم ، تشنگیام به شنیدن سخنانش بیشتر و بیشتر میشد. و آن تشنگی هنوز هم هست!
.
👇
از نامهی دکتر شاهی
من آن کتاب[شیعیگری] را نخستین بار که خواندم ـ از کتابخانهی شادروان آقاجان (پدرم) برداشته بودم ـ روراست ، بدم آمد! از یکسو ، باورهای پایدار شیعی داشتم و آنچه در این کتاب خواندم ، همهی آن باورها را به چالش کشید. از سوی دیگر ، از آغاز تا پایان کتاب ، حتی یک سخن ندیدم که غیرمنطقی یا بیپا یا نفهمیدنی باشد. سخت برآشفتم و کوشیدم زمین و آسمان را بهم چسبانده ، در کتاب یک غلط یا لغزش تاریخی و ..غیره بیابم تا آن را تخطئه کرده ، کناری نهاده ، باورهایم را «نجات دهم»!
خواننده پروا کند! من با کسی روی در روی نبودم که فرضاً با جر و بحث یا سفسطه یا قلدری ، ... یا از هر راه دیگر ، او را «شکست» دهم و ته دلم شاد و خشنود از این پیروزی بشوم (مانند بحثهای اوایل انقلاب در دانشگاه و روبروی دانشگاه که در آن سالهای شوم ۱۳۵۸/۵۹/۶۰ مد بود).
نویسندهی کتاب ، کسروی ، دههها بود که در زیر خاک خفته بود! و با اینهمه ، تو گفتی این مرد روبروی من نشسته و به من ، به خرد من و به وجدان من ، سیخونک میزند!
اندازهی آشفتگی و آزردگی و سردرگمی مرا فقط خدا میداند.
باری ، این شد که کتاب را دوباره خواندم. سه باره خواندم. رفتم و برخی از «فاکت»هایی را که کسروی آورده بود ، از رفرانسهای دیگر پژوهیدم (همچنانکه در بالا خَستُویدم ، بامید یافتن یک غلط ، یک لغزش ، یک چیزی که به من مجوز خردمندانهای بدهد تا کتاب را به زبالهدان بیندازم).
دیدم حتی یک سخن نیست که در کتاب آمده باشد و ناراست باشد! حتی یک سخن!!
در آن روزها من عادت به خواندن پیشگفتار (مقدمه) کتابها را نداشتم ؛ یکراست میرفتم بر سر خواندن متن اصلی! حتی ، گهگاه ، با تندخوانی کتاب را «سبکوسنگین» کرده ، باصطلاح محک میزدم تا چنانچه کتابی بیارج باشد ، وقت خود را نابود نساخته ، کنارش بنهم و بروم سراغ کتابی دیگر. با «شیعیگری» نیز در آغاز همین رفتار را داشتم و البته اینک بر خواننده آشکارست که آن «محک زدن»های من به چندین و چند بار خواندن کتاب «شیعیگری» انجامید.
تنها پس از بار چهارم یا پنجم خواندن کتاب ، هنگامی که دیگر سپر انداخته و بیش یا کم ، پذیرفته بودم که شیعیگری یک کیش بیپاست که صرفاً هودهی سیاست بازیهای یک مشت عرب در شبه جزیرهی عربستان بوده و بس ، ...تازه در این گاه بود که کنجکاو شدم بدانم کسروی در پیشگفتار کتاب «شیعیگری» چه نوشته؟ رفتم به سراغ پیشگفتار و خواندم و خواندم تا رسیدم به اینجا که آن یگانهمرد میگوید :
«چون بارها دیده شده کسانی که کتابهای ما را میخوانند چون با سخنانی نشنیده رویارو میگردند ، در بار یكم دلآزرده میشوند و بآسانی آنها را نمیتوانند پذیرفت ، و از آنجا که هر گفتهای دلیل استواری همراه میدارد نپذیرفتن نیز نمیتوانند ، و اینست دودل میمانند. این کسان باید به یك بار خواندن بس نكرده کتاب را دو بار و سه بار بخوانند که بیگمان آنچه را که در بار یكم پذیرفتن نتوانستهاند ، در بار دوم و سوم خواهند توانست.
به هر حال ما هیچ سخنی را بیدلیل نگفتهایم و این نمیخواهیم که کسی نافهمیده و باور نكرده سخنی را از ما بپذیرد.
ما چنانكه خواهش کردهایم دوست داریم ...» ، تا پایان پیشگفتار.
بسا خواننده مرا «احساساتی» بخواند اما ، راستش ، همینکه این را خواندم ، مو بر تنم ایستاد. آخر ، این داستان بیکموکاست برای خود من رخ داده بود : در بار اول نپذیرفته ، رنجیده و آشفته شده بودم ، و سپس ، آنچه را در بار اول و دوم نپذیرفته بودم ، در بارهای بعدی پذیرفتم.
دیدم بیآنکه من خود آگاه باشم ، آن یگانهمرد حتی این برخورد خوانندهای چون من ـ متعصب اما در همان حال ، منصف ـ را نیز بدرستی پیشبینی کرده بوده! در شگفت شدم از ژرفای فهم و خرد این مرد!
از آنجا ، بیدرنگ به «حافظ چه میگوید» بازگشتم که در نوجوانی خوانده بودم ، ولیکن «حافظپرستی»ام جلوگیر فهمیدنم شده بود.
سپس ، «در پیرامون ادبیات» را. سپس ، «در پیرامون خرد» را. «در پیرامون روان» را. «تاریخ مشروطه» و «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» را که پیشتر جسته و گریخته خوانده بودم ، از سر گرفتم. «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» را. «شهریاران گمنام» را. «دادگاه» را. «دفاعیات...» را.
هرچه بیشتر از این مرد میخواندم ، تشنگیام به شنیدن سخنانش بیشتر و بیشتر میشد. و آن تشنگی هنوز هم هست!
.
👇
مینویسم «شنیدن سخنانِ» او ، زیرا که من هر گاه نوشتهای از آن یگانهمرد در دست میگیرم و میخوانم ، تو گویی آن دانشمند دلپاک روبروی من نشسته و همچون پدری مهربان به زوایای تاریک اندیشهی من نور میتاباند.
آنچه من «روشنفکری» میشمرم ، همین است.
این «روشنی» را که دیدهام ، چنان پرنور است ، چنان تابان است ، چنان فروزان است ، که هر «ایسم» و هر «فلسفه» (پنداربافیها!) ، هر شعر یا مقالهی فلان شاعرک یا نویسندهی «مبارز» که دور از خرد باشد ، در پیش چشم من رنگ میبازد.
این گزاف نیست که بگویم : کسروی به من «خردورزی» را یاد داده. بیزاری از «دروغ» را در من بسیار نیرومندتر از پیش کرده ، پرهیز از بافندگی و قلنبه سلنبهنویسی را به من یاد داده ، پرهیز از «بهبه و چهچه گویی» به هر جفنگی که نام شعر بخود گرفت ، را یاد داده ، سر فرو آوردن به هرچه خردمندانه است (بویژه هنگامی که با باورهایم ناسازگارست) و پذیرفتنش ، بیخودپسندی و خیرهسری ، را یاد داده ...
نگفتهام در این نیکیها سرآمد شدهام. اما خدا میداند که در این راه میکوشم.
چکیدهاش کنم :
کسروی «اندیشیدن» را به من آموخته و از آن راه ، به من یک «بینش به هستی» ارمغان داشته. «بینش»ی که پاکدینی نام دارد و من بدان سرافرازم.
آنچه من «روشنفکری» میشمرم ، همین است.
این «روشنی» را که دیدهام ، چنان پرنور است ، چنان تابان است ، چنان فروزان است ، که هر «ایسم» و هر «فلسفه» (پنداربافیها!) ، هر شعر یا مقالهی فلان شاعرک یا نویسندهی «مبارز» که دور از خرد باشد ، در پیش چشم من رنگ میبازد.
این گزاف نیست که بگویم : کسروی به من «خردورزی» را یاد داده. بیزاری از «دروغ» را در من بسیار نیرومندتر از پیش کرده ، پرهیز از بافندگی و قلنبه سلنبهنویسی را به من یاد داده ، پرهیز از «بهبه و چهچه گویی» به هر جفنگی که نام شعر بخود گرفت ، را یاد داده ، سر فرو آوردن به هرچه خردمندانه است (بویژه هنگامی که با باورهایم ناسازگارست) و پذیرفتنش ، بیخودپسندی و خیرهسری ، را یاد داده ...
نگفتهام در این نیکیها سرآمد شدهام. اما خدا میداند که در این راه میکوشم.
چکیدهاش کنم :
کسروی «اندیشیدن» را به من آموخته و از آن راه ، به من یک «بینش به هستی» ارمغان داشته. «بینش»ی که پاکدینی نام دارد و من بدان سرافرازم.
شادروان فیاض از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی این یار اهوازی چنین نوشته است :
آقای فیاض از دبیران دبیرستانهای اهواز است که امسال به تهران آمد و ما او را از نزدیک دیدیم. جنبش پاکدینی در خوزستان که از هر باره مایهی خرسندیست آنچه ما را خرسندتر میگرداند آنست که جنبش راهی بدبیرستانها یافته است و این به یاری خدا نتیجه آن را خواهد داد که ما فرهنگ را که سراپا زیانست از کار انداخته و در پشت سر گزارده بتوانیم جوانان را از زیانهای آن آسوده گردانیم ، و امیدمندیم یاران ما در دیگر شهرها نیز بچنین کوششی خواهند برخاست.
پرچم دربارهی این یار اهوازی چنین نوشته است :
آقای فیاض از دبیران دبیرستانهای اهواز است که امسال به تهران آمد و ما او را از نزدیک دیدیم. جنبش پاکدینی در خوزستان که از هر باره مایهی خرسندیست آنچه ما را خرسندتر میگرداند آنست که جنبش راهی بدبیرستانها یافته است و این به یاری خدا نتیجه آن را خواهد داد که ما فرهنگ را که سراپا زیانست از کار انداخته و در پشت سر گزارده بتوانیم جوانان را از زیانهای آن آسوده گردانیم ، و امیدمندیم یاران ما در دیگر شهرها نیز بچنین کوششی خواهند برخاست.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش یکم)
🔸 یک نامهی سرگشاده ـ تکهی دو از دو
2) در همان پروندهی شهربانی نامههایی هست که خود فیروزمیرزا بکسان و خویشانش نوشته و در همهی آنها ناله و گلهی بسیاری از بیماری خود کرده. همچنین نامههایی هست که شهربانی محل که مورد بدگمانی دادسرا نیست بیماری او را گزارش داده ، نیز در پرونده منعکس است که مبالغ عمدهای دارو از تهران خریده برایش فرستادهاند ، منعکس است که در تهران پزشک برایش روانه ساختهاند. اینهمه دلایل روشن و قطعی را بازپرس بکلی کنار گزارده و دادستان در کیفرخواست و بیان ادعا مدعی گردیده که بیماری فیروزمیرزا که مأمورین گزارش دادهاند دروغ بوده و این دروغ را ساخته بودهاند تا خودشان او را بکشند. ملاحظه فرمایید که بازپرس و دادستان تا چه اندازه با دلایل و حقایق دشمنی نمودهاند.
3) حسینقلی و عقیلیپور و عباس بختیاری را که گرفته و بپای بازپرس کشیدهاند و آنان حقایق را گفته و از موضوع کشتن اظهار بیاطلاعی نمودهاند ، بازپرس آنان را بزندان مجرد فرستاده و یک ماه سختی و فشار بسیار داده و سپس که دوباره بنزد خود خواسته صریحاً گفته چون سیاست دولت مقتضی است که مختاری از میان برود شما باید بکشتن فیروز و خزعل اعتراف کنید و گذشته از این اجبار و تهدید در جلسهی روز یازدهم آذر نوید دههزار ریال بحسینقلی داده و برای اطمینان او چکی نوشته و فرستاده از بانک رهنی (بگفتهی فرشچی) گرفته آورده و جلو حسینقلی گزارده ولی سپس که اعترافات تلقینی لازمه را گرفته از آن پول تنها هزار ریال داده و بازمانده را خود برداشته است.
ملاحظه فرمایید که اولاً چنین اقرار گرفتن با کدام قانون درست میآید؟!. وآنگاه آن وجه را از کدام اعتبار گرفتهاند؟!.. آن که بوده که برای اثبات کشته شدن خزعل و فیروز دههزار ریال جایزه میداده؟!. این چیزی است که باید وزارت دادگستری کشف کند و راستی آنست که این ، کلید کشف سرچشمهی دسایس خواهد بود.
گذشته از این سه فقره تغافل از حقایق و اعمال دسیسه که در تدوین پرونده بکار رفته و نظایرش بسیار است.
در جریان محاکمه نیز دادستان اولاً با دادن متن کیفرخواست بروزنامهها پیش از آغاز محاکمه یک غوغا و هیاهوی بزرگی آورد. سپس نیز در ضمن بیان ادعا احترام دادگاه را رعایت ننمود و همچون یک ناطق انقلابی که مقصودش شورانیدن مردم باشد از پشت جایگاه دادستان رویش را بمردم گردانیده بخطابهی سراپا تهییجی برخاست و نسبتهای گزافهآمیز بسیاری بمتهمین داد و از توهین و دشنام نیز بازنایستاد و از همه بدتر آن نعرههای عنیف بود که برخلاف حشمت و وقار دادگاه میزد و رویهمرفته مقصودش جز برانگیزانیدن مردم نبود.
گذشته از این نیز در ضمن بیانات دوم خود در پاسخ وکلای مدافع ، بیادبانه بهمهی آنان بخصوص بشخص من کلمات توهینآمیزی پرتاب نموده نسبتهایی داد که من ناگزیر شدم در نوبت پاسخگویی خود با دلایلی از پرونده دروغگوییهای او را برخش کشم و تهمتهایش را رو نمایم.
مقصود از این بیانات آنکه :
نخست این محاکمه بآن ترتیب دور از حق و انصاف میباشد و با سیاست و مقتضای وضع کشور نیز سازش ندارد. ایرانیان یا باید بدورهی دیکتاتوری با نظر تصویب و رضا بنگرند و بکلی بکارکنان آن زمان تعرضی ننمایند. و یا رضایت نداده همهی مسببین آن را بمحاکمه بطلبند. اینکه بمسببین دیکتاتوری تعرضی ننمایند و تنها چند تنی را از کارکنان آن زمان بمحاکمه کشند امریست که زبان اعتراض جهانیان را بما باز خواهد داشت.
دوم ، در تدوین پرونده بیعدالتی بسیاری روی داده و چنانکه شرح نمودیم بیکبار از حقایق چشمپوشی شده.
سوم ، دادستان دیوان کشور (آقای جلال عبدُه) گذشته از خطاهایی که در ضمن تدوین پرونده مرتکب گردیده درمیان جریان محاکمه سبکسری و بینزاکتی بسیار از خود نشان داد و گذشته از آنکه جایگاه مهم دادستانی دیوان عالی کیفر تناسبی با چنین جوان هوسباز بیباکی ندارد و صلاح جامعهی قضایی برداشتن او را مقتضی است من در نوبت خود از او شاکی میباشم و از جنابعالی که زمامدار وزارت دادگستری میباشید دادخواهی مینمایم.
«احمد کسروی»
.
🔸 یک نامهی سرگشاده ـ تکهی دو از دو
2) در همان پروندهی شهربانی نامههایی هست که خود فیروزمیرزا بکسان و خویشانش نوشته و در همهی آنها ناله و گلهی بسیاری از بیماری خود کرده. همچنین نامههایی هست که شهربانی محل که مورد بدگمانی دادسرا نیست بیماری او را گزارش داده ، نیز در پرونده منعکس است که مبالغ عمدهای دارو از تهران خریده برایش فرستادهاند ، منعکس است که در تهران پزشک برایش روانه ساختهاند. اینهمه دلایل روشن و قطعی را بازپرس بکلی کنار گزارده و دادستان در کیفرخواست و بیان ادعا مدعی گردیده که بیماری فیروزمیرزا که مأمورین گزارش دادهاند دروغ بوده و این دروغ را ساخته بودهاند تا خودشان او را بکشند. ملاحظه فرمایید که بازپرس و دادستان تا چه اندازه با دلایل و حقایق دشمنی نمودهاند.
3) حسینقلی و عقیلیپور و عباس بختیاری را که گرفته و بپای بازپرس کشیدهاند و آنان حقایق را گفته و از موضوع کشتن اظهار بیاطلاعی نمودهاند ، بازپرس آنان را بزندان مجرد فرستاده و یک ماه سختی و فشار بسیار داده و سپس که دوباره بنزد خود خواسته صریحاً گفته چون سیاست دولت مقتضی است که مختاری از میان برود شما باید بکشتن فیروز و خزعل اعتراف کنید و گذشته از این اجبار و تهدید در جلسهی روز یازدهم آذر نوید دههزار ریال بحسینقلی داده و برای اطمینان او چکی نوشته و فرستاده از بانک رهنی (بگفتهی فرشچی) گرفته آورده و جلو حسینقلی گزارده ولی سپس که اعترافات تلقینی لازمه را گرفته از آن پول تنها هزار ریال داده و بازمانده را خود برداشته است.
ملاحظه فرمایید که اولاً چنین اقرار گرفتن با کدام قانون درست میآید؟!. وآنگاه آن وجه را از کدام اعتبار گرفتهاند؟!.. آن که بوده که برای اثبات کشته شدن خزعل و فیروز دههزار ریال جایزه میداده؟!. این چیزی است که باید وزارت دادگستری کشف کند و راستی آنست که این ، کلید کشف سرچشمهی دسایس خواهد بود.
گذشته از این سه فقره تغافل از حقایق و اعمال دسیسه که در تدوین پرونده بکار رفته و نظایرش بسیار است.
در جریان محاکمه نیز دادستان اولاً با دادن متن کیفرخواست بروزنامهها پیش از آغاز محاکمه یک غوغا و هیاهوی بزرگی آورد. سپس نیز در ضمن بیان ادعا احترام دادگاه را رعایت ننمود و همچون یک ناطق انقلابی که مقصودش شورانیدن مردم باشد از پشت جایگاه دادستان رویش را بمردم گردانیده بخطابهی سراپا تهییجی برخاست و نسبتهای گزافهآمیز بسیاری بمتهمین داد و از توهین و دشنام نیز بازنایستاد و از همه بدتر آن نعرههای عنیف بود که برخلاف حشمت و وقار دادگاه میزد و رویهمرفته مقصودش جز برانگیزانیدن مردم نبود.
گذشته از این نیز در ضمن بیانات دوم خود در پاسخ وکلای مدافع ، بیادبانه بهمهی آنان بخصوص بشخص من کلمات توهینآمیزی پرتاب نموده نسبتهایی داد که من ناگزیر شدم در نوبت پاسخگویی خود با دلایلی از پرونده دروغگوییهای او را برخش کشم و تهمتهایش را رو نمایم.
مقصود از این بیانات آنکه :
نخست این محاکمه بآن ترتیب دور از حق و انصاف میباشد و با سیاست و مقتضای وضع کشور نیز سازش ندارد. ایرانیان یا باید بدورهی دیکتاتوری با نظر تصویب و رضا بنگرند و بکلی بکارکنان آن زمان تعرضی ننمایند. و یا رضایت نداده همهی مسببین آن را بمحاکمه بطلبند. اینکه بمسببین دیکتاتوری تعرضی ننمایند و تنها چند تنی را از کارکنان آن زمان بمحاکمه کشند امریست که زبان اعتراض جهانیان را بما باز خواهد داشت.
دوم ، در تدوین پرونده بیعدالتی بسیاری روی داده و چنانکه شرح نمودیم بیکبار از حقایق چشمپوشی شده.
سوم ، دادستان دیوان کشور (آقای جلال عبدُه) گذشته از خطاهایی که در ضمن تدوین پرونده مرتکب گردیده درمیان جریان محاکمه سبکسری و بینزاکتی بسیار از خود نشان داد و گذشته از آنکه جایگاه مهم دادستانی دیوان عالی کیفر تناسبی با چنین جوان هوسباز بیباکی ندارد و صلاح جامعهی قضایی برداشتن او را مقتضی است من در نوبت خود از او شاکی میباشم و از جنابعالی که زمامدار وزارت دادگستری میباشید دادخواهی مینمایم.
«احمد کسروی»
.
در پیرامون اسلام - گ5.pdf
294.1 KB
🔸 در پیرامون اسلام
🔹 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی
🔅 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔹 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی
🔅 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 باید نیكان جدا گردند (تکهی دو از دو)
یادداشت گردآورنده : در گفتار دیگری پس از شرح كوششهای تودههای درگیر در جنگ دوم جهانی ، چنین نوشته :
...
كنون گفتگو در آنست كه ما نیز باید در اندیشهی آیندهی خود باشیم. ما نیز باید بكوششهایی برخیزیم. كنون كه چنین هنگامهای در جهان پدید آمده و ما هم زیان آن را میكشیم باری یک نتیجهای برای خود بدیده گیریم. اینگونه بیپروا نشستن و لگام خود را بدست حوادث دادن كار خردمندان نیست.
یک چیز بسیار بدی كه من در ایرانیان میبینم چشم دوختن بدست این بیگانه و آن بیگانه میباشد. دستههای انبوهی گرفتار این درد بیدردی شدهاند ، و بیخردانه از فیروزیهای دیگران برای خود سهمی امید میبندند. این بدتر كه هر دستهای به یک سوی دیگری گراییدهاند و چشم بسوی دیگری میدارند.
از این بدتر آنست كه چون كسی را در این راه نادانی با خود همراه نمیبینند با او دشمن میشوند و تهمت میبندند. در نزد این بیخردان آدمی باید یا طرفدار اینسو باشد و یا طرفدار آنسو. اینست چون كسی را همچون خودشان هوادار فلان بیگانه نمییابند میگویند پس هوادار آن سوی دیگر است.
هنگامی این گرفتاری را در زمینهی مذهب داشتیم ، كه همینكه ایراد بخرافههای شیعیگری میگرفتیم میگفتند : «پس شما سنی هستید». هنگامی تهمتْ بابیگری بود كه هر كسی را كه با خود همراه نمییافتند میگفتند : «بابیست» اكنون هم تهمت اینگونه چیزهاست.
ما را باین كسان هیچ سخنی نیست و اینان را بحال خود میگزاریم. روی سخن ما به آزادگان و خردمندانست. به آنانست كه میگوییم : هر تودهای باید خود بكوشد تا بجایی برسد. به آنانست كه میگوییم در این جهان پرآشوب هیچ تودهای را دل بدیگری نخواهد سوخت. هیچ مردمی بخاطر دیگران از منافع خود چشم نخواهد پوشید.
میگوییم : باید بكوشیم و بجایی برسیم ، وگرنه این سالهای سخت نیز خواهد گذشت و این توده همان خواهد بود كه هست.
ما نمیدانیم پایان جنگ چه خواهد بود. این میدانیم كه پایان جنگ هرچه باشد و جهان به هر حالی بیفتد برای یک تودهی پریشان و آلوده جز خواری و درماندگی سرنوشتی نیست.
یک دسته میخواهند تنها باظهار احساسات بس كنند : بنالند و گله كنند ، و چون از این دسته رنجیدهاند دل بدستهی دیگری بندند ، و هواداری تندی از آنان نمایند. معنی «میهنپرستی» همین را شناختهاند و این بدتر كه میخواهند هر روزنامهای نیز پیروی از رفتار آنان كند.
یک دستهی دیگری خود را باین یا بآن [به انگلیس ، به روس ، به آلمان و ...] بستهاند و گرایش آشكاری از خود نشان میدهند و كوششهایی بكار میبرند.
اینها همه از درماندگیست ، همه از ضعف نفس است. یک دستهی باخرد این میداند كه تنها از اظهار احساسات هیچ نتیجهای نتواند بود. چهل سالست این احساسات اظهار میشود و این نالهها و گلهها درمیانست. آیا تاكنون چه سودی داشته كه پس از این داشته باشد؟!.. این میدانند كه ما باید خود بكوشیم و برای خود بكوشیم. از گرایش بدیگران جز زیان نخواهیم دید.
اگر كسانی براستی علاقه بكشور دارند و آرزومند كوشش در راه آن میباشند یک راه بیشتر بروی آنان باز نیست ، و آن اینكه خود دست بهم دهند و آلودگیهای توده را بدیده گیرند و بچارهی آنها كوشند. اینست راه و جز این نیست.
چنانكه گفتهایم ما پرچم را برای همین بنیاد نهادهایم. برای همین بنیاد نهادهایم كه اكنون كه این هنگامه در جهان برخاسته و تودهها در راه زندگانی سختترین نبرد را میكنند ، در ایران نیز مردان باخرد و غیرتمندی دست بهم دهند و یک راهی را پیش گیرند و بكوششهایی پردازند.
چنانكه در عنوان گفتار شرح دادهایم تا جنگ درمیانست ما سالهای سختی را خواهیم گذرانید و چون جنگ بپایان رسد سختیهای دیگری پیش خواهد آمد. اینست باید به آمادگیهایی كوشید و هیچگاه منتظر حوادث ننشست.
(پرچم روزانه شمارهی 17 شنبه 25 بهمن ماه 1320)
.
🔸 باید نیكان جدا گردند (تکهی دو از دو)
یادداشت گردآورنده : در گفتار دیگری پس از شرح كوششهای تودههای درگیر در جنگ دوم جهانی ، چنین نوشته :
...
كنون گفتگو در آنست كه ما نیز باید در اندیشهی آیندهی خود باشیم. ما نیز باید بكوششهایی برخیزیم. كنون كه چنین هنگامهای در جهان پدید آمده و ما هم زیان آن را میكشیم باری یک نتیجهای برای خود بدیده گیریم. اینگونه بیپروا نشستن و لگام خود را بدست حوادث دادن كار خردمندان نیست.
یک چیز بسیار بدی كه من در ایرانیان میبینم چشم دوختن بدست این بیگانه و آن بیگانه میباشد. دستههای انبوهی گرفتار این درد بیدردی شدهاند ، و بیخردانه از فیروزیهای دیگران برای خود سهمی امید میبندند. این بدتر كه هر دستهای به یک سوی دیگری گراییدهاند و چشم بسوی دیگری میدارند.
از این بدتر آنست كه چون كسی را در این راه نادانی با خود همراه نمیبینند با او دشمن میشوند و تهمت میبندند. در نزد این بیخردان آدمی باید یا طرفدار اینسو باشد و یا طرفدار آنسو. اینست چون كسی را همچون خودشان هوادار فلان بیگانه نمییابند میگویند پس هوادار آن سوی دیگر است.
هنگامی این گرفتاری را در زمینهی مذهب داشتیم ، كه همینكه ایراد بخرافههای شیعیگری میگرفتیم میگفتند : «پس شما سنی هستید». هنگامی تهمتْ بابیگری بود كه هر كسی را كه با خود همراه نمییافتند میگفتند : «بابیست» اكنون هم تهمت اینگونه چیزهاست.
ما را باین كسان هیچ سخنی نیست و اینان را بحال خود میگزاریم. روی سخن ما به آزادگان و خردمندانست. به آنانست كه میگوییم : هر تودهای باید خود بكوشد تا بجایی برسد. به آنانست كه میگوییم در این جهان پرآشوب هیچ تودهای را دل بدیگری نخواهد سوخت. هیچ مردمی بخاطر دیگران از منافع خود چشم نخواهد پوشید.
میگوییم : باید بكوشیم و بجایی برسیم ، وگرنه این سالهای سخت نیز خواهد گذشت و این توده همان خواهد بود كه هست.
ما نمیدانیم پایان جنگ چه خواهد بود. این میدانیم كه پایان جنگ هرچه باشد و جهان به هر حالی بیفتد برای یک تودهی پریشان و آلوده جز خواری و درماندگی سرنوشتی نیست.
یک دسته میخواهند تنها باظهار احساسات بس كنند : بنالند و گله كنند ، و چون از این دسته رنجیدهاند دل بدستهی دیگری بندند ، و هواداری تندی از آنان نمایند. معنی «میهنپرستی» همین را شناختهاند و این بدتر كه میخواهند هر روزنامهای نیز پیروی از رفتار آنان كند.
یک دستهی دیگری خود را باین یا بآن [به انگلیس ، به روس ، به آلمان و ...] بستهاند و گرایش آشكاری از خود نشان میدهند و كوششهایی بكار میبرند.
اینها همه از درماندگیست ، همه از ضعف نفس است. یک دستهی باخرد این میداند كه تنها از اظهار احساسات هیچ نتیجهای نتواند بود. چهل سالست این احساسات اظهار میشود و این نالهها و گلهها درمیانست. آیا تاكنون چه سودی داشته كه پس از این داشته باشد؟!.. این میدانند كه ما باید خود بكوشیم و برای خود بكوشیم. از گرایش بدیگران جز زیان نخواهیم دید.
اگر كسانی براستی علاقه بكشور دارند و آرزومند كوشش در راه آن میباشند یک راه بیشتر بروی آنان باز نیست ، و آن اینكه خود دست بهم دهند و آلودگیهای توده را بدیده گیرند و بچارهی آنها كوشند. اینست راه و جز این نیست.
چنانكه گفتهایم ما پرچم را برای همین بنیاد نهادهایم. برای همین بنیاد نهادهایم كه اكنون كه این هنگامه در جهان برخاسته و تودهها در راه زندگانی سختترین نبرد را میكنند ، در ایران نیز مردان باخرد و غیرتمندی دست بهم دهند و یک راهی را پیش گیرند و بكوششهایی پردازند.
چنانكه در عنوان گفتار شرح دادهایم تا جنگ درمیانست ما سالهای سختی را خواهیم گذرانید و چون جنگ بپایان رسد سختیهای دیگری پیش خواهد آمد. اینست باید به آمادگیهایی كوشید و هیچگاه منتظر حوادث ننشست.
(پرچم روزانه شمارهی 17 شنبه 25 بهمن ماه 1320)
.