🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر (تکهی 9)
پیمان : مقدمهی این مقالهی آقای روایی را در شمارهی پیش چاپ کرده بودیم و در این شماره همهی آن را چاپ نمودیم. خوانندگان تصدیق خواهند کرد که این مرد پاکدل با آنکه خود او از شعراست با چه زبان انصافی سخنرانی نمودهاند و میتوان گفت که این مقالهی ایشان از شاهکارهای نویسندگی است. اما نسبت افراط و تفریط که آقای روایی بمردم شرق دادهاند ما در این باره با ایشان همداستان نمیباشیم و چون دارندهی پیمان در جای دیگری (1) از این موضوع سخن رانده گفتههای ایشان را در اینجا تکرار نمینماییم. آنچه در اینجا باید گفت اینست که توده چه در شرق و چه در غرب فهمی از خود ندارد بلکه همیشه باید بزرگان و پیشوایانی پیدا شده و آنان را براه رستگاری برسانند و جای فسوس است که در شرق از قرنها خردمندان زبان بسته و بکنجی نشسته و میدان را به بدآموزان و کجاندیشان باز گزاردهاند و اینست که اینهمه عیبها پیدا شده وگرنه تودهی شرقی بویژه مردم ایران سخنشنوترین و میانهروترین مردمان میباشند. در همین موضوع شعر که پس از قرنها نخستین بار ما این سخنها را در پیمان مینویسیم خواهیم دید که باندک زمانی کمتر نشانی از غزلهای بیهوده باز نخواهد ماند و خود همان شعرای غزلسرای بیاری ما برخاسته در نکوهش غزل شعر خواهند سرود.
پابرگی :
1ـ آیین [بخش] دوم دیده شود. ـ پیمان
.
🔸 در پیرامون شعر (تکهی 9)
پیمان : مقدمهی این مقالهی آقای روایی را در شمارهی پیش چاپ کرده بودیم و در این شماره همهی آن را چاپ نمودیم. خوانندگان تصدیق خواهند کرد که این مرد پاکدل با آنکه خود او از شعراست با چه زبان انصافی سخنرانی نمودهاند و میتوان گفت که این مقالهی ایشان از شاهکارهای نویسندگی است. اما نسبت افراط و تفریط که آقای روایی بمردم شرق دادهاند ما در این باره با ایشان همداستان نمیباشیم و چون دارندهی پیمان در جای دیگری (1) از این موضوع سخن رانده گفتههای ایشان را در اینجا تکرار نمینماییم. آنچه در اینجا باید گفت اینست که توده چه در شرق و چه در غرب فهمی از خود ندارد بلکه همیشه باید بزرگان و پیشوایانی پیدا شده و آنان را براه رستگاری برسانند و جای فسوس است که در شرق از قرنها خردمندان زبان بسته و بکنجی نشسته و میدان را به بدآموزان و کجاندیشان باز گزاردهاند و اینست که اینهمه عیبها پیدا شده وگرنه تودهی شرقی بویژه مردم ایران سخنشنوترین و میانهروترین مردمان میباشند. در همین موضوع شعر که پس از قرنها نخستین بار ما این سخنها را در پیمان مینویسیم خواهیم دید که باندک زمانی کمتر نشانی از غزلهای بیهوده باز نخواهد ماند و خود همان شعرای غزلسرای بیاری ما برخاسته در نکوهش غزل شعر خواهند سرود.
پابرگی :
1ـ آیین [بخش] دوم دیده شود. ـ پیمان
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 چند سخنی با آقای فرامرزی (تکهی سه از سه)
در جهان کمتر رخ دهد که کسی دانسته و از روی قصد بدیگری یا بخود زیانی رساند. چنین کاری جز در هنگام دشمنی نتواند بود. بیشتر زیانها از این راه پیش میآید که یک کسی بهوس بیک کاری پردازد و یا آن کار را از راهش دنبال نمیکند. مثلاً فلان بازرگانی که ورشکست میشود نه چنانست که قصد ورشکستگی داشته و دانسته و فهمیده سرمایهی خود را از دست داده. بلکه چنینست که در داد و ستد هوسبازی کرده و اندیشه بکار نبرده و یا بداد و ستد ، خود نپرداخته بعهدهی شاگردان واگزارده و در نتیجهی اینها سرمایهاش را از دست داده. یک دسته کودکان بیک کشتزاری وارد میشوند و آن را لگدمال میکنند نه آنست که قصد نابود کردن کشت را دارند. بلکه بهوسبازی اینسو و آنسو میدوند و در نتیجهی آن ، زیان بکشت میرسانند.
مخصوصاً در مورد توده بسیار کم رخ دهد که کسانی نابودی آن را خواهند. چنین بدخواهی جز در نتیجهی کینه و دشمنی سختی پدید نیاید. بیشتر زیانها و آسیبها بتوده از رهگذر کسانی رسد که دخالت بکارهای آن کنند بیآنکه شایستهی چنان دخالتی باشند ، و یا در آن دخالت ، سود و هوس خود را نیز مخلوط گردانند.
دربارهی روزنامهها نیز گلهی ما از این راه است. شما اگر امروز فهرستی از روزنامههای ایران بگیرید و یکایک آنها را از اندیشه گذرانید خواهید دید ، یک دسته از آنها روزنامهنویسی را پیشهای میشمارند و جز درپی پول درآوردن نیستند. اینست همیشه فزونی فروش روزنامه را در نظر میگیرند و گفتارهایی که بچاپ میرسانند مقیدند که خوشایند مردم باشد. جز این نتیجهی دیگری نمیخواهند. بلکه برخی از اینان به تشبثهای نامشروعی برمیخیزند (مثلاً از فلان بازرگان بدگوییها میکنند و پنجهزار ریال گرفته رها مینمایند). یک دستهی دیگری درپی نام و شهرت میباشند و از احترامی که در برخی مجالس و ادارات بیک روزنامهنویس میگزارند دلخوشی دارند یا بنوشتن گفتار علاقهمند میباشند و از آن لذت میبرند. یک دستهی دیگری چون شنیدهاند در اروپا روزنامهها هست و روزنامه را یکی از لوازم زندگانی متمدنانه شناختهاند تنها از این راه بآن درآمدهاند.
اینها هیچ یکی با ایران دشمنی ندارند و زیان آن را نمیخواهند. ولی کارشان چنان است که خواه و ناخواه زیان بتوده میرسانند. زیرا چون راهی برای خود نگزیدهاند هر یکی بضد سخن آن دیگران ـ بلکه بضد سخنان دیروزی خود ـ مینویسد و این گیجی و سرگشتگی مردم را فزونتر میگرداند.
یک روزنامه اگر میخواهد بمردم سودمند افتد نخست باید بیندیشد و تصمیم گیرد که آیا چه میخواهم؟.. چه نتیجه را از این کار چشم دارم؟.. اگر مقصود پول پیدا کردن و یا نام و آوازه بدست آوردنست بیکبار خودداری نماید ، اگر مقصود راهنمایی بمردم و تکان دادن باندیشهها و احساسات است این نیت بسیار نیک است و روزنامهنویسی با این قصد یک کار شایسته و بزرگی میباشد. ولی کسی که روزنامه را با این قصد مینویسد باید خود او پیروی از یک راهی نماید. باید یک راهی را برگزیند تا بتواند آن راه را بمردم نیز بنماید. کسی که خود راهی نمیشناسد چگونه خواهد توانست بدیگران راه نماید؟!.. کدام راه را خواهد نمود؟!..
نمیخواهم در اینجا از راه سخن رانم و بگویم چه راهی باید پیش گرفت! این گفتگو بسیار دراز است و من نمیخواهم در اینجا بآن درآیم. همین اندازه میخواهم بگویم که هر روزنامهای نخست باید زمینههایی را برای گفتگوهای خود برگزیند که از آنها بیرون نرود و یک آرمانی را در اندیشه گیرد که همیشه درپی آن باشد و گام بگام پیش رود. ما اگر بتوانیم همین شرط را در روزنامههای ایران اجرا گردانیم این خود یک گامی در راه پیشرفت روزنامهنویسی در این کشور خواهد بود. اگرچه چنین تقیدی برای یک روزنامه سخت خواهد بود و بیگمان زیانهایی را دربر خواهد داشت و دشمنانی پدید خواهد آورد. لیکن از آنسوی یک جایگاهی برای روزنامه باز خواهد کرد و بارزش آن در نزد خردمندان و بافهمان خواهد افزود و چهبسا در تاریخ یک نام جاویدانی برای آن تهیه خواهد کرد.
اینک سخن را بپایان میرسانم. ما برای روزنامهی کیهان چنان جایگاه و چنان نام نیکی را درمیان توده و در تاریخ آرزومندیم و برای شما آقای فرامرزی فیروزی میخواهیم. ما امیدمندیم پرچم و کیهان ارتباط و همراهی باهم خواهند داشت و در کوششهای خود هردو یک راه را طی خواهند کرد.
(پرچم روزانه شمارههای 114 ، 115 و 116)
.
🔸 چند سخنی با آقای فرامرزی (تکهی سه از سه)
در جهان کمتر رخ دهد که کسی دانسته و از روی قصد بدیگری یا بخود زیانی رساند. چنین کاری جز در هنگام دشمنی نتواند بود. بیشتر زیانها از این راه پیش میآید که یک کسی بهوس بیک کاری پردازد و یا آن کار را از راهش دنبال نمیکند. مثلاً فلان بازرگانی که ورشکست میشود نه چنانست که قصد ورشکستگی داشته و دانسته و فهمیده سرمایهی خود را از دست داده. بلکه چنینست که در داد و ستد هوسبازی کرده و اندیشه بکار نبرده و یا بداد و ستد ، خود نپرداخته بعهدهی شاگردان واگزارده و در نتیجهی اینها سرمایهاش را از دست داده. یک دسته کودکان بیک کشتزاری وارد میشوند و آن را لگدمال میکنند نه آنست که قصد نابود کردن کشت را دارند. بلکه بهوسبازی اینسو و آنسو میدوند و در نتیجهی آن ، زیان بکشت میرسانند.
مخصوصاً در مورد توده بسیار کم رخ دهد که کسانی نابودی آن را خواهند. چنین بدخواهی جز در نتیجهی کینه و دشمنی سختی پدید نیاید. بیشتر زیانها و آسیبها بتوده از رهگذر کسانی رسد که دخالت بکارهای آن کنند بیآنکه شایستهی چنان دخالتی باشند ، و یا در آن دخالت ، سود و هوس خود را نیز مخلوط گردانند.
دربارهی روزنامهها نیز گلهی ما از این راه است. شما اگر امروز فهرستی از روزنامههای ایران بگیرید و یکایک آنها را از اندیشه گذرانید خواهید دید ، یک دسته از آنها روزنامهنویسی را پیشهای میشمارند و جز درپی پول درآوردن نیستند. اینست همیشه فزونی فروش روزنامه را در نظر میگیرند و گفتارهایی که بچاپ میرسانند مقیدند که خوشایند مردم باشد. جز این نتیجهی دیگری نمیخواهند. بلکه برخی از اینان به تشبثهای نامشروعی برمیخیزند (مثلاً از فلان بازرگان بدگوییها میکنند و پنجهزار ریال گرفته رها مینمایند). یک دستهی دیگری درپی نام و شهرت میباشند و از احترامی که در برخی مجالس و ادارات بیک روزنامهنویس میگزارند دلخوشی دارند یا بنوشتن گفتار علاقهمند میباشند و از آن لذت میبرند. یک دستهی دیگری چون شنیدهاند در اروپا روزنامهها هست و روزنامه را یکی از لوازم زندگانی متمدنانه شناختهاند تنها از این راه بآن درآمدهاند.
اینها هیچ یکی با ایران دشمنی ندارند و زیان آن را نمیخواهند. ولی کارشان چنان است که خواه و ناخواه زیان بتوده میرسانند. زیرا چون راهی برای خود نگزیدهاند هر یکی بضد سخن آن دیگران ـ بلکه بضد سخنان دیروزی خود ـ مینویسد و این گیجی و سرگشتگی مردم را فزونتر میگرداند.
یک روزنامه اگر میخواهد بمردم سودمند افتد نخست باید بیندیشد و تصمیم گیرد که آیا چه میخواهم؟.. چه نتیجه را از این کار چشم دارم؟.. اگر مقصود پول پیدا کردن و یا نام و آوازه بدست آوردنست بیکبار خودداری نماید ، اگر مقصود راهنمایی بمردم و تکان دادن باندیشهها و احساسات است این نیت بسیار نیک است و روزنامهنویسی با این قصد یک کار شایسته و بزرگی میباشد. ولی کسی که روزنامه را با این قصد مینویسد باید خود او پیروی از یک راهی نماید. باید یک راهی را برگزیند تا بتواند آن راه را بمردم نیز بنماید. کسی که خود راهی نمیشناسد چگونه خواهد توانست بدیگران راه نماید؟!.. کدام راه را خواهد نمود؟!..
نمیخواهم در اینجا از راه سخن رانم و بگویم چه راهی باید پیش گرفت! این گفتگو بسیار دراز است و من نمیخواهم در اینجا بآن درآیم. همین اندازه میخواهم بگویم که هر روزنامهای نخست باید زمینههایی را برای گفتگوهای خود برگزیند که از آنها بیرون نرود و یک آرمانی را در اندیشه گیرد که همیشه درپی آن باشد و گام بگام پیش رود. ما اگر بتوانیم همین شرط را در روزنامههای ایران اجرا گردانیم این خود یک گامی در راه پیشرفت روزنامهنویسی در این کشور خواهد بود. اگرچه چنین تقیدی برای یک روزنامه سخت خواهد بود و بیگمان زیانهایی را دربر خواهد داشت و دشمنانی پدید خواهد آورد. لیکن از آنسوی یک جایگاهی برای روزنامه باز خواهد کرد و بارزش آن در نزد خردمندان و بافهمان خواهد افزود و چهبسا در تاریخ یک نام جاویدانی برای آن تهیه خواهد کرد.
اینک سخن را بپایان میرسانم. ما برای روزنامهی کیهان چنان جایگاه و چنان نام نیکی را درمیان توده و در تاریخ آرزومندیم و برای شما آقای فرامرزی فیروزی میخواهیم. ما امیدمندیم پرچم و کیهان ارتباط و همراهی باهم خواهند داشت و در کوششهای خود هردو یک راه را طی خواهند کرد.
(پرچم روزانه شمارههای 114 ، 115 و 116)
.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 11
بسخن بیشتر از این دامنه نمیدهم. از هر راه كه بیندیشیم گفتگو با اینان نه تنها سودی نمیدارد زیان نیز میدارد. زیرا اینان را پافشارتر میگرداند و ما را از كار بازمیدارد. كار ما آن نیست كه با اینان سربسر گزاریم و كشاكش كنیم. بلكه آنست كه باین پراكندگیها و گرفتاریها چاره كنیم. اینست تا میتوان باید از گفتگو كناره گرفت. بویژه دربارهی قرآن كه هیچ نباید بگفتگویی پرداخت.
در آذربایجان مثلی هست میگویند : «قفل برای درستكار است برای دزد نیست». این سخن راست است. قفل را كه بدر یک خانه یا یک صندوق میزنند برای كسان درستكار است كه همینكه آن را دیدند بازایستند و دست نگه دارند. ولی دزد قفل را هم شكند.
مانند آن را توان گفت : «قانون برای كسانیست كه بقانون گردن میگزارند ، برای گردنكشان نیست». شما اگر در بازار و درمیان شهر با یک مرد آبرومندی گفتگو میكنید با او میتوانید یاد قانون كنید. ولی اگر در یک بیابان دور از آبادی به یک راهزنی برسید و بخواهید با او نام قانون ببرید و چشم نتیجه دارید كار بیخردانه كردهاید زیرا او قانون را زیر پا گزارده و پابندی بآن نمینماید.
این داستان نیز چنانست.
🔸ما میباید با كسانی بگفتگو پردازیم كه به خرد ارج میگزارند و پیروی از آن میدارند ، و از آنسوی خواهای پیشرفت كار توده و آسودگی خاندانها میباشند.
لكن كسانی كه به خرد ارج نمیگزارند و هر زمان نام خرد برده میشود ریشخند مینمایند ، و آشكاره با دانشها دشمنی مینمایند و میگویند : «غلط كرد علم» و بتوده و كشور و پیشرفت آن كوچکترین پابندی را نمیدارند ، و نمونهی نادانیشان آن بود كه در بیست و اند سال پیش در داستان مشروطه گفتند : «اگر رود كشور رود ، مذهب من كه نرود» با چنین كسانی سخن گفتن و دلیل آوردن چه نتیجه تواند داد؟!..
ما آشكاره میبینیم اینجا كه پاسخ میشنوند و درمیمانند میروند و از جای دیگری پیش میآیند ، و بجای پاسخ گفتن به پرسشهای ما میكوشند كه عامیان را برآغالند [1] و زبان بسخنان بیفرهنگانه باز میكنند ـ از گفتگو با اینان چه سودی بدست آید؟!..
این را نوشتهام كه در چند سال پیش با یكی از مسیونرهای آمریكایی گفتگو میكردیم ، من گفتم بیپایی دین مسیحی و دیگر دینهاست كه مایهی بیدینی جهان گردیده ، و از انجیل و توریت[2] گواههایی برای سخن خود آوردم ، او از پاسخ درمانده چنین گفت : «عقل چیز دیگر است و ایمان چیز دیگر» من گفتم : «این اعلان ورشكستی است و من دیگر با شما حرفی ندارم».
🔸همهی كوششهای ما برای اینست كه مردمان را به پیروی از خرد واداریم. در جایی كه كسی آشكاره دین را آخشیج[= ضد] خرد میشمارد چه گفتگو با او توان داشت؟!..
از هر باره كه نگاه كنیم گفتگو با اینان بیهوده است ، بویژه دربارهی قرآن كه بیكبار میباید دوری گزید. میباید قرآن را والاتر از آن دانست كه با چنین كسانی گفتگوی آن كرده شود. یک نكتهی دیگری آنست كه اینان از گفتگویی كه میكنند و از چَخِش و هیاهویی كه بمیان میآورند لذت میبرند و از این باره هم بجاست كه از درافتادن با آنان پرهیز نماییم.
مردم همه اینان نیستند. كسانی كه در جستجوی راستی باشند فراوانند ، و ما میباید از راهش درآییم و راستیها را بآنان بفهمانیم. یک جلوگیری كه امروز درمیانست و ما میباید به برداشتن آن كوشیم اینست كه انبوهی از پیروان كیشها از رها كردن گمراهیهای خود میترسند. از بس در گمراهی فرورفتهاند چنین میپندارند كه اگر بزیارت نروند و یا روضه نخوانانند و یا پول بفلان مجتهد نفرستند گرفتار خواهند گردید و آسیب خواهند دید ، و یا در پیش خدا گناهكار خواهند بود. میباید بآنان فهمانید كه این ترس بسیار بیجاست. شما با این رفتار خود بتپرستید و خدا از شما سخت ناخشنود میباشد ، و اگر بازنگردید در پیش او شرمسار خواهید بود. از آنسوی شما كه بدینسان دسته دسته و پراكنده میباشید و در چنین زمان بیمناكی در اندیشهی خود و فرزندان خود نیستید ، و با این كوششهای ما كه در راه رستگاری شما بكار میبریم همراهی نمینمایید بسیار گناهكارید و خدا نكرده هر گزندی از این راه رسد شما پاسخده[=مسئول] آن هستید.
[1] : برآغالیدن = تحریک كردن. ـ و
[2] : نام و تلفظ دیگر تورات است. ـ و
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 11
بسخن بیشتر از این دامنه نمیدهم. از هر راه كه بیندیشیم گفتگو با اینان نه تنها سودی نمیدارد زیان نیز میدارد. زیرا اینان را پافشارتر میگرداند و ما را از كار بازمیدارد. كار ما آن نیست كه با اینان سربسر گزاریم و كشاكش كنیم. بلكه آنست كه باین پراكندگیها و گرفتاریها چاره كنیم. اینست تا میتوان باید از گفتگو كناره گرفت. بویژه دربارهی قرآن كه هیچ نباید بگفتگویی پرداخت.
در آذربایجان مثلی هست میگویند : «قفل برای درستكار است برای دزد نیست». این سخن راست است. قفل را كه بدر یک خانه یا یک صندوق میزنند برای كسان درستكار است كه همینكه آن را دیدند بازایستند و دست نگه دارند. ولی دزد قفل را هم شكند.
مانند آن را توان گفت : «قانون برای كسانیست كه بقانون گردن میگزارند ، برای گردنكشان نیست». شما اگر در بازار و درمیان شهر با یک مرد آبرومندی گفتگو میكنید با او میتوانید یاد قانون كنید. ولی اگر در یک بیابان دور از آبادی به یک راهزنی برسید و بخواهید با او نام قانون ببرید و چشم نتیجه دارید كار بیخردانه كردهاید زیرا او قانون را زیر پا گزارده و پابندی بآن نمینماید.
این داستان نیز چنانست.
🔸ما میباید با كسانی بگفتگو پردازیم كه به خرد ارج میگزارند و پیروی از آن میدارند ، و از آنسوی خواهای پیشرفت كار توده و آسودگی خاندانها میباشند.
لكن كسانی كه به خرد ارج نمیگزارند و هر زمان نام خرد برده میشود ریشخند مینمایند ، و آشكاره با دانشها دشمنی مینمایند و میگویند : «غلط كرد علم» و بتوده و كشور و پیشرفت آن كوچکترین پابندی را نمیدارند ، و نمونهی نادانیشان آن بود كه در بیست و اند سال پیش در داستان مشروطه گفتند : «اگر رود كشور رود ، مذهب من كه نرود» با چنین كسانی سخن گفتن و دلیل آوردن چه نتیجه تواند داد؟!..
ما آشكاره میبینیم اینجا كه پاسخ میشنوند و درمیمانند میروند و از جای دیگری پیش میآیند ، و بجای پاسخ گفتن به پرسشهای ما میكوشند كه عامیان را برآغالند [1] و زبان بسخنان بیفرهنگانه باز میكنند ـ از گفتگو با اینان چه سودی بدست آید؟!..
این را نوشتهام كه در چند سال پیش با یكی از مسیونرهای آمریكایی گفتگو میكردیم ، من گفتم بیپایی دین مسیحی و دیگر دینهاست كه مایهی بیدینی جهان گردیده ، و از انجیل و توریت[2] گواههایی برای سخن خود آوردم ، او از پاسخ درمانده چنین گفت : «عقل چیز دیگر است و ایمان چیز دیگر» من گفتم : «این اعلان ورشكستی است و من دیگر با شما حرفی ندارم».
🔸همهی كوششهای ما برای اینست كه مردمان را به پیروی از خرد واداریم. در جایی كه كسی آشكاره دین را آخشیج[= ضد] خرد میشمارد چه گفتگو با او توان داشت؟!..
از هر باره كه نگاه كنیم گفتگو با اینان بیهوده است ، بویژه دربارهی قرآن كه بیكبار میباید دوری گزید. میباید قرآن را والاتر از آن دانست كه با چنین كسانی گفتگوی آن كرده شود. یک نكتهی دیگری آنست كه اینان از گفتگویی كه میكنند و از چَخِش و هیاهویی كه بمیان میآورند لذت میبرند و از این باره هم بجاست كه از درافتادن با آنان پرهیز نماییم.
مردم همه اینان نیستند. كسانی كه در جستجوی راستی باشند فراوانند ، و ما میباید از راهش درآییم و راستیها را بآنان بفهمانیم. یک جلوگیری كه امروز درمیانست و ما میباید به برداشتن آن كوشیم اینست كه انبوهی از پیروان كیشها از رها كردن گمراهیهای خود میترسند. از بس در گمراهی فرورفتهاند چنین میپندارند كه اگر بزیارت نروند و یا روضه نخوانانند و یا پول بفلان مجتهد نفرستند گرفتار خواهند گردید و آسیب خواهند دید ، و یا در پیش خدا گناهكار خواهند بود. میباید بآنان فهمانید كه این ترس بسیار بیجاست. شما با این رفتار خود بتپرستید و خدا از شما سخت ناخشنود میباشد ، و اگر بازنگردید در پیش او شرمسار خواهید بود. از آنسوی شما كه بدینسان دسته دسته و پراكنده میباشید و در چنین زمان بیمناكی در اندیشهی خود و فرزندان خود نیستید ، و با این كوششهای ما كه در راه رستگاری شما بكار میبریم همراهی نمینمایید بسیار گناهكارید و خدا نكرده هر گزندی از این راه رسد شما پاسخده[=مسئول] آن هستید.
[1] : برآغالیدن = تحریک كردن. ـ و
[2] : نام و تلفظ دیگر تورات است. ـ و
.
✴️ 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸سیاستگران این را افزاری برای خود ساختهاند
زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند. در اینجا بسخن درازی نیاز هست (بلکه اگر کسی بخواهد همهی گفتنیها را بگوید به یک کتاب جداگانه نیاز خواهد افتاد) ، ولی من چون فرصت نمیدارم بکوتاهی خواهم کوشید.
این دولتها که در راه پیشرفت سیاست تنها به توپ و تفنگ و تانک بس نکرده از هر راهی پیش میروند و هر افزاری را بکار میبرند نیک میدانند که کیشهای گوناگونی که درمیان مسلمانان رواج میدارد و امروز اسلام ؛ نامِ آنها میباشد ، گرفتاریهای بزرگی برای مسلمانانست، و رویهمرفته چند نتیجهی بزرگی را بسود آنها دربر میدارد زیرا :
1) تودهها را از هم جدا گردانیده بجای یگانگی و همدستی ، کشاکش و دشمنی بمیان ایشان میاندازد.
2) اندیشهها را بسیار پست گردانیده مسلمانان را از پرداختن بزندگانی و همپایگی با اروپاییان بازمیدارد.
3) دانشهای اروپایی و جنبشهای سودمندی که درمیان اروپاییان پیدا شده (همچون مشروطهخواهی و میهنپرستی و مانند آنها) که بشرق نیز رسیده در نتیجهی برخورد با این کیشها و ناسازگاری با آنها از هنایش میافتد.
چون اینها را نیک میدانند از اینرو پشتیبانی بسیاری از آن کیشها مینمایند ، و پیداست که از اینجا نتیجهی بزرگ دیگری نیز بسود آنها بدست میآید ، و آن اینکه پیروان کیشها و پیشوایان ایشان چون آن دولتها را پشتیبان کیشهای خود مییابند رو بسوی آنان میگردانند و بزیردستی آنها بدلخواه گردن میگزارند (ما همین را بارها در ایران دیدهایم که چون پای بیگانگان باین کشور میرسد ملایان و پیروان ایشان بشادمانی میپردازند).
بهمین اندیشه است که اروپاییان در هر کجا که هستند باین کیشها آزادی میدهند و به پیشوایان آنها ارج میگزارند و در نهان و آشکار پشتیبانی نشان میدهند. از آنسوی شرقشناسان که یک دسته از کارکنان سیاسی دولتهایند پیاپی دربارهی این کیشها کتاب مینویسند و بچاپ میرسانند ، و در رخت جستجوهای بییکسویانه و داوریهای تاریخی باستواری پایهی هر یکی میکوشند. چنانکه همین رفتار را دربارهی دیگر گمراهیهای شرقیان ، از صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها ، میکنند و دربارهی آنها نیز کتابها نوشته پشتیبانیها مینمایند.
مثلاً دربارهی صوفیگری کتابها نوشته چنین وامینمایند که صوفیان مردان ژرفاندیشی میبودهاند و آمیغهایی را دنبال کردهاند در حالی که ما میدانیم که سرمایهی صوفیان بیش از همه بافندگیها بوده ، وآنگاه آموزاکهای ایشان برای یک توده ـ بویژه در چنین روزگاری ـ زهر کشنده است. شگفتتر آنکه اروپاییان پایهی زندگانی خود را بروی کوشش و جانفشانی گزاردهاند که میبینیم چگونه میکوشند و چگونه با یکدیگر بجنگ و نبرد میپردازند ، و در راه برتری بدیگران هزاران و صدهزاران جوانان خود را بکشتن داده افسوس نمیخورند. ولی در برابر شرقیان صوفیگری یا خراباتیگری را که پایهی آنها خوار داشتن جهان و بیپروایی بزندگانی و سستی و تنبلیست به نیکی میستایند. و یا بکیشها که نتیجهی هر یکی از آنها جز بازماندن از زندگانی نیست هواداری نشان میدهند. از همینجا شما براز درون ایشان پی برید.
دربارهی اسلام نیز همانست. راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد. و گذشته از دیگر چیزها چنانکه گفتیم مسلمانان دیندار بزیستن در زیر دست هر دولتی آمادهاند. و تنها این میخواهند که در دین خود (یا بهتر گویم : در کیشهای خودشان) آزاد باشند. اینست ما دیدیم موسولینی در ایتالیا چون برخاست و آرزوی دست یافتن ببرخی از کشورهای اسلامی میداشت خود را هوادار اسلام نشان میداد که باید گفت : مشق چوپانی این گلههای پراکنده را میکرد. همچنین دولت ژاپن ، چون از سالهاست در آرزوی دست یافتن به بِرمِه و جاوه و هند و چین و هندوستان میبود ، خود را پشتیبان اسلام نشان میداد. او نیز مشق چوپانی میکرد.
مسلمانان در ژاپن فراوانند. ولی دولت ژاپن جز اندیشهی سیاسی نمیداشت و هیچگاه نشدنیست که روزی ژاپن یک دولت اسلامی باشد.
.
🔸سیاستگران این را افزاری برای خود ساختهاند
زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند. در اینجا بسخن درازی نیاز هست (بلکه اگر کسی بخواهد همهی گفتنیها را بگوید به یک کتاب جداگانه نیاز خواهد افتاد) ، ولی من چون فرصت نمیدارم بکوتاهی خواهم کوشید.
این دولتها که در راه پیشرفت سیاست تنها به توپ و تفنگ و تانک بس نکرده از هر راهی پیش میروند و هر افزاری را بکار میبرند نیک میدانند که کیشهای گوناگونی که درمیان مسلمانان رواج میدارد و امروز اسلام ؛ نامِ آنها میباشد ، گرفتاریهای بزرگی برای مسلمانانست، و رویهمرفته چند نتیجهی بزرگی را بسود آنها دربر میدارد زیرا :
1) تودهها را از هم جدا گردانیده بجای یگانگی و همدستی ، کشاکش و دشمنی بمیان ایشان میاندازد.
2) اندیشهها را بسیار پست گردانیده مسلمانان را از پرداختن بزندگانی و همپایگی با اروپاییان بازمیدارد.
3) دانشهای اروپایی و جنبشهای سودمندی که درمیان اروپاییان پیدا شده (همچون مشروطهخواهی و میهنپرستی و مانند آنها) که بشرق نیز رسیده در نتیجهی برخورد با این کیشها و ناسازگاری با آنها از هنایش میافتد.
چون اینها را نیک میدانند از اینرو پشتیبانی بسیاری از آن کیشها مینمایند ، و پیداست که از اینجا نتیجهی بزرگ دیگری نیز بسود آنها بدست میآید ، و آن اینکه پیروان کیشها و پیشوایان ایشان چون آن دولتها را پشتیبان کیشهای خود مییابند رو بسوی آنان میگردانند و بزیردستی آنها بدلخواه گردن میگزارند (ما همین را بارها در ایران دیدهایم که چون پای بیگانگان باین کشور میرسد ملایان و پیروان ایشان بشادمانی میپردازند).
بهمین اندیشه است که اروپاییان در هر کجا که هستند باین کیشها آزادی میدهند و به پیشوایان آنها ارج میگزارند و در نهان و آشکار پشتیبانی نشان میدهند. از آنسوی شرقشناسان که یک دسته از کارکنان سیاسی دولتهایند پیاپی دربارهی این کیشها کتاب مینویسند و بچاپ میرسانند ، و در رخت جستجوهای بییکسویانه و داوریهای تاریخی باستواری پایهی هر یکی میکوشند. چنانکه همین رفتار را دربارهی دیگر گمراهیهای شرقیان ، از صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها ، میکنند و دربارهی آنها نیز کتابها نوشته پشتیبانیها مینمایند.
مثلاً دربارهی صوفیگری کتابها نوشته چنین وامینمایند که صوفیان مردان ژرفاندیشی میبودهاند و آمیغهایی را دنبال کردهاند در حالی که ما میدانیم که سرمایهی صوفیان بیش از همه بافندگیها بوده ، وآنگاه آموزاکهای ایشان برای یک توده ـ بویژه در چنین روزگاری ـ زهر کشنده است. شگفتتر آنکه اروپاییان پایهی زندگانی خود را بروی کوشش و جانفشانی گزاردهاند که میبینیم چگونه میکوشند و چگونه با یکدیگر بجنگ و نبرد میپردازند ، و در راه برتری بدیگران هزاران و صدهزاران جوانان خود را بکشتن داده افسوس نمیخورند. ولی در برابر شرقیان صوفیگری یا خراباتیگری را که پایهی آنها خوار داشتن جهان و بیپروایی بزندگانی و سستی و تنبلیست به نیکی میستایند. و یا بکیشها که نتیجهی هر یکی از آنها جز بازماندن از زندگانی نیست هواداری نشان میدهند. از همینجا شما براز درون ایشان پی برید.
دربارهی اسلام نیز همانست. راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد. و گذشته از دیگر چیزها چنانکه گفتیم مسلمانان دیندار بزیستن در زیر دست هر دولتی آمادهاند. و تنها این میخواهند که در دین خود (یا بهتر گویم : در کیشهای خودشان) آزاد باشند. اینست ما دیدیم موسولینی در ایتالیا چون برخاست و آرزوی دست یافتن ببرخی از کشورهای اسلامی میداشت خود را هوادار اسلام نشان میداد که باید گفت : مشق چوپانی این گلههای پراکنده را میکرد. همچنین دولت ژاپن ، چون از سالهاست در آرزوی دست یافتن به بِرمِه و جاوه و هند و چین و هندوستان میبود ، خود را پشتیبان اسلام نشان میداد. او نیز مشق چوپانی میکرد.
مسلمانان در ژاپن فراوانند. ولی دولت ژاپن جز اندیشهی سیاسی نمیداشت و هیچگاه نشدنیست که روزی ژاپن یک دولت اسلامی باشد.
.
✴️ 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
.
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
.
✴️ 📖 گلچین از مهنامه پیمان
🔸 ما برای آسیا آینده بسیار درخشانی را امیدواریم و در راهِ این امید است که بکوشش برخاستهایم.
🔸 در این سرزمین است که بنیاد رستگاری جهانیان از سرنو گزارده خواهد شد و از این سرزمین است که بار دیگر نور خداشناسی و مردمی بر سراسر جهان خواهد تابید.
🔸 این کاری است که خدا خواسته و خواهد شد...
(پیمان، سال یکم، شماره دوم، س 2-1)
.
🔸 ما برای آسیا آینده بسیار درخشانی را امیدواریم و در راهِ این امید است که بکوشش برخاستهایم.
🔸 در این سرزمین است که بنیاد رستگاری جهانیان از سرنو گزارده خواهد شد و از این سرزمین است که بار دیگر نور خداشناسی و مردمی بر سراسر جهان خواهد تابید.
🔸 این کاری است که خدا خواسته و خواهد شد...
(پیمان، سال یکم، شماره دوم، س 2-1)
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 1)
صورت شگفتی را که در شمارهی پیش آورده بودیم و اینک در این شماره دوباره میآوریم باید دانست که این صورت یادگار و شاهکار میرزا علیاکبر صابر شاعر مشهور قفقاز است. صابر که اکنون در باکو تندیس (مجسمه) برای او بر پا کردهاند از آغاز جوانی گرفتار شعرهای بیهوده بوده و سالها آن راه گمراهی را میپیموده تا سپس خطای خود را دریافته از آن راه برمیگردد و این زمان شعرهای پرمغزی با زبان سادهی ترکی در زمینهی خردهگیری بر عادتهای ناپسند و کارهای نازیبا میسرود و در روزنامهی مشهور ملانصرالدین چاپ میکرد که میتوان گفت : سودمندترین بخش ملانصرالدین شعرهای او بود. نیز میتوان گفت که آن شعرها بهترین اثر را بمردم مینمود.
نسیم شمال تهران بسیاری از شعرهای صائب (1) را ترجمه میکرد ولی باید گفت این کجا و آن کجا. کسانی اگر زبان ترکی قفقازی را میفهمند میدانند که شعرهای صائب (2)4 ارج و اثر دیگری را داراست.
یکی از کارهای شاعر قفقاز همین است که غزلی به پیروی شعرای ایران سروده و در آن بیشتر تشبیهها را که شعرای ما معمول دارند گرد آورده و سپس از رویهمرفتهی آن تشبیهها صورتی با قلم نقاشی پدید آورده که از شگفتترین صورتهاست و آن همین است که ما از دیوان صائب4 برداشته و در پیمان چاپ مینماییم.
غرض ما از این کار دو چیز بود : یکی آنکه ذوق خوانندگان را بسنجیم دیگری آنکه بآقایان شعرای غزلسرا نشان بدهیم که این کار ایشان پر رسوا شده و خود مایهی ریشخند دور و نزدیک گردیده و خواستار شویم که این رشته را رها کرده و قدر آن جربزهی خدادادی را دانسته در زمینههای سودمند سخنوری کنند.
...
نخست شعرهای خود صابر سپس شعرهای آقای منصور و ادیب توسی و سپس این نگارشها را میآوریم :
1ـ گفتهی صابر :
ای آلنک آی یوزون گونش ای قاشلارک کمان!
جیران گوزک قارشقه خطک کاکلک ایلان!
آلما چنهک چنهکده زنخدان درین قویو
کپریکلرک قامش دوداقک بال تنک کتان
بوینوک صراحی بوی بوخونک براوجا چنار
اندامک آق گوموش یگاقک قرمزی انار
خالک یوزکده بوغدا باشکده ساچک غراب
قاه... قاه... غریبه گولمه لی سن خانمان خراب!
2**ـ سرودهی آقای منصور :** (باصل ترکی بسیار نزدیک رفته)
آن صورتی که بود به پیمان راستان آن صورتست دلبر موهوم شاعران
نادیده ناشناخته توصیف کردهاند این خلقت عجیب بصد منطق و بیان
از بهر آنکه خوب شناسیم چیست او اشعار ذیل شرح کند رمز داستان
خورشید روی ماه جبین ابروان کمان آهو دو چشم مور خط و مار گیسوان
سیب است چانه و بزنخدانش چاه ژرف مژگان چو تیر لب عسل و جسم چون کتان
گردن صراحی قامت و بالای وی چنار گونه چو نار سرخی و اندام سیم دان
خالش بروی گندم و زلفش بسر چو زاغ آخ آخ چه مضحک است خود این یار دلستان
آیا نگشته وقت که گویندگان ما زین گفتههای پوچ نیارند بر زبان؟
تقلید نحس را بنمایند پایمال پیدا کنند یکسره عنوان شایگان
طبع بلند موهبت کردگار پاک اشعار نغز آرد و گفتار بخردان
تبریز منصور
پابرگی :
1 و 2ـ گویا لغزشی رخ داده و صابر درست باشد.
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 1)
صورت شگفتی را که در شمارهی پیش آورده بودیم و اینک در این شماره دوباره میآوریم باید دانست که این صورت یادگار و شاهکار میرزا علیاکبر صابر شاعر مشهور قفقاز است. صابر که اکنون در باکو تندیس (مجسمه) برای او بر پا کردهاند از آغاز جوانی گرفتار شعرهای بیهوده بوده و سالها آن راه گمراهی را میپیموده تا سپس خطای خود را دریافته از آن راه برمیگردد و این زمان شعرهای پرمغزی با زبان سادهی ترکی در زمینهی خردهگیری بر عادتهای ناپسند و کارهای نازیبا میسرود و در روزنامهی مشهور ملانصرالدین چاپ میکرد که میتوان گفت : سودمندترین بخش ملانصرالدین شعرهای او بود. نیز میتوان گفت که آن شعرها بهترین اثر را بمردم مینمود.
نسیم شمال تهران بسیاری از شعرهای صائب (1) را ترجمه میکرد ولی باید گفت این کجا و آن کجا. کسانی اگر زبان ترکی قفقازی را میفهمند میدانند که شعرهای صائب (2)4 ارج و اثر دیگری را داراست.
یکی از کارهای شاعر قفقاز همین است که غزلی به پیروی شعرای ایران سروده و در آن بیشتر تشبیهها را که شعرای ما معمول دارند گرد آورده و سپس از رویهمرفتهی آن تشبیهها صورتی با قلم نقاشی پدید آورده که از شگفتترین صورتهاست و آن همین است که ما از دیوان صائب4 برداشته و در پیمان چاپ مینماییم.
غرض ما از این کار دو چیز بود : یکی آنکه ذوق خوانندگان را بسنجیم دیگری آنکه بآقایان شعرای غزلسرا نشان بدهیم که این کار ایشان پر رسوا شده و خود مایهی ریشخند دور و نزدیک گردیده و خواستار شویم که این رشته را رها کرده و قدر آن جربزهی خدادادی را دانسته در زمینههای سودمند سخنوری کنند.
...
نخست شعرهای خود صابر سپس شعرهای آقای منصور و ادیب توسی و سپس این نگارشها را میآوریم :
1ـ گفتهی صابر :
ای آلنک آی یوزون گونش ای قاشلارک کمان!
جیران گوزک قارشقه خطک کاکلک ایلان!
آلما چنهک چنهکده زنخدان درین قویو
کپریکلرک قامش دوداقک بال تنک کتان
بوینوک صراحی بوی بوخونک براوجا چنار
اندامک آق گوموش یگاقک قرمزی انار
خالک یوزکده بوغدا باشکده ساچک غراب
قاه... قاه... غریبه گولمه لی سن خانمان خراب!
2**ـ سرودهی آقای منصور :** (باصل ترکی بسیار نزدیک رفته)
آن صورتی که بود به پیمان راستان آن صورتست دلبر موهوم شاعران
نادیده ناشناخته توصیف کردهاند این خلقت عجیب بصد منطق و بیان
از بهر آنکه خوب شناسیم چیست او اشعار ذیل شرح کند رمز داستان
خورشید روی ماه جبین ابروان کمان آهو دو چشم مور خط و مار گیسوان
سیب است چانه و بزنخدانش چاه ژرف مژگان چو تیر لب عسل و جسم چون کتان
گردن صراحی قامت و بالای وی چنار گونه چو نار سرخی و اندام سیم دان
خالش بروی گندم و زلفش بسر چو زاغ آخ آخ چه مضحک است خود این یار دلستان
آیا نگشته وقت که گویندگان ما زین گفتههای پوچ نیارند بر زبان؟
تقلید نحس را بنمایند پایمال پیدا کنند یکسره عنوان شایگان
طبع بلند موهبت کردگار پاک اشعار نغز آرد و گفتار بخردان
تبریز منصور
پابرگی :
1 و 2ـ گویا لغزشی رخ داده و صابر درست باشد.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 کلمات بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟! (تکهی یک از یک)
از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید کلمههای بنده و چاکر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشور ما گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینکه رواج دهندهی اینگونه کلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و کسان دیگری که سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نکرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یک از آقایان ندارم که فردا جامه چاک کرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بکلمات : بنده ، چاکر ، کنیز ، جاننثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ، غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرتقلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیکقلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و کی ما بخود خواهیم آمد و باین کلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این کلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یک رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای که قرنها در زیر بار استبداد زندگی کند چاپلوسی یکی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت که در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان که ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم که برای خوشایند درباریان وقت نه اینکه خودشان را بنده خواندهاند بلکه عبید (بندهی کوچک) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند که آدم خجالت میکشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشکدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یک نفر شاعری که خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به کویت بشکار رفته بودی
تو که «سگ» نبرده بودی به چه کار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای که عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاکر جاننثار یا فدوی خاکزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد که مروّج این کلمات منحوسه کیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تکلم معنای حقیقی این کلمات را در نظر بگیریم که زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این کلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یک نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینکه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن کلماتی است که معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت [آن] است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [که در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه کلمات بیمعنی را لغو نمایند.
👇
🔸 کلمات بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟! (تکهی یک از یک)
از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید کلمههای بنده و چاکر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشور ما گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینکه رواج دهندهی اینگونه کلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و کسان دیگری که سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نکرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یک از آقایان ندارم که فردا جامه چاک کرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بکلمات : بنده ، چاکر ، کنیز ، جاننثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ، غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرتقلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیکقلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و کی ما بخود خواهیم آمد و باین کلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این کلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یک رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای که قرنها در زیر بار استبداد زندگی کند چاپلوسی یکی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت که در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان که ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم که برای خوشایند درباریان وقت نه اینکه خودشان را بنده خواندهاند بلکه عبید (بندهی کوچک) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند که آدم خجالت میکشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشکدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یک نفر شاعری که خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به کویت بشکار رفته بودی
تو که «سگ» نبرده بودی به چه کار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای که عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاکر جاننثار یا فدوی خاکزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد که مروّج این کلمات منحوسه کیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تکلم معنای حقیقی این کلمات را در نظر بگیریم که زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این کلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یک نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینکه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن کلماتی است که معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت [آن] است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [که در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه کلمات بیمعنی را لغو نمایند.
👇
از تبریز : ح ـ د
پرچم : بنویسنده سپاس میگزاریم : اینگونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است که مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلا گردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیر میگرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرکرده میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.
اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزاردهایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم. (1)
(پرچم روزانه شمارهی 115)
پابرگی :
1ـ کوشاد تلگرام : ما نیز جا دارد اینجا از یک عادت ناپسندی که پس از سال 57 رواج گرفته سخن بمیان آوریم. این عادت که امروز برخیها ، دیگران را حج رفته و نرفته با عنوان «حاج آقا» و «حاج خانم» میخوانند. ما باید رفتارهای خود را براهنمایی خرد درست گردانیم و درپی چنین عنوانهایی نباشیم. امروز با حالی که کشور و توده دارد و نباید ارز را نابجا صرف کرد ، پول را بیهوده به کیسهی بیگانگان ریختن از زیانمندترین کارهاست. بویژه کیسهی کشوری که با ما دشمنانه رفتار میکند. کشوری که رفتار زشت و خواریآوری با ما داشته و از آنسو خود بر سر گنج نفت و درآمدهای هنگفت حج نشسته ، حج رفتن چراغی را که به خانه رواست به مسجد بردنست. اینست بکار بردن این عنوانها نیز زشت است و آنان نیز که از دیگران خواهان شنیدن اینهایند انتظارشان بسیار پوچست.
.
پرچم : بنویسنده سپاس میگزاریم : اینگونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است که مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلا گردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیر میگرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرکرده میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.
اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزاردهایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم. (1)
(پرچم روزانه شمارهی 115)
پابرگی :
1ـ کوشاد تلگرام : ما نیز جا دارد اینجا از یک عادت ناپسندی که پس از سال 57 رواج گرفته سخن بمیان آوریم. این عادت که امروز برخیها ، دیگران را حج رفته و نرفته با عنوان «حاج آقا» و «حاج خانم» میخوانند. ما باید رفتارهای خود را براهنمایی خرد درست گردانیم و درپی چنین عنوانهایی نباشیم. امروز با حالی که کشور و توده دارد و نباید ارز را نابجا صرف کرد ، پول را بیهوده به کیسهی بیگانگان ریختن از زیانمندترین کارهاست. بویژه کیسهی کشوری که با ما دشمنانه رفتار میکند. کشوری که رفتار زشت و خواریآوری با ما داشته و از آنسو خود بر سر گنج نفت و درآمدهای هنگفت حج نشسته ، حج رفتن چراغی را که به خانه رواست به مسجد بردنست. اینست بکار بردن این عنوانها نیز زشت است و آنان نیز که از دیگران خواهان شنیدن اینهایند انتظارشان بسیار پوچست.
.