پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 بجوانان چه حمایتی باید کرد؟.. (تکه‌ی سه از چهار)


این یک نمونه‌ای از نقص جوانانست که می‌آیند و بایرادهایی می‌پردازند و همینکه چند پرسشی می‌کنیم درمی‌مانند. چندی پیش بارها می‌شنیدم جوانان حزبی درست کرده‌اند و سه‌هزار نفر جمعیتند. می‌گویند : ما بکسی اعتماد نداریم باید مملکت را خودمان اداره کنیم.

این سخنان را می‌شنیدم. روزی هم یک مرد دلسوزی گفتگو از آنان کرده چنین گفت : «اینان راه را گم کرده‌اند و بسیار پرت می‌روند. باید بآنان یک پندهایی دهیم».

گفتم : من نمی‌شناسم. گفت : من چند تن را می‌شناسم. وعده بخانه‌ی خود می‌گیرم. شما نیز بیایید.

دو بار با آنان دیدار کردیم. بجای سه‌هزار نفر بیش از پنج و شش تن ندیدیم. من پرسیدم : شما که حزبی برپا کرده‌اید از چه راه آغاز بکار خواهید کرد؟!.. دردهایی که تشخیص داده‌اید چیست و چه چاره‌ای برای آنها در اندیشه دارید؟!.

بپرسش من پاسخ نداده چنین گفتند : «مملکت بجوانان بیشتر از دیگران تعلق دارد و اینست جوانان باید بکوشند ...». از این گونه بسیار سرودند.

گفتم : گرفتم که سخنتان راست است و کشور بشما بیشتر تعلق دارد تا بدیگران ، من می‌پرسم : چه کار خواهید کرد؟!..

باز پاسخی نداده چنین گفتند : «ما میخواهیم هسته‌ی این جمعیت از جوانان باشند و اساسش را اینان بگزارند ...»

گفتم باز می‌گویم : آن کارهایی که خواهید کرد چیست؟!.. دیدم درمانده‌اند و بروی هم نگاه می‌کنند و پاسخی نمی‌توانند. پس از زمانی یکی گفت : «باید بکوشیم و بکشور ترقی دهیم و جامعه را اصلاح کنیم».

گفتم : چگونه خواهید کوشید؟!.. چه کارهایی خواهید کرد؟!... دیدم باز پاسخی نمی‌توانند. لحن سخن را تغییر داده گفتم : برای پیدایش یک جمعیتی باید نخست یک مقصودی درمیان باشد که همگی آن را بخواهند و برای رسیدن بآن بکوشند. دوم باید اندیشه‌ها یکی باشد و همگی از یک راه بکوشند. اینهاست که می‌خواستم شما روشن گردانید و نظر حزب خود را بگویید.

با اینهمه تکرار پاسخی نتوانستند و ما ناگزیر شدیم که سخن را بپایان رسانیده برخیزیم. این نمونه‌ی رفتار جوانانست : آن غرور ایشان که خود را برتر از دیگران می‌دانند و با آنها درآمیختن را کسر شأن خود می‌شمارند ، و این نارسایی اندیشه‌شان که در پاسخ پرسشها درمی‌مانند و راستی اینست که هیچگاه باین چیزها توجهی نداشته و هیچگاه در این باره‌ها نیندیشیده‌اند.

یک سخنانی شنیده‌اند و بی‌آنکه معنایش را بفهمند به دل سپارده‌اند. بسیاری از اینان جمعیت یا اتحاد را همان گرد آمدن در یکجا می‌شمارند و اینست همینکه ده یا بیست تن در یکجا گرد آمدند آن را حزب یا جمعیت می‌نامند و آن را در بیرون انتشار می‌دهند.


.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 19


اگر می‌خواهید بدانید چه پاسخی می‌دهند شما دو تن بنزدشان روید و همین داستان تلقین را بپرسید ببینید چه خواهید شنید.

بپرسید : داستان منکر و نکیر چیست؟!. مگر خدا از دینداری و بیدینی مردم آگاه نیست تا دو تن بازپرس فرستد؟!.

بپرسید : مگر دین با زبانست که یکی همانکه بپرسشها پاسخ داد دیندار شناخته گردد؟! بپرسید : مگر کرد و لر و مازندرانی و لاری همانکه مُردند عرب گردند؟!. بگویید : کسی اگر در زندگی دین داشته و باورهایی با خود بآنجهان برده دیگر چه نیازی باین یادآوری یا تلقین شماست؟!. اگر دین نداشته و باورهایی با خود نبرده چه سودی از این یادآوری یا تلقین شماست؟!. (1) اینها را بپرسید تا بدانید چه رفتاری می‌کنند.

اینهمه هایهوی و بدرفتاری از آنجاست که بگفته‌های ما پاسخ ندارند. چون پاسخ ندارند و از آنسو نمی‌خواهند بپذیرند و دست از سودهای ناروا بردارند ناچار شده با صد زشتی هوچیگری راه می‌اندازند. ببینید تا چه اندازه زشتست که درمیان مردم نافهم تهران و تبریز و قزوین انتشار دهند که اینان قرآن می‌سوزانند ، عطار و بقال و یخ‌فروش و دلاک گرمابه را بشورانند. آن شنیده‌اید که معاویه در صفین چون در کار خود درماند دست بدامن قرآن زد و برای پیشرفت آرزوهای بسیار شوم خود قرآن را بجلو امام علی‌بن‌ابیطالب کشید. اینها از معاویه بیشرمترند. برای آنکه دکانهای مفتخواری را نبندند احترام قرآن را منظور نداشته چنین دروغی را انتشار می‌دهند. اینها همه از درماندگی و ناچاریست.

این بتازگی رخ داده که یکی رفته و از یک ملای بزرگی پرسیده : «این جنازه بردن به قم و نجف برای چیست؟!.» آقا حدیث خوانده که یکی از درهای بهشت از قم و دیگری از نجف است. گفته : «آقا مگر بهشت در زیر زمین است که درش از قم یا از نجف باشد؟!. آنگاه مگر دیگران که در قم یا نجف بزیر خاک نروند به بهشت نخواهند رفت؟!. پس از همه‌ی اینها مگر در دستگاه خدا حساب نیست و نیکوکاری و بدکاری منشاء اثری نیست که هر که بدر بهشت نزدیکتر بوده زودتر جنبد خود را به بهشت اندازد و دیگران بمانند؟!. آقا از این سخنان برآشفته و چون درمانده بوده با پرخاش چنین گفته : «اینها سخنهای کسرویست شما از کجا یاد گرفتید؟!.» این بود پاسخ آن عالم بزرگ!.

اینهمه سخنها از آنجا برخاست که گفتم خداشناسی آن نیست که خدایی تصور کنند و هرچه خواستند باو نسبت دهند. اینگونه خداشناسی با بت‌پرستی یکیست ، بلکه همان بت‌پرستیست. خداشناسی هنگامی درستست که خدای راستین را شناسند و هر کاری بیهوده یا ناسزایی را باو نسبت ندهند. اینست ما بخداشناسی این مردم ارج نمی‌توانیم گزاشت. بلکه جز بت‌پرستشان نمی‌توانیم شناخت.

آنان گردن می‌فرازند و بخود می‌بالند که خداپرستند ، ولی در پستی اندیشه از بت‌پرستان کمترند. «خانمها دیدید روهاتان باز کردید خدا بغضب آمد و بلا فرستاد». اینست نمونه‌ای از خداشناسی آنان.


پابرگی تاز ویراینده :
1ـ شیعیان دستگاهی از امامان و امامزادگان ساخته و پرداخته می‌دارند که آنان را گرامی‌داشتگان خدا شناخته و در حساب پاداش و کیفر چنین وامی‌نمایند که ایشان در دستگاه خدا برای پیروانشان «پارتی‌بازی» توانند کرد. دلیل این گفته پاک شدن گناهان با گریستن بر امام‌حسین و دیگر پندارهاییست که در کتاب «داوری» گوشه‌هایی از آن شرح داده شده. از سوی دیگر اینها خدا را آگاه از دلها نمی‌شناسند ، آگاه از آنچه می‌گذرد نمی‌دانند و اینست می‌پندارند می‌توان هر گناهی کرد و سپس با ظاهرسازیهایی او را فریفت. همین داستان تلقین ، استخوانهای مردگان بکربلا بردن ، با دلهای پر از گناه بزیارت گنبدها رفتن و انتظار شفاعت از ایشان در روز قیامت داشتن ، همه نشان می‌دهد که ایشان به چگونه خدایی باور دارند.


.
🔶 دفاع در دیوان کیفر (پیوستهای بخش دوم)

🔸 3ـ درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه (تکه‌ی 3)


بالاخره اگر شما بگویید در آن محاکمه دخالت نداشته‌اید این انکار محسوسات است. و اگر بگویید مجبور بودید یک دروغ بیشرمانه‌ایست. کسان بسیاری شما را می‌شناسند که یک مرد ستمگری هستید و در زمان آن شاه از فرصت استفاده جسته خوی ستمگرانه‌ی خود را بکار می‌بردید و کسی هم شما را ناگزیر نمی‌گردانید. اساساً دعوای ناگزیری در این هنگام از کسی پذیرفته نیست و نباید بود. شما اگر از آن کار کناره می‌جستید مانعی در جلو نداشتید. من که نویسنده‌ی این گفتارم یک روزی برای گفتگو درباره‌ی یک بدبختی که بچنگال شما افتاده بود بدیوان حرب آمدم و هنوز فراموش نکرده‌ام که یک افسر ریشداری (که سپس دانسته‌ام شما آقای سرتیپ قریب بوده‌اید) با یک تشر و تحکمی بمن پاسخ داد : «حکم مدعی‌العمومِ دیوان حرب حکم اعلیحضرتست باید اجرا شود». (1) هنوز تلخی آن پاسخ بی‌ادبانه و سیاهدلانه‌ی شما از یاد من نرفته. با اینحال هیچگاه درپی کینه‌جویی از شما نبودم و آنچه مرا بنوشتن این سخن واداشته گفتارنویسی شماست. من درشگفتم که شما با چه رویی اینها را می‌نویسید؟! نمی‌دانم مردم را تا چه ‌اندازه بیچاره و نافهم پنداشته‌اید که می‌خواهید پس از آنهمه سیاهکاریها از در فریبکاری درآیید و خود را محبوب گردانید؟!..


پابرگی از ویراینده :
1ـ بیگمان درخت شوم دیکتاتوری یک‌روزه نمی‌روید. آن هم پس از جنبش ریشه‌داری همچون مشروطه. این نمونه‌ایست از رفتارهایی که نشان می‌دهد دیکتاتوری چگونه پدید می‌آید. در زمان رضاشاه «خرده‌دیکتاتور»‌هایی همچون همین سرتیپ قریب با عنوانهایی مانند «حکم اعلیحضرت» یا «حسب‌الامر همایونی» با قانونشکنیها و زورورزیها خواستهای ناپاک خود را پیش می‌برده و هر جا که از آنها نیز کاری برنمی‌آمد از دروغ بستن و «بلشویک» خواندن طرف باکی نداشتند. بدینسان از یکسو سنگ براه آزادی و آزادگی می‌غلتاندند و از سویی با چاپلوسیهای خود (چه فرمان شاه ، چه فرمان یزدان و ...) امر را بر «شخص اول مملکت» مشتبه کرده رفته رفته ازو یک دیکتاتور بزرگ می‌پروردند.
در دوره‌ی محمدرضاشاه نیز پس از زمان کوتاهی از آغاز پادشاهیش باز همین مسیر پیموده شد. کسانی پیرامون او را گرفتند که به «نوکری» و «دستبوسی» او افتخار می‌کردند (برای مثال : دو نخست‌وزیر کشور ، اقبال و علم). این «بله قربان گویان» با ساختن و بکار بردن عنوانهایی همچون «آریامهر» و «بزرگ‌ارتشداران» و مانندهای آن میدان خودکامگی به پادشاه «دمکرات‌مآب» گشادند و امر را بر او مشتبه ساخته از پلکان دیکتاتوری گام بگام بالا بردند. ... روزگار پادشاهان گذشت و ملایان سر کار آمدند ولی رفتارها دیگر نشد و این بار «پیروی از خط امام» ، «ذوب شدن در ولایت فقیه» ، «به فرموده‌ی مقام معظم رهبری» و مانندهای آنها ، حکم همان «حسب‌الامر»‌ها و «بله قربان»‌ها را یافت و خرده‌دیکتاتورها برای آنکه مانعی بر سر راهشان بازنماند ، هر که را سخنی جز آنها می‌راند با چماق «ضد ولایت فقیه» و «ضد انقلاب» و «لیبرال» و با فریادهای «مرگ بر ...» از میدان بیرون راندند. این نامردیها هنوز هم ادامه دارد و بدینسان راه خفه کردن آزادی و پروردن دیکتاتور را بار دیگر از نو پیموده و می‌پیماییم.
آیا ریشه‌ی دیکتاتوری در دلهای توده نیست؟!..



پایان کتاب
.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 بجوانان چه حمایتی باید کرد؟.. (تکه‌ی چهار از چهار)


در جای دیگر نیز نوشته‌ایم کسانی از اینان می‌آیند و با من گفتگو کرده ایراد می‌گیرند که چرا هواداری از مشروطه می‌نمایم. می‌پرسم : ایرادتان چیست؟. می‌گویند : «مشروطه دیگر کهنه شده» یا می‌گویند : «دیگر هواداری ندارد» یا می‌گویند : «در این مدت آزموده شد این مردم لایق مشروطه نیستند» و چون می‌گویم : «حقایق کهنه نمی‌شود» ، یا می‌گویم : «ما را با دیگران چه کار است. اگر آنان هواداری نمی‌کنند نکنند ، ‌ما یک چیزی را که به سود کشور خود می‌شناسیم باید هوادارش باشیم» ، یا می‌پرسم : «این آزمایش را که کرد؟. در این مدت در ایران مشروطه اجرا نگردیده تا دانسته شود مردم شایسته یا ناشایسته‌اند»ـ این پاسخها را که می‌دهم بخاموشی می‌گرایند و دیگر سخنی نمی‌توانند.

اینها همه نقیصه‌ی جوانانست. اینها دلیل است که از حقایق بسیار دورند ـ دلیل است که سرمایه‌شان بسیار کمست. کنون باید این نقص را دریابند و بگردن گیرند و تکانی بخود داده بفراگرفتن حقایق پردازند. می‌دانم این به بسیاری از آنان گران خواهد افتاد. ولی چه باید کرد؟!. راستی اگرهم تلخ است باید گفته شود. اگرهم سخت است باید پذیرفته گردد.

اگر می‌خواهند بارزش خود بیفزایند باید این را بپذیرند. اگر می‌خواهند بکشور و توده‌ی خود نیکی توانند باید از این گردن نپیچند وگرنه با حال کنونی ، خود تباه گردیده و بتوده نیز جز زیان نتوانند رسانید.

شما ببینید : این نمونه‌ی کردار ایشانست که خود را از پیران و سالمندان جدا می‌گیرند و با یک گستاخی می‌گویند : «ما بدیگران اعتماد نداریم». این در کجای جهانست که جوانان خود را بدینسان جدا گیرند؟!. در کجای جهانست که بدینسان از بزرگتران بی‌نیازی نمایند؟!. آیا این سخن جز نتیجه‌ی نارسایی اندیشه‌هاست؟!

دوباره می‌گویم : اینها گناه آنان نیست. گناه آن کسانیست که در بیست و چند سال گذشته به گیج گردانیدن جوانان کوشیده‌اند ، گناه آن کسانیست که روانهای اینان را فرسوده گردانیده ، و از آنسوی با یاد دادن یک رشته تعلیمات پراکنده و بیهوده مغرورشان ساخته با این حال بمیان توده فرستاده‌اند.

ما کنون باید بچاره پردازیم. کنون باید بجبران گذشته کوشیم. نویسنده‌ی گفتار از تبریز می‌گوید : «بتوده‌ی جوان حمایت کنید». می‌گویم : بهترین حمایت ما اینست که نقیصه‌های آنان را رفع کنیم و اینک به همان می‌کوشیم.

یکی از مقاصد ما همانست که جوانان را با حقایق آشنا گردانیم و از معنی درست زندگانی آگاهشان سازیم. این گفتارهای پیاپی برای همینست. ما از یکسوی این حقایق را برای ایشان روشن می‌گردانیم و از یکسو یک راهی برای کوشش و همدستی ـ چه در تهران و چه در تبریز ـ بروی ایشان باز کرده‌ایم.



.
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 20


درباره‌ی آخرت نیز همانست. یک آخرت پنداشتن و هزارها افسانه بآن بستن جز گمراهی و نادانی نیست. چند روز پیش در کتابی می‌خواندم که پل صراط هزارساله راه است. ببینید چه رسوایی‌ایست. کسی که چهل سال و پنجاه سال در اینجهان زیسته برای پس دادن حساب آن باید از روی پلی بگذرد که باریکتر از موست ، برنده‌تر از تیغ است ، هزار سال هم راه است. افسوس! افسوس!

شنیدنیست که پل صراط یک افسانه‌ی ایرانیست. در زبان عربی «صراط» بمعنی راه است ، بمعنی پل نیست. این یکی از افسانه‌های ایرانیان بوده که روان مرده برای رسیدن به بهشت باید از پل «چنرت» گذرد. واژه‌ی «چنرت» را معرب گردانیده «صراط» ساخته‌اند و افسانه را درمیان عقاید اسلامی جا داده‌اند.

نکیر و منکر از پرسشهایی که خواهند کرد یکی هم درباره‌ی آنست : «هل الصراط حق؟.» آیا پل چنرت راستست؟! باید پاسخ دهد و بگوید : «و الصراط حق» (پل چنرت راستست).

برای خنده می‌گویم : در آغاز جوانی یکی از خویشانم مرده بود به تشییع جنازه‌اش رفتیم. چون بخاک سپرده شد ملایی آغاز تلقین کرد و برای آنکه هنرنمایی کند چیزهایی هم از خود می‌افزود. از جمله گفت : «و فشار القبر حق و سئوال المنکر و النکیر حق؟.». یکی از حاضران بشوخی گفت : «و گرزهما الآتشین حق؟». با آنکه جای خنده نبود همه خندیدند.

ج ـ میزان که در قرآن آمده است ، بآن که ایراد نیست.

د ـ آنچه من بیاد می‌دارم در قرآن میزان باین معنی که جزو عقاید مردم است نیامده. در قرآن در یک جا می‌گوید : «و مَن ثَقُلَتْ مَوَازِینُهُ» و البته مقصود فزونی ثواب است نه آنکه راستی را ترازو بیاویزند و اعمال نیک و بد را بکشند. گذشته از آنکه اعمال نیک و بد کشیدنی نیست و اندازه‌ی عمل را با کشیدن در ترازو معین نمی‌کنند. این کار بخدا توهین است. مگر خدا اندازه‌ی کارهای نیک یا بد بندگان خود را نمی‌داند که نیاز بکشیدن باشد؟!. به هر حال ترازو یا میزان نیز بآن معنی که فهمیده‌ی مردمست جز پندار نتواند بود.


.
✴️ «ادبیات» و «مفاخر ملی» عنوانهایی برای تباه گردانیدن عمر جوانان

(بخش 1 از 2)

آقای کسروی ، من هم از اشخاصی بودم که بشعر دلبستگی زیادی داشته و برای شاعران جایگاه و احترامی قائل بوده و باندازه‌ای بگفته‌های منظوم آنها شیفته بودم که از هر شاعری مختصر یادگاری در سینه‌ام نهفته و از نخبه گفته‌های آنها دفتری ترتیب داده بودم که در هنگام بیکاری از مطالعه‌ی آنها دلخوش بودم و حتا هر کس شعری می‌خواند پس از خوب گوش دادن باصرار تمام آن را گرفته و در دفتر خود یادداشت می‌نمودم و علت اینهمه دلبستگی را از آن دانستم که در ضمن آموزش اولیه‌ام بیشتر مرا بحفظ نمودن شعر تشویق می‌کردند و بطور کلی هنوز هم این روش از دبستانها تا ببالا معمول است که از کوچکی هرچه بنوآموزان تدریس می‌شود بیشترش شعر و پنداربافی است که ریشه‌اش در دل نوباوگان دوانده می‌شود و این را از آنرو شروع می‌نمایند که خود دارای همان مسلک می‌باشند و خلاصه من هم همچون هزاران دیگر ندانسته بافکار دور و دراز شاعران دل داده و فکر می‌کردم که یک مرد فیلسوف دانشمندی که پس از چندین سال کسبِ کمالات عقیده‌اش این باشد که دستگاه آفریده شده بهیچ دردی نمی‌خورد و بآفریدگارِ ِآن ایراد گرفته حتماً حقیقت چنین است که او دریافته و عقیده‌ی خود را با نظمی بس شیوا بیان نموده و دلیل درستی آن را هم از انتشار و ترویج آن بدست یک عده مردمان فیلسوف که اغلب آنها را می‌شناسم که در این دوره‌ها دارای مشاغل مهم و در رأس کارهای حساس این کشور بوده‌اند می‌دانستم [1] و نزدیک بود با عقیده‌ی آنها همراه شده در کوچه‌های پندار و گمان سرگردان شوم که خوشبختانه یکی از دوستانم که جزو پیمانیان بود مرا بخواندن کتاب «راه رستگاری» نگارش شما دعوت نمود.

راستی پس از قرائت آن کتاب باندازه‌ای حقایق در نظرم آشکار شد و خود را غرق خرافات و موهومات و سرگردانی دیدم که بر عمر تلف شده‌ام تأسف خوردم و با خود گفتم دریغا که مربیان ما تا باین اندازه در حق ما ستم روا می‌دارند که بجای نشان دادن راستی و حقایق ما را با برنامه‌های غلط و خالی از راستی هزارها فرسنگ گمراه کرده و در بیابان آلودگی رها می‌کنند و مخصوصاً برای مسموم کردن افکار توده‌ی جوان همت گمارده و نصف بیشتر از خواندنیهای ما را بنام ادبیات از هزلیات شاعران خراباتی و درویش‌مسلکان ترتیب داده و ابداً در فکر اصلاح حال و افکار فرزندان آتیه‌ی کشور نیستند و بلکه اغلب استادان بی‌حقیقت خود ناشر افکار زهرآلود شاعران بی‌سر و پا که برای امرار معاش بمدح و ثنای پادشاهان متجری[؟] پرداخته گردیده و شعرهای بی‌مغز آنها را بنام ادبیات و شاعران را بنام مفاخر ملی ایران بجامعه معرفی و در مقدمه‌ی کتابهای خود ستایشها از آن کوته‌فکرها نموده‌ا‌ند و می‌نمایند.

تصدیق فرمایید مردمی که بدلیل گردن نمی‌گزارند و بگفتارهای سراسر راستی و حقیقتگویی شما ایراد می‌گیرند جز اینکه آنها را غرق آلودگی و بیچارگی بدانیم چاره‌ای نیست و باز چاره‌ی درد این گمراهان جز این نیست که بگفتارهای بی‌غرض شما گردن گزارند و براستیهای دانسته‌ی شما ایمان آورند تا روی خوشبختی بینند.

از مطلب خود دور نشوم باری پس از دریافت راستیها از کتاب راه رستگاری کتابهای شاعران و پنداربافی آنان را سویی پرتاب کرده و افکار خود را از شر یاوه‌گویی یک مشت خراباتی و درویش‌مسلکان خلاص نمودم و سایر تألیفات شما را هم بدست آورده و پس از قرائت هر مرتبه دری از حقایق برویم باز و راستی در نظرم آشکار گردید تا اینکه پس از بیرون آمدن پرچم چند گفتاری درباره‌ی بیچارگی و پندارهای شاعران خراباتی همچون (خیام) و سالکان راه مجهول (طریقت) مانند (حافظ) از طرف شما بچاپ رسید و موضوع آن بداوری گزارده شد و عده‌ای نظر دارنده‌ی پرچم را گواهی و دلیلها یاد کرده‌اند که در پرچم بچاپ رسیده ولی باید متذکر شد که بیشتر خوانندگان آن روزنامه‌ی گرامی تا بحال آشنا باینگونه گفتارهای پرمغز و سراسر راستی نبوده‌اند چندان که حقیقت امر در نزد آنها مکتوم بوده و اینک از مطالعه‌ی گفتارهای حقیقت‌آمیز دارنده‌ی پرچم لذت می‌برند و براستیها گردن میگزارند. کتابهای شاعران بیسر و پا و دفترچه‌های اشعار خراباتی را پاره کرده و کتاب رباعیات خیام را بدور انداخته و از حافظ خداحافظی کرده‌اند.
(بخش پایانی این نوشتار فردا خواهد آمد).
[1] : خواست نویسنده کسانی مانند علی‌اصغر حکمت و محمدعلی‌ فروغی است. اینها جایگاه وزیری و نخست‌وزیری و جایگاههای پرارج دیگری را سالهای دراز در دوره‌ی پادشاهی رضاشاه در دست داشته پیرامونیان بسیاری بر سر خود گرد آورده بودند. آن پیرامونیان نیز ایشان را با پاینامهایی مانند «فیلسوف» بزرگ وامی‌نمودند که در نتیجه در دیده‌ی مردم عادی هم بزرگ شمارده می‌شدند. در اینجا چون نویسنده به خیام اشاره دارد ، سخنش بیش از همه به محمدعلی‌ فروغی بازمی‌گردد که از یکسو وزیر و نخست‌وزیر بود و از سوی دیگر دیوان خیام بچاپ ‌رسانیده ارمغان توده‌ی ایران می‌نمود. بدینسان گذشته از آلودن توده به اندیشه‌های زیانمند ، خود و همدستش (دکتر قاسم غنی) از سودهای آن کتاب بهره‌‌های فراوان می‌یافتند.
شادروان آدرُم از پشتیبانان پیمان

پرچم درباره‌ی این یار پرشور چنین می‌نویسد :

آقای آدرم از کسانیست که از خواندن روزنامه‌ی پرچم براه ما آشنا گردیده و با آنکه دو سال بیش نیست در فهم و بینش پیشرفت بسیار کرده‌اند و در کوششها نیز ـ چه در بروجرد بهمدستی آقای چهره‌نگار و چه در آبادان و خرمشهر بهمدستی آقای شیشه‌گر ـ تا توانسته‌اند گامی بازنایستاده‌اند.

این جوان در آن کاری که هست همیشه در رنج و سختیست ولی این رنج و سختی برای همه کسانیست که بخواهند پاکدامنی و گردنفرازی خود را نگهدارند ، و ما بیاری خدا امیدمندیم که بزودی توانیم ریشه‌ی این بدیها را از ایران براندازیم.
🔶 گفت و شنید (4)

🔸 تکه‌ی یک از پنج


یکی از کسانی که مدتها در اروپا درس خوانده بنزد من آمده چنین می‌گوید : «من نوشته‌های شما را خوانده‌ام. از طرفداری[‌ای] که از شرق می‌کنید بسیار خوشوقتم. ولی جهتی برای طرفداری از دین نفهمیدم. دینهایی که امروز هستند چه تأثیری در زندگانی مردم دارند؟!. شما که خواهان پیشرفت شرق هستید باید هوادار دانش و تمدن باشید تا ما از اروپاییها عقب نمانیم. اگر مقصودتان از دین یک گونه ارتباط قلبیست که به یک عالم غیبی باشد این را هر کس خود تواند داشت. آن را باید بخود مردم واگزاشت.»

گفتم : شما نوشته‌های مرا نخوانده‌اید. می‌گویید خوانده‌ام ولی از سخنانتان پیداست نخوانده‌اید. شما یک معنایی برای دین در دل می‌داشتید و همینکه دیده‌اید من نام دین می‌برم همان معنی را بپیش چشم آورده و بایراد برخاسته‌اید. ما اگر نام دین می‌بریم معنی آن را نیز می‌گوییم. دین باین معنی که فهمیده‌ی شماست نه خواست ماست. ما دین این دستگاههای کهنی را که درمیانست نمی‌گوییم. ما دین را به یک معنایی می‌گوییم که بسیار والاتر از اندیشه‌های اروپاییانست ، بسیار والاتر از دانشها و تمدن است ، یک معناییست که هر مرد پاکدل باخردی چون بشنود ناگزیر است بپذیرد.

گفت : خواهش می‌کنم آن معنی را برای من شرح کنید. مقصودم اینست که امروز در این حال جهان شما چه چیزهایی بمردم یاد می‌دهید و چه راهی بروی جهان باز می‌کنید؟

گفتم : ما بارها دین را معنی کرده‌ایم و شما می‌توانید با خواندن چند شماره از پیمان بآن معنی پی برید. با اینحال من بار دیگر خواست خود را بازمی‌نمایم. چیزی که هست ما دین را بآن معنی که می‌گوییم دامنه‌ی درازی دارد و من نخواهم توانست در یک نشست همه‌ی سخنان خود را بشما بگویم. باید به یک بخشی از آنها بس کنم (1).

ما از دین دو چیز می‌خواهیم : یکی آنکه راستیها دانسته گردد. دیگری اینکه آدمیان از روی یک آیین بخردانه زندگی کنند. کوششهای ما در این دو زمینه است و معنی هر یکی را جداگانه برای شما بازمی‌نمایم :

در زمینه‌ی نخست : امروز بسیاری از راستیها در زیر پرده مانده که جهانیان از آن ناآگاهند. شما بدانشها می‌نازید. در جایی که بسیار چیزهاست که دانشها بآن نرسیده و نمی‌توانستی رسید. این بر شما که سالها در اروپا درس خوانده‌اید دشوار است ولی جز راستی نیست. ما از ارج دانشها نمی‌کاهیم و بلکه خود هوادار آنها می‌باشیم ، لیکن می‌گوییم دانشها جهانیان را از هر باره بی‌نیاز نتواند گردانید. می‌گوییم : آن آگاهیها که دانشها بما داده ارجمند است ولی یک رشته داناکهای ارجمندتر از آنها هست که باید دین یاد دهد. من در اینجا تنها بدو مثلی بس می‌کنم :

(1) گوهر آدمیگری ـ هر آدمی نخست باید خود را بشناسد ، باید معنی آدمیگری را بداند : من چیستم؟.. آیا همین تن و جان سَتَرسای[=محسوس] مادی هستم یا یک نیروی دیگری در من هست؟.. دانشها می‌گوید : همان تن و جان سترسا هستی و بس. ولی این خود نه راست است. آدمی تنها تن و جان مادّی نیست و درو یک نیرویی بنام روان هست که بسیار بزرگتر و گرانمایه‌تر از این بخش مادی می‌باشد.

ما در این باره گفتارهای بسیاری داریم (2). می‌دهم شما آنها را بخوانید و پس از خواندن و فهمیدن و اندیشیدن ، من از شما چند پرسشی خواهم کرد :

1) آیا این سخنان راست است یا نه؟.. اگر راست نیست ایرادتان چیست؟.. آیا می‌توانید یک ایرادی با دلیل بگیرید؟.. 2) اگر می‌گویید راست است ، آیا روانشناسی یا دیگر دانشهای اروپایی از این آگاه بوده است؟.. اگر بوده است در کجا و در کدام کتاب توان پیدا کرد؟.. 3) اگر می‌گویید که روانشناسی و دیگر دانشها از اینها آگاهی نداشته آیا می‌پذیرید که در پشت سر دانشها یک رشته راستیهای گرانبهایی هست؟.. این پرسشها را از شما خواهم کرد.

تنها در زمینه‌ی روان نیست. درباره‌ی خرد نیز ما یک رشته سخنانی می‌داریم که دانشها از آنها ناآگاهست. خرد که داور نیک و بد و شناسنده‌ی سود و زیان ، و خود گرانمایه‌ترین داده‌ی خداست روانشناسی آن را نمی‌شناسد و کانون همه‌ی دریافتها و فهمها را ساختمان مغزی هر کسی می‌پندارد. لیکن شما اگر نوشته‌های مرا در این باره بخوانید خواهید دید آن سخن بسیار بی‌پاست و خرد خود یک نیروی جداگانه‌ای می‌باشد. (3)


پابرگیها :
1ـ برای دریافتن همه‌ی گوشه‌ و کنار معنی دین ، بنگرید بکتاب «ورجاوندْبنیاد» ـ ویراینده
2ـ این گفتار در بسیار جاها آورده شده و خوانندگان کتاب «راه رستگاری» یا گفتارهای «ما چه می‌خواهیم؟» را در شماره‌های سال ششم بخوانند. [نیز بنگرید بکتاب «در پیرامون روان»]
3ـ در این باره هم کتاب «راه رستگاری» یا گفتار «ما چه می‌خواهیم؟..» دیده شود. [نیز بنگرید بکتاب «در پیرامون خرد»]


.
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 باید از دور و نزدیک دست بهم داد (تکه‌ی یک از دو)


در یک رشته گفتارهای گذشته مقصود خود را روشن گردانیدم و اینک می‌خواهم روشنتر از آن گردانم :

امروز ایران در یک حالیست که اگر کسی نیک اندیشد و حال گرفتاری این توده را بدیده گیرد باید رویش نخندد و همیشه دلتنگ و ناآرام باشد. باید شبها خوابش نبرد و همیشه دل پر از درد دارد.

ببینید کشوریست ما داریم : دارای هوای خوش ، آبهای گوارا ، زمینهای بارده ، کشوری پر از نعمت و برکت. در این کشور زندگی می‌کنیم و درپی نگهداری آن نیستیم ، در اندیشه‌ی آبادیش نمی‌باشیم ، بهره‌ای که از آن توان برداشت برنمی‌داریم.

امروز یک دسته‌ی بزرگی در این کشور ببهانه‌ی مذهب خود را کنار کشیده می‌گویند ما کاری بکشور نداریم. (1) اینان پول دولت را حرام می‌شمارند. کوشش در راه کشور و نگهداری آن را گناه می‌پندارند. تا می‌توانند مالیات نمی‌دهند ، بسربازی نمی‌روند.

اینان تا حدی پافشارند که ماها را که بنگهداری کشور علاقه‌مندیم دشمن می‌دارند و آشکاره بد می‌گویند و ریشخند می‌کنند ، و هر زمان که روز سختی بکشور پیش می‌آید بشماتت می‌پردازند.

دسته‌های کوچک دیگری با این کشور دشمن می‌باشند و نابودی آن را می‌خواهند. چون مذهبشان یا نژادشان جداست دل پر از کینه‌ی ایرانیان دارند و برای کینه‌جویی بدبختی آنان را می‌خواهند. در این کشور زندگی می‌کنند و از خوشیهای آن بهره می‌برند و از درون دل دشمن آن می‌باشند.

یک دسته‌ی دیگر به بیگانگان گراییده به پیشرفت مقاصد آنان می‌کوشند. حزبی ساخته‌اند ، روزنامه می‌نویسند ، خود را از توده می‌خوانند ، ولی برای دیگران کار می‌کنند.

گروه انبوهی از جوانان جز درپی هوسبازیها و خودنماییها نیستند و هر کسی بکارهای هوسمندانه‌ی دیگری می‌کوشند.

اینها شهرنشینانند. از آنسو روستاییان که اکثریت با آنهاست (2) بیکبار از این مطالب ناآگاهند و بیچارگان از زندگی جز ستمکشی و توسری‌خوری نفهمیده‌اند و کمترین علاقه را بکشور و این مطالب ندارند. ایلها که آنها نیز دسته‌ی بزرگی هستند از این زمینه بسیار دورند و زندگی را جز کوچیدن و رفتن و برگشتن ـ و اگر فرصت یافتند ـ چپاول کردن نمی‌شمارند.

اینست اجمالی از حال توده. کنون بگویید چه کار باید کرد؟! آیا باید پیروی از دیگران نماییم و ما نیز بی‌پروایی کنیم؟!. آیا باید چشم براه حوادث دوخته بکاری نکوشیم؟!..

نگهداری از کشور و آزادی توده وظیفه‌ی آدمیگری هر کسی می‌باشد. هر کسی که بهره از آدمیگری دارد ، باید بآزادی خود و کشورش بکوشد و از زیردستی بیگانگان دوری گزیند.

امروز ما اگر بنگهداری کشور خود نکوشیم آیندگان بما نفرینها خواهند فرستاد و نامهای ما را ببدی خواهند برد. فرزندان ما دچار تیره‌روزی گردیده و ما را مسئول آن دانسته از بدگویی بازنخواهند ایستاد.

پس چگونه می‌توان به پیروی از دیگران بی‌پروایی نمود؟!.. چگونه می‌توان چشم براه حوادث دوخت و آسوده نشست؟!. چنین اندیشه‌ای بسیار غلطست و ما نباید بی‌پروایی کنیم. دیگران نمی‌کوشند نکوشند ما باید بکوشیم.


پابرگیها از ویراینده :
1ـ دسته‌ای كه نویسنده اشاره دارد همانهایی‌اند كه امروز برای خود «تاریخ كوششهای سیاسی» پدید ‌آورده مدعی‌اند كه نه تنها پس از شهریور 20 بلكه در زمان رضاشاه هم كوشش سیاسی می‌كرده‌اند. اینها همانهایی‌اند كه بالای منبر سخنانی از اینگونه گفته‌اند : «ما از خارجه می‌ترسیدیم كه می‌آیند و بقبور مسلمین هتك احترام می‌كنند. دولت گذشته (دولت [رضاشاه] پهلوی) قبرستانهای ما را كند و سنگهای آنها را در خیابانها در زیر پا انداخت. ما دیگر چه ترسی از آمدن خارجه داریم ...» اینگونه سخنان جز از رفتارهاشان است. رفتارهایی مانند فرستادن تلگراف خشنودی و سپاسگزاری به امپراتور نكولای تزاری در سال 1290 ، برای بدار کشیدن آزادیخواهان در تبریز. از این دو رشته گفتار و كردار ایشان در زمان خود سخن خواهیم راند.
2ـ در آن زمان نسبت روستایی به شهرنشین 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.


.
✴️ «ادبیات» و «مفاخر ملی» عنوانهایی برای تباه گردانیدن عمر جوانان

(بخش 2 از 2)

اما آن عده‌ای که بنام مفاخر ملی در مقام مخالفت با گفته‌های پرچم برآمده‌اند جز چند نفر سودجو بیش نیستند که از این راه نان خورده و اگر بخواهند راستی را قبول کنند و دست از یاوه‌سرایی و بیکاری بردارند دکانشان تخته خواهد شد و ناچار باید تن بزحمت دهند یا زحمات چندین ساله‌ی خود را در این باره بیفایده و پوچ دانند و البته این بخودپسندی آنها برمی‌خورد و بحکم خودخواهی با حقایق مخالفت می‌نمایند و با عنوان نمودن «مفاخر ملی» دیگران را اغفال کرده و پیروی از افکار بیسر و ته خود می‌خواهند ، غافل از اینکه حقیقت‌گویی آقای کسروی کار خود را کرده و در افکار پاکدلان روشنایی خود را تابیده و در دلهای پاک جای گرفته و دیگر این مردم وقت خود را صرف گوش نمودن و خواندن یک مشت اراجیف و هزلیات شاعران نخواهند کرد بلکه فهمیده‌اند حرف عادی را نیز باید برای پیش بردن مقصود عالی بکار برود و در هر صورت پیمانیان از ایراد مخالفین خود بیمی نداشته بلکه بیکارگی و بیجاگویی آنها را با دلیل ثابت می‌نمایم[می‌نمایند؟] و در اینجا بخوانندگان محترم یادآوری می‌نمایید[می‌نمایم؟] که تنها شاعران نیستند که با گفتارهای منظوم خود یک مشت افکار پوسیده و دور از حقیقتی را بدیگران تزریق و همه را سرگرم بذله و هزله‌گوییهای خود می‌نمایند بلکه آن ناپاکانی که بقصه‌گویی و رماننویسی پرداخته و افکار جوانان معصوم را بمفاسد اخلاقی سوق می‌دهند و با الفاظ نمکین طرق هرزگی و بی‌عفتی را بآنها یاد می‌دهند و خلاصه از این راه بفساد اخلاق و اشاعه‌ی آلودگیها کمک نموده و جوانان را بگمراهی رهبری می‌کنند سزاوار همه گونه لعن و ملامت می‌باشند و گناه آنها هم همپایه‌ی شاعران خراباتی و کالبدهای بیغیرتی می‌باشند چه آنکه اینگونه نویسندگان با رنگ‌آمیزی کلام ، دلهای پاک جوانان معصوم را مجذوب و آنها را با گفتار پرحیله‌ی خود روی بال چنان پرواز داده بجاهای پرخوف و خطر و پرتگاههای نابودی کشانیده و در انجام بمناظر زیبای طبیعت و خاطرات شیرین اینگونه زندگیها و لذائذ بی‌ثمر و بوسه‌های گرم معشوق دلخوش نموده و با هزار دوز و کلک و سرگذشت عشقبازی پسری را با دختری و عاشق شدن دختری را به پسری ساخته و پرداخته و راه حقه‌بازی و نیرنگ را بجوانان چشم و گوش بسته یاد داده و زهرهای اخلاقی خود را بآنها تزریق و از ترقی و تعالی افکار جامعه‌ی خود می‌کاهند.

از این جهت من عقیده دارم که رماننویسها را نیز در ردیف شاعران خراباتی و درویشان پندارباف و مردمان بی‌مسلک قرار داده و از خواندن کتابهای آنها (رمان) جلوگیری شود تا بتهذیب اخلاق عمومی کمک شایانی گردد. چون در این باره نیز آقای کسروی گفتاری در پرچم آورده‌اند بهتر است این موضوع هم بداوری گزارده شود.

گرچه تمام پیمانیان و گروه آزادگان بعقیده‌ی آقای کسروی ایمان دارند و می‌دانند تنها شخصی است که از روی حقیقت و دلسوزی نسبت بحال ایرانیان دردهای واقعی را باز گفته و منظوری جز نشر حقایق درمیان شرقیان و سربلندی ایرانیان ندارد و از آنرو از جان و دل بآقای کسروی دلبسته و آرزومند پیشرفت آینده‌ی ایشان می‌باشند.

لیکن این کافی نیست و باید از پاکدلان دیگر تقاضا کرد به پیشرفت منظور مقدس آقای کسروی کمک نمایند و مخصوصاً در این باره باید از بزرگان خود که مدار تربیت و اساس فرهنگی کشور را در دست گرفته و می‌خواهند جوانان امروزی را برای ترقی و تعالی کشور و استفاده‌‌ی آتیه‌ براههای راست هدایت نمایند گفتارهای حقیقت‌شعار آقای کسروی را مورد دقت قرار داده و برای اصلاح جامعه‌ی خود از مساعدت‌های لازمه دریغ ندارند.

اینست که من از طرف جمعیت پیمانیان و گروه آزادگان نظر آقای وزیر فرهنگ را که اکنون سر سلسله‌ی اصلاحات معنوی کشور و تربیت نسل جوان بدست ایشان سپرده شده بموضوع مورد بحث پیمانیان جلب و تقاضا می‌نمایم در این موقع که بفرمایش خودشان برای اصلاح نواقص فرهنگی شروع باقداماتی کرده‌اند دستور دهند که در دبستانها و دبیرستانها اشعار ناسودمند تدریس نشود و نیز از این پس مقرر فرمایند اجازه‌ی نشر کتابهای اشعار خیام و حافظ و رمانهای مخرب اخلاق و نمایشنامه‌های هرزه را نداده و از تآترهای بی‌سر و ته بیشرمانه در هر جا جلو گیرند تا این خود گامی بسوی اصلاح افکار جوانان و پیشرفت برنامه‌ی فرهنگی بوده باشد.
حسین برهانی کارمند گمرک بندر شاهپور

(روزنامه‌ی پرچم شماره‌ی 205)
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 21


ب ـ نتیجه‌ی حرفهای شما آنست که ما هرچه عقیده داریم عامیانه است ، عکس حقایق است. تعجب من از آنست که ما در پیش خود باین عقیده‌ها می‌نازیم.

هنگامی که در بازار نشسته‌ایم اگر یک فرنگی بیاید و رد شود در نظر ما حقیر است. چرا که بیدین است ، کافر است ، او بیدینست و ما دین داریم ، من حالا می‌بینم که بکلی در غفلت بوده‌ایم. دین را بآن معنایی که شما می‌گویید ما بیکبار از آن بی‌بهره هستیم.

یک موضوع دیگر که مرا شرمنده می‌گرداند آنست که آیا بر سر این عقیده‌های عامیانه است که با شما می‌جنگند؟!. بر سر اینهاست که گلوله به تنتان می‌زنند؟!. حقیقتاً مایه‌ی شرمندگی است.

ج ـ چیزی که مرا بسیار ناآسوده می‌گرداند آنست که عقایدی که بما یاد داده‌اند مخالف صریح قرآنست. بگفته‌ی شما قرآن گفته است : «وَ مَن یعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یرَهُ». اینها می‌گویند : اگر بزیارت رفتی از تمام گناهها پاک می‌شوی ، اگر گریه کردی تمام گناههایت آمرزیده می‌شود. اگر وصیت کنی جنازه‌ات را بکربلا یا نجف برند از حساب و عذاب آسوده خواهی بود.

قرآن بما دستور می‌دهد که نیک و پاک باشیم و گناه نکنیم و اینها ما را وادار می‌کنند که هر گناهی که خواستیم بکنیم و راه فرار از مجازات را بما یاد می‌دهند.

علما همیشه منّت می‌گزارند که اسلام را حفظ کرده‌اند و حالا می‌بینیم که ما را بکلی از اسلام دور ساخته‌اند.
من نمی‌دانم کدام اسلام است که آنها حفظ کرده‌اند.

ب ـ موضوع دیگری را می‌خواهم از شما بپرسم : درمیان گفته‌های خودتان دو سه بار یاد تهمت «قرآن‌سوزانی» کردید که بجمعیت شما می‌زنند. این مطلب را من هم بارها شنیده‌ام. می‌گویند : «اینها قرآن می‌سوزانند.» این قضیه چیست؟ مطلب از کجا برخاسته؟.

د ـ قضیه آنست که این ملاها هر کجا که گیر کردند و چاره‌ای نتوانستند قرآن را پیش می‌کشند. اینها شاگردان معاویه‌اند. معاویه در جنگ صفین چون درمانده بود دست بدامن قرآن زد و کار خود را پیش برد. اینها آن را یاد گرفته‌اند. اینها که دشمن قرآنند و نود درصد عقایدشان بضد قرآن می‌باشد برای پیشرفت کار خودشان همیشه قرآن را دستاویز قرار می‌دهند.

این قضیه در تبریز سابقه پیدا کرده که ملاها هر زمان که در یک تنگنایی افتادند و راه پیدا نکردند هایهوی قرآن‌سوزانی راه اندازند و مردم عامی بازاری را بشورانند و خود را از تنگنا بیرون آورند. شما دو تن چون آذربایجانی هستید بیگمان از قضایا آگاهید.

در مدت سی سال سه بار این رذالت را در آن شهر تکرار کرده‌اند : یک بار سی سال پیش از این در زمان حکمرانی صمدخان مراغه‌ای بود. در آن زمان یک نفر بلژیکی بعنوان پیشکار مالیه‌ی آذربایجان به تبریز آمد و بگردن‌کلفتان که چند سال مالیات نپرداخته بودند سخت گرفت و مالیات خواست. از جمله امام‌جمعه‌ی تبریز که از انبارداران و دیهداران بزرگ بود سالیان دراز مالیات نپرداخته بود و پیشکار بلژیکی باو نیز سخت گرفت. امام‌جمعه بفشار افتاده نمی‌دانست چه کار کند و پی دستاویزی می‌گشت که مردم را بشوراند و قضا را دستاویزی پیدا شد.

چگونگی این بود که در یکی از دبستانها یکی از آموزگاران ورق‌پاره‌هایی را که توی اتاق بوده گرد آورده بدرون بخاری می‌اندازد و درمیان آنها تکه‌پاره‌ای از قرآن نیز بوده. یکی از شاگردان در بیرون این را حکایت می‌کند و داستان بگوش امام‌جمعه می‌رسد. امام‌جمعه آن را دستاویز گردانیده کسانی را ببازار می‌فرستد که هایهوی راه اندازند و مردم را بشورانند.

در آن هنگام من در تبریز بودم. یک روز دیدم شهر بهم خورده و بازارها بسته گردیده و هایهوی بزرگی بلند شده که در دبستانها قرآن سوزانیده‌اند. نزدیک بود بریزند و دبستانها را تاراج کنند. آن آموزگار که ورق‌پاره‌ها را بدرون بخاری انداخته بود گرفتارش کردند و امام‌جمعه و دیگران فتوا بکشتنش دادند و چوبه‌ی دار هم برپا گردید. ولی حاجی‌میرزا حسن مجتهد بهمچشمی با امام‌جمعه حمایت ازو کرد و او را از دار بازرهانید.

او را از دار بازرهانید و غائله خوابید. ولی امام‌جمعه نیز بمقصود خود رسید. زیرا دولت دیگر جسارت نکرد ازو مطالبه‌ی مالیات کند.


.
🔶 گفت و شنید (4)

🔸 تکه‌ی دو از پنج


(2) معنای جهان ـ این جهان زیستگاه ماست ، خانه‌ی ماست ، ما خود بخشی از آنجهان می‌باشیم. هر آدمی باید اینجهان را بشناسد و معنای آن را تا آنجا که می‌توان بفهمد. دانشها در این باره هم نارساست.

آری دانشهای نوین در این باره بسیار پیش رفته ، بسیار کار کرده. من نه اینکه آن پیشرفت را نمی‌شناسم. می‌شناسم و خود سپاسگزار آن می‌باشم. آن آگاهیهایی که دانشمندان ستاره‌شناس درباره‌ی گردش زمین و چگونگی پیوستگی ستارگان بخورشید و در دیگر زمینه‌ها داده‌اند بسیار گرانبهاست و چشمهای ما را در شناختن گیتی بیناتر و روشنتر گردانیده. آن نتیجه‌هایی که از زمین‌شناسی (ژئولوژی) درباره‌ی پیدایش پیاپی رستنیها و چهارپایان و آدمیان و در دیگر باره‌ها بدست آمده کمک بسیاری بفهم آگاهیها کرده. آن دانشهای بسیار ارجداری که از فلسفه‌ی داروین درباره‌ی بهمبستگی آفریدگان با یکدیگر و چگونگی پیدایش و رویش آنها پدید آمده پربهاترین یاوری را بما کرده. همچنین دانشهای دیگر که هر یکی در نوبت خود در زمینه‌ی شناخته گردیدن گیتی یا جهان سودهای گرانبهایی داده.

اینها را می‌شناسیم و ارجش می‌دانیم. ولی در همان حال باید بگوییم : یک رشته ناآگاهیهایی درمیانست. باید گفت : دانشها تا آنجا که میدانشان بوده پیش رفته‌اند و می‌روند. ولی یک میدان دیگری هست که ازآنِ دین می‌باشد.

دانشها در اینجا نیز از یک رشته راستیهایی بدور افتاده‌اند و جهان را جز همین دستگاه سترسای مادّی نمی‌شمارند. آنان اینجهان را یک دستگاه خودکاری می‌شناسند که همه چیزش از خودش می‌باشد و «هستی» را تنها همین می‌دانند : «مادّه است و نمایشهای مادّه و چیز دیگری نیست».

شما داستان فلسفه‌ی مادّی را می‌دانید. در قرنهای گذشته دانشمندانی در اروپا برخاستند و این فلسفه را پیش گرفتند و برواج آن کوشیدند و آنچه بکوششهای اینان یاوری کرد همان دانشهای نوین و فلسفه‌ی داروین و مانند آن بود که همه‌ی اینها با مادیگری همداستان می‌باشند و بنیاد همه‌ی آنها بهمین است.

ما می‌گوییم این نه راست است و ناگزیریم اینجهان را جداسر و جداگانه نشناسیم. زیرا ما در اینجهان یک سامان و آراستگی آشکاری می‌بینیم و چون می‌اندیشیم این سامان و آراستگی از خود اینجهان نتواند بود. در اینجهان بخش داننده‌تر و تواننده‌ترِ باشندگان ماییم که آدمیان می‌باشیم و ما خود می‌بینیم که در اینجهان رشته بدست ما نیست. می‌بینیم که بی‌دلخواه باینجا می‌آییم و بی‌دلخواه از اینجا می‌رویم.

می‌بینیم که در آن سامان و آراستگی ، ما را دستی نیست ، و چون باشندگان دیگر ـ از چهارپاها و پَراها و خَزاها [پَرا = همیشه پرنده ، خَزا = همیشه خزنده] و درختها و سنگها ـ از ما پایین‌تر می‌باشند هیچ گمانی باینکه آنها دستی دارند نمی‌توانیم برد. پس ناگزیریم بگوییم : اینجهان در هستیش جداسر (مستقل) نیست و در پشت سر آن یک دستگاه دیگری هست.

این یک چیزی در نهاد آدمیست که درباره‌ی‌ اینجهان بیندیشد و چگونگی آن را (تا آنجا که می‌تواند) دریابد. ولی اگر آدمیان بحال خود باشند راه پندار و انگار را پیش گیرند و گذشته از آنکه براستیها نرسند ، پراکندگی بمیانشان افتد. اینست باید راستیهایی در این زمینه درمیان باشد تا همگی آنها را بپذیرند که هم بخواست خود رسند و هم پراکنده نباشند.


.
پیوستهای بخش دوم.pdf
547.3 KB
🔸 دفاع در دیوان کیفر

🔹 پیوستهای بخش دوم

🔅 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف

🔹 ۱ـ رضاشاه پهلوی
🔹 ۲ـ باید از نادانیها جلو گرفت
🔹 ۳ـ درباره‌ی رضاشاه پهلوی و کارهای زمان آن شاه
🔶 «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🔸 باید از دور و نزدیک دست بهم داد (تکه‌ی دو از دو)


امروز یک راه بیشتری نیست ، و آن اینکه غیرتمندان جدا گردند و از دور و نزدیک ، از پیر و جوان ، از زن و مرد ، باهم مربوط گردند ، و یک راه پیشرفتی باندیشه گرفته همگی آن را بپذیرند ، و برای کوشش در راه آن پیمان بندند و بدینسان یک دسته‌ی بزرگی پدید آورده مردانه بکوشش پردازند.

امروز با همه‌ی این آلودگیها مردان آزاده و غیرتمند کم نیستند. کم نیستند ولی پراکنده و بیراهند. باین معنی که باهم مربوط نمی‌باشند و هر یکی در تنهایی این گرفتاریها را می‌بینند و می‌سوزند و ناله و افغان بلند می‌کنند. از آنسوی راهی برای کوشش در پیش ندارند و جز از گله و ناله و یا اظهار افسوس و دریغ کاری نمی‌شناسند ، نه دردها را نیک می‌دانند و نه چاره‌ی آنها را می‌شناسند.


تنها چاره آنست که اینان باهم مربوط گردند و یک توده باشند و همدستی نمایند. از آنسوی یک راهی برای کوشش بروی آنان باز باشد.

یگانه راه اینست و ما نیز باین می‌کوشیم. اگر حزب میگوییم این را می‌گوییم. اگر جمعیت می‌نامیم این را می‌خواهیم.

ما برای این کار زمینه آماده می‌کنیم. زیرا از یکسو یک رشته حقایقی را برگزیده‌ایم و یکایک آنها را شرح می‌دهیم تا زمینه برای یکی گردیدن اندیشه‌ها باز شود.

آن گفتارها که ما در پیرامون مشروطه نوشتیم مقدمه‌ی همین کار است. کسانی اگر آنها را بخوانند همه حقیقت و همه راستی است. هر کسی که از خرد بهره دارد و بدلیل گردن می‌گزارد باید آنها را بپذیرد. آنها در زمینه‌ی یکی از مقاصد ماست. زمینه‌های دیگری را نیز یکایک بگفتگو گزارده حقایق را خواهیم نوشت.

از یکسو نیز می‌کوشیم همه‌ی غیرتمندان از هر کجا که هستند بما گرایند و با ما همدست گردند. و برای این کار تلاشهایی بکار می‌بریم.

این روزنامه برای همان مقصود است. هر کسی که اینها را می‌خواند و در دلش تکانی پدید می‌آید و بصدد می‌آید که مردانه کوشش در راه کشور و توده کند باید بما پیوندد و همراهی نماید. اینست آنچه ما می‌خواهیم ، اینست آنچه در راهش می‌کوشیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 47 سه شنبه 26 اسفند 1320)


.
بجوانان چه حمایتی باید کرد؟...pdf
296.1 KB
🔸 بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن

🔅 بخش چهارم

🔹 بجوانان چه حمایتی باید کرد؟...

💡 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف
🔶 کتاب «پرسش و پاسخ» ـ رشته‌ی یکم

🔸 تکه‌ی 22


قضیه‌ی دیگر در سال١٣٤٠ قمری بود. تفصیل آنست که در سال 1339[ق] (1) اداره‌ی فرهنگ آذربایجان خواسته بود که اوقاف را از دست ملایانِ اوقاف‌خوار درآورد و بمصرف دبستانها رساند و در این کار جدیتی از خود نشان داده بود. در آن زمان در تبریز حزبی بنام سوسیالیست بود. اینها نیز باداره‌ی فرهنگ حمایت کرده نمایشهایی در بازارها داده بودند که ملایان موهون شده و شکست خورده بگوشه‌ای خزیده بودند. ولی درپی فرصت بودند که بیرون آیند و مردم را بشورانند و دولت را ترسانده دوباره اوقاف را بدست گیرند.

این فرصت در سال١٣٤٠[ق] بدست آمد. نخست یک بهانه‌ی بسیار کوچکی پیدا کرده آن را بزرگ گردانیدند و هایهوی راه انداختند. در آن زمانها کتابی بنام «الدروس‌النحویه» که در مصر چاپ شده بود در مدارس درس خوانده می‌شد. در مراغه یک فشنگ‌سازی از ورق‌پاره‌ی آن فشنگی ساخته بود ، که چون فشنگ را انداخته بودند ورق‌پاره‌ی نیم‌سوخته را به تبریز فرستادند و در اینجا طلبه‌ها هایهوی برپا کردند که چندان نتیجه‌ای نداد. لیکن در آن میان داستان دیگری در خود تبریز پیش آمد.

بدینسان که حاجی‌میرزا علی‌اصغر نامی کتابفروش ، زمانی قرآن بچاپ رسانیده بود که باطله‌های چاپ آن را که یک رویش قرآن و روی دیگرش سفید بوده بمصرف‌های دیگر می‌رسانیده. از جمله هنگامی خواسته بوده است یک آگهی بچاپ رساند که در آن تصویر شیری بوده و چند نسخه را بروی آن ورق‌پاره‌های باطله بچاپ می‌رساند که این بدست ملاها می‌افتد و عنوان هایهوی می‌گردد.

یک روز بازارها بسته شده سراسر شهر پر از غوغا می‌گردد که بروی ورق قرآن عکس سگ چاپ کرده‌اند ، لامذهبها بقرآن توهین کرده‌اند. طلبه‌ها بچند چاپخانه رفته دستبرد و آزار دریغ نمی‌گویند.

در محله‌های دوردست می‌خواسته‌اند بریزند و دبستانها را تاراج کنند. تفصیل این وحشیگری زیاد است و مرا مجال گفتگو نیست.

در اینجا نیز ملایان بمقصود خود رسیدند. با همان آشوب و غوغا اداره‌ی فرهنگ را ترسانیده از میان بردند (2) و دوباره اوقاف را بچنگ خود آوردند.

داستان سوم دو سال پیش درباره‌ی جمعیت ما بود. در اینجا نیز چون ملایان تبریز درمانده و دکانهای خود را در نتیجه‌ی کوششهای ما در خطر می‌دیدند و چاره‌ی دیگر نمی‌یافتند بهمدستی صوفیها و بهائیها و دیگران آشوب راه انداختند که اینان قرآن می‌سوزانند و مردم عامی بازاری را بهیجان آوردند که یک رشته وحشیگریها رخ داد.

این داستان که در تبریز رخ داده است ، از آن زمان ملایان تهران کوشش بسیار دارند که شاید ماننده‌ی آن غائله را در تهران یا در شهرهای دیگر نیز برپا گردانند و با صد بیشرمی و خیره‌رویی بر منبرها و در مجلسها عنوان می‌کنند که اینها قرآن می‌سوزانند و با این بیشرمی پست ، یخ‌فروش و سلمانی و دلاک و درودگر و باربر را بر ما می‌شورانند. اینست داستان آن.

ج ـ ما شنیده‌ایم شما هر ساله جشن می‌گیرید و کتاب می‌سوزانید ، آیا آن هم دروغست؟..

د ـ آن دروغ نیست. ولی آن چه ربط بقرآن‌سوزانی دارد؟!. این یکی از کارهای ماست که کتابهای زیانمند را از رُمانها و دیوانهای شاعران و کتابهای فال و جادو و مانند اینها می‌سوزانیم و از میان می‌بریم. این دنباله‌ی آن نبردی است که با گمراهیها و نادانیها داریم. این چه ارتباط بقرآن دارد که ما آن را گرامی می‌داریم و از کتابهای وَرجاوَند[=مقدس] می‌شماریم؟.

این کتابسوزان کار نهانی نیست.

همه‌ساله جشن برای آن گرفته می‌شود و همه‌ساله فهرستی از کتابهای سوخته شده بچاپ می‌رسد. باز همه‌ساله تکرار می‌شود که قرآن در نزد ما ارجمند است.

نه تنها قرآن همه‌ی کتابهای دینی نزد ما ارج و احترام دارد. پس از همه‌ی اینهاست که چند تن آخوند بیشرم بمیان افتاده‌اند و از این تهمت استفاده برای خود می‌خواهند ، اینها چندان پست است که من شرمم می‌آید گفتگویش کنم.

ج ـ امروز استفاده کردیم. این دو سه ساعت برای ما باندازه‌ی یک عمر قیمت دارد.

امیدوارم باز فرصت کرده برای استفاده باینجا بیاییم.


پابرگیها از ویراینده :
1ـ اصل : 1329 که غلط چاپیست. در پرچم هفتگی ش2 گفتار «در تبریز وحشیگری حکایتها دارد» 1339 آمده.
2ـ خواست از این جمله گویا آنست که اداره‌ی فرهنگ را کنار زدند. این هم تواند بود که در چاپ لغزشی روی داده و «از میدان بدر بردند» درست باشد.


.
🔶 گفت و شنید (4)

🔸 تکه‌ی سه از پنج


اگر بگویید : «از راه دانشها باین راستیها برسیم». خواهیم گفت : دانشها باینها راه ندارد ، و شما می‌بینید که نتوانسته‌اند رسید ، و چنانکه دیدیم همه‌ی آنها نگاهشان برویه‌ی مادّی اینجهان بوده است.

دانشها راهشان آزمایش و جستجوست و این ناگزیریست که جز برویه‌ی مادّی جهان نپردازند. این از نارسایی آنها نیست. ما از این راه نه تنها ایرادی بدانشها نمی‌کنیم همین را برای دانشها بایا[=واجب] می‌شماریم. ایراد ما بآنست که گفته شود همه چیز با دانشها بدست می‌آید. چنین سخنی هیچگاه درست نخواهد بود.

آدمی راه دانستنش تنها آزمایش و جستجو نیست. درو یک نیروی دیگری بنام خرد هست ، یک رشته دریافتهایی هست ، که چیزهایی را نیز با اینها می‌داند. کار دین با اینهاست.

در اینجا شنونده سخنم را بریده گفت : خرد یا عقل که شما می‌گویید در مردم هست. پس خودشان دانستنیها را می‌دانند و حاجتی به دین نخواهند داشت.

گفتم : پاسخ این را داده‌ایم : «خردها را نیز آموزگاری باید». دوباره می‌گویم : شما باید شماره‌های پیمان را بخوانید تا بدانید ما چگونه در هر زمینه‌ای راستیهای آن را روشن گردانیده و جای ایرادی بازنگزارده‌ایم.

بسخن خود برگردم : بیشتری از درس‌خوانندگان و اروپادیدگان باین سخنانی که ما بنام دین می‌گوییم ارجی نمی‌گزارند. می‌گویند : سود اینها بزندگانی چیست؟!.. از اینها چه نتیجه بدست آید؟!.. ولی من نشان خواهم داد که همین سخنان بزندگی بستگی دارد و آنگاه برای جلوگیری از پراکندگی باین سخنان نیاز بسیاری هست. برای آنکه شما چگونگی را بهتر دانید به یک دلیلی می‌پردازم :

شما می‌دانید که دانشهایی که امروز هست با دین مسیح و بلکه با همه‌ی دینها و کیشهایی که امروز در جهانست ناسازگار است. در نتیجه‌ی همینست که در هر کجا که این دانشها رواج یافته باورهای دینی سست شده. لیکن از آنسوی در این دویست سال که این دانشها در اروپا رواج گرفته کیش مسیح را از میان نبرده. هنوز در سراسر اروپا کلیساها شانه بشانه‌ی دانشگاهها می‌ایستد و هنوز دستگاه کشیشان همچنان رنگینست. ملیونها کسان در دبیرستانها این دانشها را می‌خوانند و پوچی بسیاری از آموزاکهای دینی را می‌دانند با اینحال پا از کلیسا نمی‌کشند و دست از دامن کشیشان برنمی‌دارند. بلکه بسیاری از دانشمندان بنام و از پرفسوران این رفتار را می‌کنند.

چرا چنین شده است؟.. برای آنکه این دانشها نارساست و به بسیاری از پرسشهای درونی مردمان پاسخ نمی‌تواند داد. اینست مردمان با آنکه کیش مسیح و دیگر کیشها و دینها را پر از افسانه‌های بیپا می‌بینند از آنها دست برنمی‌دارند. ما درمیان این جنگ (1) دیدیم که هنوز در اروپا و آمریکا هواداران مسیحیگری نیرومندند. زیرا چون گفته می‌شد آلمانیان می‌خواهند دینها را از میان بردارند. آنان این را بزیان خود دانستند و دیدیم که از خود برگردانیدند. نیز دیدیم که یک دولت بزرگ سوسیال که سالها با دین نبرد کرده بود در این هنگام ناگزیر گردید دینداری از خود نماید (2). اینها چیزهای کوچکی نیست.


پابرگیها از ویراینده :
1ـ جنگ جهانی دوم
2ـ اشاره بدست کشیدن روسها از نبرد با کیشهاست.


.
باید از دور و نزدیک دست بهم داد.pdf
203.3 KB
🔸 بدبختی توده و ریشه‌ی آن

🔹 باید از دور و نزدیک دست بهم داد


💡 همه‌ی تکه‌ها یکجا در یک فایل پی‌دی‌اف