🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی چهارم
کوتاهسخن : میبایست سالها در این راه بکوشیم تا دین را دوباره برپا گردانیم و این کوششیست که هنوز در آن میباشیم.
اینست تاریخچهی کارهای ما. چنانکه گفتیم ما دنبالهی اسلام را گرفتهایم و همان خواستهای آن را پیش میبریم. این جداییها که پدیدار است در رویهی کار (یا بهتر گویم در راه دین) است. در بنیاد هیچ جدایی نیست و نبایستی باشد. دوباره میگویم : ما با اسلام همان رفتار را کردهایم که اسلام با «حَنَفیت» (یا تَحَنُّف) داشته است ، کسانی که از مسلمانان با ما دشمنی مینمایند آنانند که از خود اسلام بیکبار دورند و در گمراهیهای خود چندان فرورفتهاند که از آمیغهای اسلامی بیکبار بیبهره میباشند ، و یا آنکه از این زمینه و این سخنان ناآگاهند و خواستی را که از دین درمیانست نمیشناسند.
اینان نمیدانند که دین خود خواستی نیست بلکه برای رستگاری جهانیانست. اینست دینی که نتوانست مردمان را برستگاری رساند و از گمراهیها بازدارد از میان رفته بشمار است و دیگر آن را ارجی نیست. از آنسوی راه دیگری که برای رستگاری باز میشود همان ارج را خواهد داشت و جای گله و دشمنی نخواهد بود.
در روزهایی که ما سخن از اسلام و آمیغهای آن میراندیم و گوهر آن دین را بازمینمودیم و دیدهها را بسوی آن میکشانیدیم پنداشته میشد که کوششهای ما جز در زمینهی زنده گردانیدن اسلام نخست (با همان راهی که میداشته) نخواهد بود. این گمانی بود که گذشته از بیگانگان خود یاران ما میداشتند زیرا تا آن روز این داستان که «هر دینی یک بنیادی دارد و یک راهی» روشن نمیبود و از اینکه «زندگانی در پیشرفتست و دین باید پروای آن پیشرفت کند» آگاهی کمی درمیان میبود. ما همیشه مینوشتیم : «دین نه چیزیست که کهن و نو گردد. همان دین کهنست و باید راه را از سر گرفت» ولی معنای این سخن در آن روز دانسته نمیبود تا امروز پس از سالها دانسته گردیده و کاری که میبایست شود بانجام رسیده است.
بسیار شگفتست که مسلمانان ـ یا بهتر گویم : شیعیان و صوفیان و علیاللهیان و شیخیان و کریمخانیان و آقاخانیان ـ بنام هواداری از اسلام با ما دشمنی مینمایند و از اینکه ما بکوششهای خود نام «پاکدینی» گزاردهایم و یا برخی چیزها را دیگر گردانیدهایم بهایهوی میپردازند. بسیار شگفتست که خود آنان که بنیاد دین را بیکباره بهم زده و همهی خواستهای دین را از میان بردهاند در کار خود جای ایراد نمیبینند ، بما که بنیاد دین را زنده گردانیده و استوارترین پایهها را برای آن گزاردهایم خرده میگیرند. آری بسیار شگفتست که گروهی که باسلام بدترین دشمنی را کرده و چند رشته گمراهیهای بسیار پست را جانشین آن دین گردانیدهاند خود را بآن دین میبندند و با ما از راه زباندرازی میآیند.
در اینجا سخن پایان مییابد و بار دیگر مینویسم : پاکدینی جانشین اسلام است ، دنبالهی آنست. در گوهر و بنیاد جدایی درمیانه نمیباشد. جدایی در راه و برخی پایهگزاریهاست ، و این بایستی باشد خواست خدا چنین میبوده ، آیین او این میباشد.
.
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی - تکهی چهارم
کوتاهسخن : میبایست سالها در این راه بکوشیم تا دین را دوباره برپا گردانیم و این کوششیست که هنوز در آن میباشیم.
اینست تاریخچهی کارهای ما. چنانکه گفتیم ما دنبالهی اسلام را گرفتهایم و همان خواستهای آن را پیش میبریم. این جداییها که پدیدار است در رویهی کار (یا بهتر گویم در راه دین) است. در بنیاد هیچ جدایی نیست و نبایستی باشد. دوباره میگویم : ما با اسلام همان رفتار را کردهایم که اسلام با «حَنَفیت» (یا تَحَنُّف) داشته است ، کسانی که از مسلمانان با ما دشمنی مینمایند آنانند که از خود اسلام بیکبار دورند و در گمراهیهای خود چندان فرورفتهاند که از آمیغهای اسلامی بیکبار بیبهره میباشند ، و یا آنکه از این زمینه و این سخنان ناآگاهند و خواستی را که از دین درمیانست نمیشناسند.
اینان نمیدانند که دین خود خواستی نیست بلکه برای رستگاری جهانیانست. اینست دینی که نتوانست مردمان را برستگاری رساند و از گمراهیها بازدارد از میان رفته بشمار است و دیگر آن را ارجی نیست. از آنسوی راه دیگری که برای رستگاری باز میشود همان ارج را خواهد داشت و جای گله و دشمنی نخواهد بود.
در روزهایی که ما سخن از اسلام و آمیغهای آن میراندیم و گوهر آن دین را بازمینمودیم و دیدهها را بسوی آن میکشانیدیم پنداشته میشد که کوششهای ما جز در زمینهی زنده گردانیدن اسلام نخست (با همان راهی که میداشته) نخواهد بود. این گمانی بود که گذشته از بیگانگان خود یاران ما میداشتند زیرا تا آن روز این داستان که «هر دینی یک بنیادی دارد و یک راهی» روشن نمیبود و از اینکه «زندگانی در پیشرفتست و دین باید پروای آن پیشرفت کند» آگاهی کمی درمیان میبود. ما همیشه مینوشتیم : «دین نه چیزیست که کهن و نو گردد. همان دین کهنست و باید راه را از سر گرفت» ولی معنای این سخن در آن روز دانسته نمیبود تا امروز پس از سالها دانسته گردیده و کاری که میبایست شود بانجام رسیده است.
بسیار شگفتست که مسلمانان ـ یا بهتر گویم : شیعیان و صوفیان و علیاللهیان و شیخیان و کریمخانیان و آقاخانیان ـ بنام هواداری از اسلام با ما دشمنی مینمایند و از اینکه ما بکوششهای خود نام «پاکدینی» گزاردهایم و یا برخی چیزها را دیگر گردانیدهایم بهایهوی میپردازند. بسیار شگفتست که خود آنان که بنیاد دین را بیکباره بهم زده و همهی خواستهای دین را از میان بردهاند در کار خود جای ایراد نمیبینند ، بما که بنیاد دین را زنده گردانیده و استوارترین پایهها را برای آن گزاردهایم خرده میگیرند. آری بسیار شگفتست که گروهی که باسلام بدترین دشمنی را کرده و چند رشته گمراهیهای بسیار پست را جانشین آن دین گردانیدهاند خود را بآن دین میبندند و با ما از راه زباندرازی میآیند.
در اینجا سخن پایان مییابد و بار دیگر مینویسم : پاکدینی جانشین اسلام است ، دنبالهی آنست. در گوهر و بنیاد جدایی درمیانه نمیباشد. جدایی در راه و برخی پایهگزاریهاست ، و این بایستی باشد خواست خدا چنین میبوده ، آیین او این میباشد.
.
✴️ گواهی پاکدلانه
از نامهی دکتر شاهی
من آن کتاب[شیعیگری] را نخستین بار که خواندم ـ از کتابخانهی شادروان آقاجان (پدرم) برداشته بودم ـ روراست ، بدم آمد! از یکسو ، باورهای پایدار شیعی داشتم و آنچه در این کتاب خواندم ، همهی آن باورها را به چالش کشید. از سوی دیگر ، از آغاز تا پایان کتاب ، حتی یک سخن ندیدم که غیرمنطقی یا بیپا یا نفهمیدنی باشد. سخت برآشفتم و کوشیدم زمین و آسمان را بهم چسبانده ، در کتاب یک غلط یا لغزش تاریخی و ..غیره بیابم تا آن را تخطئه کرده ، کناری نهاده ، باورهایم را «نجات دهم»!
خواننده پروا کند! من با کسی روی در روی نبودم که فرضاً با جر و بحث یا سفسطه یا قلدری ، ... یا از هر راه دیگر ، او را «شکست» دهم و ته دلم شاد و خشنود از این پیروزی بشوم (مانند بحثهای اوایل انقلاب در دانشگاه و روبروی دانشگاه که در آن سالهای شوم ۱۳۵۸/۵۹/۶۰ مد بود).
نویسندهی کتاب ، کسروی ، دههها بود که در زیر خاک خفته بود! و با اینهمه ، تو گفتی این مرد روبروی من نشسته و به من ، به خرد من و به وجدان من ، سیخونک میزند!
اندازهی آشفتگی و آزردگی و سردرگمی مرا فقط خدا میداند.
باری ، این شد که کتاب را دوباره خواندم. سه باره خواندم. رفتم و برخی از «فاکت»هایی را که کسروی آورده بود ، از رفرانسهای دیگر پژوهیدم (همچنانکه در بالا خَستُویدم ، بامید یافتن یک غلط ، یک لغزش ، یک چیزی که به من مجوز خردمندانهای بدهد تا کتاب را به زبالهدان بیندازم).
دیدم حتی یک سخن نیست که در کتاب آمده باشد و ناراست باشد! حتی یک سخن!!
در آن روزها من عادت به خواندن پیشگفتار (مقدمه) کتابها را نداشتم ؛ یکراست میرفتم بر سر خواندن متن اصلی! حتی ، گهگاه ، با تندخوانی کتاب را «سبکوسنگین» کرده ، باصطلاح محک میزدم تا چنانچه کتابی بیارج باشد ، وقت خود را نابود نساخته ، کنارش بنهم و بروم سراغ کتابی دیگر. با «شیعیگری» نیز در آغاز همین رفتار را داشتم و البته اینک بر خواننده آشکارست که آن «محک زدن»های من به چندین و چند بار خواندن کتاب «شیعیگری» انجامید.
تنها پس از بار چهارم یا پنجم خواندن کتاب ، هنگامی که دیگر سپر انداخته و بیش یا کم ، پذیرفته بودم که شیعیگری یک کیش بیپاست که صرفاً هودهی سیاست بازیهای یک مشت عرب در شبه جزیرهی عربستان بوده و بس ، ...تازه در این گاه بود که کنجکاو شدم بدانم کسروی در پیشگفتار کتاب «شیعیگری» چه نوشته؟ رفتم به سراغ پیشگفتار و خواندم و خواندم تا رسیدم به اینجا که آن یگانهمرد میگوید :
«چون بارها دیده شده کسانی که کتابهای ما را میخوانند چون با سخنانی نشنیده رویارو میگردند ، در بار یكم دلآزرده میشوند و بآسانی آنها را نمیتوانند پذیرفت ، و از آنجا که هر گفتهای دلیل استواری همراه میدارد نپذیرفتن نیز نمیتوانند ، و اینست دودل میمانند. این کسان باید به یك بار خواندن بس نكرده کتاب را دو بار و سه بار بخوانند که بیگمان آنچه را که در بار یكم پذیرفتن نتوانستهاند ، در بار دوم و سوم خواهند توانست.
به هر حال ما هیچ سخنی را بیدلیل نگفتهایم و این نمیخواهیم که کسی نافهمیده و باور نكرده سخنی را از ما بپذیرد.
ما چنانكه خواهش کردهایم دوست داریم ...» ، تا پایان پیشگفتار.
بسا خواننده مرا «احساساتی» بخواند اما ، راستش ، همینکه این را خواندم ، مو بر تنم ایستاد. آخر ، این داستان بیکموکاست برای خود من رخ داده بود : در بار اول نپذیرفته ، رنجیده و آشفته شده بودم ، و سپس ، آنچه را در بار اول و دوم نپذیرفته بودم ، در بارهای بعدی پذیرفتم.
دیدم بیآنکه من خود آگاه باشم ، آن یگانهمرد حتی این برخورد خوانندهای چون من ـ متعصب اما در همان حال ، منصف ـ را نیز بدرستی پیشبینی کرده بوده! در شگفت شدم از ژرفای فهم و خرد این مرد!
از آنجا ، بیدرنگ به «حافظ چه میگوید» بازگشتم که در نوجوانی خوانده بودم ، ولیکن «حافظپرستی»ام جلوگیر فهمیدنم شده بود.
سپس ، «در پیرامون ادبیات» را. سپس ، «در پیرامون خرد» را. «در پیرامون روان» را. «تاریخ مشروطه» و «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» را که پیشتر جسته و گریخته خوانده بودم ، از سر گرفتم. «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» را. «شهریاران گمنام» را. «دادگاه» را. «دفاعیات...» را.
هرچه بیشتر از این مرد میخواندم ، تشنگیام به شنیدن سخنانش بیشتر و بیشتر میشد. و آن تشنگی هنوز هم هست!
.
👇
از نامهی دکتر شاهی
من آن کتاب[شیعیگری] را نخستین بار که خواندم ـ از کتابخانهی شادروان آقاجان (پدرم) برداشته بودم ـ روراست ، بدم آمد! از یکسو ، باورهای پایدار شیعی داشتم و آنچه در این کتاب خواندم ، همهی آن باورها را به چالش کشید. از سوی دیگر ، از آغاز تا پایان کتاب ، حتی یک سخن ندیدم که غیرمنطقی یا بیپا یا نفهمیدنی باشد. سخت برآشفتم و کوشیدم زمین و آسمان را بهم چسبانده ، در کتاب یک غلط یا لغزش تاریخی و ..غیره بیابم تا آن را تخطئه کرده ، کناری نهاده ، باورهایم را «نجات دهم»!
خواننده پروا کند! من با کسی روی در روی نبودم که فرضاً با جر و بحث یا سفسطه یا قلدری ، ... یا از هر راه دیگر ، او را «شکست» دهم و ته دلم شاد و خشنود از این پیروزی بشوم (مانند بحثهای اوایل انقلاب در دانشگاه و روبروی دانشگاه که در آن سالهای شوم ۱۳۵۸/۵۹/۶۰ مد بود).
نویسندهی کتاب ، کسروی ، دههها بود که در زیر خاک خفته بود! و با اینهمه ، تو گفتی این مرد روبروی من نشسته و به من ، به خرد من و به وجدان من ، سیخونک میزند!
اندازهی آشفتگی و آزردگی و سردرگمی مرا فقط خدا میداند.
باری ، این شد که کتاب را دوباره خواندم. سه باره خواندم. رفتم و برخی از «فاکت»هایی را که کسروی آورده بود ، از رفرانسهای دیگر پژوهیدم (همچنانکه در بالا خَستُویدم ، بامید یافتن یک غلط ، یک لغزش ، یک چیزی که به من مجوز خردمندانهای بدهد تا کتاب را به زبالهدان بیندازم).
دیدم حتی یک سخن نیست که در کتاب آمده باشد و ناراست باشد! حتی یک سخن!!
در آن روزها من عادت به خواندن پیشگفتار (مقدمه) کتابها را نداشتم ؛ یکراست میرفتم بر سر خواندن متن اصلی! حتی ، گهگاه ، با تندخوانی کتاب را «سبکوسنگین» کرده ، باصطلاح محک میزدم تا چنانچه کتابی بیارج باشد ، وقت خود را نابود نساخته ، کنارش بنهم و بروم سراغ کتابی دیگر. با «شیعیگری» نیز در آغاز همین رفتار را داشتم و البته اینک بر خواننده آشکارست که آن «محک زدن»های من به چندین و چند بار خواندن کتاب «شیعیگری» انجامید.
تنها پس از بار چهارم یا پنجم خواندن کتاب ، هنگامی که دیگر سپر انداخته و بیش یا کم ، پذیرفته بودم که شیعیگری یک کیش بیپاست که صرفاً هودهی سیاست بازیهای یک مشت عرب در شبه جزیرهی عربستان بوده و بس ، ...تازه در این گاه بود که کنجکاو شدم بدانم کسروی در پیشگفتار کتاب «شیعیگری» چه نوشته؟ رفتم به سراغ پیشگفتار و خواندم و خواندم تا رسیدم به اینجا که آن یگانهمرد میگوید :
«چون بارها دیده شده کسانی که کتابهای ما را میخوانند چون با سخنانی نشنیده رویارو میگردند ، در بار یكم دلآزرده میشوند و بآسانی آنها را نمیتوانند پذیرفت ، و از آنجا که هر گفتهای دلیل استواری همراه میدارد نپذیرفتن نیز نمیتوانند ، و اینست دودل میمانند. این کسان باید به یك بار خواندن بس نكرده کتاب را دو بار و سه بار بخوانند که بیگمان آنچه را که در بار یكم پذیرفتن نتوانستهاند ، در بار دوم و سوم خواهند توانست.
به هر حال ما هیچ سخنی را بیدلیل نگفتهایم و این نمیخواهیم که کسی نافهمیده و باور نكرده سخنی را از ما بپذیرد.
ما چنانكه خواهش کردهایم دوست داریم ...» ، تا پایان پیشگفتار.
بسا خواننده مرا «احساساتی» بخواند اما ، راستش ، همینکه این را خواندم ، مو بر تنم ایستاد. آخر ، این داستان بیکموکاست برای خود من رخ داده بود : در بار اول نپذیرفته ، رنجیده و آشفته شده بودم ، و سپس ، آنچه را در بار اول و دوم نپذیرفته بودم ، در بارهای بعدی پذیرفتم.
دیدم بیآنکه من خود آگاه باشم ، آن یگانهمرد حتی این برخورد خوانندهای چون من ـ متعصب اما در همان حال ، منصف ـ را نیز بدرستی پیشبینی کرده بوده! در شگفت شدم از ژرفای فهم و خرد این مرد!
از آنجا ، بیدرنگ به «حافظ چه میگوید» بازگشتم که در نوجوانی خوانده بودم ، ولیکن «حافظپرستی»ام جلوگیر فهمیدنم شده بود.
سپس ، «در پیرامون ادبیات» را. سپس ، «در پیرامون خرد» را. «در پیرامون روان» را. «تاریخ مشروطه» و «تاریخ هجدهسالهی آذربایجان» را که پیشتر جسته و گریخته خوانده بودم ، از سر گرفتم. «تاریخ پانصدسالهی خوزستان» را. «شهریاران گمنام» را. «دادگاه» را. «دفاعیات...» را.
هرچه بیشتر از این مرد میخواندم ، تشنگیام به شنیدن سخنانش بیشتر و بیشتر میشد. و آن تشنگی هنوز هم هست!
.
👇
مینویسم «شنیدن سخنانِ» او ، زیرا که من هر گاه نوشتهای از آن یگانهمرد در دست میگیرم و میخوانم ، تو گویی آن دانشمند دلپاک روبروی من نشسته و همچون پدری مهربان به زوایای تاریک اندیشهی من نور میتاباند.
آنچه من «روشنفکری» میشمرم ، همین است.
این «روشنی» را که دیدهام ، چنان پرنور است ، چنان تابان است ، چنان فروزان است ، که هر «ایسم» و هر «فلسفه» (پنداربافیها!) ، هر شعر یا مقالهی فلان شاعرک یا نویسندهی «مبارز» که دور از خرد باشد ، در پیش چشم من رنگ میبازد.
این گزاف نیست که بگویم : کسروی به من «خردورزی» را یاد داده. بیزاری از «دروغ» را در من بسیار نیرومندتر از پیش کرده ، پرهیز از بافندگی و قلنبه سلنبهنویسی را به من یاد داده ، پرهیز از «بهبه و چهچه گویی» به هر جفنگی که نام شعر بخود گرفت ، را یاد داده ، سر فرو آوردن به هرچه خردمندانه است (بویژه هنگامی که با باورهایم ناسازگارست) و پذیرفتنش ، بیخودپسندی و خیرهسری ، را یاد داده ...
نگفتهام در این نیکیها سرآمد شدهام. اما خدا میداند که در این راه میکوشم.
چکیدهاش کنم :
کسروی «اندیشیدن» را به من آموخته و از آن راه ، به من یک «بینش به هستی» ارمغان داشته. «بینش»ی که پاکدینی نام دارد و من بدان سرافرازم.
آنچه من «روشنفکری» میشمرم ، همین است.
این «روشنی» را که دیدهام ، چنان پرنور است ، چنان تابان است ، چنان فروزان است ، که هر «ایسم» و هر «فلسفه» (پنداربافیها!) ، هر شعر یا مقالهی فلان شاعرک یا نویسندهی «مبارز» که دور از خرد باشد ، در پیش چشم من رنگ میبازد.
این گزاف نیست که بگویم : کسروی به من «خردورزی» را یاد داده. بیزاری از «دروغ» را در من بسیار نیرومندتر از پیش کرده ، پرهیز از بافندگی و قلنبه سلنبهنویسی را به من یاد داده ، پرهیز از «بهبه و چهچه گویی» به هر جفنگی که نام شعر بخود گرفت ، را یاد داده ، سر فرو آوردن به هرچه خردمندانه است (بویژه هنگامی که با باورهایم ناسازگارست) و پذیرفتنش ، بیخودپسندی و خیرهسری ، را یاد داده ...
نگفتهام در این نیکیها سرآمد شدهام. اما خدا میداند که در این راه میکوشم.
چکیدهاش کنم :
کسروی «اندیشیدن» را به من آموخته و از آن راه ، به من یک «بینش به هستی» ارمغان داشته. «بینش»ی که پاکدینی نام دارد و من بدان سرافرازم.
شادروان فیاض از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی این یار اهوازی چنین نوشته است :
آقای فیاض از دبیران دبیرستانهای اهواز است که امسال به تهران آمد و ما او را از نزدیک دیدیم. جنبش پاکدینی در خوزستان که از هر باره مایهی خرسندیست آنچه ما را خرسندتر میگرداند آنست که جنبش راهی بدبیرستانها یافته است و این به یاری خدا نتیجه آن را خواهد داد که ما فرهنگ را که سراپا زیانست از کار انداخته و در پشت سر گزارده بتوانیم جوانان را از زیانهای آن آسوده گردانیم ، و امیدمندیم یاران ما در دیگر شهرها نیز بچنین کوششی خواهند برخاست.
پرچم دربارهی این یار اهوازی چنین نوشته است :
آقای فیاض از دبیران دبیرستانهای اهواز است که امسال به تهران آمد و ما او را از نزدیک دیدیم. جنبش پاکدینی در خوزستان که از هر باره مایهی خرسندیست آنچه ما را خرسندتر میگرداند آنست که جنبش راهی بدبیرستانها یافته است و این به یاری خدا نتیجه آن را خواهد داد که ما فرهنگ را که سراپا زیانست از کار انداخته و در پشت سر گزارده بتوانیم جوانان را از زیانهای آن آسوده گردانیم ، و امیدمندیم یاران ما در دیگر شهرها نیز بچنین کوششی خواهند برخاست.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش یکم)
🔸 یک نامهی سرگشاده ـ تکهی دو از دو
2) در همان پروندهی شهربانی نامههایی هست که خود فیروزمیرزا بکسان و خویشانش نوشته و در همهی آنها ناله و گلهی بسیاری از بیماری خود کرده. همچنین نامههایی هست که شهربانی محل که مورد بدگمانی دادسرا نیست بیماری او را گزارش داده ، نیز در پرونده منعکس است که مبالغ عمدهای دارو از تهران خریده برایش فرستادهاند ، منعکس است که در تهران پزشک برایش روانه ساختهاند. اینهمه دلایل روشن و قطعی را بازپرس بکلی کنار گزارده و دادستان در کیفرخواست و بیان ادعا مدعی گردیده که بیماری فیروزمیرزا که مأمورین گزارش دادهاند دروغ بوده و این دروغ را ساخته بودهاند تا خودشان او را بکشند. ملاحظه فرمایید که بازپرس و دادستان تا چه اندازه با دلایل و حقایق دشمنی نمودهاند.
3) حسینقلی و عقیلیپور و عباس بختیاری را که گرفته و بپای بازپرس کشیدهاند و آنان حقایق را گفته و از موضوع کشتن اظهار بیاطلاعی نمودهاند ، بازپرس آنان را بزندان مجرد فرستاده و یک ماه سختی و فشار بسیار داده و سپس که دوباره بنزد خود خواسته صریحاً گفته چون سیاست دولت مقتضی است که مختاری از میان برود شما باید بکشتن فیروز و خزعل اعتراف کنید و گذشته از این اجبار و تهدید در جلسهی روز یازدهم آذر نوید دههزار ریال بحسینقلی داده و برای اطمینان او چکی نوشته و فرستاده از بانک رهنی (بگفتهی فرشچی) گرفته آورده و جلو حسینقلی گزارده ولی سپس که اعترافات تلقینی لازمه را گرفته از آن پول تنها هزار ریال داده و بازمانده را خود برداشته است.
ملاحظه فرمایید که اولاً چنین اقرار گرفتن با کدام قانون درست میآید؟!. وآنگاه آن وجه را از کدام اعتبار گرفتهاند؟!.. آن که بوده که برای اثبات کشته شدن خزعل و فیروز دههزار ریال جایزه میداده؟!. این چیزی است که باید وزارت دادگستری کشف کند و راستی آنست که این ، کلید کشف سرچشمهی دسایس خواهد بود.
گذشته از این سه فقره تغافل از حقایق و اعمال دسیسه که در تدوین پرونده بکار رفته و نظایرش بسیار است.
در جریان محاکمه نیز دادستان اولاً با دادن متن کیفرخواست بروزنامهها پیش از آغاز محاکمه یک غوغا و هیاهوی بزرگی آورد. سپس نیز در ضمن بیان ادعا احترام دادگاه را رعایت ننمود و همچون یک ناطق انقلابی که مقصودش شورانیدن مردم باشد از پشت جایگاه دادستان رویش را بمردم گردانیده بخطابهی سراپا تهییجی برخاست و نسبتهای گزافهآمیز بسیاری بمتهمین داد و از توهین و دشنام نیز بازنایستاد و از همه بدتر آن نعرههای عنیف بود که برخلاف حشمت و وقار دادگاه میزد و رویهمرفته مقصودش جز برانگیزانیدن مردم نبود.
گذشته از این نیز در ضمن بیانات دوم خود در پاسخ وکلای مدافع ، بیادبانه بهمهی آنان بخصوص بشخص من کلمات توهینآمیزی پرتاب نموده نسبتهایی داد که من ناگزیر شدم در نوبت پاسخگویی خود با دلایلی از پرونده دروغگوییهای او را برخش کشم و تهمتهایش را رو نمایم.
مقصود از این بیانات آنکه :
نخست این محاکمه بآن ترتیب دور از حق و انصاف میباشد و با سیاست و مقتضای وضع کشور نیز سازش ندارد. ایرانیان یا باید بدورهی دیکتاتوری با نظر تصویب و رضا بنگرند و بکلی بکارکنان آن زمان تعرضی ننمایند. و یا رضایت نداده همهی مسببین آن را بمحاکمه بطلبند. اینکه بمسببین دیکتاتوری تعرضی ننمایند و تنها چند تنی را از کارکنان آن زمان بمحاکمه کشند امریست که زبان اعتراض جهانیان را بما باز خواهد داشت.
دوم ، در تدوین پرونده بیعدالتی بسیاری روی داده و چنانکه شرح نمودیم بیکبار از حقایق چشمپوشی شده.
سوم ، دادستان دیوان کشور (آقای جلال عبدُه) گذشته از خطاهایی که در ضمن تدوین پرونده مرتکب گردیده درمیان جریان محاکمه سبکسری و بینزاکتی بسیار از خود نشان داد و گذشته از آنکه جایگاه مهم دادستانی دیوان عالی کیفر تناسبی با چنین جوان هوسباز بیباکی ندارد و صلاح جامعهی قضایی برداشتن او را مقتضی است من در نوبت خود از او شاکی میباشم و از جنابعالی که زمامدار وزارت دادگستری میباشید دادخواهی مینمایم.
«احمد کسروی»
.
🔸 یک نامهی سرگشاده ـ تکهی دو از دو
2) در همان پروندهی شهربانی نامههایی هست که خود فیروزمیرزا بکسان و خویشانش نوشته و در همهی آنها ناله و گلهی بسیاری از بیماری خود کرده. همچنین نامههایی هست که شهربانی محل که مورد بدگمانی دادسرا نیست بیماری او را گزارش داده ، نیز در پرونده منعکس است که مبالغ عمدهای دارو از تهران خریده برایش فرستادهاند ، منعکس است که در تهران پزشک برایش روانه ساختهاند. اینهمه دلایل روشن و قطعی را بازپرس بکلی کنار گزارده و دادستان در کیفرخواست و بیان ادعا مدعی گردیده که بیماری فیروزمیرزا که مأمورین گزارش دادهاند دروغ بوده و این دروغ را ساخته بودهاند تا خودشان او را بکشند. ملاحظه فرمایید که بازپرس و دادستان تا چه اندازه با دلایل و حقایق دشمنی نمودهاند.
3) حسینقلی و عقیلیپور و عباس بختیاری را که گرفته و بپای بازپرس کشیدهاند و آنان حقایق را گفته و از موضوع کشتن اظهار بیاطلاعی نمودهاند ، بازپرس آنان را بزندان مجرد فرستاده و یک ماه سختی و فشار بسیار داده و سپس که دوباره بنزد خود خواسته صریحاً گفته چون سیاست دولت مقتضی است که مختاری از میان برود شما باید بکشتن فیروز و خزعل اعتراف کنید و گذشته از این اجبار و تهدید در جلسهی روز یازدهم آذر نوید دههزار ریال بحسینقلی داده و برای اطمینان او چکی نوشته و فرستاده از بانک رهنی (بگفتهی فرشچی) گرفته آورده و جلو حسینقلی گزارده ولی سپس که اعترافات تلقینی لازمه را گرفته از آن پول تنها هزار ریال داده و بازمانده را خود برداشته است.
ملاحظه فرمایید که اولاً چنین اقرار گرفتن با کدام قانون درست میآید؟!. وآنگاه آن وجه را از کدام اعتبار گرفتهاند؟!.. آن که بوده که برای اثبات کشته شدن خزعل و فیروز دههزار ریال جایزه میداده؟!. این چیزی است که باید وزارت دادگستری کشف کند و راستی آنست که این ، کلید کشف سرچشمهی دسایس خواهد بود.
گذشته از این سه فقره تغافل از حقایق و اعمال دسیسه که در تدوین پرونده بکار رفته و نظایرش بسیار است.
در جریان محاکمه نیز دادستان اولاً با دادن متن کیفرخواست بروزنامهها پیش از آغاز محاکمه یک غوغا و هیاهوی بزرگی آورد. سپس نیز در ضمن بیان ادعا احترام دادگاه را رعایت ننمود و همچون یک ناطق انقلابی که مقصودش شورانیدن مردم باشد از پشت جایگاه دادستان رویش را بمردم گردانیده بخطابهی سراپا تهییجی برخاست و نسبتهای گزافهآمیز بسیاری بمتهمین داد و از توهین و دشنام نیز بازنایستاد و از همه بدتر آن نعرههای عنیف بود که برخلاف حشمت و وقار دادگاه میزد و رویهمرفته مقصودش جز برانگیزانیدن مردم نبود.
گذشته از این نیز در ضمن بیانات دوم خود در پاسخ وکلای مدافع ، بیادبانه بهمهی آنان بخصوص بشخص من کلمات توهینآمیزی پرتاب نموده نسبتهایی داد که من ناگزیر شدم در نوبت پاسخگویی خود با دلایلی از پرونده دروغگوییهای او را برخش کشم و تهمتهایش را رو نمایم.
مقصود از این بیانات آنکه :
نخست این محاکمه بآن ترتیب دور از حق و انصاف میباشد و با سیاست و مقتضای وضع کشور نیز سازش ندارد. ایرانیان یا باید بدورهی دیکتاتوری با نظر تصویب و رضا بنگرند و بکلی بکارکنان آن زمان تعرضی ننمایند. و یا رضایت نداده همهی مسببین آن را بمحاکمه بطلبند. اینکه بمسببین دیکتاتوری تعرضی ننمایند و تنها چند تنی را از کارکنان آن زمان بمحاکمه کشند امریست که زبان اعتراض جهانیان را بما باز خواهد داشت.
دوم ، در تدوین پرونده بیعدالتی بسیاری روی داده و چنانکه شرح نمودیم بیکبار از حقایق چشمپوشی شده.
سوم ، دادستان دیوان کشور (آقای جلال عبدُه) گذشته از خطاهایی که در ضمن تدوین پرونده مرتکب گردیده درمیان جریان محاکمه سبکسری و بینزاکتی بسیار از خود نشان داد و گذشته از آنکه جایگاه مهم دادستانی دیوان عالی کیفر تناسبی با چنین جوان هوسباز بیباکی ندارد و صلاح جامعهی قضایی برداشتن او را مقتضی است من در نوبت خود از او شاکی میباشم و از جنابعالی که زمامدار وزارت دادگستری میباشید دادخواهی مینمایم.
«احمد کسروی»
.
در پیرامون اسلام - گ5.pdf
294.1 KB
🔸 در پیرامون اسلام
🔹 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی
🔅 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔹 گفتار پنجم : اسلام و پاکدینی
🔅 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 باید نیكان جدا گردند (تکهی دو از دو)
یادداشت گردآورنده : در گفتار دیگری پس از شرح كوششهای تودههای درگیر در جنگ دوم جهانی ، چنین نوشته :
...
كنون گفتگو در آنست كه ما نیز باید در اندیشهی آیندهی خود باشیم. ما نیز باید بكوششهایی برخیزیم. كنون كه چنین هنگامهای در جهان پدید آمده و ما هم زیان آن را میكشیم باری یک نتیجهای برای خود بدیده گیریم. اینگونه بیپروا نشستن و لگام خود را بدست حوادث دادن كار خردمندان نیست.
یک چیز بسیار بدی كه من در ایرانیان میبینم چشم دوختن بدست این بیگانه و آن بیگانه میباشد. دستههای انبوهی گرفتار این درد بیدردی شدهاند ، و بیخردانه از فیروزیهای دیگران برای خود سهمی امید میبندند. این بدتر كه هر دستهای به یک سوی دیگری گراییدهاند و چشم بسوی دیگری میدارند.
از این بدتر آنست كه چون كسی را در این راه نادانی با خود همراه نمیبینند با او دشمن میشوند و تهمت میبندند. در نزد این بیخردان آدمی باید یا طرفدار اینسو باشد و یا طرفدار آنسو. اینست چون كسی را همچون خودشان هوادار فلان بیگانه نمییابند میگویند پس هوادار آن سوی دیگر است.
هنگامی این گرفتاری را در زمینهی مذهب داشتیم ، كه همینكه ایراد بخرافههای شیعیگری میگرفتیم میگفتند : «پس شما سنی هستید». هنگامی تهمتْ بابیگری بود كه هر كسی را كه با خود همراه نمییافتند میگفتند : «بابیست» اكنون هم تهمت اینگونه چیزهاست.
ما را باین كسان هیچ سخنی نیست و اینان را بحال خود میگزاریم. روی سخن ما به آزادگان و خردمندانست. به آنانست كه میگوییم : هر تودهای باید خود بكوشد تا بجایی برسد. به آنانست كه میگوییم در این جهان پرآشوب هیچ تودهای را دل بدیگری نخواهد سوخت. هیچ مردمی بخاطر دیگران از منافع خود چشم نخواهد پوشید.
میگوییم : باید بكوشیم و بجایی برسیم ، وگرنه این سالهای سخت نیز خواهد گذشت و این توده همان خواهد بود كه هست.
ما نمیدانیم پایان جنگ چه خواهد بود. این میدانیم كه پایان جنگ هرچه باشد و جهان به هر حالی بیفتد برای یک تودهی پریشان و آلوده جز خواری و درماندگی سرنوشتی نیست.
یک دسته میخواهند تنها باظهار احساسات بس كنند : بنالند و گله كنند ، و چون از این دسته رنجیدهاند دل بدستهی دیگری بندند ، و هواداری تندی از آنان نمایند. معنی «میهنپرستی» همین را شناختهاند و این بدتر كه میخواهند هر روزنامهای نیز پیروی از رفتار آنان كند.
یک دستهی دیگری خود را باین یا بآن [به انگلیس ، به روس ، به آلمان و ...] بستهاند و گرایش آشكاری از خود نشان میدهند و كوششهایی بكار میبرند.
اینها همه از درماندگیست ، همه از ضعف نفس است. یک دستهی باخرد این میداند كه تنها از اظهار احساسات هیچ نتیجهای نتواند بود. چهل سالست این احساسات اظهار میشود و این نالهها و گلهها درمیانست. آیا تاكنون چه سودی داشته كه پس از این داشته باشد؟!.. این میدانند كه ما باید خود بكوشیم و برای خود بكوشیم. از گرایش بدیگران جز زیان نخواهیم دید.
اگر كسانی براستی علاقه بكشور دارند و آرزومند كوشش در راه آن میباشند یک راه بیشتر بروی آنان باز نیست ، و آن اینكه خود دست بهم دهند و آلودگیهای توده را بدیده گیرند و بچارهی آنها كوشند. اینست راه و جز این نیست.
چنانكه گفتهایم ما پرچم را برای همین بنیاد نهادهایم. برای همین بنیاد نهادهایم كه اكنون كه این هنگامه در جهان برخاسته و تودهها در راه زندگانی سختترین نبرد را میكنند ، در ایران نیز مردان باخرد و غیرتمندی دست بهم دهند و یک راهی را پیش گیرند و بكوششهایی پردازند.
چنانكه در عنوان گفتار شرح دادهایم تا جنگ درمیانست ما سالهای سختی را خواهیم گذرانید و چون جنگ بپایان رسد سختیهای دیگری پیش خواهد آمد. اینست باید به آمادگیهایی كوشید و هیچگاه منتظر حوادث ننشست.
(پرچم روزانه شمارهی 17 شنبه 25 بهمن ماه 1320)
.
🔸 باید نیكان جدا گردند (تکهی دو از دو)
یادداشت گردآورنده : در گفتار دیگری پس از شرح كوششهای تودههای درگیر در جنگ دوم جهانی ، چنین نوشته :
...
كنون گفتگو در آنست كه ما نیز باید در اندیشهی آیندهی خود باشیم. ما نیز باید بكوششهایی برخیزیم. كنون كه چنین هنگامهای در جهان پدید آمده و ما هم زیان آن را میكشیم باری یک نتیجهای برای خود بدیده گیریم. اینگونه بیپروا نشستن و لگام خود را بدست حوادث دادن كار خردمندان نیست.
یک چیز بسیار بدی كه من در ایرانیان میبینم چشم دوختن بدست این بیگانه و آن بیگانه میباشد. دستههای انبوهی گرفتار این درد بیدردی شدهاند ، و بیخردانه از فیروزیهای دیگران برای خود سهمی امید میبندند. این بدتر كه هر دستهای به یک سوی دیگری گراییدهاند و چشم بسوی دیگری میدارند.
از این بدتر آنست كه چون كسی را در این راه نادانی با خود همراه نمیبینند با او دشمن میشوند و تهمت میبندند. در نزد این بیخردان آدمی باید یا طرفدار اینسو باشد و یا طرفدار آنسو. اینست چون كسی را همچون خودشان هوادار فلان بیگانه نمییابند میگویند پس هوادار آن سوی دیگر است.
هنگامی این گرفتاری را در زمینهی مذهب داشتیم ، كه همینكه ایراد بخرافههای شیعیگری میگرفتیم میگفتند : «پس شما سنی هستید». هنگامی تهمتْ بابیگری بود كه هر كسی را كه با خود همراه نمییافتند میگفتند : «بابیست» اكنون هم تهمت اینگونه چیزهاست.
ما را باین كسان هیچ سخنی نیست و اینان را بحال خود میگزاریم. روی سخن ما به آزادگان و خردمندانست. به آنانست كه میگوییم : هر تودهای باید خود بكوشد تا بجایی برسد. به آنانست كه میگوییم در این جهان پرآشوب هیچ تودهای را دل بدیگری نخواهد سوخت. هیچ مردمی بخاطر دیگران از منافع خود چشم نخواهد پوشید.
میگوییم : باید بكوشیم و بجایی برسیم ، وگرنه این سالهای سخت نیز خواهد گذشت و این توده همان خواهد بود كه هست.
ما نمیدانیم پایان جنگ چه خواهد بود. این میدانیم كه پایان جنگ هرچه باشد و جهان به هر حالی بیفتد برای یک تودهی پریشان و آلوده جز خواری و درماندگی سرنوشتی نیست.
یک دسته میخواهند تنها باظهار احساسات بس كنند : بنالند و گله كنند ، و چون از این دسته رنجیدهاند دل بدستهی دیگری بندند ، و هواداری تندی از آنان نمایند. معنی «میهنپرستی» همین را شناختهاند و این بدتر كه میخواهند هر روزنامهای نیز پیروی از رفتار آنان كند.
یک دستهی دیگری خود را باین یا بآن [به انگلیس ، به روس ، به آلمان و ...] بستهاند و گرایش آشكاری از خود نشان میدهند و كوششهایی بكار میبرند.
اینها همه از درماندگیست ، همه از ضعف نفس است. یک دستهی باخرد این میداند كه تنها از اظهار احساسات هیچ نتیجهای نتواند بود. چهل سالست این احساسات اظهار میشود و این نالهها و گلهها درمیانست. آیا تاكنون چه سودی داشته كه پس از این داشته باشد؟!.. این میدانند كه ما باید خود بكوشیم و برای خود بكوشیم. از گرایش بدیگران جز زیان نخواهیم دید.
اگر كسانی براستی علاقه بكشور دارند و آرزومند كوشش در راه آن میباشند یک راه بیشتر بروی آنان باز نیست ، و آن اینكه خود دست بهم دهند و آلودگیهای توده را بدیده گیرند و بچارهی آنها كوشند. اینست راه و جز این نیست.
چنانكه گفتهایم ما پرچم را برای همین بنیاد نهادهایم. برای همین بنیاد نهادهایم كه اكنون كه این هنگامه در جهان برخاسته و تودهها در راه زندگانی سختترین نبرد را میكنند ، در ایران نیز مردان باخرد و غیرتمندی دست بهم دهند و یک راهی را پیش گیرند و بكوششهایی پردازند.
چنانكه در عنوان گفتار شرح دادهایم تا جنگ درمیانست ما سالهای سختی را خواهیم گذرانید و چون جنگ بپایان رسد سختیهای دیگری پیش خواهد آمد. اینست باید به آمادگیهایی كوشید و هیچگاه منتظر حوادث ننشست.
(پرچم روزانه شمارهی 17 شنبه 25 بهمن ماه 1320)
.
🔶 پرسش و پاسخ
🔸 دربارهی اين كتاب
درپی پیشامدهای شهریور 1320 بند استبداد شکست و فرصتی بدست آمد که روزنامههای فراوانی در کشور سر برآورند. هواداران مهنامهی پيمان یا یاران کسروی هم دست بكار شده و «باهَمادِ آزادگان» را بنياد گزارده روزنامهاي بنام پرچم را زبان آن گردانيدند. اكنون پرچم ميتوانست روزانه با انبوه خوانندگان سراسر كشور در ارتباط باشد و اين فرصت ارزشمندي بود.
هنوز ديري نگذشته ، نوشتههاي كسروي جنبشي در توده براه انداخته و چندان مؤثر گرديد كه دشمنان او را به هراس انداخته به تكاپوی سختی واداشت. كساني كه مقامها و ماهانههاي گزافشان به بهای پایمال کردن سود توده بدست آمده بود و هم آنهایی که از نوشتههای کسروی مانند بهائیگری ، صوفیگری و شیعیگری بازار دغلکاریشان رو به کسادی نهاده بود دست بهم دادند تا جلو اين سيل خروشان را بگيرند. سيلي كه دور نبود ايشان را بيكبار از پولها و بهرهمنديهاي فراوان بيبهره گرداند.
شتاب جنبش چنان بود كه ديده شد در برابر آن ، گروههاي همچشم و بدخواهِ هم نیز همدست شده و همگي يك خواست را پيش ميبرند : از اشرار و بازاريِ انباردار(محتکر) و ملا و بهائي و صوفي و مجتهد و روزنامهنويسِ جيرهخوار و بازرس مطبوعات بيگانه (1) و رئيس حكومت نظامي و شهرباني گرفته تا رئيس مجلس و استاندار و وزير و نخستوزير و شاه همگي در يك جبهه و در برابر پاكدينان ميايستند. (2)
بازداشت كسروي و يارانش در يكم ديماه ۱۳۲۱ بدست حکومت نظامی كه دسيسهاي براي بزندان انداختن و آسيب زدن بايشان بود ، بازداشت پرچم نيمهماهه در مهرماه ۱۳۲۲ ، بازداشت كتاب «شيعيگري (داوری)» در همان سال ، براه انداختنِ ملایان وحشيگريهای ننگینی را بر سر یاران کسروی (نخست در تبريز و مراغه و مياندوآب و سپس در شهرهاي ديگر) ، بازداشت پرچم هفتگي در ارديبهشت ۱۳۲۳ ، محروم گردانيدن كسروي از وكالت ، پروندهسازيهاي دادگستري و وزارت فرهنگ و بازداشت ۱۳ كتاب او ، جلوگيري از پُست كتابها و نشريات پاكدينان ، فشار آوردن به ياران كسروي در ادارهها و زيستگاههاشان ، همه نقشههايي برای جلوگیری از آن جنبش پرشتاب بود.
چون اينها هيچ يك چرخ جنبش پاكديني را از چرخش بازنداشت ، جلوگيري از آن در ۱۳۲۴ رويهی خائنانهاي بخود گرفت :
در هشتم ارديبهشت آن سال طلبهاي بنام ساختگي نواب صفوي كه دير زماني از استادان زبردستي در عراق درس آدمكشي را آموخته و آمادهی انجام مأموريت خود گرديده بود در خياباني در تهران بهمراه يك تن از دوستان و ده تني از همدستان و عاميان نافهم آن كوي با تپانچه و كارد و سنگ بسر كسروي و دو همراه او ميريزند. داستان اين ترور گروهي ، خيانتها و پروندهسازيهاي شهرباني ، رها گرديدن نواب از زندان ولی زنداني شدن همراهان كسروي ، همدستي ملايان كوچك و بزرگ تهران با شهرباني و برخي كاركنان دولت و اعلام پشتيباني علني از نواب ، خود داستان جداییست که در نوشتارهایی که دربارهی چگونگی کشته شدن کسروی نوشته شده آمده است. (3)
در تهران غوغايي برپا ميگردد و ماشينهاي دروغسازي بكار ميافتند. روزنامههاي آزاديخواه از سويي و مزدوران از سوي ديگر مينويسند.
كسروي با نُه زخم كارد و دو گلولهی تپانچه جان بدر بُرد و با همان گرمای پیش به کوششهایش ادامه داد. فشارها بر جنبش پاكديني و جلوگيري از آن نه تنها تا پايان آن سال كه سرانجام كسروي و منشيِ همراهش را در كاخ دادگستري با گلوله كشته و با كارد قصابي ميكنند و نه تنها تا برافتادن محمدرضاشاه در ۱۳۵۷ بلكه تا امروز ادامه دارد ... (4)
پرسش و پاسخهاي اين كتاب مربوط به روزهاي پس از پيشامد ارديبهشت ۱۳۲۴ است.
کوشاد تلگرام
اردیبهشت 1400
پابرگیها :
1ـ ممیز مطبوعات ایران در زمان اشغال ایران : میس اَن لمبتُن.
2ـ برای شناخت اینان و آگاهی از بدخواهیهاشان که با داشتن دشمنی و همچشمی با یکدیگر در برابر آزادگان همدست شده بودند ، کتابهای «دادگاه» و «دولت بما پاسخ دهد» خوانده شود.
3ـ از جملهی اینها کتاب «چرا کسروی را کشتند؟» که «کوشاد تلگرام» آماده و پراکنده گردانیده.
4ـ نك. ناصر پاكدامن ، قتل كسروي و پيشگفتار كتاب «انكيزيسيون در ايران» و همچنین کتاب «چرا کسروی را کشتند؟» از پراکنشهای کوشاد تلگرام.
.
🔸 دربارهی اين كتاب
درپی پیشامدهای شهریور 1320 بند استبداد شکست و فرصتی بدست آمد که روزنامههای فراوانی در کشور سر برآورند. هواداران مهنامهی پيمان یا یاران کسروی هم دست بكار شده و «باهَمادِ آزادگان» را بنياد گزارده روزنامهاي بنام پرچم را زبان آن گردانيدند. اكنون پرچم ميتوانست روزانه با انبوه خوانندگان سراسر كشور در ارتباط باشد و اين فرصت ارزشمندي بود.
هنوز ديري نگذشته ، نوشتههاي كسروي جنبشي در توده براه انداخته و چندان مؤثر گرديد كه دشمنان او را به هراس انداخته به تكاپوی سختی واداشت. كساني كه مقامها و ماهانههاي گزافشان به بهای پایمال کردن سود توده بدست آمده بود و هم آنهایی که از نوشتههای کسروی مانند بهائیگری ، صوفیگری و شیعیگری بازار دغلکاریشان رو به کسادی نهاده بود دست بهم دادند تا جلو اين سيل خروشان را بگيرند. سيلي كه دور نبود ايشان را بيكبار از پولها و بهرهمنديهاي فراوان بيبهره گرداند.
شتاب جنبش چنان بود كه ديده شد در برابر آن ، گروههاي همچشم و بدخواهِ هم نیز همدست شده و همگي يك خواست را پيش ميبرند : از اشرار و بازاريِ انباردار(محتکر) و ملا و بهائي و صوفي و مجتهد و روزنامهنويسِ جيرهخوار و بازرس مطبوعات بيگانه (1) و رئيس حكومت نظامي و شهرباني گرفته تا رئيس مجلس و استاندار و وزير و نخستوزير و شاه همگي در يك جبهه و در برابر پاكدينان ميايستند. (2)
بازداشت كسروي و يارانش در يكم ديماه ۱۳۲۱ بدست حکومت نظامی كه دسيسهاي براي بزندان انداختن و آسيب زدن بايشان بود ، بازداشت پرچم نيمهماهه در مهرماه ۱۳۲۲ ، بازداشت كتاب «شيعيگري (داوری)» در همان سال ، براه انداختنِ ملایان وحشيگريهای ننگینی را بر سر یاران کسروی (نخست در تبريز و مراغه و مياندوآب و سپس در شهرهاي ديگر) ، بازداشت پرچم هفتگي در ارديبهشت ۱۳۲۳ ، محروم گردانيدن كسروي از وكالت ، پروندهسازيهاي دادگستري و وزارت فرهنگ و بازداشت ۱۳ كتاب او ، جلوگيري از پُست كتابها و نشريات پاكدينان ، فشار آوردن به ياران كسروي در ادارهها و زيستگاههاشان ، همه نقشههايي برای جلوگیری از آن جنبش پرشتاب بود.
چون اينها هيچ يك چرخ جنبش پاكديني را از چرخش بازنداشت ، جلوگيري از آن در ۱۳۲۴ رويهی خائنانهاي بخود گرفت :
در هشتم ارديبهشت آن سال طلبهاي بنام ساختگي نواب صفوي كه دير زماني از استادان زبردستي در عراق درس آدمكشي را آموخته و آمادهی انجام مأموريت خود گرديده بود در خياباني در تهران بهمراه يك تن از دوستان و ده تني از همدستان و عاميان نافهم آن كوي با تپانچه و كارد و سنگ بسر كسروي و دو همراه او ميريزند. داستان اين ترور گروهي ، خيانتها و پروندهسازيهاي شهرباني ، رها گرديدن نواب از زندان ولی زنداني شدن همراهان كسروي ، همدستي ملايان كوچك و بزرگ تهران با شهرباني و برخي كاركنان دولت و اعلام پشتيباني علني از نواب ، خود داستان جداییست که در نوشتارهایی که دربارهی چگونگی کشته شدن کسروی نوشته شده آمده است. (3)
در تهران غوغايي برپا ميگردد و ماشينهاي دروغسازي بكار ميافتند. روزنامههاي آزاديخواه از سويي و مزدوران از سوي ديگر مينويسند.
كسروي با نُه زخم كارد و دو گلولهی تپانچه جان بدر بُرد و با همان گرمای پیش به کوششهایش ادامه داد. فشارها بر جنبش پاكديني و جلوگيري از آن نه تنها تا پايان آن سال كه سرانجام كسروي و منشيِ همراهش را در كاخ دادگستري با گلوله كشته و با كارد قصابي ميكنند و نه تنها تا برافتادن محمدرضاشاه در ۱۳۵۷ بلكه تا امروز ادامه دارد ... (4)
پرسش و پاسخهاي اين كتاب مربوط به روزهاي پس از پيشامد ارديبهشت ۱۳۲۴ است.
کوشاد تلگرام
اردیبهشت 1400
پابرگیها :
1ـ ممیز مطبوعات ایران در زمان اشغال ایران : میس اَن لمبتُن.
2ـ برای شناخت اینان و آگاهی از بدخواهیهاشان که با داشتن دشمنی و همچشمی با یکدیگر در برابر آزادگان همدست شده بودند ، کتابهای «دادگاه» و «دولت بما پاسخ دهد» خوانده شود.
3ـ از جملهی اینها کتاب «چرا کسروی را کشتند؟» که «کوشاد تلگرام» آماده و پراکنده گردانیده.
4ـ نك. ناصر پاكدامن ، قتل كسروي و پيشگفتار كتاب «انكيزيسيون در ايران» و همچنین کتاب «چرا کسروی را کشتند؟» از پراکنشهای کوشاد تلگرام.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش یکم)
🔸 2ـ بدخواهیهای بیمعنی
بدخواهان ما که نه آن دل پاک میدارند که بیایند و با ما همدست گردند و نه آن توانایی که از روبرو درآیند و بگفتههای ما پاسخی دهند ، همیشه درپی فرصت میباشند که دستاویزی پیدا کنند و بزباندرازی پردازند ، و بتازگی چون در روزنامهها محاکمهی پزشک مجاز احمدی را که متهم بکشتن سردار اسعد است نوشته و آقای کسروی را وکیل مدافع او نشان دادهاند همین را عنوانی ساختهاند و بدنهادانه سخنانی میگویند. از همینجا اندازهی بدبختی این توده و بدنهادی دشمنان ما نیک پیداست. زیرا :
1ـ در این سی و اند سال که قانونهای عدلیه در ایران روانست اینان هنوز ندانستهاند که متهمی تا در دادگاه محکوم نشده نباید او را مجرم شناخت و چهبسا که اتهام بیپا درآید و یا متهم را عذر قانونی در دست باشد. ببینید تا چه اندازه بیچاره و سستنهادند که همانکه اتهامی را در روزنامه نوشتند و هو کردند انبوه مردم آن را ثابت شده میشمارند و در پیرامون آنْ سَهِشها [=احساسات] از خود مینمایند. یکی نمیپرسد : اگر چنینست دیگر چه نیازی بدادگاه و محاکمه میباشد؟!.
2ـ در این سی و اند سال آن را ندانستهاند که متهمی اگرچه گناهش نیز مسلم باشد (مثلاً کسی را درمیان صدها کسان بکشد) باز باید او را بمحاکمه کشید و برایش وکیل برگزید. زیرا گذشته از خود جرم باید در انگیزههای آن گفتگو شود و باید حال متهم در هنگام جرم دانسته گردد.
3ـ در این سی و اند سال ندانستهاند که برگزیدن وکیل برای متهم نه بپاس او بلکه بپاس قانونست ، بپاس عدالت است. ندانستهاند که جرم متهم هرچه بزرگتر باشد باید وکیلِ زیرکتر و بافهمتری برایش برگزید.
4ـ ندانستهاند که پذیرفتن وکالت از یک متهمی دلالت ندارد که وکیل هوادار او میباشد و از اساس جرم دفاع خواهد کرد.
اینها هر یکی نادانی دیگری از این مردم بدبختست. نشان دیگری از آلودگی و تیرهدرونی انبوه توده میباشد. دیگران بمانند ، انبوهی از درسخواندگان چنین نادانیها را از خود نشان میدهند.
اما داستان احمدی ، نخست باید بگوییم که وکیل او آقای محیط است و آقای کسروی برای کمک او برگزیده شده. آنچه در روزنامهها نوشتهاند از روی غرض است. دوم باید بگوییم که چه آقای محیط و چه آقای کسروی هر دو را دیوان جنایی برگزیده است که از روی قانون ناگزیر از پذیرفتن بودهاند. احمدی کسی نیست که پول به وکیل دهد و به هر حال این وکالت اجباری و مجانیست.
دفتر پرچم
.
🔸 2ـ بدخواهیهای بیمعنی
بدخواهان ما که نه آن دل پاک میدارند که بیایند و با ما همدست گردند و نه آن توانایی که از روبرو درآیند و بگفتههای ما پاسخی دهند ، همیشه درپی فرصت میباشند که دستاویزی پیدا کنند و بزباندرازی پردازند ، و بتازگی چون در روزنامهها محاکمهی پزشک مجاز احمدی را که متهم بکشتن سردار اسعد است نوشته و آقای کسروی را وکیل مدافع او نشان دادهاند همین را عنوانی ساختهاند و بدنهادانه سخنانی میگویند. از همینجا اندازهی بدبختی این توده و بدنهادی دشمنان ما نیک پیداست. زیرا :
1ـ در این سی و اند سال که قانونهای عدلیه در ایران روانست اینان هنوز ندانستهاند که متهمی تا در دادگاه محکوم نشده نباید او را مجرم شناخت و چهبسا که اتهام بیپا درآید و یا متهم را عذر قانونی در دست باشد. ببینید تا چه اندازه بیچاره و سستنهادند که همانکه اتهامی را در روزنامه نوشتند و هو کردند انبوه مردم آن را ثابت شده میشمارند و در پیرامون آنْ سَهِشها [=احساسات] از خود مینمایند. یکی نمیپرسد : اگر چنینست دیگر چه نیازی بدادگاه و محاکمه میباشد؟!.
2ـ در این سی و اند سال آن را ندانستهاند که متهمی اگرچه گناهش نیز مسلم باشد (مثلاً کسی را درمیان صدها کسان بکشد) باز باید او را بمحاکمه کشید و برایش وکیل برگزید. زیرا گذشته از خود جرم باید در انگیزههای آن گفتگو شود و باید حال متهم در هنگام جرم دانسته گردد.
3ـ در این سی و اند سال ندانستهاند که برگزیدن وکیل برای متهم نه بپاس او بلکه بپاس قانونست ، بپاس عدالت است. ندانستهاند که جرم متهم هرچه بزرگتر باشد باید وکیلِ زیرکتر و بافهمتری برایش برگزید.
4ـ ندانستهاند که پذیرفتن وکالت از یک متهمی دلالت ندارد که وکیل هوادار او میباشد و از اساس جرم دفاع خواهد کرد.
اینها هر یکی نادانی دیگری از این مردم بدبختست. نشان دیگری از آلودگی و تیرهدرونی انبوه توده میباشد. دیگران بمانند ، انبوهی از درسخواندگان چنین نادانیها را از خود نشان میدهند.
اما داستان احمدی ، نخست باید بگوییم که وکیل او آقای محیط است و آقای کسروی برای کمک او برگزیده شده. آنچه در روزنامهها نوشتهاند از روی غرض است. دوم باید بگوییم که چه آقای محیط و چه آقای کسروی هر دو را دیوان جنایی برگزیده است که از روی قانون ناگزیر از پذیرفتن بودهاند. احمدی کسی نیست که پول به وکیل دهد و به هر حال این وکالت اجباری و مجانیست.
دفتر پرچم
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
K^rvande Kasravi.pdf
16 MB
📚 کاروند کسروی
🖌 احمد کسروی
🔹 گردآورنده : یحیای ذکا
🔅 مجموعهی 78 رساله و گفتار از احمد کسروی
فهرست :
۱ـ مقالههای تاریخی
۲ـ جغرافیای تاریخی
۳ـ زبانشناسی ـ واژهشناسی
۴ـ اخترشناسی ـ گاهشماری
۵ـ مقالههای ادبی
۶ـ گوناگون
🖌 احمد کسروی
🔹 گردآورنده : یحیای ذکا
🔅 مجموعهی 78 رساله و گفتار از احمد کسروی
فهرست :
۱ـ مقالههای تاریخی
۲ـ جغرافیای تاریخی
۳ـ زبانشناسی ـ واژهشناسی
۴ـ اخترشناسی ـ گاهشماری
۵ـ مقالههای ادبی
۶ـ گوناگون
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 چند سخنی با جوانان (تکهی یک از دو)
ما چون در پرچم عكسهای پیشروان مشروطهخواهی را آورده یاد آنان میكنیم ، چنانكه كسانی قدردانی مینمایند و خواستارند كه در پیرامون هر عكس شرح بیشتری نویسیم ، كسان دیگری از آوردن آنها ناخشنودی مینمایند ، و آن را عنوانی برای خردهگیری ساخته چنین میگویند : «اینها گذشته و رفته».
پیداست كه برخی از این خردهگیران مایهی كارشان جز رشك نیست. لیكن ما در این میان به یک حقیقت دیگری پی میبریم. یک احساس دیگری را درمیان تودهی ایران پیدا میكنیم.
یک دسته از جوانان چون زمان خود را بهتر از آغاز مشروطه میشمارند ، و همچنین از نظر دانش و آگاهی خود را والاتر از آن پیشروان میپندارند ، و چون امروز خود را در كوششهایی دربارهی كشور میبینند ، از اینرو خوش نمیدارند كه بگفتگویی از آن پیشروان پرداخته شود. روشنتر گویم : مردان آن زمان و كارهای آنان را كوچک میشمارند. اینست سرچشمهی یک رشته از آن گلهها و خردهگیریها.
اینان چون از راه سادگی آن حس را پیدا كردهاند اینست میخواهیم پاسخی بآنان نویسیم و این پرده را از پیش بینش آنان برداریم.
میگوییم : راست است كه این زمانِ شما با چهل سال پیش فرق دارد. در این چهل سال هم جهان پیش رفته و هم ایران تغییرات بسیاری یافته.
نیز راست است كه شما از حیث دانش و آگاهی به پیشروان مشروطهخواهی برتری دارید. آنان بسیاری بیسواد بودند و دیگران كه سواد داشتند بسیاری از دانستههای شما را نمیدانستند.
لیكن آنان نیز چیزهایی داشتند كه شما امروز ندارید. زیرا آنان باورهاشان استوار و خود یكدل بودند و شما بیشترتان سستباور و دودل میباشید. آنان با یكدیگر متحد و همدست بودند شما پراكنده و از هم جدا میباشید. آنان از آن كوششهای خود به نتیجههایی رسیدند. ولی شما با این حال كه دارید بهیچ نتیجهای نخواهید رسید.
آن پیشروان مشروطه كه ما نامهایشان میبریم بیشترشان معنی درست مشروطه را نمیدانستند و از حكومت ملی (یا سررشتهداری توده) آگاهی نداشتند. همان كسانی كه پیشگام گردیدند جز در جستجوی عدالت نبودند و از مجلس شورا بیش از این منظور نداشتند كه جایی باشد و كارهای كشور در آنجا به شور گزارده گردد. این معنی را كه ما امروز منظور داریم و میخواهیم ، كمتر یكی میشناختند.
لیكن مشروطه را به همان معنای ناقصی كه شناخته بودند از درون دل دوست میداشتند و جز بآن علاقهمند نبودند. از آنسوی در همه جا همگی با یكدیگر همدست بودند و چون به یک كاری برمیخاستند از همهی شهرها آواز بهم میانداختند. در نتیجهی همان استواری عقیده و یكدلی باهم بود كه آن كارهای تاریخی را انجام دادند.
شما كارهای آنها را كوچک میشمارید ، در حالی كه بسیار بزرگ بوده. چون نبوده و ندیدهاید آگاه نیستید. در یک كشوری كه هزارها سال با استبداد بسر داده بود پیشرفت مشروطه بآسانی نتوانستی بود. بویژه با موانع بزرگی كه از رهگذر سیاست خارجه درمیان بود و مشروطهخواهان ناگزیر بودند كه به هر گامی كه برمیدارند رعایت آن موانع را نمایند. تاریخ مشروطه را بخوانید تا بدانید چه رنجهایی كشیدهاند و چه گزندهایی دیدهاند.
.
🔸 چند سخنی با جوانان (تکهی یک از دو)
ما چون در پرچم عكسهای پیشروان مشروطهخواهی را آورده یاد آنان میكنیم ، چنانكه كسانی قدردانی مینمایند و خواستارند كه در پیرامون هر عكس شرح بیشتری نویسیم ، كسان دیگری از آوردن آنها ناخشنودی مینمایند ، و آن را عنوانی برای خردهگیری ساخته چنین میگویند : «اینها گذشته و رفته».
پیداست كه برخی از این خردهگیران مایهی كارشان جز رشك نیست. لیكن ما در این میان به یک حقیقت دیگری پی میبریم. یک احساس دیگری را درمیان تودهی ایران پیدا میكنیم.
یک دسته از جوانان چون زمان خود را بهتر از آغاز مشروطه میشمارند ، و همچنین از نظر دانش و آگاهی خود را والاتر از آن پیشروان میپندارند ، و چون امروز خود را در كوششهایی دربارهی كشور میبینند ، از اینرو خوش نمیدارند كه بگفتگویی از آن پیشروان پرداخته شود. روشنتر گویم : مردان آن زمان و كارهای آنان را كوچک میشمارند. اینست سرچشمهی یک رشته از آن گلهها و خردهگیریها.
اینان چون از راه سادگی آن حس را پیدا كردهاند اینست میخواهیم پاسخی بآنان نویسیم و این پرده را از پیش بینش آنان برداریم.
میگوییم : راست است كه این زمانِ شما با چهل سال پیش فرق دارد. در این چهل سال هم جهان پیش رفته و هم ایران تغییرات بسیاری یافته.
نیز راست است كه شما از حیث دانش و آگاهی به پیشروان مشروطهخواهی برتری دارید. آنان بسیاری بیسواد بودند و دیگران كه سواد داشتند بسیاری از دانستههای شما را نمیدانستند.
لیكن آنان نیز چیزهایی داشتند كه شما امروز ندارید. زیرا آنان باورهاشان استوار و خود یكدل بودند و شما بیشترتان سستباور و دودل میباشید. آنان با یكدیگر متحد و همدست بودند شما پراكنده و از هم جدا میباشید. آنان از آن كوششهای خود به نتیجههایی رسیدند. ولی شما با این حال كه دارید بهیچ نتیجهای نخواهید رسید.
آن پیشروان مشروطه كه ما نامهایشان میبریم بیشترشان معنی درست مشروطه را نمیدانستند و از حكومت ملی (یا سررشتهداری توده) آگاهی نداشتند. همان كسانی كه پیشگام گردیدند جز در جستجوی عدالت نبودند و از مجلس شورا بیش از این منظور نداشتند كه جایی باشد و كارهای كشور در آنجا به شور گزارده گردد. این معنی را كه ما امروز منظور داریم و میخواهیم ، كمتر یكی میشناختند.
لیكن مشروطه را به همان معنای ناقصی كه شناخته بودند از درون دل دوست میداشتند و جز بآن علاقهمند نبودند. از آنسوی در همه جا همگی با یكدیگر همدست بودند و چون به یک كاری برمیخاستند از همهی شهرها آواز بهم میانداختند. در نتیجهی همان استواری عقیده و یكدلی باهم بود كه آن كارهای تاریخی را انجام دادند.
شما كارهای آنها را كوچک میشمارید ، در حالی كه بسیار بزرگ بوده. چون نبوده و ندیدهاید آگاه نیستید. در یک كشوری كه هزارها سال با استبداد بسر داده بود پیشرفت مشروطه بآسانی نتوانستی بود. بویژه با موانع بزرگی كه از رهگذر سیاست خارجه درمیان بود و مشروطهخواهان ناگزیر بودند كه به هر گامی كه برمیدارند رعایت آن موانع را نمایند. تاریخ مشروطه را بخوانید تا بدانید چه رنجهایی كشیدهاند و چه گزندهایی دیدهاند.
.
🔶 کتاب پرسش و پاسخ ـ رشتهی یکم
🔸 تکهی 1
در روزهاییکه از بیمارستان بیرون آمده در خانه بستری میبودم و یکی از آشنایان اروپادیده بدیدنم آمده بود ، دو تن از آشنایان بازاری نیز آمدند و پس از حالپرسی گفتگوهایی رفت ـ پرسشهایی شد و پاسخهایی دادم و چون گفته شد بهتر است بچاپ رسد آنها را یادداشت کرده چیزهایی نیز افزودم و اینک برای چاپ بروزنامهی کیهان میفرستم.
برای آنکه نامهاشان برده نشود ، آن جوان اروپادیده را «الف» و یکی از آشنایان بازاری را «ب» و دیگری را «ج» و خودم را «د» خواهم نامید. کسروی
ب ـ امروز در حجره نشسته بودیم گفته شد در روزنامهی ترقی یکی نوشته که شما ادعای پیغمبری کردهاید و دیگری پاسخ داده که نکردهاید. مدتیست این اختلاف درمیان روزنامههاست و راستی معمایی شده. ما نمیدانیم این اختلاف از کجا پیدا شده. من گفتم بهتر است برویم و از خودش بپرسیم. ادعای پیغمبری که در پرده نمیشود.
ج ـ حقیقتاً این مسئله را روشن گردانید و باین گفتگوها خاتمه دهید.
د ـ من دعوای پیغمبری نکردم و چنان نامی بروی خود نگزاردم. من هیچگاه مرد دعوا نبودهام و نیستم. اینها هایهوی عامیانهایست که من از شنیدنش عارم میآید. پیغمبری در عقیدهی مردم آنست که فرشتهای از آسمان بنزد کسی بیاید و پیام از خدا بیاورد و آن کس قادر بمعجزه باشد. من بارها نوشتم نه فرشتهای بنزد من آمده و نه من قادر بمعجزه میباشم.
ج ـ پس موضوع چیست؟ شما چه راهی را دنبال میکنید؟..
د ـ من اگر بخواهم راه خودمان را شرح دهم بسخن درازی نیاز خواهم داشت. بهتر است شما کتابهای ما را بخوانید. ما میگوییم : در جهان حقایقی هست که آدمیان باید آنها را بدانند و در زندگی بکار بندند.
میگوییم : این بدیها که امروز در جهانست بیش از همه نتیجهی گمراهیها است. آدمیان اگر حقایق را بدانند بدی در جهان بسیار کم خواهد شد و زندگانی رنگ دیگری بخود خواهد گرفت.
میگوییم : خدا بآدمیان خرد داده که بدستیاری آن نیک را از بد و سود را از زیان بازشناسند. ولی آدمیان پیروی از خرد نمیکنند و این گرفتاریها نتیجهی آنست. اینها فشردهی گفتههای ماست.
دوازده سال پیش از این تکانی در من پدیدار شد و یک رشته کوششهایی در راه نیکی جهان آغاز کردم.
آن روز ایرانیان گرفتار اروپاییگری بودند. شاید شما معنی اروپاییگری را ندانید. مردم باروپا با دیدهی دیگری نگریسته میپنداشتند اروپاییان بآخرین درجهی پیشرفت رسیدهاند و راه راست و روشنی در زندگانی پیش گرفتهاند و شرقیان باید پیروی از آنان کنند و هرچه دارند نیک شمارده بگیرند.
خدا برای شناختن نیک از بد خرد بآدمیان داده. اینان آن را کنار نهاده میزان نیکی یا بدی یک چیز را جز بودن و نبودن در اروپا نمیشناختند. اروپا و آمریکا را «دنیای متمدن» نامیده چنین میفهمانیدند که شرقیان بهره از تمدن نمیدارند. بزرگ و کوچک شیفتگی بزندگانی اروپایی نشان داده آن را علامت بهتری و برتری خود میشماردند. شکوه بیرونی اروپا را دیده هیچگاه گمان نمیبردند که اروپاییان در راه زندگانی گمراه باشند و یا قانونهای اروپایی بیخردانه باشد. شنیدهاید که آقای تقیزاده در روزنامهی کاوه گفتاری نوشته و چنان راهنمایی کرده بود که «ایرانیان باید صورتاً و سیرتاً و مادتاً و معناً» اروپایی شوند. راه پیشرفت توده را جز اروپایی گردیدن ندانسته بود.
در سال ١٣١٢ که من بکوشش برخاستم این گمراهی در ایران و سایر کشورهای شرقی گرفتاری همگانی شده ، شیفتگی مردم باروپا و زندگانی اروپایی بحد دیوانگی رسیده بود. از اینرو من در گام نخست بآن پرداختم. با تألیف کتاب «آیین» که بچاپ رسید و نوشتن گفتارهایی در روزنامهی شفق سرخ نبرد آغاز کرده سپس مهنامهی پیمان را بنیاد گزاردم. یک سال بیشتر با این کشاکش بسر برده به یاری خدا هیاهو را از میان بردم.
خلاصهی آن گفتارها این بود : اروپا با همهی آراستگی بیرونش در راه زندگانی گمراه است و آیندهی بیمگینی دارد. شرقیان باید در راه زندگانی ، از پیروی باروپا بازگردند. برای زندگانی باید یک راه خردمندانهی دیگری باز شود که چه اروپاییان و آمریکاییان و چه شرقیان پیروی از آن کنند.
سخنان من در این باره شهرتی پیدا کرد. «آیین» به عربی ترجمه شده در مصر انتشار یافت. تکههایی از آن در روزنامههای فرانسه و انگلیس و آلمان بچاپ رسید و خود اروپاییان با خشنودی پذیرفتند.
.
🔸 تکهی 1
در روزهاییکه از بیمارستان بیرون آمده در خانه بستری میبودم و یکی از آشنایان اروپادیده بدیدنم آمده بود ، دو تن از آشنایان بازاری نیز آمدند و پس از حالپرسی گفتگوهایی رفت ـ پرسشهایی شد و پاسخهایی دادم و چون گفته شد بهتر است بچاپ رسد آنها را یادداشت کرده چیزهایی نیز افزودم و اینک برای چاپ بروزنامهی کیهان میفرستم.
برای آنکه نامهاشان برده نشود ، آن جوان اروپادیده را «الف» و یکی از آشنایان بازاری را «ب» و دیگری را «ج» و خودم را «د» خواهم نامید. کسروی
ب ـ امروز در حجره نشسته بودیم گفته شد در روزنامهی ترقی یکی نوشته که شما ادعای پیغمبری کردهاید و دیگری پاسخ داده که نکردهاید. مدتیست این اختلاف درمیان روزنامههاست و راستی معمایی شده. ما نمیدانیم این اختلاف از کجا پیدا شده. من گفتم بهتر است برویم و از خودش بپرسیم. ادعای پیغمبری که در پرده نمیشود.
ج ـ حقیقتاً این مسئله را روشن گردانید و باین گفتگوها خاتمه دهید.
د ـ من دعوای پیغمبری نکردم و چنان نامی بروی خود نگزاردم. من هیچگاه مرد دعوا نبودهام و نیستم. اینها هایهوی عامیانهایست که من از شنیدنش عارم میآید. پیغمبری در عقیدهی مردم آنست که فرشتهای از آسمان بنزد کسی بیاید و پیام از خدا بیاورد و آن کس قادر بمعجزه باشد. من بارها نوشتم نه فرشتهای بنزد من آمده و نه من قادر بمعجزه میباشم.
ج ـ پس موضوع چیست؟ شما چه راهی را دنبال میکنید؟..
د ـ من اگر بخواهم راه خودمان را شرح دهم بسخن درازی نیاز خواهم داشت. بهتر است شما کتابهای ما را بخوانید. ما میگوییم : در جهان حقایقی هست که آدمیان باید آنها را بدانند و در زندگی بکار بندند.
میگوییم : این بدیها که امروز در جهانست بیش از همه نتیجهی گمراهیها است. آدمیان اگر حقایق را بدانند بدی در جهان بسیار کم خواهد شد و زندگانی رنگ دیگری بخود خواهد گرفت.
میگوییم : خدا بآدمیان خرد داده که بدستیاری آن نیک را از بد و سود را از زیان بازشناسند. ولی آدمیان پیروی از خرد نمیکنند و این گرفتاریها نتیجهی آنست. اینها فشردهی گفتههای ماست.
دوازده سال پیش از این تکانی در من پدیدار شد و یک رشته کوششهایی در راه نیکی جهان آغاز کردم.
آن روز ایرانیان گرفتار اروپاییگری بودند. شاید شما معنی اروپاییگری را ندانید. مردم باروپا با دیدهی دیگری نگریسته میپنداشتند اروپاییان بآخرین درجهی پیشرفت رسیدهاند و راه راست و روشنی در زندگانی پیش گرفتهاند و شرقیان باید پیروی از آنان کنند و هرچه دارند نیک شمارده بگیرند.
خدا برای شناختن نیک از بد خرد بآدمیان داده. اینان آن را کنار نهاده میزان نیکی یا بدی یک چیز را جز بودن و نبودن در اروپا نمیشناختند. اروپا و آمریکا را «دنیای متمدن» نامیده چنین میفهمانیدند که شرقیان بهره از تمدن نمیدارند. بزرگ و کوچک شیفتگی بزندگانی اروپایی نشان داده آن را علامت بهتری و برتری خود میشماردند. شکوه بیرونی اروپا را دیده هیچگاه گمان نمیبردند که اروپاییان در راه زندگانی گمراه باشند و یا قانونهای اروپایی بیخردانه باشد. شنیدهاید که آقای تقیزاده در روزنامهی کاوه گفتاری نوشته و چنان راهنمایی کرده بود که «ایرانیان باید صورتاً و سیرتاً و مادتاً و معناً» اروپایی شوند. راه پیشرفت توده را جز اروپایی گردیدن ندانسته بود.
در سال ١٣١٢ که من بکوشش برخاستم این گمراهی در ایران و سایر کشورهای شرقی گرفتاری همگانی شده ، شیفتگی مردم باروپا و زندگانی اروپایی بحد دیوانگی رسیده بود. از اینرو من در گام نخست بآن پرداختم. با تألیف کتاب «آیین» که بچاپ رسید و نوشتن گفتارهایی در روزنامهی شفق سرخ نبرد آغاز کرده سپس مهنامهی پیمان را بنیاد گزاردم. یک سال بیشتر با این کشاکش بسر برده به یاری خدا هیاهو را از میان بردم.
خلاصهی آن گفتارها این بود : اروپا با همهی آراستگی بیرونش در راه زندگانی گمراه است و آیندهی بیمگینی دارد. شرقیان باید در راه زندگانی ، از پیروی باروپا بازگردند. برای زندگانی باید یک راه خردمندانهی دیگری باز شود که چه اروپاییان و آمریکاییان و چه شرقیان پیروی از آن کنند.
سخنان من در این باره شهرتی پیدا کرد. «آیین» به عربی ترجمه شده در مصر انتشار یافت. تکههایی از آن در روزنامههای فرانسه و انگلیس و آلمان بچاپ رسید و خود اروپاییان با خشنودی پذیرفتند.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش یکم)
🔸 3ـ راستی سردار اسعد را کشتهاند؟
یکی از آشنایان نامهای فرستاده از «دفاع» من دربارهی احمدی که در دیوان جنایی کرده بودم و در روزنامهی اطلاعات خوانده است شادمانی و خشنودی نموده سپس مینویسد :
«عقیدهی خود شما دربارهی سردار اسعد چیست؟. راستی او را کشتهاند؟. سردار چون از قهرمانان مشروطه بوده این مسئله از نظر علاقهی شما بتاریخ مشروطه نیز مهم است. اینست میخواهم اصل عقیدهتان را بدانم.
یک موضوع دیگر اینست : شما گفتهاید : من از احمدی دفاع نمیکنم : آیا وکیل میتواند از متهم دفاع نکند؟. میتواند مخالف نظر و بیانات موکل اظهاراتی کند؟. این قبیل محاکمات که اتفاق میافتد و جلب نظر توده را میکند یک فایدهاش همینست که خاطرهها را بسوی مسائل قضایی جلب میکند و در مجالس گفتگوهایی در این زمینهها تولید میکند. امروزها در هر کجا این مذاکرات جریان دارد».
میگویم : من فهمیدهی خودم را دربارهی سرگذشت سردار اسعد در همان «دفاع» بمیان گزارده چیزی پنهان نداشتهام. چنانکه در آنجا گفتهام من دور نمیدانم که سردار اسعد را کشته باشند. چه سردار اسعد یکی از مردان سیاسی ایران بشمار میرفت و چون گذشته از شناختگی خانواده و جایگاهی که سردار (خودش و پدرش و عمویش و برخی از خویشانش) در نزد آزادیخواهان پیدا کرده بودند ، چون سردار از سران ایل بختیاری بشمار میرفت ، ناچار مرد توانایی بشمار میرفته و دشمنی او برای رضاشاه بیمآور میبوده. پس دور نبوده که رضاشاه ازو دشمنی و کینهتوزی دربارهی خود فهمیده دستور کشتنش را داده باشد. چنانکه دستور کشتن کسان دیگری را از بختیاریان داده بوده. در سیاست از این کارها بسیار رخ دهد.
اینست من «اتهام» را دروغ نمیدانستم و نمیتوانستم بدانم. بویژه پس از سخنانی که دکتر شاهکار در روزهای آخر گفت ، در این زمینه که سردار اسعد درپی کشتن رضاشاه میبوده و اینست یک دهتیر و یک بیستتیر همراه خود میداشته که بهنگام دستگیری بدست آوردهاند و اکنون در شهربانی میباشد. اینها زمینه را روشنتر میگردانید.
چیزی که هست پرونده دلیلها باندازهای که میبایست دربر نمیداشت. در پرونده گواهان که همان کارکنان شهربانی بودهاند پریشانگوییهای بسیار کرده بودند. سخنانی وارونهی هم بسیار گفته بودند. با این گواهیها نمیشد کسی را کشندهی کسی دانست و حکم بکشتن او داد.
این نکته را مردم نمیدانند که داوری یا قضاوت در کارهای جزایی به دو گونه تواند بود : یکی از راه فهم و باور خود قاضی (قناعت وجدان) ، دیگری از روی دلیل (دلیلهایی که در پرونده هست).
از روی قانونهای ایران باید داوری از روی دلیل باشد نه از راه فهم و باور خود قاضی. در ایران چون «هیئت منصفه» نیست قانون نخواسته قاضیان را در داوری آزاد گزارد. اینکه من گفته بودم با این دلیلها نمیتوان کسی را «محکوم باعدام» گردانید از این راه بوده است.
چنانکه گفتم من دور نمیدانم که سردار اسعد را کشته باشند. ولی اینکه کشنده احمدی بوده و به همان داستان که در پرونده گفته شده کشته است دلیلهایی باندازهای که میبایست ، همراه نمیداشت. من نیز همینها را گفتم.
اینکه پرسیدهاید آیا وکیل میتواند از متهم دفاع نکند ، وکیل باید فهمیدهی خود را بگوید. اگر میبیند گناه رخ داده نباید از راه انکار برآید. دفاع تنها انکار کردن نیست. در کارهای جزایی وکیل برای آنست که بمتهم ستمی نرود. گناه ناکرده بگردنش گزارده نشود. اگر گناهی کرده بیش از اندازه کیفر داده نگردد.
ما اینها را از اروپاییان گرفتهایم ولی چون کارهای نیک است باید ارجش دانیم. با گناهکار هم باید دادگرانه رفتار شود.
.
🔸 3ـ راستی سردار اسعد را کشتهاند؟
یکی از آشنایان نامهای فرستاده از «دفاع» من دربارهی احمدی که در دیوان جنایی کرده بودم و در روزنامهی اطلاعات خوانده است شادمانی و خشنودی نموده سپس مینویسد :
«عقیدهی خود شما دربارهی سردار اسعد چیست؟. راستی او را کشتهاند؟. سردار چون از قهرمانان مشروطه بوده این مسئله از نظر علاقهی شما بتاریخ مشروطه نیز مهم است. اینست میخواهم اصل عقیدهتان را بدانم.
یک موضوع دیگر اینست : شما گفتهاید : من از احمدی دفاع نمیکنم : آیا وکیل میتواند از متهم دفاع نکند؟. میتواند مخالف نظر و بیانات موکل اظهاراتی کند؟. این قبیل محاکمات که اتفاق میافتد و جلب نظر توده را میکند یک فایدهاش همینست که خاطرهها را بسوی مسائل قضایی جلب میکند و در مجالس گفتگوهایی در این زمینهها تولید میکند. امروزها در هر کجا این مذاکرات جریان دارد».
میگویم : من فهمیدهی خودم را دربارهی سرگذشت سردار اسعد در همان «دفاع» بمیان گزارده چیزی پنهان نداشتهام. چنانکه در آنجا گفتهام من دور نمیدانم که سردار اسعد را کشته باشند. چه سردار اسعد یکی از مردان سیاسی ایران بشمار میرفت و چون گذشته از شناختگی خانواده و جایگاهی که سردار (خودش و پدرش و عمویش و برخی از خویشانش) در نزد آزادیخواهان پیدا کرده بودند ، چون سردار از سران ایل بختیاری بشمار میرفت ، ناچار مرد توانایی بشمار میرفته و دشمنی او برای رضاشاه بیمآور میبوده. پس دور نبوده که رضاشاه ازو دشمنی و کینهتوزی دربارهی خود فهمیده دستور کشتنش را داده باشد. چنانکه دستور کشتن کسان دیگری را از بختیاریان داده بوده. در سیاست از این کارها بسیار رخ دهد.
اینست من «اتهام» را دروغ نمیدانستم و نمیتوانستم بدانم. بویژه پس از سخنانی که دکتر شاهکار در روزهای آخر گفت ، در این زمینه که سردار اسعد درپی کشتن رضاشاه میبوده و اینست یک دهتیر و یک بیستتیر همراه خود میداشته که بهنگام دستگیری بدست آوردهاند و اکنون در شهربانی میباشد. اینها زمینه را روشنتر میگردانید.
چیزی که هست پرونده دلیلها باندازهای که میبایست دربر نمیداشت. در پرونده گواهان که همان کارکنان شهربانی بودهاند پریشانگوییهای بسیار کرده بودند. سخنانی وارونهی هم بسیار گفته بودند. با این گواهیها نمیشد کسی را کشندهی کسی دانست و حکم بکشتن او داد.
این نکته را مردم نمیدانند که داوری یا قضاوت در کارهای جزایی به دو گونه تواند بود : یکی از راه فهم و باور خود قاضی (قناعت وجدان) ، دیگری از روی دلیل (دلیلهایی که در پرونده هست).
از روی قانونهای ایران باید داوری از روی دلیل باشد نه از راه فهم و باور خود قاضی. در ایران چون «هیئت منصفه» نیست قانون نخواسته قاضیان را در داوری آزاد گزارد. اینکه من گفته بودم با این دلیلها نمیتوان کسی را «محکوم باعدام» گردانید از این راه بوده است.
چنانکه گفتم من دور نمیدانم که سردار اسعد را کشته باشند. ولی اینکه کشنده احمدی بوده و به همان داستان که در پرونده گفته شده کشته است دلیلهایی باندازهای که میبایست ، همراه نمیداشت. من نیز همینها را گفتم.
اینکه پرسیدهاید آیا وکیل میتواند از متهم دفاع نکند ، وکیل باید فهمیدهی خود را بگوید. اگر میبیند گناه رخ داده نباید از راه انکار برآید. دفاع تنها انکار کردن نیست. در کارهای جزایی وکیل برای آنست که بمتهم ستمی نرود. گناه ناکرده بگردنش گزارده نشود. اگر گناهی کرده بیش از اندازه کیفر داده نگردد.
ما اینها را از اروپاییان گرفتهایم ولی چون کارهای نیک است باید ارجش دانیم. با گناهکار هم باید دادگرانه رفتار شود.
.