🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی یکم
🔸 تکهی 8
شما میدانید که زیست آدمی از دیدهی تقید به آداب تندرستی و دستورهای پزشکی به دو گونه تواند بود. یکی آنکه هر کس تا آن اندازه که در دسترس اوست از ساختمان تن و اندامهای خود و از چگونگی گردش خون و مانند اینها آگاهی پیدا کند ، و آدابی را که پزشکان برای نگهداری تندرستی یاد کردهاند فراگیرد و آنها را بکار بندد ، و بپاکیزگی و مبارزه با بیماریها علاقه نشان دهد ، و تندرستی خود را مربوط به تندرستی دیگران دانسته بچیزی که باعث بروز بیماریهاست برنخیزد ، آبهای بدبو را به آبانبارهای دیگران راه ندهد. آبهای روان را آلوده نگرداند ، هر زمان که بیمار شد بنزد پزشک رود و بچاره و درمان پردازد.
این یک راه است و یک راه دیگر همانست که شما در بیشتر ایرانیان میبینید : از ساختمان تنهای خود کمترین آگاهی ندارند ، زیستن را جز پر کردن شکم از هرچه بود نمیدانند ، هر یکی هرچه خواست میخورد ، هر کاری خواست میکند ، دستورهای پزشکان در نزد آنها افسانه است. اگر یکی بیمار شد بجای پزشک بنزد جادوگر یا دعانویس میرود. بیشترشان پاکیزگی را نمیشناسند و آنها که میشناسند بیش از این نمیفهمند که آبهای گندیدهی حوض خود را بیرون کشند و آن را به آبانبار همسایه راه دهند ، از آلوده گردانیدن آبهای روان خودداری نمیکنند ، پروایی به تندرستی دیگران نمینمایند. (1)
این مَثَلِ نیکیست. زندگانی اجتماعی نیز بهمینگونه از دو راه تواند بود : یکی آنکه آدمیان جهان را تا آنجا که راه باز است بشناسند و حقایق زندگانی را که بسیار ارجدار است بدانند ، هر کس آسایش خود را در آسایش دیگران دیده در کارهایش تنها سود خود را بدیده نگیرد ، آبادی جهان و آسایش جهانیان را آرمان خود سازد ، با بدیها و بیماریها همیشه در نبرد باشد ، از دروغ و دغل و ستمگری و رشک و مانند اینها خود را دور دارد ، خردها نیرومند بوده جهانیان همه از روی خرد زندگی کنند ، در هر تودهای آیین خردمندانه روان باشد ـ این زندگانی ، زندگانی دینیست. ما دین اینگونه زیستن را میگوییم.
یک راه دیگر اینست که مردم دربند شناختن جهان و پی بردن بحقایق زندگی نباشند و هر کس همانکه سر برافراشت دنبال هوسهای خود را گیرد و هر کس جز دربند سود خود نباشد. توانایان ناتوانان را لگدمال گردانند ، هر گروهی باندیشههای دیگری گرایند و فلسفههای دیگری برای خود پدید آورند. چه تودهها و چه افراد بجای همدستی با یکدیگر همیشه در کشاکش باشند ، خردها ناتوان گردیده آیین خردمندانهای برای زندگانی درمیان نباشد. این زندگانی ، زندگانی بیدینی است. ما بیدینی جز این را نمیشناسیم.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ یکی از چیزهایی که به فهم بهتر سخنان بالا یاری میکند پیشامد بیماری کوید ـ 19 است. مردمان در سراسر جهان دو دسته هستند : یک دسته رعایت دستورهای پزشکی و شیوهنامههای بهداشتی میکنند و دستهی دیگر که به اینها بیپروایند. آن دسته دیگران را به بیماری و گرفتاری دچار نگردانیده از خود نیز نیک نگاهداری مینمایند. ولی این دسته با جان خود بازی کرده ، هم دیگران را دچار بیماری و گرفتاریها میگردانند. کدام رفتار به آسایش و خوشی و امیدواریها میانجامد؟! کدام رفتار زندگیها را تلخ گردانیده مرگ و اندوه و بدبختی به ارمغان میآورد؟!
.
🔸 تکهی 8
شما میدانید که زیست آدمی از دیدهی تقید به آداب تندرستی و دستورهای پزشکی به دو گونه تواند بود. یکی آنکه هر کس تا آن اندازه که در دسترس اوست از ساختمان تن و اندامهای خود و از چگونگی گردش خون و مانند اینها آگاهی پیدا کند ، و آدابی را که پزشکان برای نگهداری تندرستی یاد کردهاند فراگیرد و آنها را بکار بندد ، و بپاکیزگی و مبارزه با بیماریها علاقه نشان دهد ، و تندرستی خود را مربوط به تندرستی دیگران دانسته بچیزی که باعث بروز بیماریهاست برنخیزد ، آبهای بدبو را به آبانبارهای دیگران راه ندهد. آبهای روان را آلوده نگرداند ، هر زمان که بیمار شد بنزد پزشک رود و بچاره و درمان پردازد.
این یک راه است و یک راه دیگر همانست که شما در بیشتر ایرانیان میبینید : از ساختمان تنهای خود کمترین آگاهی ندارند ، زیستن را جز پر کردن شکم از هرچه بود نمیدانند ، هر یکی هرچه خواست میخورد ، هر کاری خواست میکند ، دستورهای پزشکان در نزد آنها افسانه است. اگر یکی بیمار شد بجای پزشک بنزد جادوگر یا دعانویس میرود. بیشترشان پاکیزگی را نمیشناسند و آنها که میشناسند بیش از این نمیفهمند که آبهای گندیدهی حوض خود را بیرون کشند و آن را به آبانبار همسایه راه دهند ، از آلوده گردانیدن آبهای روان خودداری نمیکنند ، پروایی به تندرستی دیگران نمینمایند. (1)
این مَثَلِ نیکیست. زندگانی اجتماعی نیز بهمینگونه از دو راه تواند بود : یکی آنکه آدمیان جهان را تا آنجا که راه باز است بشناسند و حقایق زندگانی را که بسیار ارجدار است بدانند ، هر کس آسایش خود را در آسایش دیگران دیده در کارهایش تنها سود خود را بدیده نگیرد ، آبادی جهان و آسایش جهانیان را آرمان خود سازد ، با بدیها و بیماریها همیشه در نبرد باشد ، از دروغ و دغل و ستمگری و رشک و مانند اینها خود را دور دارد ، خردها نیرومند بوده جهانیان همه از روی خرد زندگی کنند ، در هر تودهای آیین خردمندانه روان باشد ـ این زندگانی ، زندگانی دینیست. ما دین اینگونه زیستن را میگوییم.
یک راه دیگر اینست که مردم دربند شناختن جهان و پی بردن بحقایق زندگی نباشند و هر کس همانکه سر برافراشت دنبال هوسهای خود را گیرد و هر کس جز دربند سود خود نباشد. توانایان ناتوانان را لگدمال گردانند ، هر گروهی باندیشههای دیگری گرایند و فلسفههای دیگری برای خود پدید آورند. چه تودهها و چه افراد بجای همدستی با یکدیگر همیشه در کشاکش باشند ، خردها ناتوان گردیده آیین خردمندانهای برای زندگانی درمیان نباشد. این زندگانی ، زندگانی بیدینی است. ما بیدینی جز این را نمیشناسیم.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ یکی از چیزهایی که به فهم بهتر سخنان بالا یاری میکند پیشامد بیماری کوید ـ 19 است. مردمان در سراسر جهان دو دسته هستند : یک دسته رعایت دستورهای پزشکی و شیوهنامههای بهداشتی میکنند و دستهی دیگر که به اینها بیپروایند. آن دسته دیگران را به بیماری و گرفتاری دچار نگردانیده از خود نیز نیک نگاهداری مینمایند. ولی این دسته با جان خود بازی کرده ، هم دیگران را دچار بیماری و گرفتاریها میگردانند. کدام رفتار به آسایش و خوشی و امیدواریها میانجامد؟! کدام رفتار زندگیها را تلخ گردانیده مرگ و اندوه و بدبختی به ارمغان میآورد؟!
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (بخش دوم)
🔸 شیخخزعلخان و کارهای او (تکهی 6)
یکی از حوادثی که در همان ابتدای کار بر شکوه و بزرگی خزعل افزود این بود که در سال 1316 (قمری) شیخ جعفر شیخالمشایخ فلاحیه از پرداختن مالیات خودداری نموده با دولت نافرمانی آشکار ساخت.
والی خوزستان که در واقع حاکم شوشتر و دزفول و رامهرمز بیش نبود لشکر بر سر او برده او را دستگیر ساخت و مریعی نامی را بجای وی «شیخالمشایخ» گردانید. لیکن چون در این هنگام شیخخزعلخان کوشش داشت که فلاحیه نیز در دست او باشد و از آنسوی مریعی با دست کسانی کشته گردیده میرزاعلیاصغرخان اتابک فرمان شیخی فلاحیه را برای خزعل فرستاد و بدینسان خانوادهی حاجیجابر جانشین خانوادهی شیخالمشایخها گردید و شیخخزعل بهمگی عشیرههای کعب ریاست یافت و این یک جایگاه بزرگی در پیش عربها بود.
لیکن هنوز دیگر عشیرهها در زیرِ دست والی خوزستان (یا حاکم شوشتر) بودند که مالیات خود را باو میدادند و عادت چنین بود که هر سالی یک بار والی خوزستان به حویزه میرفت و همگی مشایخ بآنجا درمیآمدند و هر یکی مالیات عشیرهی خود را میپرداختند.
ولی در زمان مظفرالدینشاه همینکه دو سه سالی از پادشاهی او گذشت دولت بسیار ناتوان گردیده و در همه جا گردنکشان بگردنکشی افزودند. در خوزستان نیز رشته از هم گسیخت و ناامنیهای سختی پیدا شد. از جمله در شوشتر که آن روز پایتخت خوزستان شمرده میشد آشوب پدید آمد و رشته بدست «آغاوات» افتاد.
این آغاوات (یا آقاها) داستان درازی داشتند. اینها از زمان کریمخان زند پیدا شده و کویهای شوشتر را درمیان خود تقسیم کردند که در هر کویی یک آغایی فرمان میراند و برای خود دیوانخانه داشت و تفنگچیانی داشت. کویها درمیانه سرحدی داشتند و سنگرهایی داشتند. هر چند زمان یک بار شهر را بهم زده و با یکدیگر بزد و خورد برمیخاستند. شهر کوچک شوشتر که همهی مردم آن از زن و مرد و بزرگ و کوچک بچهاردههزار تن نمیرسیده (از روی سرشماریای که در زمان ناصرالدینشاه کرده شده) بدوازده بخش شده و هر بخشی ـ یا بهتر گویم هر کویی ـ برای خود استقلال داشت.
هر زمان که دولت توانا میگردید و یک حکمران کاردانی بخوزستان میفرستاد این آغاوات پی کارهای خود میرفتند و هر زمان که دولت ناتوان میگردید اینان بآشوب برخاسته هر کسی در کوی خود باستقلال فرمان میراند.
در زمان مظفرالدینشاه نیز اینها سر برآوردند و نیرومند گردیدند و رفتارشان با حکمرانان که از تهران میآمدند این بود که چون یک حکمرانی میرسید نخست فرمانبرداری آشکار ساخته آرام مینشستند ولی سپس فرصت یافته یک روزی میشوریدند و او را با رسوایی بیرون میکردند و در چنین هنگامها گاهی دولت سرکوب آن اشرار را بشیخخزعل محول میکرد و او فرصت را غنیمت شمرده یک دسته از کسان خود را بر سر شوشتر میفرستاد که بهواداران شیخ مهربانی و پشتیبانی نمایند و بدیگران گزند و آسیب رسانند و بدینسان نفوذ او در شوشتر را بیشتر گردانند ـ بارها اینگونه وقایع رخ میداد و باعث پیشرفت مقاصد شیخ میشد.
همچنین دربارهی اعراب هر کدام که نافرمانی مینمودند شیخ هواداری نشان داده و یک دسته از عربهای خود را همراه سپاهیان دولت بر سر آنان میفرستاد که در بیرون کمک بدولت مینمودند و در درون به پیشرفت نفوذ شیخ میکوشیدند. گاهی نیز یک عشیرهای چون مالیات نمیداد شیخ بدولت پیشنهاد میکرد که مالیات آن عشیره را جزو جمع او گردانند و دولت این پیشنهاد را با خشنودی میپذیرفت و از آنسوی شیخ همان را وسیله قرار داده شیخ آن عشیره را برکنار ساخته یکی از کسان خود را بآنان شیخ برمیگماشت و بدینسان آن عشیره را زیردست خود میگردانید.
.
🔸 شیخخزعلخان و کارهای او (تکهی 6)
یکی از حوادثی که در همان ابتدای کار بر شکوه و بزرگی خزعل افزود این بود که در سال 1316 (قمری) شیخ جعفر شیخالمشایخ فلاحیه از پرداختن مالیات خودداری نموده با دولت نافرمانی آشکار ساخت.
والی خوزستان که در واقع حاکم شوشتر و دزفول و رامهرمز بیش نبود لشکر بر سر او برده او را دستگیر ساخت و مریعی نامی را بجای وی «شیخالمشایخ» گردانید. لیکن چون در این هنگام شیخخزعلخان کوشش داشت که فلاحیه نیز در دست او باشد و از آنسوی مریعی با دست کسانی کشته گردیده میرزاعلیاصغرخان اتابک فرمان شیخی فلاحیه را برای خزعل فرستاد و بدینسان خانوادهی حاجیجابر جانشین خانوادهی شیخالمشایخها گردید و شیخخزعل بهمگی عشیرههای کعب ریاست یافت و این یک جایگاه بزرگی در پیش عربها بود.
لیکن هنوز دیگر عشیرهها در زیرِ دست والی خوزستان (یا حاکم شوشتر) بودند که مالیات خود را باو میدادند و عادت چنین بود که هر سالی یک بار والی خوزستان به حویزه میرفت و همگی مشایخ بآنجا درمیآمدند و هر یکی مالیات عشیرهی خود را میپرداختند.
ولی در زمان مظفرالدینشاه همینکه دو سه سالی از پادشاهی او گذشت دولت بسیار ناتوان گردیده و در همه جا گردنکشان بگردنکشی افزودند. در خوزستان نیز رشته از هم گسیخت و ناامنیهای سختی پیدا شد. از جمله در شوشتر که آن روز پایتخت خوزستان شمرده میشد آشوب پدید آمد و رشته بدست «آغاوات» افتاد.
این آغاوات (یا آقاها) داستان درازی داشتند. اینها از زمان کریمخان زند پیدا شده و کویهای شوشتر را درمیان خود تقسیم کردند که در هر کویی یک آغایی فرمان میراند و برای خود دیوانخانه داشت و تفنگچیانی داشت. کویها درمیانه سرحدی داشتند و سنگرهایی داشتند. هر چند زمان یک بار شهر را بهم زده و با یکدیگر بزد و خورد برمیخاستند. شهر کوچک شوشتر که همهی مردم آن از زن و مرد و بزرگ و کوچک بچهاردههزار تن نمیرسیده (از روی سرشماریای که در زمان ناصرالدینشاه کرده شده) بدوازده بخش شده و هر بخشی ـ یا بهتر گویم هر کویی ـ برای خود استقلال داشت.
هر زمان که دولت توانا میگردید و یک حکمران کاردانی بخوزستان میفرستاد این آغاوات پی کارهای خود میرفتند و هر زمان که دولت ناتوان میگردید اینان بآشوب برخاسته هر کسی در کوی خود باستقلال فرمان میراند.
در زمان مظفرالدینشاه نیز اینها سر برآوردند و نیرومند گردیدند و رفتارشان با حکمرانان که از تهران میآمدند این بود که چون یک حکمرانی میرسید نخست فرمانبرداری آشکار ساخته آرام مینشستند ولی سپس فرصت یافته یک روزی میشوریدند و او را با رسوایی بیرون میکردند و در چنین هنگامها گاهی دولت سرکوب آن اشرار را بشیخخزعل محول میکرد و او فرصت را غنیمت شمرده یک دسته از کسان خود را بر سر شوشتر میفرستاد که بهواداران شیخ مهربانی و پشتیبانی نمایند و بدیگران گزند و آسیب رسانند و بدینسان نفوذ او در شوشتر را بیشتر گردانند ـ بارها اینگونه وقایع رخ میداد و باعث پیشرفت مقاصد شیخ میشد.
همچنین دربارهی اعراب هر کدام که نافرمانی مینمودند شیخ هواداری نشان داده و یک دسته از عربهای خود را همراه سپاهیان دولت بر سر آنان میفرستاد که در بیرون کمک بدولت مینمودند و در درون به پیشرفت نفوذ شیخ میکوشیدند. گاهی نیز یک عشیرهای چون مالیات نمیداد شیخ بدولت پیشنهاد میکرد که مالیات آن عشیره را جزو جمع او گردانند و دولت این پیشنهاد را با خشنودی میپذیرفت و از آنسوی شیخ همان را وسیله قرار داده شیخ آن عشیره را برکنار ساخته یکی از کسان خود را بآنان شیخ برمیگماشت و بدینسان آن عشیره را زیردست خود میگردانید.
.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکهی یک از هشت)
یادداشت گردآورنده : بدانسان که جنبش مشروطه تاریخ ما را به دو دورهی بیکبار جدا از یکدیگر : «پیش از مشروطه» و «پس از مشروطه» بخش میکند ، شهریور1320 نیز از یکسو نشانگر پایان یافتن «دورهی دیکتاتوری» و افتادن رضاشاه و از آنسو آغازگر روزگار نوی است که بنام «دورهی دمکراسی» شناخته میشده.
چنین پیشامدهایی در تاریخ یک توده ، هر کدام «نشانگر» آغاز یک دورهی نوینیست که با دورهی پیش از آن جداییهای چشمگیری دارد.
ایران که پس از برکناری محمدعلیشاه گرفتار کشمکشهای درونی و ستمگریهای گردنکشان نوخاسته شده و هنوز در چنگ دو همسایهی نیرومند شمالی و جنوبی ، روس و انگلیس ، و سیاستهای آزمندانهی ایشان بسر میبرد و دور نبود که به سرگذشت بیمناکتری دچار آید ، قضا را شورش بزرگ روسیه در 1296 و کودتای 1299 در ایران ، آن را براه دیگری انداخت و بگونهای از بیمها و آسیبهای بزرگ رست ولی از آزادی نیز دور گردید.
در فرمانروایی رضاشاه مجلس و انتخابات جز بازیچهای در دست دولت نبود. از آنسو این نیز بس شناخته شده است که کارهایی که در این زمان انجام گرفت بیکبار اوضاع کشور را دگرگون ساخت و در پیشرفت این توده جهش چشمگیری پدید آورد. لیکن با افروخته گردیدن آتش جنگ جهانی دوم در 1318 و یورش آلمان به کشور سوسیالیستی نوپای شوروی در تیرماه 1320 ، پیشروی تند ایشان در خاک روسیه و سخت گردیدن کار جنگ به روسها و پر شدن دلهای متفقین (روس و انگلیس و آمریکا) از هراس رسیدن آلمانها به چاههای نفت قفقاز ، کشور ایران موقعیت جغرافی ـ سیاسی ویژهای یافت به اینمعنی که آسانترین راه رساندن خواربار و جنگافزار به روسها از ایران بود و از اینرو ایران با آنکه اعلام بیطرفی کرده بود از آتش جنگ دور نتوانستی ایستاد.
تنها دو ماه از حملهی آلمان به شوروی میگذشت که دو کشور همسایه لشگرهاشان را از شمال و جنوب رو به پایتخت راندند. ظاهر داستان آن بود که ایشان کارکنان آلمانی در ایران را بهانه کرده و به دولت ایران اخطار داده و دولت ایران (رضاشاه) بیباکی و نافهمی از خود نشان داده و به اخطارهای ایشان پروا نکرده و ایشان نیز بیطرفی ایران در جنگ را نادیده گرفته جنگ براه انداختهاند. آری جنگی درگرفت ولی نه از آنگونه که میان دو دشمن کینهجو درمیگیرد : خیانت آشکار فرماندهی آرتش از یکسو به درهم شکستن و آسیب یافتن آن راه گشود و از سوی دیگر از دامنهدار شدن جنگ و درگیر گردیدن دو همسایه با یک جنگ تازهی دیگر جلو گرفت.
چنانکه ستودگیها و ناستودگیهای یک فرد در زمانهای ویژهای (مثلاً در یک سفر دشوار) شناخته میگردد ، همینست تواناییها و ناتوانیهای یک توده در هنگامهای ویژهای آشکار میگردد ـ برای مثال بهنگام «بحران». خواه این بحران یک «زمینلرزهی» سهمگین باشد ، خواه هنگام جنگ یا کمیابی خواربار.
نابسامانیها و آشفتگیهایی که از رهگذر پیشامدهای شهریور1320 در کشور در مدت چند روز نمودار گردید خود بهترین نشان از ناستودگیهای تودهی ایرانی داشت.
ولی آن پیشامدها چنانکه گزندهای بزرگی به این کشور رساند درسهای بزرگی نیز داشت. ایرانیان میتوانستند دریابند که زندگانی اجتماعی جز از زندگانی فردیست و آن قانونهایش جداست. این دریابند که تودهای که افراد آن تنها در اندیشهی خود بوده برای خود میزیند و به سود توده بیپروایند سرنوشتی جز نابودی ندارد. میتوانستند دریابند که آسایش بآسانی بدست نیاید و چون با رنج و کوششِ بسیار بدست آمد آنگاه نیز نیاز بنگهداریست و برای چنین خواستی افراد باید «نیک» باشند تا بتوانند چنانکه یک خانواده را با همدستی و همدلی نگاه میدارند کشور را نیز نگاه دارند و راه برند. میتوانستند دریابند که تا جهان بدینسان است ، تودههای ناتوان باید تاوان ناتوانی خود را با خون جوانان و آوارگی و پاشیدگی خاندانها و ویرانی کشورشان بپردازند و همچون بردگان فرمانبر و زیردست تودههای زورمند باشند. میتوانستند دریابند که ناتوانند و این از آنروست که بستودگیهای تودههای نیرومند آراسته نیستند.
.
🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکهی یک از هشت)
یادداشت گردآورنده : بدانسان که جنبش مشروطه تاریخ ما را به دو دورهی بیکبار جدا از یکدیگر : «پیش از مشروطه» و «پس از مشروطه» بخش میکند ، شهریور1320 نیز از یکسو نشانگر پایان یافتن «دورهی دیکتاتوری» و افتادن رضاشاه و از آنسو آغازگر روزگار نوی است که بنام «دورهی دمکراسی» شناخته میشده.
چنین پیشامدهایی در تاریخ یک توده ، هر کدام «نشانگر» آغاز یک دورهی نوینیست که با دورهی پیش از آن جداییهای چشمگیری دارد.
ایران که پس از برکناری محمدعلیشاه گرفتار کشمکشهای درونی و ستمگریهای گردنکشان نوخاسته شده و هنوز در چنگ دو همسایهی نیرومند شمالی و جنوبی ، روس و انگلیس ، و سیاستهای آزمندانهی ایشان بسر میبرد و دور نبود که به سرگذشت بیمناکتری دچار آید ، قضا را شورش بزرگ روسیه در 1296 و کودتای 1299 در ایران ، آن را براه دیگری انداخت و بگونهای از بیمها و آسیبهای بزرگ رست ولی از آزادی نیز دور گردید.
در فرمانروایی رضاشاه مجلس و انتخابات جز بازیچهای در دست دولت نبود. از آنسو این نیز بس شناخته شده است که کارهایی که در این زمان انجام گرفت بیکبار اوضاع کشور را دگرگون ساخت و در پیشرفت این توده جهش چشمگیری پدید آورد. لیکن با افروخته گردیدن آتش جنگ جهانی دوم در 1318 و یورش آلمان به کشور سوسیالیستی نوپای شوروی در تیرماه 1320 ، پیشروی تند ایشان در خاک روسیه و سخت گردیدن کار جنگ به روسها و پر شدن دلهای متفقین (روس و انگلیس و آمریکا) از هراس رسیدن آلمانها به چاههای نفت قفقاز ، کشور ایران موقعیت جغرافی ـ سیاسی ویژهای یافت به اینمعنی که آسانترین راه رساندن خواربار و جنگافزار به روسها از ایران بود و از اینرو ایران با آنکه اعلام بیطرفی کرده بود از آتش جنگ دور نتوانستی ایستاد.
تنها دو ماه از حملهی آلمان به شوروی میگذشت که دو کشور همسایه لشگرهاشان را از شمال و جنوب رو به پایتخت راندند. ظاهر داستان آن بود که ایشان کارکنان آلمانی در ایران را بهانه کرده و به دولت ایران اخطار داده و دولت ایران (رضاشاه) بیباکی و نافهمی از خود نشان داده و به اخطارهای ایشان پروا نکرده و ایشان نیز بیطرفی ایران در جنگ را نادیده گرفته جنگ براه انداختهاند. آری جنگی درگرفت ولی نه از آنگونه که میان دو دشمن کینهجو درمیگیرد : خیانت آشکار فرماندهی آرتش از یکسو به درهم شکستن و آسیب یافتن آن راه گشود و از سوی دیگر از دامنهدار شدن جنگ و درگیر گردیدن دو همسایه با یک جنگ تازهی دیگر جلو گرفت.
چنانکه ستودگیها و ناستودگیهای یک فرد در زمانهای ویژهای (مثلاً در یک سفر دشوار) شناخته میگردد ، همینست تواناییها و ناتوانیهای یک توده در هنگامهای ویژهای آشکار میگردد ـ برای مثال بهنگام «بحران». خواه این بحران یک «زمینلرزهی» سهمگین باشد ، خواه هنگام جنگ یا کمیابی خواربار.
نابسامانیها و آشفتگیهایی که از رهگذر پیشامدهای شهریور1320 در کشور در مدت چند روز نمودار گردید خود بهترین نشان از ناستودگیهای تودهی ایرانی داشت.
ولی آن پیشامدها چنانکه گزندهای بزرگی به این کشور رساند درسهای بزرگی نیز داشت. ایرانیان میتوانستند دریابند که زندگانی اجتماعی جز از زندگانی فردیست و آن قانونهایش جداست. این دریابند که تودهای که افراد آن تنها در اندیشهی خود بوده برای خود میزیند و به سود توده بیپروایند سرنوشتی جز نابودی ندارد. میتوانستند دریابند که آسایش بآسانی بدست نیاید و چون با رنج و کوششِ بسیار بدست آمد آنگاه نیز نیاز بنگهداریست و برای چنین خواستی افراد باید «نیک» باشند تا بتوانند چنانکه یک خانواده را با همدستی و همدلی نگاه میدارند کشور را نیز نگاه دارند و راه برند. میتوانستند دریابند که تا جهان بدینسان است ، تودههای ناتوان باید تاوان ناتوانی خود را با خون جوانان و آوارگی و پاشیدگی خاندانها و ویرانی کشورشان بپردازند و همچون بردگان فرمانبر و زیردست تودههای زورمند باشند. میتوانستند دریابند که ناتوانند و این از آنروست که بستودگیهای تودههای نیرومند آراسته نیستند.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی یکم
🔸 تکهی 9
در اینجا هم میتوان از ایرانیان مثَل آورد. انبوه ایرانیان از دین بیبهرهاند. زیرا جهان را نمیشناسند ، از حقایق زندگانی بیبهرهاند ، هر کس جز درپی سود خود نیست ، یک آیین بخردانه درمیان نمیباشد.
در این توده هیچ یکی از شئونات زندگانی ، از کشاورزی ، کار و پیشه ، زناشویی ، فرهنگ ، حکومت ؛ بمعنی راست خودش شناخته نشده است.
برای مثَل میگویم : کار یا پیشه برای راه افتادن زندگانی تودهایست. بیستملیون مردم که در یکجا زندگی میکنند باید هر دستهای از ایشان به یک کاری یا پیشهای پردازد تا نیازمندیهای زندگی بسیجیده گردد و چرخ زندگانی راه افتد. ولی در ایران کار را باین معنی نمیشناسند ، کار یا پیشه را برای روزی درآوردن میشناسند. اینست از هر راهی که توانستند روزی درآورند خودداری نمینمایند. هیچ کس در کار یا پیشهی خود دربند راه افتادن زندگانی تودهای نیست.
میبینید فلان مرد میآید بنزد شما و چنین میگوید : «دست مرا در یکی از این ادارهها بند کنید ، من هم یک لقمه نانی خورم». کار را جز برای خوردن یک لقمه نان نمیشناسند. فلان آهنگر از پیشهی سودمند خود دست برداشته در یکی از مدرسههای قم بطلبگی ، یا بهتر گوییم بمفتخواری میپردازد و چون میپرسند با پیشانی باز میگوید : «مگر مقصود گذران نیست؟.. گذران من در اینجا بهتر است. از وجوهات بیشتر از آهنگری عاید من میشود». فلان پزشک که باید بدرد مردم خورد و در هر کجا که نیاز به پزشک بیشتر است آنجا را برگزیند از تهران بیرون نمیرود. چرا که اینجا عایداتش بیشتر است.
در نتیجهی همینست که در این کشور صدها کارها و پیشههای بیهوده ـ کارها و پیشههایی که نیاز بآنها نیست ـ پیدا شده. باز در نتیجهی همینست که در این کشور دو ثلث بیشتر زمینها خشک افتاده و سرزمینی باین پهناوری بدادن خواربار بیستملیون مردم توانا نیست.
باز برای مثل میگویم : مشروطه یا دمکراسی بهترین شکل حکومت است. حکومت در معنی راستش همان مشروطه است. امروز برگزیدهترین و سرفرازترین تودهها درمیان خود این شکل حکومت را روان گردانیدهاند. ولی در ایران چهل سالست که مشروطه روان گردیده و هنوز هزاریک مردم معنی آن را نمیدانند. هنوز فلان واعظک نافهم و بَهمان حاجی انباردار زبانش بریشخند و بدگویی باز است.
آیا این نتیجهی چیست؟.. این نتیجهی آنست که این مردم از حقایق زندگی بیبهرهاند. نتیجهی آنست که معنی زندگانی توده و کارهای همگانی و حکومت را نمیدانند. نتیجهی آنست که مغزهاشان آکنده از هزارها گمراهی و نادانیست.
اینها مثلهای کوچکیست. بیدینی در نزد ما اینهاست. بیدینی همینست که مردمی زندگانی اینجهانیشان را راه نمیتوانند انداخت و با اینهمه نعمتهای خدادادی پستترین زندگانی را میگذرانند و با چنین حالی دم از دین و خداشناسی میزنند و سخن از آبادی جهان آینده میرانند.
کوتاهسخن : دینی که ما میگوییم باین معنیست. دوباره میگویم : دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن از روی خرد است. چنانکه گفتیم این یک معنای بسیار ارجدار و بزرگیست و جهانیان بآنها نیاز میدارند.
.
🔸 تکهی 9
در اینجا هم میتوان از ایرانیان مثَل آورد. انبوه ایرانیان از دین بیبهرهاند. زیرا جهان را نمیشناسند ، از حقایق زندگانی بیبهرهاند ، هر کس جز درپی سود خود نیست ، یک آیین بخردانه درمیان نمیباشد.
در این توده هیچ یکی از شئونات زندگانی ، از کشاورزی ، کار و پیشه ، زناشویی ، فرهنگ ، حکومت ؛ بمعنی راست خودش شناخته نشده است.
برای مثَل میگویم : کار یا پیشه برای راه افتادن زندگانی تودهایست. بیستملیون مردم که در یکجا زندگی میکنند باید هر دستهای از ایشان به یک کاری یا پیشهای پردازد تا نیازمندیهای زندگی بسیجیده گردد و چرخ زندگانی راه افتد. ولی در ایران کار را باین معنی نمیشناسند ، کار یا پیشه را برای روزی درآوردن میشناسند. اینست از هر راهی که توانستند روزی درآورند خودداری نمینمایند. هیچ کس در کار یا پیشهی خود دربند راه افتادن زندگانی تودهای نیست.
میبینید فلان مرد میآید بنزد شما و چنین میگوید : «دست مرا در یکی از این ادارهها بند کنید ، من هم یک لقمه نانی خورم». کار را جز برای خوردن یک لقمه نان نمیشناسند. فلان آهنگر از پیشهی سودمند خود دست برداشته در یکی از مدرسههای قم بطلبگی ، یا بهتر گوییم بمفتخواری میپردازد و چون میپرسند با پیشانی باز میگوید : «مگر مقصود گذران نیست؟.. گذران من در اینجا بهتر است. از وجوهات بیشتر از آهنگری عاید من میشود». فلان پزشک که باید بدرد مردم خورد و در هر کجا که نیاز به پزشک بیشتر است آنجا را برگزیند از تهران بیرون نمیرود. چرا که اینجا عایداتش بیشتر است.
در نتیجهی همینست که در این کشور صدها کارها و پیشههای بیهوده ـ کارها و پیشههایی که نیاز بآنها نیست ـ پیدا شده. باز در نتیجهی همینست که در این کشور دو ثلث بیشتر زمینها خشک افتاده و سرزمینی باین پهناوری بدادن خواربار بیستملیون مردم توانا نیست.
باز برای مثل میگویم : مشروطه یا دمکراسی بهترین شکل حکومت است. حکومت در معنی راستش همان مشروطه است. امروز برگزیدهترین و سرفرازترین تودهها درمیان خود این شکل حکومت را روان گردانیدهاند. ولی در ایران چهل سالست که مشروطه روان گردیده و هنوز هزاریک مردم معنی آن را نمیدانند. هنوز فلان واعظک نافهم و بَهمان حاجی انباردار زبانش بریشخند و بدگویی باز است.
آیا این نتیجهی چیست؟.. این نتیجهی آنست که این مردم از حقایق زندگی بیبهرهاند. نتیجهی آنست که معنی زندگانی توده و کارهای همگانی و حکومت را نمیدانند. نتیجهی آنست که مغزهاشان آکنده از هزارها گمراهی و نادانیست.
اینها مثلهای کوچکیست. بیدینی در نزد ما اینهاست. بیدینی همینست که مردمی زندگانی اینجهانیشان را راه نمیتوانند انداخت و با اینهمه نعمتهای خدادادی پستترین زندگانی را میگذرانند و با چنین حالی دم از دین و خداشناسی میزنند و سخن از آبادی جهان آینده میرانند.
کوتاهسخن : دینی که ما میگوییم باین معنیست. دوباره میگویم : دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن از روی خرد است. چنانکه گفتیم این یک معنای بسیار ارجدار و بزرگیست و جهانیان بآنها نیاز میدارند.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (بخش دوم)
🔸 شیخخزعلخان و کارهای او (تکهی 7)
از این تسلط بعشایر ، شیخخزعل دو استفاده میکرد : یکی آنکه دایرهی فرمانروایی خود را وسیعتر میگردانید. دیگری اینکه از مالیات آنها استفاده میبرد زیرا چند برابر آنچه بدولت میپرداخت از ایشان میگرفت و از این راه دارایی شیخ روزافزون بود. بخصوص با استفادهای که از نخلستانهای کنارههای رود کارون که دولت باو واگزارده بود و این بهرهی مالکانهی گزافی از نخلکاران میگرفت میبُرد و در این باره از ستم و اجحاف نیز خودداری نمینمود.
شیخخزعل حرص بحکومت و حرص بدارایی را در یکجا داشت و بزیردستان خود سختگیری بیاندازه میکرد و دار و ندار ایشان را از دستشان میگرفت. در نتیجهی این سختگیریها مردم ازو ناخشنود بودند و در سال 1320 (قمری) سه تن مشایخ نصار و ادریس و مقدم (مجدم) که سه تیره از عشایر کعب میباشند و در جزیرةالخضر [همان آبادان] نشیمن دارند چون از بیداد شیخ بستوه آمده بودند باهم بگفتگو پرداخته پیمان بستند و سوگند خوردند که شیخ را از میان بردارند. لیکن یکی از ایشان سوگند خود را شکسته چگونگی را بشیخ آگاهی فرستاد و شیخ چهار تن از مشایخ را دستگیر کرده بزندان فیلیه انداخت که در آنجا بودند تا هر یکی بنوبت خود بدرود زندگی گفتند.
این زندان فیلیه داستانی داشت و آن اینکه (بگفتهی خوزستانیان) کسی را که بآنجا میبردند و در یک حجرهای بتنهایی یا با کس دیگری جا میدادند در عوض آنکه نگهبانی به وی گمارند درِ آنجا را با خشت و آجر میگرفتند و تنها یک دریچهی کوچکی باز میگزارند که از آنجا روزانه نان و آبی برسانند و آن زندانی همچنان میماند تا مرگش فرامیرسید. اینبود شنیدن نام زندان فیلیه تن هر کس را میلرزانید و از اینرو گاهی آن را «باستیل خوزستان» میخواندند.
در این میان در سال 1324[ق] در ایران جنبش مشروطه برخاست و چنانکه خوانندگان میدانند در نتیجهی این جنبش میان دولت و توده کشاکش افتاد و سالها هر دو گرفتار یکدیگر بودند و سپس نیز چون آزایخواهان چیره درآمدند و محمدعلیمیرزا را برانداختند و یک دولت نیرومند آزادیخواه بروی کار آمد این نیز دچار کشاکشهای سیاسی شد و در نتیجهی التماتوم از میان رفت و پس از التماتوم دولت بیاندازه ناتوان گردید.
این پیشامدها همه بسود شیخخزعلخان بود زیرا از گرفتاری پایتخت استفاده نموده در خوزستان باستوار ساختن بنیاد فرمانروایی خود و افزودن بشکوه و دارایی کوشید ، و با آن وسیلهای که در دست داشت و هر عشیرهای که مالیات نمیپرداخت از دولت خواستار میگردید مالیات آن را جزو جمع این گردانند بهمهی عشایر عرب خوزستان ـ از اعراب حویزه ، و بنیطرف ، و آلخمیس ، و آلکثیر که بسیارند ـ چیره گردیده و اختیار همگی ایشان را بدست خود گرفت و مشایخ همهی اینها را دستگیر کرده یا بزندان سپرد و یا کشت و بجای آنها کسی را از بستگان خود بشیخی برگماشت ـ. آلکثیر که از آغاز درآمدن خود بخوزستان بکسی گردن نگزارده بودند شیخ آنها را نیز زیردست خود گردانید.
در واقع اختیار سراسر خوزستان باو سپرده گردید. زیرا حکومت محمره و ناصری را بفرمان دولت در دست داشت. آبادان که آن هنگامها رو بآبادی گزارده با دست شرکت نفت شهری شد آن نیز بعنوان آنکه بخشی از محمره است بشیخ سپرده گردید. عشایر عرب چه در فلاحیه و چه در حویزه و چه در دیگر جاها بعنوان مالیاتپردازی در زیر دست او بودند. بحکمرانی که از تهران بنام والی خوزستان فرستاده میشد تنها در شوشتر و دزفول و رامهرمز دخالت توانستی داشت و در این سه شهر نیز نفوذ شیخ بهمه چیز غالب بود و بزرگان و سردستگان همه جیرهخواران او بودند. از اینرو یک حکمران جز این نتوانستی کرد که از روز نخست خود را به پناه شیخ کشد و با زبان حال خود را نوکر و فرمانبردار او نشان دهد و در واقع جز بمصالح شیخ نکوشد. با چنین تدبیری بود که یک حاکم میتوانست چند مدتی بماند ، و اگر نسبت بشیخ چاپلوسی و فروتنی بیشتر میکرد از صله و هدیههای او بهره نیز توانستی گرفت. شیخ در چنین موقعها دست بازی داشت و برای پیشرفت مقاصد خود دهشهای بزرگی مینمود.
.
🔸 شیخخزعلخان و کارهای او (تکهی 7)
از این تسلط بعشایر ، شیخخزعل دو استفاده میکرد : یکی آنکه دایرهی فرمانروایی خود را وسیعتر میگردانید. دیگری اینکه از مالیات آنها استفاده میبرد زیرا چند برابر آنچه بدولت میپرداخت از ایشان میگرفت و از این راه دارایی شیخ روزافزون بود. بخصوص با استفادهای که از نخلستانهای کنارههای رود کارون که دولت باو واگزارده بود و این بهرهی مالکانهی گزافی از نخلکاران میگرفت میبُرد و در این باره از ستم و اجحاف نیز خودداری نمینمود.
شیخخزعل حرص بحکومت و حرص بدارایی را در یکجا داشت و بزیردستان خود سختگیری بیاندازه میکرد و دار و ندار ایشان را از دستشان میگرفت. در نتیجهی این سختگیریها مردم ازو ناخشنود بودند و در سال 1320 (قمری) سه تن مشایخ نصار و ادریس و مقدم (مجدم) که سه تیره از عشایر کعب میباشند و در جزیرةالخضر [همان آبادان] نشیمن دارند چون از بیداد شیخ بستوه آمده بودند باهم بگفتگو پرداخته پیمان بستند و سوگند خوردند که شیخ را از میان بردارند. لیکن یکی از ایشان سوگند خود را شکسته چگونگی را بشیخ آگاهی فرستاد و شیخ چهار تن از مشایخ را دستگیر کرده بزندان فیلیه انداخت که در آنجا بودند تا هر یکی بنوبت خود بدرود زندگی گفتند.
این زندان فیلیه داستانی داشت و آن اینکه (بگفتهی خوزستانیان) کسی را که بآنجا میبردند و در یک حجرهای بتنهایی یا با کس دیگری جا میدادند در عوض آنکه نگهبانی به وی گمارند درِ آنجا را با خشت و آجر میگرفتند و تنها یک دریچهی کوچکی باز میگزارند که از آنجا روزانه نان و آبی برسانند و آن زندانی همچنان میماند تا مرگش فرامیرسید. اینبود شنیدن نام زندان فیلیه تن هر کس را میلرزانید و از اینرو گاهی آن را «باستیل خوزستان» میخواندند.
در این میان در سال 1324[ق] در ایران جنبش مشروطه برخاست و چنانکه خوانندگان میدانند در نتیجهی این جنبش میان دولت و توده کشاکش افتاد و سالها هر دو گرفتار یکدیگر بودند و سپس نیز چون آزایخواهان چیره درآمدند و محمدعلیمیرزا را برانداختند و یک دولت نیرومند آزادیخواه بروی کار آمد این نیز دچار کشاکشهای سیاسی شد و در نتیجهی التماتوم از میان رفت و پس از التماتوم دولت بیاندازه ناتوان گردید.
این پیشامدها همه بسود شیخخزعلخان بود زیرا از گرفتاری پایتخت استفاده نموده در خوزستان باستوار ساختن بنیاد فرمانروایی خود و افزودن بشکوه و دارایی کوشید ، و با آن وسیلهای که در دست داشت و هر عشیرهای که مالیات نمیپرداخت از دولت خواستار میگردید مالیات آن را جزو جمع این گردانند بهمهی عشایر عرب خوزستان ـ از اعراب حویزه ، و بنیطرف ، و آلخمیس ، و آلکثیر که بسیارند ـ چیره گردیده و اختیار همگی ایشان را بدست خود گرفت و مشایخ همهی اینها را دستگیر کرده یا بزندان سپرد و یا کشت و بجای آنها کسی را از بستگان خود بشیخی برگماشت ـ. آلکثیر که از آغاز درآمدن خود بخوزستان بکسی گردن نگزارده بودند شیخ آنها را نیز زیردست خود گردانید.
در واقع اختیار سراسر خوزستان باو سپرده گردید. زیرا حکومت محمره و ناصری را بفرمان دولت در دست داشت. آبادان که آن هنگامها رو بآبادی گزارده با دست شرکت نفت شهری شد آن نیز بعنوان آنکه بخشی از محمره است بشیخ سپرده گردید. عشایر عرب چه در فلاحیه و چه در حویزه و چه در دیگر جاها بعنوان مالیاتپردازی در زیر دست او بودند. بحکمرانی که از تهران بنام والی خوزستان فرستاده میشد تنها در شوشتر و دزفول و رامهرمز دخالت توانستی داشت و در این سه شهر نیز نفوذ شیخ بهمه چیز غالب بود و بزرگان و سردستگان همه جیرهخواران او بودند. از اینرو یک حکمران جز این نتوانستی کرد که از روز نخست خود را به پناه شیخ کشد و با زبان حال خود را نوکر و فرمانبردار او نشان دهد و در واقع جز بمصالح شیخ نکوشد. با چنین تدبیری بود که یک حاکم میتوانست چند مدتی بماند ، و اگر نسبت بشیخ چاپلوسی و فروتنی بیشتر میکرد از صله و هدیههای او بهره نیز توانستی گرفت. شیخ در چنین موقعها دست بازی داشت و برای پیشرفت مقاصد خود دهشهای بزرگی مینمود.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا.pdf
503.1 KB
🔸 پیام بدانشمندان اروپا و آمریکا
🖌 احمد کسروی
🖌 احمد کسروی
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکهی دو از هشت)
ایرانیان میتوانستند به کوششهای بیمانند کشورهای بزرگ درگیر جنگ بنگرند و بدانند که ایشان برای سرفرازی و استقلال کشورشان به چه از خودگذشتگیها و حتا جانبازیهایی آمادهاند و آن بهایی که سرفرازی و استقلال یک توده را هست ایشان با جانهای خود آمادهی پرداختش میباشند. ایرانیان میتوانستند دریابند که شناخته نبودن معنی میهنپرستی و بیپروایی به آن درمیان توده چه اندازه به این کشور گران میافتد و چه آسیبها از این رهگذر به کشور میرسد. میتوانستند بفهمند که زیانکاری یکمشت خیانتکار باعث مرگ هزاران جوان غیرتمند سرفراز و آوارگی دههزاران خاندان و زبونی ملیونها مردم تواند گردید. ...
درسهای شهریور20 بسیار است اگر دیدگان بینا بود و خود خواستار یاد گرفتن. از آنسو در آن هنگام رخدادهای شگفتی نیز دیده شد که هر یک چیستانی مینماید.
باید دانست کم بودهاند کسانی که به این رخدادها با دیدهی ژرفبینی نگریسته و جستجوی علتهای آن کرده باشند. اینست باید رخدادهای شهریور20 که به افتادن رضاشاه ، نخستوزیری فروغی و پادشاهی محمدرضاشاه انجامید بازنگریسته شده رازهای آن بدست آید.
چون پیش از این ، سخن ما در زمینهی نیک بودن و نیک گردیدن توده بود ، در زیر تکهای را از کتاب «افسران ما» که به این پیشامدها از دیدهی ستودگی و ناستودگی توده مینگرد میآوریم. از آنسو یک بخشی از کوششهای پرچم در دو سه ماه نخست ، دنبال کردن رفتارهای ننگآور و خائنانهی برخی از امیران آرتش و دولتیان بود و در گفتارهایی بهمین مناسبت سخنانی رانده شده که به موضوع ما بستگی مییابد ، اینست از هر باره بجا بود که تاریخچهای از آن پیشامدها بیاوریم تا خوانندگان تصویر روشنی از رخدادهای آن سالها بدارند. اینک آن نوشتار :
«سوم شهریور یکی از ننگآورترین داستانها در تاریخ ایران بود. داستانی بود که باید فراموش نگردد و رازهای آن بیرون ریخته شود تا رسواییای که بهرهی ایران گردیده کم باشد. میبینم برخی جوانان جستجو از رخدادهای آن میکنند و چیزها نوشته میپراکنند ، و این کار نیکست. اگرچه برخی بدخواهان بآنها نیز دست مییازند و جوان سادهای را بگیر آورده با مهربانیها میفریبند و خود را
«قهرمان» میگردانند : «در آن پیشامد من فلان کوشش را کردم ، بَهمان فداکاری را نمودم ، یا برضاشاه چنین گفتم و چنان شنیدم». ولی اینها از میان خواهد رفت و بدخواهان شناخته خواهند گردید.
دربارهی سوم شهریور نیز من از دور تماشا میکردم و آگاهیم کمست. ولی خواهم توانست از راه داوری سخنانی گویم و نکتههایی را روشن گردانم :
نخست جای گفتگو نیست که ایستادگی نشان دادن ایران در برابر روس و انگلیس و کار را بجنگ کشانیدن خود نیرنگی بوده. نه ایران را با انگلیس و روس جنگ میبایستی ، و نه ایران با آنها جنگ میتوانستی. ما با روس و انگلیس چرا میجنگیدیم؟.. اگر آن دو دولت راه میخواستند که کالاهای انگلیس از ایران بگذرد و بخاک روس رود ، این نه چیزی بود که ایران نتواند پذیرفت. نه چیزی بود که به ایران برخورد. در آن هنگام سخت جنگ ، در آن روزگار زورورزی که آلمانها مرزهای چند دولت بییکسویی [=بیطرفی] را شکسته بودند ، از ایران چه کاستی اگر راهی از کشور خود برای کالاهای انگلیسی باز کردی؟!..
از آنسو ایران با انگلیس و روس چه جنگی توانستی؟!.. کدام آرتش ورزیده را میداشت؟!. کدام افزارهای جنگی را راه انداخته بود؟!. به پشتیبانی کدام توده امید میبست؟!.
کسانی که آن جنگ را پیش آوردند ، بایستی یا دیوانگانی بیهوش باشند که باک از زیان و آسیب آن ندارند ، و یا بدخواهانی که نیرنگی را بدیده گیرند.
.
🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکهی دو از هشت)
ایرانیان میتوانستند به کوششهای بیمانند کشورهای بزرگ درگیر جنگ بنگرند و بدانند که ایشان برای سرفرازی و استقلال کشورشان به چه از خودگذشتگیها و حتا جانبازیهایی آمادهاند و آن بهایی که سرفرازی و استقلال یک توده را هست ایشان با جانهای خود آمادهی پرداختش میباشند. ایرانیان میتوانستند دریابند که شناخته نبودن معنی میهنپرستی و بیپروایی به آن درمیان توده چه اندازه به این کشور گران میافتد و چه آسیبها از این رهگذر به کشور میرسد. میتوانستند بفهمند که زیانکاری یکمشت خیانتکار باعث مرگ هزاران جوان غیرتمند سرفراز و آوارگی دههزاران خاندان و زبونی ملیونها مردم تواند گردید. ...
درسهای شهریور20 بسیار است اگر دیدگان بینا بود و خود خواستار یاد گرفتن. از آنسو در آن هنگام رخدادهای شگفتی نیز دیده شد که هر یک چیستانی مینماید.
باید دانست کم بودهاند کسانی که به این رخدادها با دیدهی ژرفبینی نگریسته و جستجوی علتهای آن کرده باشند. اینست باید رخدادهای شهریور20 که به افتادن رضاشاه ، نخستوزیری فروغی و پادشاهی محمدرضاشاه انجامید بازنگریسته شده رازهای آن بدست آید.
چون پیش از این ، سخن ما در زمینهی نیک بودن و نیک گردیدن توده بود ، در زیر تکهای را از کتاب «افسران ما» که به این پیشامدها از دیدهی ستودگی و ناستودگی توده مینگرد میآوریم. از آنسو یک بخشی از کوششهای پرچم در دو سه ماه نخست ، دنبال کردن رفتارهای ننگآور و خائنانهی برخی از امیران آرتش و دولتیان بود و در گفتارهایی بهمین مناسبت سخنانی رانده شده که به موضوع ما بستگی مییابد ، اینست از هر باره بجا بود که تاریخچهای از آن پیشامدها بیاوریم تا خوانندگان تصویر روشنی از رخدادهای آن سالها بدارند. اینک آن نوشتار :
«سوم شهریور یکی از ننگآورترین داستانها در تاریخ ایران بود. داستانی بود که باید فراموش نگردد و رازهای آن بیرون ریخته شود تا رسواییای که بهرهی ایران گردیده کم باشد. میبینم برخی جوانان جستجو از رخدادهای آن میکنند و چیزها نوشته میپراکنند ، و این کار نیکست. اگرچه برخی بدخواهان بآنها نیز دست مییازند و جوان سادهای را بگیر آورده با مهربانیها میفریبند و خود را
«قهرمان» میگردانند : «در آن پیشامد من فلان کوشش را کردم ، بَهمان فداکاری را نمودم ، یا برضاشاه چنین گفتم و چنان شنیدم». ولی اینها از میان خواهد رفت و بدخواهان شناخته خواهند گردید.
دربارهی سوم شهریور نیز من از دور تماشا میکردم و آگاهیم کمست. ولی خواهم توانست از راه داوری سخنانی گویم و نکتههایی را روشن گردانم :
نخست جای گفتگو نیست که ایستادگی نشان دادن ایران در برابر روس و انگلیس و کار را بجنگ کشانیدن خود نیرنگی بوده. نه ایران را با انگلیس و روس جنگ میبایستی ، و نه ایران با آنها جنگ میتوانستی. ما با روس و انگلیس چرا میجنگیدیم؟.. اگر آن دو دولت راه میخواستند که کالاهای انگلیس از ایران بگذرد و بخاک روس رود ، این نه چیزی بود که ایران نتواند پذیرفت. نه چیزی بود که به ایران برخورد. در آن هنگام سخت جنگ ، در آن روزگار زورورزی که آلمانها مرزهای چند دولت بییکسویی [=بیطرفی] را شکسته بودند ، از ایران چه کاستی اگر راهی از کشور خود برای کالاهای انگلیسی باز کردی؟!..
از آنسو ایران با انگلیس و روس چه جنگی توانستی؟!.. کدام آرتش ورزیده را میداشت؟!. کدام افزارهای جنگی را راه انداخته بود؟!. به پشتیبانی کدام توده امید میبست؟!.
کسانی که آن جنگ را پیش آوردند ، بایستی یا دیوانگانی بیهوش باشند که باک از زیان و آسیب آن ندارند ، و یا بدخواهانی که نیرنگی را بدیده گیرند.
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی یکم
🔸 تکهی 10
الف ـ این معنی تازهایست که شما به دین میدهید. دینهایی که بوده هیچ یکی باین معنی نیست. شما میگویید : «دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن بآیین خرد است». این جمله را در کتابهای خود تکرار میکنید. بسیار نیک ، ولی آیا کدام دین دارای این معنیست؟!. مثلاً مذهب مسیحی ، آیا او معنی جهان را بمردم میشناساند؟!. آیا حقایق زندگی یاد میدهد؟!. آیا کشیشان یک راه خردمندانه بروی مسیحیان باز کردهاند؟!.
چرا دور میرویم و از دیگران سخن میرانیم. این مذهب که در کشور ماست کدام راهنمایی را در زندگانی بمردم میکند؟!.. کدام دستور خردمندانه بآنان میدهد؟.
ما چون نیک مینگریم و یکایک دینها را از دیده میگذرانیم چیزهاییست سربار زندگانی و مخالف خرد و دانش.
اینها را شما خودتان بیان کردهاید و من مقصودم این نکته است که موضوعی که شما بیان میکنید یک بحث بسیار مهم اجتماعیست ، پس چه لازم شده که نام آن را دین گزارید و دانشمندان را از خود رمیده سازید؟!.
شما یک رشته بیانات بسیار منطقی دارد. میگویید : در جهان حقایقی هست که مردمان باید آنها را درک کنند و در زندگی پیروی بآنها نمایند. میگویید : بشر دارای قوهی عقلست که میتواند سود و زیان و نیک و بد را بشناسد و باید مردمان این قوه را در زندگانی راهنمای خود گردانند.
اینها بیاناتیست که شما مبتکر هستید و الحق دلایل قوی برای اثبات آنها اقامه میکنید ، مطالبیست منطقی و بنفع جهان که مسلماً پیش خواهد رفت. اما سخن در اینجاست که چرا نام دین بآنها میگزارید؟!. اینها کجا و دین کجاست؟!.
شما با این رفتار خود از یکسو دانشمندان را از خود دور میگردانید و از یکسو ملاها و مردم عامی بازاری را بدشمنی خود تحریک میکنید. بعقیدهی من اگر شما نام دین نبرده بودید پیشرفت کارتان ده برابر حالا بود. (1)
آن خانم اروپایی که کتاب شما را همراه خود به فرانسه آورده بود و با من میخواند گفت : کوششی که این مرد ایرانی در راه نیکی جهان میکند و مقام بشریت را بالا میبرد جهاد بسیار مقدسیست که میکند.
این سخن مایهی سرفرازی من شد ، و اکنون چه اندازه مایهی افسوسست که در ایران این کوششهای شما را به زنندهترین صورتی در ذهن عوام جلوهگر گردانیدهاند. گاهی گفتهاند دعوای نبوّت میکند. گاهی گفتهاند قرآن میسوزاند. پستترین توهینها را بشما کردهاند. چند روز پیش در حمام دیدم دلاک که کیسه به تن میکشد سخن از شما رانده از من میپرسد : «آقا ! میگویند پیغمبر تازهای پیدا شده بود کشتهاند». من درماندم که چه گویم و بیاد گفتهی آن خانم اروپایی افتاده پیش خود شرمنده شدم.
پابرگی :
1ـ این گفتهها نشانیست از رمش درسخواندگان و اروپادیدگان از دین در نخستین سالهای پادشاهی محمدرضاشاه. ده سال پیشتر ، چون کسروی سخن از دین آغاز کرد این رمش باز هم بیشتر بوده. پاسخ نویسنده باین گفتهها میآید و خواهید دید چرا (در چنان زمانی) بنام دین بکوشش پرداخته. (ویراینده)
.
🔸 تکهی 10
الف ـ این معنی تازهایست که شما به دین میدهید. دینهایی که بوده هیچ یکی باین معنی نیست. شما میگویید : «دین شناختن معنی جهان و پی بردن بحقایق زندگانی و زیستن بآیین خرد است». این جمله را در کتابهای خود تکرار میکنید. بسیار نیک ، ولی آیا کدام دین دارای این معنیست؟!. مثلاً مذهب مسیحی ، آیا او معنی جهان را بمردم میشناساند؟!. آیا حقایق زندگی یاد میدهد؟!. آیا کشیشان یک راه خردمندانه بروی مسیحیان باز کردهاند؟!.
چرا دور میرویم و از دیگران سخن میرانیم. این مذهب که در کشور ماست کدام راهنمایی را در زندگانی بمردم میکند؟!.. کدام دستور خردمندانه بآنان میدهد؟.
ما چون نیک مینگریم و یکایک دینها را از دیده میگذرانیم چیزهاییست سربار زندگانی و مخالف خرد و دانش.
اینها را شما خودتان بیان کردهاید و من مقصودم این نکته است که موضوعی که شما بیان میکنید یک بحث بسیار مهم اجتماعیست ، پس چه لازم شده که نام آن را دین گزارید و دانشمندان را از خود رمیده سازید؟!.
شما یک رشته بیانات بسیار منطقی دارد. میگویید : در جهان حقایقی هست که مردمان باید آنها را درک کنند و در زندگی پیروی بآنها نمایند. میگویید : بشر دارای قوهی عقلست که میتواند سود و زیان و نیک و بد را بشناسد و باید مردمان این قوه را در زندگانی راهنمای خود گردانند.
اینها بیاناتیست که شما مبتکر هستید و الحق دلایل قوی برای اثبات آنها اقامه میکنید ، مطالبیست منطقی و بنفع جهان که مسلماً پیش خواهد رفت. اما سخن در اینجاست که چرا نام دین بآنها میگزارید؟!. اینها کجا و دین کجاست؟!.
شما با این رفتار خود از یکسو دانشمندان را از خود دور میگردانید و از یکسو ملاها و مردم عامی بازاری را بدشمنی خود تحریک میکنید. بعقیدهی من اگر شما نام دین نبرده بودید پیشرفت کارتان ده برابر حالا بود. (1)
آن خانم اروپایی که کتاب شما را همراه خود به فرانسه آورده بود و با من میخواند گفت : کوششی که این مرد ایرانی در راه نیکی جهان میکند و مقام بشریت را بالا میبرد جهاد بسیار مقدسیست که میکند.
این سخن مایهی سرفرازی من شد ، و اکنون چه اندازه مایهی افسوسست که در ایران این کوششهای شما را به زنندهترین صورتی در ذهن عوام جلوهگر گردانیدهاند. گاهی گفتهاند دعوای نبوّت میکند. گاهی گفتهاند قرآن میسوزاند. پستترین توهینها را بشما کردهاند. چند روز پیش در حمام دیدم دلاک که کیسه به تن میکشد سخن از شما رانده از من میپرسد : «آقا ! میگویند پیغمبر تازهای پیدا شده بود کشتهاند». من درماندم که چه گویم و بیاد گفتهی آن خانم اروپایی افتاده پیش خود شرمنده شدم.
پابرگی :
1ـ این گفتهها نشانیست از رمش درسخواندگان و اروپادیدگان از دین در نخستین سالهای پادشاهی محمدرضاشاه. ده سال پیشتر ، چون کسروی سخن از دین آغاز کرد این رمش باز هم بیشتر بوده. پاسخ نویسنده باین گفتهها میآید و خواهید دید چرا (در چنان زمانی) بنام دین بکوشش پرداخته. (ویراینده)
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (بخش دوم)
🔸 شیخ خزعلخان و کارهای او (تکهی 8)
از آغاز جنبش مشروطه تا جنگ جهانگیر اروپا (جنگ بینالمللی گذشته) که نُه سال کشید برای شیخخزعلخان دورهی پیشرفت مهمی بود. در این دوره شیخ همهی مدعیان را از میان برداشته بسراسر خوزستان چیره گردیده یک دستگاهی یافت که تا آن زمان کسی از مشایخ عرب نیافته بود و گویا از همان هنگام بود که بآرزوی استقلال افتاده با نمایندگان انگلیس که در نتیجهی پیشرفت شرکت نفت در خوزستان بسیار شده بود رابطه فزونتر گردانید. همچنین سرخودانه با فرمانروایان عرب از شیخ کویت و شیخ بحرین و خاندان سعودی ارتباط پیدا کرد. نیز از همان هنگامها بود که برخی شعرای چاپلوس او را «سلطان عربستان» خواندند و شاید شیخ آنان را باین کار برانگیخت.
عبدالمسیح انطاکی که یک شاعر ویلگرد و چاپلوس عرب بوده در سال 1325 بخوزستان آمده و بشیخ بستگی پیدا کرده و ازو پولهای گزافی گرفته و در مصر از همان پولها چاپخانه و ادارهای برای ستایش از خزعل برپا نموده ، در یک کتاب خود که بیگمان با پول شیخ بچاپ رسیده خود شیخ را «پادشاه» و پسر بزرگترش «جاسب» را «ولیعهد» و رئیسالتجار را که پیشکار شیخ بود «الوزیر الاکبر» خوانده است.
در سال 1914 که جنگ درمیان آلمان و انگلیس برخاست و سپس عثمانیان نیز بآلمان پیوستند و در عراق عرب علمای نجف فتوای جهاد دادند و عشایر عرب همگی به یاری عثمانی بشورش آمدند چون یکی از مراکز نفت انگلیس مسجدسلیمان در خوزستان بود اهمیت اینجا در نظر انگلیسها بیشتر گردید و اینبود با شیخخزعل بگفتگو پرداختند و شیخ چون خود را سررشتهدار و صاحب اختیار خوزستان میدانست بیآنکه پروایی از دولت ایران کند به انگلیسها پیوست. در حالی که دولت ایران اعلان بیطرفی نموده و دمکراتها و آزادیخواهان بسوی دیگر[ی] گراییده بودند. (1) همچنین عشایر عرب بیشترشان تمایل به عثمانی داشتند بخصوص پس از حکم جهاد دادن علماء نجف که همگی رو بسوی ایشان گردانیدند.
عشایر عرب که زخمخورده از شیخخزعل بودند و کینهی او را در دل داشتند از این گرایش او بسوی انگلیسها بکینه و دشمنی افزودند و اینبود چون در ربیعالثانی 1333 سپاه عثمانی بهمراهی حاجی سیدمحمد یزدی و عشایر عراق بنام حمله بلشکر انگلیس که در امنیه (روبروی اهواز) جا داشتند از مرز گذشتند ، در سراسر خوزستان شورشی پدید آمد و عشیرهی بنیطرف و دیگران بنام کینهجویی از خزعل و تعصب مسلمانی بآنان پیوستند و از آنسوی عشیرههای کعب با دستور خزعل کمک به انگلیسها مینمودند.
اینبود چون در این جنگ عثمانیان پس از فیروزی شکست یافتند و به عراق بازگشتند شیخخزعل فرصت یافت که از بنیطرف و دیگران کینه جوید و سزای گردنکشی آنان را در دامانشان گزارد.
کوتاهسخن اینکه این پیشامد وسیلهی دیگری به پیشرفت شیخ گردید و چیرگی او را بعشایر عرب و دیگران فزونتر گردانید. اگرچه درمیان مسلمانان بدنام شد و علمای نجف تکفیرش کردند ولی کارش پیشرفت بسیاری یافت. از آنسوی از حکومت هند و انگلیس که پیش از آن نشان .K.C.I.E یافته بود ، این بار هم نشان .K.C.S.I یافت و یک جشن بسیار باشکوه و بزرگی در محمره برای دریافت این نشان گرفت که تا سالها زبانزد مردم بود و ستایش از آن میسرودند.
رویهمرفته کار شیخ در پیشرفت روزافزون بود و چون در نتیجهی این جنگها و پیشامدها دولت ایران بیکباره ناتوانتر گردیده دیگر بخوزستان هیچ دستی نداشت شیخخزعل بیکباره آزاد و آسوده گردید و از همین زمانها بود که از دادن مالیات نیز بدولت خودداری نمود.
پابرگی :
1ـ اشاره به گرایش آزادیخواهان و کوچندگان (مهاجران) به عثمانی و همدست او آلمان است. (ویراینده)
.
🔸 شیخ خزعلخان و کارهای او (تکهی 8)
از آغاز جنبش مشروطه تا جنگ جهانگیر اروپا (جنگ بینالمللی گذشته) که نُه سال کشید برای شیخخزعلخان دورهی پیشرفت مهمی بود. در این دوره شیخ همهی مدعیان را از میان برداشته بسراسر خوزستان چیره گردیده یک دستگاهی یافت که تا آن زمان کسی از مشایخ عرب نیافته بود و گویا از همان هنگام بود که بآرزوی استقلال افتاده با نمایندگان انگلیس که در نتیجهی پیشرفت شرکت نفت در خوزستان بسیار شده بود رابطه فزونتر گردانید. همچنین سرخودانه با فرمانروایان عرب از شیخ کویت و شیخ بحرین و خاندان سعودی ارتباط پیدا کرد. نیز از همان هنگامها بود که برخی شعرای چاپلوس او را «سلطان عربستان» خواندند و شاید شیخ آنان را باین کار برانگیخت.
عبدالمسیح انطاکی که یک شاعر ویلگرد و چاپلوس عرب بوده در سال 1325 بخوزستان آمده و بشیخ بستگی پیدا کرده و ازو پولهای گزافی گرفته و در مصر از همان پولها چاپخانه و ادارهای برای ستایش از خزعل برپا نموده ، در یک کتاب خود که بیگمان با پول شیخ بچاپ رسیده خود شیخ را «پادشاه» و پسر بزرگترش «جاسب» را «ولیعهد» و رئیسالتجار را که پیشکار شیخ بود «الوزیر الاکبر» خوانده است.
در سال 1914 که جنگ درمیان آلمان و انگلیس برخاست و سپس عثمانیان نیز بآلمان پیوستند و در عراق عرب علمای نجف فتوای جهاد دادند و عشایر عرب همگی به یاری عثمانی بشورش آمدند چون یکی از مراکز نفت انگلیس مسجدسلیمان در خوزستان بود اهمیت اینجا در نظر انگلیسها بیشتر گردید و اینبود با شیخخزعل بگفتگو پرداختند و شیخ چون خود را سررشتهدار و صاحب اختیار خوزستان میدانست بیآنکه پروایی از دولت ایران کند به انگلیسها پیوست. در حالی که دولت ایران اعلان بیطرفی نموده و دمکراتها و آزادیخواهان بسوی دیگر[ی] گراییده بودند. (1) همچنین عشایر عرب بیشترشان تمایل به عثمانی داشتند بخصوص پس از حکم جهاد دادن علماء نجف که همگی رو بسوی ایشان گردانیدند.
عشایر عرب که زخمخورده از شیخخزعل بودند و کینهی او را در دل داشتند از این گرایش او بسوی انگلیسها بکینه و دشمنی افزودند و اینبود چون در ربیعالثانی 1333 سپاه عثمانی بهمراهی حاجی سیدمحمد یزدی و عشایر عراق بنام حمله بلشکر انگلیس که در امنیه (روبروی اهواز) جا داشتند از مرز گذشتند ، در سراسر خوزستان شورشی پدید آمد و عشیرهی بنیطرف و دیگران بنام کینهجویی از خزعل و تعصب مسلمانی بآنان پیوستند و از آنسوی عشیرههای کعب با دستور خزعل کمک به انگلیسها مینمودند.
اینبود چون در این جنگ عثمانیان پس از فیروزی شکست یافتند و به عراق بازگشتند شیخخزعل فرصت یافت که از بنیطرف و دیگران کینه جوید و سزای گردنکشی آنان را در دامانشان گزارد.
کوتاهسخن اینکه این پیشامد وسیلهی دیگری به پیشرفت شیخ گردید و چیرگی او را بعشایر عرب و دیگران فزونتر گردانید. اگرچه درمیان مسلمانان بدنام شد و علمای نجف تکفیرش کردند ولی کارش پیشرفت بسیاری یافت. از آنسوی از حکومت هند و انگلیس که پیش از آن نشان .K.C.I.E یافته بود ، این بار هم نشان .K.C.S.I یافت و یک جشن بسیار باشکوه و بزرگی در محمره برای دریافت این نشان گرفت که تا سالها زبانزد مردم بود و ستایش از آن میسرودند.
رویهمرفته کار شیخ در پیشرفت روزافزون بود و چون در نتیجهی این جنگها و پیشامدها دولت ایران بیکباره ناتوانتر گردیده دیگر بخوزستان هیچ دستی نداشت شیخخزعل بیکباره آزاد و آسوده گردید و از همین زمانها بود که از دادن مالیات نیز بدولت خودداری نمود.
پابرگی :
1ـ اشاره به گرایش آزادیخواهان و کوچندگان (مهاجران) به عثمانی و همدست او آلمان است. (ویراینده)
.
بدبختیهای توده و ریشهی آن.pdf
364.6 KB
🔸 بدبختیهای توده و ریشهی آن
بخش دوم
🔹 آزادی یا هرج و مرج ، هوچیگری یا کوشش سیاسی
همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
بخش دوم
🔹 آزادی یا هرج و مرج ، هوچیگری یا کوشش سیاسی
همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «بدبختیهای توده و ریشهی آن»
🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکهی سه از هشت)
آنچه تاکنون شناخته شده آنست که اختیار در دست رضاشاه میبود و او نافهمانه کار را بجنگ رسانید. وزیران هم از ترس کتک و دشنام چیزی گفتن نتوانستهاند. اینست آنچه شناخته شده و این عنوان بدست جوانان نویسنده داده که چیزهایی نویسند و رضاشاه را دیکتاتور نامیده ریشخندها به او کنند. داستانها سروده میشود که منصور[نخستوزیر] و عامری[کفیل وزارت خارجه] چهار ساعت پس از نیمهشب بنزد شاه رفتهاند که از مرز گذشتن سپاهیان دو دولت را بشاه آگاهی دهند ، و شاه چنان گفته و اینان چنین پاسخ دادهاند. ولی اینها همه پندارهاییست که سرچشمهاش جز ناآگاهی نیست.
کسی چرا نیندیشد که رضاشاه آن اندازه خام نمیبود که زیان جنگ با انگلیس و روس را نداند. دیوانه هم نشده بود. اگر بگوییم دانسته و فهمیده جنگ را پیش میآورد تا گزند به ایران رساند ، این هم به رضاشاه نچسبیدنیست. رضاشاه هرچه میبود ، نیک یا بد ، ما کار نمیداریم ، به هر حال ایران را دوست میداشت. بزرگی خودش را در بزرگی نام ایران میدانست.
آنگاه اگر سرچشمهی کارها رضاشاه میبوده و او نافهمانه ایران را بچنان جنگی میکشانیده و وزیران چنانکه گفتهی خودشانست آن را بد دانسته خرسندی نمیداشتهاند ، چه شده که از کار کناره نجستهاند تا پایشان درمیان نباشد؟!. اگر آنان کناره جستندی ، بیش از آن چه بودی که چند روزی در زندان باشند ، و یا چند دشنامی از شاه بشنوند؟!. آیا چنین ترسی بهانه برای ایشان توانستی بود؟!.
آنچه من از روی آگاهیهای خود میدانم ، آنست که در آن پیشامد همهی کارها را وزیران و سرلشگران بدخواه کردهاند و چنانکه گفتم نیرنگی درمیان بوده.
نخست میباید گوییم : اینکه شناخته شده که رضاشاه دیکتاتور میبود و سررشتهی همهی کارها را در دست میداشت ، راست نیست. این خود رازیست که این وزیران در زمان رضاشاه دستهبندی خود را نگه داشته همچنان نیرومند میبودند. راستست که در برابر او ایستادگی نمینمودند ولی رضاشاه نمیتوانست اینها را براندازد و وزیران دیگری بیاورد. این چیزیست که باید بیگمان دانست و دلیلهایی میدارد که من در جای دیگری یاد کردهام. (کتاب دادگاه)
.
🔸 شهریور1320 و درسهای آن (تکهی سه از هشت)
آنچه تاکنون شناخته شده آنست که اختیار در دست رضاشاه میبود و او نافهمانه کار را بجنگ رسانید. وزیران هم از ترس کتک و دشنام چیزی گفتن نتوانستهاند. اینست آنچه شناخته شده و این عنوان بدست جوانان نویسنده داده که چیزهایی نویسند و رضاشاه را دیکتاتور نامیده ریشخندها به او کنند. داستانها سروده میشود که منصور[نخستوزیر] و عامری[کفیل وزارت خارجه] چهار ساعت پس از نیمهشب بنزد شاه رفتهاند که از مرز گذشتن سپاهیان دو دولت را بشاه آگاهی دهند ، و شاه چنان گفته و اینان چنین پاسخ دادهاند. ولی اینها همه پندارهاییست که سرچشمهاش جز ناآگاهی نیست.
کسی چرا نیندیشد که رضاشاه آن اندازه خام نمیبود که زیان جنگ با انگلیس و روس را نداند. دیوانه هم نشده بود. اگر بگوییم دانسته و فهمیده جنگ را پیش میآورد تا گزند به ایران رساند ، این هم به رضاشاه نچسبیدنیست. رضاشاه هرچه میبود ، نیک یا بد ، ما کار نمیداریم ، به هر حال ایران را دوست میداشت. بزرگی خودش را در بزرگی نام ایران میدانست.
آنگاه اگر سرچشمهی کارها رضاشاه میبوده و او نافهمانه ایران را بچنان جنگی میکشانیده و وزیران چنانکه گفتهی خودشانست آن را بد دانسته خرسندی نمیداشتهاند ، چه شده که از کار کناره نجستهاند تا پایشان درمیان نباشد؟!. اگر آنان کناره جستندی ، بیش از آن چه بودی که چند روزی در زندان باشند ، و یا چند دشنامی از شاه بشنوند؟!. آیا چنین ترسی بهانه برای ایشان توانستی بود؟!.
آنچه من از روی آگاهیهای خود میدانم ، آنست که در آن پیشامد همهی کارها را وزیران و سرلشگران بدخواه کردهاند و چنانکه گفتم نیرنگی درمیان بوده.
نخست میباید گوییم : اینکه شناخته شده که رضاشاه دیکتاتور میبود و سررشتهی همهی کارها را در دست میداشت ، راست نیست. این خود رازیست که این وزیران در زمان رضاشاه دستهبندی خود را نگه داشته همچنان نیرومند میبودند. راستست که در برابر او ایستادگی نمینمودند ولی رضاشاه نمیتوانست اینها را براندازد و وزیران دیگری بیاورد. این چیزیست که باید بیگمان دانست و دلیلهایی میدارد که من در جای دیگری یاد کردهام. (کتاب دادگاه)
.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشتهی یکم
🔸 تکهی 11
د ـ این موضوع جداییست و من باید بآن پاسخ دهم. باید دانست ما اصرار نداریم که بکوششها و راه خود نام دین گزاریم. ما به نتیجه بیشتر علاقهمندیم تا به نامگزاری. ما حقایقی را روشن میگردانیم و شاهراهی برای زندگانی جهانیان باز میکنیم که میتوان آن را «شاهراه رستگاری» یا «زندگانی پاک» یا «آیین خرد» یا مانند اینها نامید. اگر رمش دانشمندان از نامست چارهاش بسی آسانست.
اما اینکه ما نام دین بردهایم بجهاتی است که اینک برخی را یاد میکنم :
نخست : ما درمیان کوششهای خود چنانکه حقایق را روشن میگردانیم ، گمراهیها و بدآموزیها را که جلوگیر حقایقست نیز دنبال میکنیم. و چنانکه شما میدانید در برابر بیشتر آنها کتابها نوشتهایم. نبرد با نادانیها و گمراهیها خود موضوع مهمیست. یک حوض تا از لجن پاک نشود آب پاکیزه بروی آن بستن نتیجه نتواند داشت. اکنون سخن در آنست که در کشور ما بیشتر گمراهیها بعنوان دینست. سیزده یا چهارده کیش گوناگون که هست و ما همه را گمراهی و بدآموزی میشناسیم هر کدام به دینی بستگی دارد. از اینرو ما ناچار بودهایم از دین بسخن پردازیم و معنی راست آن را روشن گردانیده بهمه نشان دهیم که این کیشها که هست با دین ناسازگار است ، دین از آنها بیزار است ، همهی آنها بوارونهی دینست. این کاری بود که ناچار بودهایم بکنیم.
در هر موضوعی که اشتباهات و اختلافات بسیار بود برای حل قضیه باید موضوع را نیک روشن گردانید و حقیقت آن را بیرون آورد.
دوم : این راستست که این کیشها که هست هیچ یکی با آن معنای راست دین سازگار نیست. اینها نه تنها بمردمان حقایق یاد نمیدهند از حقایق دورشان میگردانند و خردها را بسیار پست میشمارند ، اینها درست بوارونهی دینست.
چیزی که هست بنیادگزاران اینها یا برانگیختگانی که بنیاد دین گزاردهاند ، هر یکی از ایشان جز این معنی راست را نخواستهاند.
باینمعنی هر یکی از آنها در زمان خود ، باندازهی اقتضای زمان ، بشناسانیدن حقایق زندگانی و تکان دادن بفهمها و خردها کوشیدهاند و منظورشان جز نظم دادن بزندگانی اجتماعی نبوده است.
این را اروپادیدگان و درسخواندگان بآسانی نتوانند پذیرفت. ولی در نزد ما مسلم است.
مثلاً همان مسیح که گفتگو از دینش رفت ، بیگمان منظور او از برخاستن و کوشیدن و رنج کشیدن بیان یک رشته از حقایق زندگانی و راه نمودن مردمان بسوی آنها و بتکان آوردن خردها بوده است.
از انجیلها که در دست ماست این را بآسانی نتوان فهمید. آنها بسیار دور از این معنیست. لیکن باید دانست این انجیلها صد سال پس از مرگ مسیح نوشته شده. قدیمترین آنها هفتاد سال فاصله از زمان مسیح داشته است.
این خود داستان شگفتیست که مسیح باآنکه در زمان تاریخ برخاسته و در آن زمان ، هم رومیان و هم یهودیان تاریخشان روشن است ، با اینحال سرگذشت مسیح تاریکست و ما او را بسیار کم میشناسیم.
آنچه دانسته شده مسیح مرد بسیار مؤثری بوده و بشاگردان خود تأثیر بیاندازه داشته ، و چون با آن شکنجهها و رنجها که در تاریخ بیمانند است کشته شده این مظلومی او شاگردانش را چندان به هیجان آورده که میتوان گفت دیوانهشان گردانیده و دلهاشان پر از آتش ساخته که هر زمان بگزافهی دیگری دربارهی مسیح گراییده غلوهایی پیاپی کردهاند : فرزند خدایش خواندهاند ، از گور برانگیزانیده بآسمان عروجش دادهاند و در دست راست خدایش نشاندهاند ، افسانهی کفاره را برایش بافتهاند ، معجزهها برایش ساختهاند ، از آغاز کودکی تا انجام زندگی سرگذشتش را پر از افسانه و گزافه گردانیدهاند. بدینسان تاریخچهی او را سراپا تاریک ساختهاند.
.
🔸 تکهی 11
د ـ این موضوع جداییست و من باید بآن پاسخ دهم. باید دانست ما اصرار نداریم که بکوششها و راه خود نام دین گزاریم. ما به نتیجه بیشتر علاقهمندیم تا به نامگزاری. ما حقایقی را روشن میگردانیم و شاهراهی برای زندگانی جهانیان باز میکنیم که میتوان آن را «شاهراه رستگاری» یا «زندگانی پاک» یا «آیین خرد» یا مانند اینها نامید. اگر رمش دانشمندان از نامست چارهاش بسی آسانست.
اما اینکه ما نام دین بردهایم بجهاتی است که اینک برخی را یاد میکنم :
نخست : ما درمیان کوششهای خود چنانکه حقایق را روشن میگردانیم ، گمراهیها و بدآموزیها را که جلوگیر حقایقست نیز دنبال میکنیم. و چنانکه شما میدانید در برابر بیشتر آنها کتابها نوشتهایم. نبرد با نادانیها و گمراهیها خود موضوع مهمیست. یک حوض تا از لجن پاک نشود آب پاکیزه بروی آن بستن نتیجه نتواند داشت. اکنون سخن در آنست که در کشور ما بیشتر گمراهیها بعنوان دینست. سیزده یا چهارده کیش گوناگون که هست و ما همه را گمراهی و بدآموزی میشناسیم هر کدام به دینی بستگی دارد. از اینرو ما ناچار بودهایم از دین بسخن پردازیم و معنی راست آن را روشن گردانیده بهمه نشان دهیم که این کیشها که هست با دین ناسازگار است ، دین از آنها بیزار است ، همهی آنها بوارونهی دینست. این کاری بود که ناچار بودهایم بکنیم.
در هر موضوعی که اشتباهات و اختلافات بسیار بود برای حل قضیه باید موضوع را نیک روشن گردانید و حقیقت آن را بیرون آورد.
دوم : این راستست که این کیشها که هست هیچ یکی با آن معنای راست دین سازگار نیست. اینها نه تنها بمردمان حقایق یاد نمیدهند از حقایق دورشان میگردانند و خردها را بسیار پست میشمارند ، اینها درست بوارونهی دینست.
چیزی که هست بنیادگزاران اینها یا برانگیختگانی که بنیاد دین گزاردهاند ، هر یکی از ایشان جز این معنی راست را نخواستهاند.
باینمعنی هر یکی از آنها در زمان خود ، باندازهی اقتضای زمان ، بشناسانیدن حقایق زندگانی و تکان دادن بفهمها و خردها کوشیدهاند و منظورشان جز نظم دادن بزندگانی اجتماعی نبوده است.
این را اروپادیدگان و درسخواندگان بآسانی نتوانند پذیرفت. ولی در نزد ما مسلم است.
مثلاً همان مسیح که گفتگو از دینش رفت ، بیگمان منظور او از برخاستن و کوشیدن و رنج کشیدن بیان یک رشته از حقایق زندگانی و راه نمودن مردمان بسوی آنها و بتکان آوردن خردها بوده است.
از انجیلها که در دست ماست این را بآسانی نتوان فهمید. آنها بسیار دور از این معنیست. لیکن باید دانست این انجیلها صد سال پس از مرگ مسیح نوشته شده. قدیمترین آنها هفتاد سال فاصله از زمان مسیح داشته است.
این خود داستان شگفتیست که مسیح باآنکه در زمان تاریخ برخاسته و در آن زمان ، هم رومیان و هم یهودیان تاریخشان روشن است ، با اینحال سرگذشت مسیح تاریکست و ما او را بسیار کم میشناسیم.
آنچه دانسته شده مسیح مرد بسیار مؤثری بوده و بشاگردان خود تأثیر بیاندازه داشته ، و چون با آن شکنجهها و رنجها که در تاریخ بیمانند است کشته شده این مظلومی او شاگردانش را چندان به هیجان آورده که میتوان گفت دیوانهشان گردانیده و دلهاشان پر از آتش ساخته که هر زمان بگزافهی دیگری دربارهی مسیح گراییده غلوهایی پیاپی کردهاند : فرزند خدایش خواندهاند ، از گور برانگیزانیده بآسمان عروجش دادهاند و در دست راست خدایش نشاندهاند ، افسانهی کفاره را برایش بافتهاند ، معجزهها برایش ساختهاند ، از آغاز کودکی تا انجام زندگی سرگذشتش را پر از افسانه و گزافه گردانیدهاند. بدینسان تاریخچهی او را سراپا تاریک ساختهاند.
.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوست بخش دوم)
1ـ رضاشاه پهلوی
یکی از حوادث شهریورماه 1320 کنارهجویی این شاه از تاج و تخت و واگزاردن آن بشاهنشاه کنونی بود که روز بیستوپنجم آن ماه رخ داد و اینک بنام یادآوری از آن داستان امروز که بیستوچهارم شهریور و مصادف با آخرین روز پادشاهی آن شهریار است این عکس را در روزنامه خود میآوریم.
چنانکه گاهی گفتهایم ما اگرچه از این شاه دربارهی بیپروایی بمشروطه و بیآبرو گردانیدن مجلس شورا گلهمند میباشیم و این هم گلهی کوچکی نیست با اینحال او را یک پادشاه غیرتمند و کاردان میشناسیم که بیست سال در راه این کشور کوششها کرد و رنجها برد و سرانجام سود توده را در کنارهگیری خود دانسته کناره گرفت.
این بدگوییهایی که از کسانی میشنویم بیشترش از آنست که از تاریخ بیستسالهی آن شاه و از اسرار سیاسی ایران ناآگاهند و بسیاری نیز نمکناشناس و بدخواه میباشند.
ما در زمان آن شاه بستایش نپرداختهایم چرا که آن روز گمان چاپلوسی میرفت. ولی امروز نباید از حقایق پشتیبانی ننماییم. رضاشاه باین کشور نیکیها کرده و باید ایرانیان ازو قدردانی نمایند و یادش را باحترام کنند.
1ـ رضاشاه پهلوی
یکی از حوادث شهریورماه 1320 کنارهجویی این شاه از تاج و تخت و واگزاردن آن بشاهنشاه کنونی بود که روز بیستوپنجم آن ماه رخ داد و اینک بنام یادآوری از آن داستان امروز که بیستوچهارم شهریور و مصادف با آخرین روز پادشاهی آن شهریار است این عکس را در روزنامه خود میآوریم.
چنانکه گاهی گفتهایم ما اگرچه از این شاه دربارهی بیپروایی بمشروطه و بیآبرو گردانیدن مجلس شورا گلهمند میباشیم و این هم گلهی کوچکی نیست با اینحال او را یک پادشاه غیرتمند و کاردان میشناسیم که بیست سال در راه این کشور کوششها کرد و رنجها برد و سرانجام سود توده را در کنارهگیری خود دانسته کناره گرفت.
این بدگوییهایی که از کسانی میشنویم بیشترش از آنست که از تاریخ بیستسالهی آن شاه و از اسرار سیاسی ایران ناآگاهند و بسیاری نیز نمکناشناس و بدخواه میباشند.
ما در زمان آن شاه بستایش نپرداختهایم چرا که آن روز گمان چاپلوسی میرفت. ولی امروز نباید از حقایق پشتیبانی ننماییم. رضاشاه باین کشور نیکیها کرده و باید ایرانیان ازو قدردانی نمایند و یادش را باحترام کنند.