پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
زندگانی من.pdf
15.6 MB
📚 زندگانی من (هر سه بخش : زندگانی من ، ده سال در عدلیه ، داستان بیرون آمدن من از عدلیه)

✍ احمد کسروی

🔍 شرح زندگانی احمد کسروی از کودکی تا سی سالگی (بخش یکم) ، دوازده سال کار در عدلیه (بخش دوم) و داستان بیرون آمدنش از آنجا (بخش سوم).

📊 شمار ساتها : ۴۴۰

🔸 بازپسین پراکنش : اسفند ۱۳۹۹

🔹 کتابخانه‌ی پاکدینی

🛎 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 آزادی یا هرج و مرج ، هوچیگری یا کوشش سیاسی؟! (تکه‌ی سه از شش)


در اهمیت این حزب آن بس که روس و انگلیس نبودن آنان را می‌خواستند ، و چون پس از پذیرفته شدن اُلتیماتم ، مجلس بسته گردید ناصرالملک و وزیران او که فرصت یافته بودند بکندن ریشه‌ی اینان کوشیدند. از آنسوی در تبریز روسیان چند تن از اینان را که میرزا احمد سهیلی و آقا محمد ابراهیم و دیگران بودند بدار کشیدند.

سپس چون در سال1293 جنگ جهانگیر اروپا برخاست و در ایران نیز تبدلاتی رخ داد مجلس بار دیگر باز شد ، در این هنگام نیز دمکراتها جوش و جنب بزرگی از خود نشان دادند و بیک کار بزرگی برخاسته برای جنگ با دو دولت همسایه [روس و انگلیس] از تهران مهاجرت کردند ، و با آلمانها و عثمانی همدست شده با دسته‌های سپاه روس ، جنگ و خونریزی نمودند و دولت مرکزی را بنام آنکه با روس و انگلیس همدست می‌باشد برسمیت نشناخته خود ، در کرمانشاهان دولت دیگری بنیاد نهادند. اینها نیز کارهای حزب دمکراتست. اینها نیز در تاریخ ایران مؤثر افتادند و نامی از خود در آن یادگار گزاردند.

ولی در داستان مهاجرت یک چیزهای ناستوده‌ای رخ داد ، زیرا آلمانها برای پیشرفت مقاصد خود در ایران از دادن پول مضایقه نمی‌کردند و لیره‌های بسیاری سکه زده همراه خود آورده بودند. کسانی از سران مهاجران به پول گرویده رفتار ناستوده‌ای کردند و این مایه‌ی تنفر دیگران شد و درمیانه اختلافها رخ داد.

از آنسوی خود مهاجرت نتیجه‌ی نیکی نداد. یک دسته‌ی بزرگی از ژاندارم ایران و مهاجران در جنگ کشته گردیدند و آخرین نتیجه آن شد که مهاجران پس از دو سال رنج و آوارگی از خاک ایران بیرون رفته در عثمانی و دیگر جاها پراکنده گردیدند.

این نافیروزیها نتیجه آن را داد که بیشتر آزادیخواهان نومید گردیده کناره‌جویی کردند. بخصوص مردان پاکدامنی که جز رهایی این کشور و توده را نمی‌خواستند و درپی سود شخصی نبودند. اینان بیکبار دلسرد شده بکناری رفتند.

این دلسردی و کناره‌جویی آنان نیز نتیجه آن را داد که میدان برای کسان سودجو و آلوده‌دامن باز گردید که بنام آزادیخواهی یا دمکراتی بمیان افتادند و بخودنمایی و سودجویی پرداختند. باید گفت یک «تحولی» در عالم آزادیخواهی پدید آمد و دستگاه تغییر یافت.

این زمان ده سال بیشتر ، از آغاز جنبش مشروطه می‌گذشت. در آن ده سال بیشتر ، کم‌کم در تهران کسانی پیدا شده بودند که شیوه‌ی سود جستن و پول درآوردن را ـ از راه دسته‌بندی و
روزنامه‌نویسی و هیاهو و دخالت در کار کابینه‌ها و هواداری از این وزیر و از آن وزیر و مانند اینها ـ نیک یاد گرفته بودند.

در آن ده سال و بیشتر ، این قبیل سودجویان از این شهر و از آن شهر بتهران آمده و در اینجا مانده و کم‌کم یک دسته‌ی بزرگی شده بودند.

بسیاری از نمایندگان پارلمان از شهرها بتهران آمده و پس از پایان دوره‌ی وکالت بازنگشته و در اینجا مانده و از آن راهی که گفتیم بپول‌اندوزی و خوشگذرانی پرداخته بودند. این کسان را در آن زمان «هوچی» نامیده‌اند ما نیز به همان نام می‌خوانیم.

آزادیخواهان غیرتمند و جانفشان از میان رفته و این هوچیان جای آنان را گرفته بودند.

در این میان در سال1296 شورش[= انقلاب] روسیه رخ داد ، و این شورش بزرگ که در همه‌ی جهان تکانی پدید آورد در ایران نتیجه‌اش این شد که دولت بیکبار ناتوان گردید و در همه جا آزادیخواهان ـ یا بهتر گویم سرجنبانان بتکان آمدند و بیک رشته کارها پرداختند.

چنانکه گفتیم در تهران میدان برای این هوچیان باز مانده بود و اینان از پیشامد استفاده جسته بیک رشته کارهای ناستوده‌ای شروع کردند.


.
ابوالقاسم ناصرالملک
✴️ نامه‌ی یکی از آزادگان در پاسخ به دو کج‌فهمی (تکه‌ی دوم)

♦️ درباره‌ی زنان گفته‌های کسروی هم خوانده‌ام این جمله «هوس برای زنان است» را شما به ما توضیح دهید تا خوانندگان بدانند که هوس برای تنها زنان است یا مردان؟»

🔸 گویا اشاره شما به این تکه از یک گفتار روزنامه پرچم می‌باشد : «باید گفت : در زندگانی دو راه هست : یكی راه هوس و دیگری راه خرد. راه هوس آنست كه بچگان دارند ، زنان دارند ، جوانان ناآزموده دارند. هرچه دلشان خواست می‌كنند. اندیشه بكار نمی‌برند ، جز درپی خوشیهای خود نباشند ، و چون در نتیجه‌ی كارهای ناستوده‌ی خود گرفتار گردیدند آن زمان هم به گریه و ناله بس كنند و دل سرد گردانند ، راه خرد آن است كه مردان آزموده و خردمند دارند ، و در هر چیزی جستجوی ریشه و سرچشمه‌ی آن كنند ، و بهیچ كاری جز از روی اندیشه درنیایند ، و از هر كوششی دربند نتیجه باشند ، و به هر دردی از راهش چاره جویند. امروز بسیاری از ایرانیان راه هوس را پیش گرفته‌اند و از اندیشه و خرد كمتر بهره‌ور می‌گردند. ولی ما در نوشتن پرچم و در كوششهایی كه خواهیم بكار برد یكسره راه خرد را پیش خواهیم گرفت.»

🔸این سخن خرده‌گیر ، بیشتر بهانه‌جویی است تا خرده گیری. اگر کسی با بدخواهی و بدگمانی جلو آید و درپی بهانه‌جویی باشد ، چنین دستاویزهایی هم تواند ساخت.

🔸در آن گفتار از روزنامه‌ی پرچم ، سخن از زنان و مردان و جدایی گزاردن میان آنها نیست. سخن از روش زندگی خردمندانه و هوسمندانه است. خواست نویسنده خرده‌گیری از زنان نیست بلکه خواست او خرده‌گیری از روش زندگی و رفتار ایرانیان است. روش زندگی و رفتار ایرانیان است که از روی هوس و خام و کوتاه‌اندیشانه دانسته شده مانند رفتار بچگان و زنان و جوانان ناآزموده. آشکار است که در گفتاری در یک روزنامه بسال 1320 که برای مردم عادی ایران نوشته شده، مقصود از زنان ، بیشتر زنان ایران آن دوره بوده و خواست نویسنده هم چنانکه از متن آن پیداست ، نکوهش زنان نبوده بلکه خرده‌گیری از آیین زندگی ایرانیان - از مرد و زن - بوده.

🔸آنها که یک جمله را از گفتاری که درباره‌ی زنان نبوده از متن آن بیرون برده و افزار بهانه‌جویی می‌سازند ، آیا در همان روزنامه‌ی پرچم گفتار «دفاع از فردوسی» را در زمینه‌ی زنان نخوانده‌اند ؛ آنجا که می‌گوید : « باید از هرگونه شعر یا جمله‌ای كه بعربی یا بفارسی در نكوهش از بانوان گفته شده چشم پوشید و آنها را از یادها بیرون گردانید.»

🔸در کتاب «در راه سیاست» می‌نویسد : «من بارها می‌بینم در یک روزنامه بنام دلسوزی و هواداری از دولت شوروی گفتار نوشته شده. ... از آنسو هم گروهی در ایران دسته بسته‌اند که «منافع انگلستان را حفظ کنند». انگلستان که ملیونها آرتش و هزارها مردان ورزیده سیاسی می‌دارد و زنهایش بافهمتر از مردان ایران هستند، اینها به پشتیبانی ازو برخاسته‌اند. در تبریز مثلی هست می‌گویند : انگشت توانگر که زخمی شد و خون آمد ، برای بستن آن بینوا پیراهنش را پاره کند. این مثل جای خود را گرفته است. بشُوَند[=به سبب] اینهاست که می‌گوییم : ایرانیان باید برای خود زندگی کنند. اینها زندگی کردن برای دیگران است.» در اینجا نیز بی‌پروایی ایرانیان به استقلال کشور و هواداری ایشان را از یکی از دولتهای بزرگ می‌نکوهد. آیا باز هم جستار برای شما تاریک است؟! آیا هنوز درنیافته‌اید که خواست کسروی در نوشته‌هایش خرده‌گیری از رفتار ایرانیان (زن و مرد) بوده نه نکوهش زنان و این خرده‌گیریها نیز از روی دلسوزی و برای بیداری مردم بوده مانند پدری که فرزندش را پند می‌دهد یا پزشکی که داروی تلخی به بیمار می‌خوراند.

🔸آیا شما می‌دانستید که یکی از «اتهام»های کسروی در آن پرونده سیزده جلد کتاب که بمحاکمه و بردن و آوردن او بدادسرا و کشتن او در کاخ دادگستری انجامید ؛ نوشتن کتاب «خواهران و دختران ما» و «قائل شدن حق طلاق برای زنان» در آن کتاب بوده؟!

🔸نکوهش زنان یا جدایی گزاردن میان فهم و خرد زن با مرد ، پینه‌هاییست که به کسروی نمی‌چسبد. در این زمینه بهتر است کتاب «خواهران و دختران ما» را بخوانید.

👇
🔸در کتاب «خواهران و دختران ما» می‌نویسد : «از سالها در ايران كسانی خود را هوادار زنان نشان داده بستايشها از آنان برمی‌خيزند و جايگاه والای زنان را بما نشان می‌دهند . اينان چنين وامی‌نمايند كه زنان دسته‌ی جدايی می‌باشند و ما مردان بآنان ستم می‌كنيم و آن هواداری ايشان برای بازگردانيدن ستم است . از آنسو يك دسته نيز در برابر ايشان از زنان بد می‌گويند و گفتارها می‌نويسند و نكوهشها می‌كنند. بهرحال اينها جز نادانی نيست. زنان دسته‌ی جدايی نيستند تا سخن از نيكی يا بديشان رود. زنان اگر نيكند از مايند ، اگر بدند از مايند. زنان از ما زاده‌اند و ما از زنان زاده‌ایم. زنان كيستند؟ .. زنان مادران و خواهران و همسران و دختران مايند. ما همه در يكجا می‌زييم، در پيش بردن زندگانی دست بهم داده‌ايم . كوششهای ما بهر زنانست و كوششهای زنان بهر ما. خوشيهای ما بيش از همه از رهگذر زنانست. پس چه جدايی ميانه ما و آنهاست؟!..»

🔸 در همان کتاب «خواهران و دختران ما» در جای دیگری می‌نویسد : از باستان‌زمان مردان زنان را بی‌ارج شناخته و آنان را «كوتاهخرد» نامیده‌اند. «زنان گيسوانشان دراز و خردهاشان کوتاهست». ولی این نه راستست. ...
از اين پس يكی از كارهايي كه بايد بود آنست كه اينگونه نامهای بيجا و خواری آور – از «ضعیفه» و «ناقص‌العقل» و مانند اینها – که بزنان گزارده شده بوده (بویژه واژه بسیار زشت «عورت») از میان رود.»

🔸گاهی هم دیده شده برخی به نوشته‌های کسروی درباره‌ی کار و پیشه زنان خرده می‌گیرند و آنها را از آن گذشته و کهنه شده می پندارند. ما بجا می‌دانیم در اینجا پاسخی نیز بآنها دهیم.

🔸ما به همه‌ی آنها پیشنهاد می‌کنیم کتاب «خواهران و دختران ما» را بخوانند. پاسخ آنها در همان کتاب داده شده و نیاز به پاسخ دیگری نیست. ما آنچه در آن کتاب درباره‌ی کار و پیشه‌ی زنان آمده را درست و خردپذیر می‌دانیم. آنها حقایقی است که کهنه نگردد.

🔸دیروز پدران این خرده‌گیران «پذیرش حق طلاق برای زنان» در کتاب «خواهران و دختران ما» را دلیل «کفر» و «ارتداد» و دستاویز هوچیگری و پرونده‌سازی و تعقیب و کشتن نویسنده‌ی آن می‌شناختند و امروز برخی فرزندان هوسمند همان پدران از جا دررفته و از آنسوی بام افتاده و سخنان کسروی را درباره کار و پیشه زنان نمی‌پسندند.

🔸ما آشکارا می‌گوییم که پسند و خوشامد گرفتاران بیماری «اروپاییگری» که خود را در برابر هیاهوی غرب باخته‌اند ، در نزد ما هیچ ارجی ندارد. همچنانکه رنجش و هیاهو و جنایتکاری پیروان کیشهای پوسیده شرق هیچ ارجی ندارد.

🔸سخنان ما درباره‌ی زنان و خانواده همانست که در کتاب «خواهران و دختران ما» آمده و آیین زندگی زناشویی و خانوادگی که «پاکدینی» نشان داده ، امروز بهترین و خردمندانه ترین آیینهاست.


.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 5


ب ـ ما که مطلب را باین نحو نمی‌دانستیم. من نمی‌دانم این ملاها چه می‌گویند؟! چه ایرادی بشما دارند؟!. اگر دعوای پیغمبری این است زیانش چیست؟!.

ج ـ من با چیزهای دیگر کار ندارم. این مقصود شما که می‌خواهید اختلاف را از میان ایرانیها بردارید بسیار بزرگست. من مدتی در خارجه بوده‌ام ، در تفلیس و استامبول همیشه بما سرکوفت می‌کنند که هفتاد و دو ملت در ایران جمعست. اگر شما بتوانید همه‌ی ایران را به یک دین بیاورید منّت بگردن همه‌ی ماها گزارده‌اید.

د ـ گاهی کسانی می‌آیند و چنین می‌گویند : «بکارهای شما ایرادی نیست ولی شما بایستی آنها را بنام اسلام کنید».

می‌گویم : مقصود شما را نمی‌فهمم. چگونه بایستی بنام اسلام کنم؟. مثلاً ما اکنون با پیروان فلسفه‌ی مادّی درباره‌ی روان گفتگو می‌کنیم. پیروان فلسفه‌ی مادّی هستی روان را نمی‌پذیرند. می‌گویند : آدمی همین کالبد مادّی محسوس است و چیز دیگری درو نیست. ما دلیلها آورده نشان می‌دهیم که جز از این تن و جان مادّی گوهری در آدمی هست که روان اوست. در این باره صدها سخن می‌رانیم. چگونه اینها را بنام اسلام کنیم؟!. آیا بگوییم اینها را از قرآن برداشته‌ایم؟!. اینها که در قرآن نیست.

در زمان پیغمبر اسلام گرفتاری مردم بت‌پرستی بود و قرآن نیز در آن باره آیه‌های بسیاری را دربر دارد و ما هنگامی که سخن از مرده‌پرستیها برانیم بهتر است که از آن آیه‌ها یاد کنیم. ولی در آن زمان کسی اشکال درباره‌ی روان نداشت و قرآن نیز درباره‌ی روان به استدلالی نپرداخته. پس ما چگونه بگوییم اینها از قرآنست؟!. چگونه آن سخنان را بنام اسلام رانیم؟!. این را برای مثل می‌گویم. موضوعهای دیگر از اینگونه بسیار است.
گاهی کسانی راهش را یاد داده می‌گویند : «یک آیه از قرآن عنوان کنید و از خودتان هرچه می‌خواهید بگویید». می‌گویم : چه خوش دستور می‌دهید. از این صورتسازی چه سودی تواند بود؟!. آنگاه چه شده که شما تاب تحمل حقیقت را ندارید؟!. چه شده که می‌خواهید ما پرده را بروی حقیقت بکشیم؟!.

شما اگر براستی علاقه باسلام دارید ، من از روزی که برخاستم میانه‌ی آن دین و کارهای خود جدایی نگزاردم. از همه‌ی دینها بویژه از اسلام بهواداری آشکار برخاستم. بکسانی که زباندرازیها به بنیادگزار اسلام یا بدیگر برانگیختگان می‌کردند پاسخها دادم.

هنگامی که من کوشش آغاز کردم دینها در برابر مادّیگری شکست خورده و میانه‌ی آنها با دانشها فاصله‌ی بسیار بزرگی باز شده بود و این کوششهای من بوده که دین را در برابر مادّیگری برانگیزانیده و فاصله‌ی میان آنها با دانشها را برداشته است. شما یا چندان درمانده و بی‌مایه‌اید که اینها را نمی‌دانید و یا چندان بدخواه و تیره‌دلید که دانسته و فهمیده نمی‌خواهید چشم پوشید.

تاکنون بارها گفته‌ایم : دینها همه یک راه را پیموده‌اند و همه‌ی آنها مقاصدشان یکی بوده. بارها گفته‌ایم : دین یک رشته حقایقیست که همیشه هست و خواهد بود.

ما که این کوششها را می‌کنیم و با گمراهیها به نبرد پرداخته‌ می‌خواهیم همه‌ی جهانیان را به یک راه آوریم و نام خدا را در جهان بلند می‌گردانیم و مردمان را از کشاکش با یکدیگر دور گردانیده آیین خردمندانه‌ای برای زندگانی آنها بنیاد می‌گزاریم. اینها همان مقاصدیست که اسلام و دیگر دینها داشته‌اند. چنانکه بارها گفته‌ایم همین کوششهای ما اسلام را زنده می‌گرداند. (1)

ولی شما باینها خشنود نیستید و بجای همراهی ، دشمنی و کارشکنی می‌نمایید. شما جز پایداری دستگاه خود را نمی‌خواهید و اسلام را بهانه ساخته‌اید. شما اسلام بآن دستگاه مفتخواری خود می‌گویید.


پابرگی :
1ـ خوانندگان پروا کنند که خواست از اسلام در اینجا بنیاد اسلام و نه این اسلام خواری‌آورِ امروزیست. (ویراینده)


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (بخش دوم)

🔸 شیخ‌خزعل‌خان و کارهای او (تکه‌ی 3)


سید محمد مُشَعشَع چون با پیروان خود از اعراب به حویزه درآمد در آنجا بنیاد فرمانروایی گزاشت و هفتاد سال او و پسرانش در سراسر خوزستان و بخشی از عراق فرمانروا بودند و استقلال داشتند تا در سال 914 قمری شاه‌اسماعیل لشگر بخوزستان برده و در یک جنگ خونینی مُشَعشَعیان را شکست داده کسان بسیاری را از ایشان بکشت و باین ترتیب استقلال آن خاندان پایان یافت. ولی سپس شاه‌اسماعیل حویزه و بخش غربی خوزستان را که عرب‌نشین شده بود به همان خاندان سپرد که در آنجا حکومت کنند و بدولت صفوی فرمانبرداری نمایند و این ترتیب تا آخر پادشاهی صفویان پایدار بود که حکمرانانی از آن خاندان یکی پس از دیگری حکم می‌راندند و گاهی نیز بصفویان نافرمانی می‌نمودند و کار بجنگ و لشگرکشی می‌انجامید. نام «عربستان» برای خوزستان از همان زمان پیدا گردید زیرا این بخش غربی خوزستان که عرب‌نشین و در دست خاندان مُشَعشَع بود با این نام یاد می‌گردید.

نادرشاه حکومت مُشَعشَعیان را بکلی برانداخت و برای حویزه حکمرانی از ایرانیان فرستاد. ولی پس از مرگ نادر که شورش سختی در ایران برخاست مولانا مُطَّلِب نامی از ایشان سر برآورده دوباره در خوزستان فرمانروا گردید. ولی زمان کریمخان این مولا مُطَّلِب کشته شد و آن خاندان بیکبار ناتوان گردیدند که جز از شهر حویزه در دست ایشان نماند.

چنانکه گفتیم در همین هنگامها بود که کعبیان از قبان به دورَق (نشیمنگاه کنونیشان) درآمده در آنجا نشیمن گرفتند. اینان تا دیرزمانی باستقلال زندگی می‌نمودند. اگرچه پادشاهی از میان خود نداشتند ولی رئیس ایشان که شیخ‌المشایخ نامیده می‌شد دستگاه پادشاهی داشت بخصوص شیخ‌سلمان نامی از ایشان کارهای بزرگی کرده و در تاریخ نامی از خود گزارده است. همین شیخ‌سلمانست که با کریمخان زند جنگ کرد ولی شکست یافته از جلو او بگریخت. همچنین در زمان محمدشاه قاجار ، شیخ‌ثامر نامی با دولت نافرمانی نمود و کار بجنگ و لشکرکشی انجامید و در اینجا نیز عربها شکست یافتند و بگریختند.

کوتاه‌سخن آنکه در خوزستان در بخشهای غربی و جنوبی آن نخست عربهای حویزه تسلط و حکومت داشته‌اند و سپس نوبت بعربهای فلاحیه رسیده که چیرگی پیدا کرده‌اند. در این میان آل‌کثیر در شمال خوزستان همیشه با گردنکشی و استقلال زیسته و با هر دو این خاندانها جنگ و دشمنی کرده و پس از مرگ محمدشاه ، شیخ‌حداد نامی از اینان هم بدعوی پادشاهی برخاست و خود را «شاه‌حداد» خواند که به شوشتر و آنجا دست یافت و هنوز داستانهای شیرین از پادشاهی چندگاهه‌ی او درمیان شوشتریان رواج دارد.

این خلاصه‌ای از حال و رفتار عربهای خوزستان تا زمان ناصرالدین‌شاه است. در زمان این شاه دولت بخوزستان اهمیت بیشتری داد و اینبود دست و پای عربها کوتاه گردید و همگی سر بفرمان دولت نهادند. هر عشیره‌ای در جای خود می‌نشستند و یک شیخی برای خود می‌داشتند. ولی بدولت مالیات می‌پرداختند و شیخها را دولت معین می‌کرد. در این دوره حال خوزستان بهتر گردید ولی در همان دوره است که خاندان خزعل بروی کار آمد و یک خاندان دیگری بخاندانهای فرمانروایی افزوده گردید و چون مقصود ما گفتگو از شیخ‌خزعل است داستان خود را از اینجا آغاز می‌کنیم. آنچه تا اینجا گفته‌ایم جز برای مقدمه نبوده.

پدر شیخ‌خزعل‌خان ، حاجی‌جابر در زمان محمدشاه از جانب شیخ‌ثامر شیخ‌المشایخ کعب حکمرانی محمره را داشت و چون در زمان ناصرالدین‌شاه دولت در خوزستان نیرومند گردید حاجی‌جابر که مرد هوشیاری بود سود خود را در آن دانست که دولتخواهی نشان دهد و اینبود چنانکه فرمانبرداری از شیخ‌المشایخ می‌نمود ، بهنگامهای فرصت از کمک بمقاصد دولت نیز بازنمی‌ایستاد و کم‌کم کارش بجایی رسید که از میان همه‌ی مشایخ خوزستان در نزد دولت گرامی‌تر گردید. ناصرالدین‌شاه باو منصب میرپنجگی داد و سپس برتبه‌ی سرتیب ترفیع داد. همچنین لقب «خان» [و] «نصرت‌الملک» بخشید. عشیره‌ی باوی را که گردنکشی می‌نمودند بدست او سپرد.

در آن زمان کشتیهای انگلیس بآمد و شد در شط‌العرب تازه شروع کرده بودند. حاجی‌جابرخان با آنان نیز خوشرفتاری دریغ نمی‌داشت و اینبود دوستی درمیانه‌شان می‌بود و کشتیهای انگلیس در گذشتن از جلو فیلیه که قصر حاجی‌جابرخان بود توپ سلام در می‌کردند و از قصر پاسخ او را با توپ می‌دادند.

بدینسان حاجی‌جابر زندگانی و فرمانروایی می‌نمود تا سال 1297 (یا در سال 1298) بدرود زندگی گفت.

.
کاخ فیلیه (در گذشته و اکنون)
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 آزادی یا هرج و مرج ، هوچیگری یا کوشش سیاسی؟! (تکه‌ی چهار از شش)


از همان آغاز شورش روسیه تا هنگامی که رضاشاه رشته‌ی اختیارات کشور را بدست گرفت ، که نزدیک به ده سال است یک دوره‌ی خاصی از تاریخ ایران می‌باشد و در این یک دوره این هوچیان یک عامل مؤثری در کشور بودند و آسیبهای بزرگی رسانیدند.

من اگر کارهای اینان را بنویسم باید یک کتاب جداگانه پردازم. در اینجا بی‌آنکه از کسی نامی‌ برم بیاد دو رشته از کارهای ننگین ایشان می‌پردازم :

نخست : اینان دخالت در سیاست (یا بهتر بگویم هوچیگری) را پیشه‌ای برای خود گرفته از آن راه نان می‌خوردند ، بلکه دارایی می‌اندوختند. هر نخست‌وزیری که می‌خواست کابینه تشکیل دهد می‌بایست پولی درمیان اینان تقسیم کند و بکسانی از آنان در ادارات کار دهد ، وگرنه بهیاهو پرداخته نمی‌گزاردند کابینه پا گیرد و بکار پردازد.

این یک رسمی‌شده بود و خود وزیران بآن عادت داشتند و دادن پول سختشان نمی‌آمد. بلکه اگر کسی می‌خواست کابینه درست کند خود از پی اینان می‌فرستاد و نوید پول می‌داد و برای برانداختن کابینه‌ی حاضر بکارشان وامی‌داشت. این معامله‌ی رایجی بود.

از اینرو یک کابینه نمی‌توانست بیش از دو یا سه ماهی دوام کند. زیرا اینان پولی را که می‌گرفتند و می‌خوردند و تمام می‌کردند ، بایستی اسبابی فراهم کنند که دوباره پول گیرند. از اینرو بایستی بسراغ یک خریدار تازه‌ای روند و یا او بسراغ اینان بیاید.

اینکه نوشتیم که در بیست و چند سال پیش چون در یک سال چهار کابینه عوض شد آنها را
«کابینه‌های چهار فصلی» نامیدند ، یکی از علل آنها دخالت همین دسته‌ی هوچیان بوده.

از اینان در این زمینه‌ها کارهای بسیار زشتتری هم سرزده که می‌بینم اگر بنویسم بغیرت ایرانیگریم خواهد برخورد و اینست خامه را نگه می‌دارم ـ از آنسوی برای آنکه گفته‌هایم بیکبار
بی‌دلیل نباشد تنها یک داستانی را یاد می‌کنم.

از رضاشاه پهلوی یادداشتهایی در دست است که خود اسناد گرانبهاییست.

در آن یادداشتها از بسیاری از این هوچیان نام برده و خیانتهایی را که از هر یکی سرزده ذکر کرده از جمله درباره‌ی یکی از آنان چنین می‌نویسد :

«این مرد طماع در داستان جمهوریت بنزد من آمد و پول خواست. من چون ندادم رفت پیش
محمدحسن‌میرزا و از او پولی گرفت و با من بمخالفت پرداخت.»

در همان یادداشتها یک تلگراف رمزی را که محمدحسن‌میرزا ببرادرش احمدشاه فرستاد و کلیدش بدست افتاد و کشف گردیده نقل می‌کند.

احمدشاه در پاریس بوده محمدحسن‌میرزا باو تلگراف می‌کند : «سی‌هزار تومان که فرستادید و باطرافیان ... دادیم کمست. اینها بطمع پول برای ما کار می‌کنند. زود حواله‌ی دیگری بفرستید».

این یک نمونه‌ای از کارهای آن ناکسانست. نیک بیندیشید که یک مردی[سردار سپه] در کشور پیدا گردیده و می‌خواهد رئیس جمهوری باشد ، و یک جنبشی در توده بنام این موضوع پدید آمده. آیا یک ایرانی چه باید کند؟... نه آنست که اگر آن را بسود توده می‌داند باید یاری کند ، و اگر نمی‌داند باید به جلوگیری پردازد؟!..

ببینید تا چه ‌اندازه بیشرمیست که در چنان پیشامدی کسانی تنها در اندیشه‌ی پول گرفتن باشند و رو باینسو و آنسو آورده آشکاره پول بخواهند.

آیا می‌توان پنداشت که رضاشاه تهمت زده؟!.. آیا می‌توان گفت که دروغ باو بسته؟!. من از رضاشاه هواداری نمی‌کنم. ولی بآن جایگاه باور نکردنیست که بیک هوچی پست تهمت بندد. رضاشاه را اگرهم بد بدانیم چنین گمانی باو نخواهیم برد.

از این گذشته ما خود آن کسان را می‌شناسیم. ما خود می‌دانیم که کارشان این بوده و برای پول گرفتن بوسیله‌های بسیار زشتتر از این دست می‌زده‌اند.


.
🔸سرچشمه‌ی گرفتاریها و ناتوانی ایران چیست؟!.. راز درماندگی مردم چنین کشور توانگر و برخورداری چیست؟!..
ما برآنیم که احمد کسروی این چیستان را گشوده و باین پرسشها پاسخ بجا و درخور داده و راه «پاکدینی» که او گشاده به یک شورش یا رستاخیز بزرگ خواهد رسید که سرنوشت ایران و شرق را تغییر خواهد داد.

🔸ما برآنیم که سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران ، ندانستن حقایق زندگیست. مردمی که حقایق زندگی را ندانست و سود و زیان خود را نشناخت ، ناگزیر بکارهای بیهوده و زیانمند پردازد ، بهره‌جویی از ثروتهای خداداد کشور نتواند ، بزیر دست بیگانگان افتد و درمانده و گرفتار گردد.

🔸زیان دیگر دانسته نبودن حقایق زندگی ، پراکندگیست. چون حقایق زندگی دانسته نیست ، هر دسته و گروهی راهی جدا (گمراهی) پیش گرفته‌اند و اینست برای آسانترین کارها نیروهاشان روی هم نمی‌آید و کاری نمی‌توانند.

🔸ما برآنیم که درماندگی و گرفتاری کشور نتیجه‌ی همین کیشها و مسلک‌ها و نادانیها و اندیشه‌های پراکنده‌ی مردم است. هیچ بهبودی هم رخ نخواهد داد مگر اینکه اندیشه‌ی مردم و راه زندگی ایشان تغییر یابد.

🔸ما برآنیم که چاره جز این نمی‌باشد که بکوشیم مردم را از گمراهیها بیرون آوریم و با حقایق زندگی آشنا سازیم.
در نشر حقایق ، کوشندگان را سود مادی نیست. اینست رهایی ایران از بدبختیها و گمراهیها تنها بدست پاکدلان و نیکخواهان انجام‌پذیرست. ایشان باید در این راه دست یاری به هم دهند و کشور را از بدبختیهایی که دچارش می‌باشد برهانند.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 6


گاهی هم کسانی می‌گویند : «شما در کتابهای خود می‌نویسید : من باین کار بخواست خدا برخاستم. این معنایش پیغمبریست». می‌گویم : چه گناه بزرگی از من گرفته‌اید!. پس بگویید که تاب شنیدن نام خدا را ندارید!. بگویید شنیدن نام پاکِ ‌خداست که شما را ناآسوده گردانیده!.

ببینید گرفتاری تا چه اندازه است. در چنین زمانی که خداناشناسی و بیدینی جهان را فراگرفته و انبوه مردمان هستی خدا را نمی‌پذیرند و سالانه هزارها کتاب در توهین بخدا و دین انتشار می‌یابد ، کسی اگر بالا افرازد و با پیشانی باز از هستی خدا سخن راند و دست او را در کارهای جهان نشان دهد گناهی بزرگ کرده است!.

من اگر گفته بودم اینها را در خواب از فلان امام شنیده‌ام و کارهای خود را بفلان مرده منسوب داشته معجزه‌هایی نیز برایش یاد کرده بودم گناهی نداشت. ولی چون نام خدا را می‌برم گناهی بزرگ کرده‌ام!.

من در این باره دفاعی ندارم. اگر پیغمبری همینست مرا از آن بیزاری نیست. بار دیگر می‌گویم : من این کارها را با خواست خدا کردم.

شگفتتر از اینها آنست که کسانی می‌آیند و بمن راهنماییها می‌کنند. یکی می‌آید و می‌گوید : «شما اصل اسلام را بگیرید. اسلام را اصلاح کنید». می‌گویم : آن را هم شما کنید. همه‌ی کارها را که نباید یک تن کند. می‌گوید : «آخر ما اهلش نیستیم». می‌گویم : چیزی که اهلش نیستید چگونه دستورش می‌دهید؟!.

این در کجاست که بیماران به پزشک دستور دهند؟!.

دیگری می‌آید و می‌گوید : «شما بگویید من مصلحم ، نام خود را مصلح گزارید». می‌گویم : من بهیچ نامی نیاز ندارم. اینها چیزهاییست که شما می‌اندیشید. شما دین را بازیچه گردانیده برایش این تشریفات را قائل شده‌اید. دین در پیش ما شناختن حقایق زندگانی و زیستن از راه خرد است. باینگونه چیزها که شما می‌اندیشید نیازی نیست.

بجای اینها شما بکوشید و حقایق زندگانی را دریابید. بکوشید و این گمراهیهای گوناگون را از خود دور گردانید. بکوشید و آن سیزده کیش را از میان خود بیرون رانید.

شما اینهمه نام خدا را می‌برید ، در حالی که او را نشناخته‌اید و در توی بت‌پرستیها و نادانیها دست و پا می‌زنید. بسیار نادانیست که اینها را گزارده و آنهمه گرفتاریها را بروی خود نیاورده تنها درپی این باشید که نام من چیست و عنوان کارم چه خواهد بود.

داستان شما داستان آن کسانیست که در توی لجنزاری افتاده و تا گلو فرورفته باشند و کسی که دست برای رهایی آنان می‌یازد با او بگفتگوهای فلسفی پردازند و از نام و عنوانش جستجو کنند و یا در آن کوششی که برهایی آنان می‌کـند دستورهایـی دهند ـ بجای بیرون جستن از آن گودال باین خودنماییها پردازند.

شما امروز گرفتارترین مردمانید و باید بیش از همه در اندیشه‌ی رهایی و رستگاری خود باشید.

اگر این غوغاهای شما با من بر سر دین است شما هنوز معنی دین را نمی‌دانید و نخست چیزی که بر شما واجبست آنست که معنی دین را شناسید.



.
✴️ نگهدار عفت بانوان باشید

نوشته‌ی یک بانو

آقای كسروی دارنده‌ی پرچم
چون گفته‌های آن پاكمرد از یك دل پاك بیرون ریخته ، در دلهای نیكمردان و نیكزنان هَناییده [= اثر كرده] است. كنون كه بانوان محترم با نگارش خود همداستانی خود را در آن نامه نشان می‌دهند اینك خواستارم اجازه فرمایید گفتار مرا نیز در آن روزنامه‌ی پرارج چاپ نمایند.

چیزی كه امروز بیش از یاوه‌گویی شاعران لكه‌ی چركین در دامن مردان یا بانوان می‌گزارد رمانهای عشقی‌است كه پی‌درپی از نوك قلم هر جوان سبكمغز و هوسران بر روی كاغذ یا ورق پاره چكیده بنام كتاب ادبی باین توده‌ی بیچاره تقدیم می‌شود كه بیشتر جوانان اداری و دبیرستانی از دوشیزگان و پسران ، مردان و بانوان را شب و روز بخود مشغول داشته و چنان سرگرمشان كرده كه پاك از كارهای تحصیلی و اداری و خانگی بیكارشان كرده است.[1]

كتابخانه یا كتابفروشی‌ای را كه باید رمانخانه یا رمانفروشش خواند سراغ دارم كه بیباكانه نوشته كه 500 رقم رمان بكرایه داده می‌شود. كم یا زیادش كار ندارم آیا چه سودی از گفتارهای اینگونه كتابهای بیشرم و بی‌آبرو بتوده‌ی ایرانی در نظر گرفته شده است. وزارت فرهنگ نیز پی‌درپی با تقریظ به رشحات قلم بی‌آزرم آنان اجازه‌ی چاپ می‌دهد. خواننده چه آقا چه بانو چه دوشیزگان و چه پسران چون فلان قصه‌ی عاشقانه را خوانده دلخواهش می‌شود كه بازیگران پنداری آن داستان یا عاشقان گردن‌كلفت آن را با چشم خود ببیند. البته سپاسگزار است كه وزارت فرهنگ این وسیله را نیز برایشان مهیا و در فیلمهای مهیج آنان را از آرمانهایشان محروم نكرده به نمایش می‌گزارند.

یواش یواش آقا یا بانوی رمانخوان بفكر می‌افتد كه اگر یك مرتبه هم باشد خود آن رلهای عاشق معشوق را بازی كند برای اینكه بهتر رموز عشوه و ناز را یاد گرفته است. از اینجاست كه خانه‌داری و بچه‌پروری بانوان با ناموسداری و عفت‌پروری آقایان رخنه پیدا كرده پرده‌ی ناموسشان دریده می‌گردد.

آیا اولیاء انتظامات و حفظ اخلاق توده با قانونهای منافی عفت این وسائل تفریح و سرگرمی را به آنان دریغ گفته؟ نه که نه. بلكه برای اینكه ایشان رموز اكتسابی خود را بعمل بیاورند كافه رستورانهایی همچون كرامت ، بین‌الملل ، جمشیدی ... دیگر از اینگونه جاهای ناسزا را اجازه داده‌اند كه درهای خود را بروی هر دوست و دشمن باز و با هنگامه[ا‌ی] اسفناك كه سرتاپا منافی عفت و ناموس است از آنان پذیرایی نمایند. دور هر میزی شوهران عائله‌داری است با تنی چند از زنان تردامنِ ولگرد تظاهرات بی‌عفتی و دین‌شكنی خود را بآزمایش گزاشته‌اند. با این فجایع خیابانها و رستورانها و كافه‌هاست كه تظاهر بی‌پروایی را گوشزد می‌نمایند و این دفعه هم دینداری نشان می‌دهند. این معركه‌ی كوی و برزن كجا و دینداری و عفت‌پروری كجا؟

نباید فراموش كرد در روزنامه‌ها از جمع‌آوری ولگردان زنان تردامن گفتگو رفت چه انگیزه‌ای چشمپوشی اولیاء را بار آورده است؟. خدا می‌داند در این جهان پرآشوب كه بگفته‌ی آقای كسروی گفتگو از دفاع دلیرانه‌ی استالینگراد و سباستوپول و دیگر جنگهای خونین می‌رود و خون هر شنونده بجوش می‌آید چه هنگام هوسرانی و میگساری و عشق‌ورزی است كه بر پیكر ناتوان و بلا كشیده‌ی جامعه‌ی ایرانی مستولی گردیده.

خوب دقت شود نتایج پندهای پیشروان بی‌اراده و قافیه‌سازان بی‌همت دوره‌ی بدبختی و ناتوانی بهتر جلوه‌گر است كه سستی خرد و زبونی اندیشه‌ی هر ایرانی متظاهر می‌دارد. آیا گناه بانوان عفیف چیست كه با گفتن یك بلی بلا بجان و پیكرشان راه یافته است؟ آیا بهتر نیست كه بزرگان و غیرتمندان كشور یك فكر اساسی برای جلوگیری از فساد اخلاق بنمایند و زبونی را از سرچشمه‌اش مداوا و معالجه نمایند یعنی این رستورانها و كافه‌های غیرتكش و عفت بربادده كشور را كه در هر كوی و برزن شماره‌شان دوچندان گردیده است از بین برده تا برای بی‌عفتان و تردامنان جایگاهی ویژه در دسترس نباشد و بیش از این دامن مردان عائله‌دار و بچه‌دار لكه‌دار نشده تا گوشه‌ی چشمی نیز بسوی عائله و خانواده‌ی خود برگردانده و برای دردهای خود و خانواده چاره ‌اندیشیده بلكه از پیشامدهای ننگ‌آور جهان عبرت گرفته و بناموس‌پرستی و تشكیل خانواده علاقمند گردند و عفت بانوان نگهداری شود؟
ا ـ و

پرچم : در یكی از نوشته‌های داوری توده آقای برهانی نیز پیشنهاد كرده است كه چنانكه از زیانهای شعر گفتگو رفت و داوری كرده شد درباره‌ی رمان نیز چنان گفتگوهایی رود ، ما اینك آن در را با این گفتار (كه نویسنده‌اش بیجهت نام خود را پنهان ساخته) باز می‌كنیم. نویسندگان ما از زیانهای رمان و از بدیهای آن بنویسند كه بردیف چاپ شود. ما خود نیز گفتارهایی در همین زمینه خواهیم نوشت.
(پرچم روزانه شماره‌ی 205)

👇
[1] : آن روزها وظیفه‌ی سرگرم كردن و بی‌پروا گردانیدن مردم بكشور را رمانها بعهده داشته‌اند ، امروز فیلمها و نمایشنامه‌ها كه بر آن پایه پدید آمده‌اند این وظیفه را بعهده گرفته‌اند.
بماند كه امروز سرگرم كردن مردم و دور نگاهداشتن ایشان از كارهای كشوری تنها بگردن رمان و فیلم نیست. ده‌ها سرگرمی دیگر ترتیب داده‌اند كه بیشتر آنها بدستیاری تلویزیون اجرا شده و همچون افیون بر مغز توده کارگر است.


.
شادروان محمد امام از یاران اهواز و از پشتیبانان پیمان
🔶 دفاع در دیوان کیفر (بخش دوم)

🔸 شیخ‌خزعل‌خان و کارهای او (تکه‌ی 4)


حاجی‌جابرخان هفت پسر داشت که نامهای آنها محمد ، عیسا ، مَزعَل ، حسن ، علی ، خَزعَل ، سلمان بود. پس از مرگ او دو پسر بزرگتر که شیخ‌محمد و شیخ‌مزعل بودند بر سر جانشینی بکشاکش برخاستند. شیخ‌محمد باآنکه بزرگتر بود عشیره‌ی مُحَیسِن که عشیره‌ی خاص حاجی‌جابرخان و خاندانش می‌باشد شیخ‌مزعل را باو برمی‌گزیدند و جانشینی حاجی‌جابر را برای این می‌خواستند. شیخ‌محمد به تهران آمده به ناصرالدین‌شاه شکایت کرد. ناصرالدین‌شاه بهواداری ازو برخاسته فرمان حکمرانی محمره و سرحدات خوزستان را بنام او نوشت و او را روانه‌ی خوزستان گردانید. ولی چون عشیره‌ی محیسن او را نپذیرفتند کاری از پیش نتوانست برد و ناگزیر گردیده به بصره رفت و در آنجا بگوشه‌نشینی پرداخت و مزعل کار را از پیش برد. شاه نیز چون چنین دید پافشاری ننموده این بار فرمان بنام مزعل فرستاد و لقب «خان» و «نصرت‌الملک» و رتبه‌ی سرتیپی که بازمانده از حاجی‌جابرخان بود باو داد.

مزعل همچون پدرش هواداری بدولت نشان می‌داد و با انگلیسها نیز در نهان و آشکار ارتباط داشت. چنانکه دیدیم حاجی‌جابرخان نخست گماشته و زیردست شیخ‌المشایخ فلاحیه بوده ولی سپس در نتیجه‌ی دولتخواهی خود پیش آمده و بزرگتر گردید و در واقع جایگاه و نیرویش بیشتر از شیخ‌المشایخ شده بود و دولت او را بهمه‌ی مشایخ (به شیخ‌المشایخ نیز) برتر می‌گرفت.

مزعل نیز همان جایگاه را گرفت و در واقع یک خاندان دیگری پیدا گردیده شیخ‌المشایخ و دیگران را «تحت‌الشعاع» خود قرار داد.

در آن زمان در خوزستان فوجهای سرباز برای پاسبانی و نگهداری نشیمن می‌گرفت. ناصرالدین‌شاه فرماندهی توپخانه و فوج سرباز محمره را نیز به مزعل‌خان سپرد و رتبه‌ی نظامی او را بالا برده فرمان «امیر تومانی» فرستاد. و نیز لقبش را معزالسلطنه گردانید. اینها پیشرفتهای مهمی برای مزعل‌خان بود و بزرگی و شکوه او را چند برابر می‌گردانید. در آن زمان بختیاریها در شرق خوزستان نفوذ پیدا کرده و از سوی دولت مالیات آنجا سپرده به ایلخانی بود که گرفته بدولت می‌پرداخت. بیشتر مشایخ عرب مالیات باو می‌پرداختند. ولی مزعل یکسره بدولت می‌پرداخت و چون کاردانی و خوش‌حسابی از خود نشان می‌داد ناصرالدین‌شاه از قصبه تا سرحد بصره و از اهواز تا محمره مالیات کلیه‌ی عشایر را که شش‌هزار خانوار بیشتر بودند جزو جمع او گردانید و در واقع این عشایر را نیز زیردست او ساخت.

مزعل‌خان کشتیهایی داشت که در کارون و شط‌العرب آمد و شد می‌کردند و از هر باره دست او به مال‌اندوزی باز بود و در واقع یک دستگاه پادشاهی کوچکی برای خود می‌داشت. لرد کرزن [Lord Curzon] که در آن زمان به ایران آمده و در خوزستان مزعل را دیده و در کتابش ازو نام می‌برد. مادام دیولافوا [Jane Dieulafoy] که همراه شوهر خود برای کندن ویرانه‌های شوش به خوزستان رسیده بخانه و اندرون او راه یافته و در کتابش یاد بسیاری ازو می‌نماید.

آن زمان خوزستان روز بروز اهمیت پیدا می‌کرد که از یکسو توجه دولت و از یکسو توجه دیگران بآنجا بیشتر می‌گردید. زیرا در آن زمان بود که رود کارون برای کشتیرانی گشاده گردید و کشتیهای انگلیس و دیگران در آن رود بآمد و شد پرداختند و در نتیجه‌ی این کار شهر کهن اهواز که چند صد سال پیش از آن ویرانه گردیده و از میان رفته تنها یک دهکده‌ی کوچکی از آن بازمی‌ماند دوباره رو بآبادی گزاشت و این چون یک بندری برای کشتیهای بازرگانی می‌باشد بازرگانان از همه جا رو آورده در اینجا نشیمن گرفتند و نظام‌السلطنه والی خوزستان آنجا را بنام ناصرالدین‌شاه «ناصری» نام گزاشت.

نیز در آن زمان بود که کاوشی در شوش آغاز گردید. در آن زمان بود که موضوع نفت مسجدسلیمان و اهمیت آن دانسته شد و توجه انگلیسیها باینجا جلب گردید. رویهم‌رفته اهمیت خوزستان روزافزون شده بود.


.
شیخ ‌مزعل‌خان
«این تصویر از مجله‌ی «تور دو مُند فرانسه» که از هشتاد سال پیش [پیش از سال 1321] چاپ می‌شده و یادداشتهای مادام دیولافوا نیز در آن بچاپ می‌رسیده برداشته شده است». (پرچم روزانه ش 155 ، 6 مرداد‌ماه 1321)