✴️ 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸سیاستگران این را افزاری برای خود ساختهاند
زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند. در اینجا بسخن درازی نیاز هست (بلکه اگر کسی بخواهد همهی گفتنیها را بگوید به یک کتاب جداگانه نیاز خواهد افتاد) ، ولی من چون فرصت نمیدارم بکوتاهی خواهم کوشید.
این دولتها که در راه پیشرفت سیاست تنها به توپ و تفنگ و تانک بس نکرده از هر راهی پیش میروند و هر افزاری را بکار میبرند نیک میدانند که کیشهای گوناگونی که درمیان مسلمانان رواج میدارد و امروز اسلام ؛ نامِ آنها میباشد ، گرفتاریهای بزرگی برای مسلمانانست، و رویهمرفته چند نتیجهی بزرگی را بسود آنها دربر میدارد زیرا :
1) تودهها را از هم جدا گردانیده بجای یگانگی و همدستی ، کشاکش و دشمنی بمیان ایشان میاندازد.
2) اندیشهها را بسیار پست گردانیده مسلمانان را از پرداختن بزندگانی و همپایگی با اروپاییان بازمیدارد.
3) دانشهای اروپایی و جنبشهای سودمندی که درمیان اروپاییان پیدا شده (همچون مشروطهخواهی و میهنپرستی و مانند آنها) که بشرق نیز رسیده در نتیجهی برخورد با این کیشها و ناسازگاری با آنها از هنایش میافتد.
چون اینها را نیک میدانند از اینرو پشتیبانی بسیاری از آن کیشها مینمایند ، و پیداست که از اینجا نتیجهی بزرگ دیگری نیز بسود آنها بدست میآید ، و آن اینکه پیروان کیشها و پیشوایان ایشان چون آن دولتها را پشتیبان کیشهای خود مییابند رو بسوی آنان میگردانند و بزیردستی آنها بدلخواه گردن میگزارند (ما همین را بارها در ایران دیدهایم که چون پای بیگانگان باین کشور میرسد ملایان و پیروان ایشان بشادمانی میپردازند).
بهمین اندیشه است که اروپاییان در هر کجا که هستند باین کیشها آزادی میدهند و به پیشوایان آنها ارج میگزارند و در نهان و آشکار پشتیبانی نشان میدهند. از آنسوی شرقشناسان که یک دسته از کارکنان سیاسی دولتهایند پیاپی دربارهی این کیشها کتاب مینویسند و بچاپ میرسانند ، و در رخت جستجوهای بییکسویانه و داوریهای تاریخی باستواری پایهی هر یکی میکوشند. چنانکه همین رفتار را دربارهی دیگر گمراهیهای شرقیان ، از صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها ، میکنند و دربارهی آنها نیز کتابها نوشته پشتیبانیها مینمایند.
مثلاً دربارهی صوفیگری کتابها نوشته چنین وامینمایند که صوفیان مردان ژرفاندیشی میبودهاند و آمیغهایی را دنبال کردهاند در حالی که ما میدانیم که سرمایهی صوفیان بیش از همه بافندگیها بوده ، وآنگاه آموزاکهای ایشان برای یک توده ـ بویژه در چنین روزگاری ـ زهر کشنده است. شگفتتر آنکه اروپاییان پایهی زندگانی خود را بروی کوشش و جانفشانی گزاردهاند که میبینیم چگونه میکوشند و چگونه با یکدیگر بجنگ و نبرد میپردازند ، و در راه برتری بدیگران هزاران و صدهزاران جوانان خود را بکشتن داده افسوس نمیخورند. ولی در برابر شرقیان صوفیگری یا خراباتیگری را که پایهی آنها خوار داشتن جهان و بیپروایی بزندگانی و سستی و تنبلیست به نیکی میستایند. و یا بکیشها که نتیجهی هر یکی از آنها جز بازماندن از زندگانی نیست هواداری نشان میدهند. از همینجا شما براز درون ایشان پی برید.
دربارهی اسلام نیز همانست. راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد. و گذشته از دیگر چیزها چنانکه گفتیم مسلمانان دیندار بزیستن در زیر دست هر دولتی آمادهاند. و تنها این میخواهند که در دین خود (یا بهتر گویم : در کیشهای خودشان) آزاد باشند. اینست ما دیدیم موسولینی در ایتالیا چون برخاست و آرزوی دست یافتن ببرخی از کشورهای اسلامی میداشت خود را هوادار اسلام نشان میداد که باید گفت : مشق چوپانی این گلههای پراکنده را میکرد. همچنین دولت ژاپن ، چون از سالهاست در آرزوی دست یافتن به بِرمِه و جاوه و هند و چین و هندوستان میبود ، خود را پشتیبان اسلام نشان میداد. او نیز مشق چوپانی میکرد.
مسلمانان در ژاپن فراوانند. ولی دولت ژاپن جز اندیشهی سیاسی نمیداشت و هیچگاه نشدنیست که روزی ژاپن یک دولت اسلامی باشد.
.
🔸سیاستگران این را افزاری برای خود ساختهاند
زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند. در اینجا بسخن درازی نیاز هست (بلکه اگر کسی بخواهد همهی گفتنیها را بگوید به یک کتاب جداگانه نیاز خواهد افتاد) ، ولی من چون فرصت نمیدارم بکوتاهی خواهم کوشید.
این دولتها که در راه پیشرفت سیاست تنها به توپ و تفنگ و تانک بس نکرده از هر راهی پیش میروند و هر افزاری را بکار میبرند نیک میدانند که کیشهای گوناگونی که درمیان مسلمانان رواج میدارد و امروز اسلام ؛ نامِ آنها میباشد ، گرفتاریهای بزرگی برای مسلمانانست، و رویهمرفته چند نتیجهی بزرگی را بسود آنها دربر میدارد زیرا :
1) تودهها را از هم جدا گردانیده بجای یگانگی و همدستی ، کشاکش و دشمنی بمیان ایشان میاندازد.
2) اندیشهها را بسیار پست گردانیده مسلمانان را از پرداختن بزندگانی و همپایگی با اروپاییان بازمیدارد.
3) دانشهای اروپایی و جنبشهای سودمندی که درمیان اروپاییان پیدا شده (همچون مشروطهخواهی و میهنپرستی و مانند آنها) که بشرق نیز رسیده در نتیجهی برخورد با این کیشها و ناسازگاری با آنها از هنایش میافتد.
چون اینها را نیک میدانند از اینرو پشتیبانی بسیاری از آن کیشها مینمایند ، و پیداست که از اینجا نتیجهی بزرگ دیگری نیز بسود آنها بدست میآید ، و آن اینکه پیروان کیشها و پیشوایان ایشان چون آن دولتها را پشتیبان کیشهای خود مییابند رو بسوی آنان میگردانند و بزیردستی آنها بدلخواه گردن میگزارند (ما همین را بارها در ایران دیدهایم که چون پای بیگانگان باین کشور میرسد ملایان و پیروان ایشان بشادمانی میپردازند).
بهمین اندیشه است که اروپاییان در هر کجا که هستند باین کیشها آزادی میدهند و به پیشوایان آنها ارج میگزارند و در نهان و آشکار پشتیبانی نشان میدهند. از آنسوی شرقشناسان که یک دسته از کارکنان سیاسی دولتهایند پیاپی دربارهی این کیشها کتاب مینویسند و بچاپ میرسانند ، و در رخت جستجوهای بییکسویانه و داوریهای تاریخی باستواری پایهی هر یکی میکوشند. چنانکه همین رفتار را دربارهی دیگر گمراهیهای شرقیان ، از صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها ، میکنند و دربارهی آنها نیز کتابها نوشته پشتیبانیها مینمایند.
مثلاً دربارهی صوفیگری کتابها نوشته چنین وامینمایند که صوفیان مردان ژرفاندیشی میبودهاند و آمیغهایی را دنبال کردهاند در حالی که ما میدانیم که سرمایهی صوفیان بیش از همه بافندگیها بوده ، وآنگاه آموزاکهای ایشان برای یک توده ـ بویژه در چنین روزگاری ـ زهر کشنده است. شگفتتر آنکه اروپاییان پایهی زندگانی خود را بروی کوشش و جانفشانی گزاردهاند که میبینیم چگونه میکوشند و چگونه با یکدیگر بجنگ و نبرد میپردازند ، و در راه برتری بدیگران هزاران و صدهزاران جوانان خود را بکشتن داده افسوس نمیخورند. ولی در برابر شرقیان صوفیگری یا خراباتیگری را که پایهی آنها خوار داشتن جهان و بیپروایی بزندگانی و سستی و تنبلیست به نیکی میستایند. و یا بکیشها که نتیجهی هر یکی از آنها جز بازماندن از زندگانی نیست هواداری نشان میدهند. از همینجا شما براز درون ایشان پی برید.
دربارهی اسلام نیز همانست. راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد. و گذشته از دیگر چیزها چنانکه گفتیم مسلمانان دیندار بزیستن در زیر دست هر دولتی آمادهاند. و تنها این میخواهند که در دین خود (یا بهتر گویم : در کیشهای خودشان) آزاد باشند. اینست ما دیدیم موسولینی در ایتالیا چون برخاست و آرزوی دست یافتن ببرخی از کشورهای اسلامی میداشت خود را هوادار اسلام نشان میداد که باید گفت : مشق چوپانی این گلههای پراکنده را میکرد. همچنین دولت ژاپن ، چون از سالهاست در آرزوی دست یافتن به بِرمِه و جاوه و هند و چین و هندوستان میبود ، خود را پشتیبان اسلام نشان میداد. او نیز مشق چوپانی میکرد.
مسلمانان در ژاپن فراوانند. ولی دولت ژاپن جز اندیشهی سیاسی نمیداشت و هیچگاه نشدنیست که روزی ژاپن یک دولت اسلامی باشد.
.
✴️ 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
.
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
.
✴️ 📖 گلچین از مهنامه پیمان
🔸 ما برای آسیا آینده بسیار درخشانی را امیدواریم و در راهِ این امید است که بکوشش برخاستهایم.
🔸 در این سرزمین است که بنیاد رستگاری جهانیان از سرنو گزارده خواهد شد و از این سرزمین است که بار دیگر نور خداشناسی و مردمی بر سراسر جهان خواهد تابید.
🔸 این کاری است که خدا خواسته و خواهد شد...
(پیمان، سال یکم، شماره دوم، س 2-1)
.
🔸 ما برای آسیا آینده بسیار درخشانی را امیدواریم و در راهِ این امید است که بکوشش برخاستهایم.
🔸 در این سرزمین است که بنیاد رستگاری جهانیان از سرنو گزارده خواهد شد و از این سرزمین است که بار دیگر نور خداشناسی و مردمی بر سراسر جهان خواهد تابید.
🔸 این کاری است که خدا خواسته و خواهد شد...
(پیمان، سال یکم، شماره دوم، س 2-1)
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 1)
صورت شگفتی را که در شمارهی پیش آورده بودیم و اینک در این شماره دوباره میآوریم باید دانست که این صورت یادگار و شاهکار میرزا علیاکبر صابر شاعر مشهور قفقاز است. صابر که اکنون در باکو تندیس (مجسمه) برای او بر پا کردهاند از آغاز جوانی گرفتار شعرهای بیهوده بوده و سالها آن راه گمراهی را میپیموده تا سپس خطای خود را دریافته از آن راه برمیگردد و این زمان شعرهای پرمغزی با زبان سادهی ترکی در زمینهی خردهگیری بر عادتهای ناپسند و کارهای نازیبا میسرود و در روزنامهی مشهور ملانصرالدین چاپ میکرد که میتوان گفت : سودمندترین بخش ملانصرالدین شعرهای او بود. نیز میتوان گفت که آن شعرها بهترین اثر را بمردم مینمود.
نسیم شمال تهران بسیاری از شعرهای صائب (1) را ترجمه میکرد ولی باید گفت این کجا و آن کجا. کسانی اگر زبان ترکی قفقازی را میفهمند میدانند که شعرهای صائب (2)4 ارج و اثر دیگری را داراست.
یکی از کارهای شاعر قفقاز همین است که غزلی به پیروی شعرای ایران سروده و در آن بیشتر تشبیهها را که شعرای ما معمول دارند گرد آورده و سپس از رویهمرفتهی آن تشبیهها صورتی با قلم نقاشی پدید آورده که از شگفتترین صورتهاست و آن همین است که ما از دیوان صائب4 برداشته و در پیمان چاپ مینماییم.
غرض ما از این کار دو چیز بود : یکی آنکه ذوق خوانندگان را بسنجیم دیگری آنکه بآقایان شعرای غزلسرا نشان بدهیم که این کار ایشان پر رسوا شده و خود مایهی ریشخند دور و نزدیک گردیده و خواستار شویم که این رشته را رها کرده و قدر آن جربزهی خدادادی را دانسته در زمینههای سودمند سخنوری کنند.
...
نخست شعرهای خود صابر سپس شعرهای آقای منصور و ادیب توسی و سپس این نگارشها را میآوریم :
1ـ گفتهی صابر :
ای آلنک آی یوزون گونش ای قاشلارک کمان!
جیران گوزک قارشقه خطک کاکلک ایلان!
آلما چنهک چنهکده زنخدان درین قویو
کپریکلرک قامش دوداقک بال تنک کتان
بوینوک صراحی بوی بوخونک براوجا چنار
اندامک آق گوموش یگاقک قرمزی انار
خالک یوزکده بوغدا باشکده ساچک غراب
قاه... قاه... غریبه گولمه لی سن خانمان خراب!
2**ـ سرودهی آقای منصور :** (باصل ترکی بسیار نزدیک رفته)
آن صورتی که بود به پیمان راستان آن صورتست دلبر موهوم شاعران
نادیده ناشناخته توصیف کردهاند این خلقت عجیب بصد منطق و بیان
از بهر آنکه خوب شناسیم چیست او اشعار ذیل شرح کند رمز داستان
خورشید روی ماه جبین ابروان کمان آهو دو چشم مور خط و مار گیسوان
سیب است چانه و بزنخدانش چاه ژرف مژگان چو تیر لب عسل و جسم چون کتان
گردن صراحی قامت و بالای وی چنار گونه چو نار سرخی و اندام سیم دان
خالش بروی گندم و زلفش بسر چو زاغ آخ آخ چه مضحک است خود این یار دلستان
آیا نگشته وقت که گویندگان ما زین گفتههای پوچ نیارند بر زبان؟
تقلید نحس را بنمایند پایمال پیدا کنند یکسره عنوان شایگان
طبع بلند موهبت کردگار پاک اشعار نغز آرد و گفتار بخردان
تبریز منصور
پابرگی :
1 و 2ـ گویا لغزشی رخ داده و صابر درست باشد.
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 1)
صورت شگفتی را که در شمارهی پیش آورده بودیم و اینک در این شماره دوباره میآوریم باید دانست که این صورت یادگار و شاهکار میرزا علیاکبر صابر شاعر مشهور قفقاز است. صابر که اکنون در باکو تندیس (مجسمه) برای او بر پا کردهاند از آغاز جوانی گرفتار شعرهای بیهوده بوده و سالها آن راه گمراهی را میپیموده تا سپس خطای خود را دریافته از آن راه برمیگردد و این زمان شعرهای پرمغزی با زبان سادهی ترکی در زمینهی خردهگیری بر عادتهای ناپسند و کارهای نازیبا میسرود و در روزنامهی مشهور ملانصرالدین چاپ میکرد که میتوان گفت : سودمندترین بخش ملانصرالدین شعرهای او بود. نیز میتوان گفت که آن شعرها بهترین اثر را بمردم مینمود.
نسیم شمال تهران بسیاری از شعرهای صائب (1) را ترجمه میکرد ولی باید گفت این کجا و آن کجا. کسانی اگر زبان ترکی قفقازی را میفهمند میدانند که شعرهای صائب (2)4 ارج و اثر دیگری را داراست.
یکی از کارهای شاعر قفقاز همین است که غزلی به پیروی شعرای ایران سروده و در آن بیشتر تشبیهها را که شعرای ما معمول دارند گرد آورده و سپس از رویهمرفتهی آن تشبیهها صورتی با قلم نقاشی پدید آورده که از شگفتترین صورتهاست و آن همین است که ما از دیوان صائب4 برداشته و در پیمان چاپ مینماییم.
غرض ما از این کار دو چیز بود : یکی آنکه ذوق خوانندگان را بسنجیم دیگری آنکه بآقایان شعرای غزلسرا نشان بدهیم که این کار ایشان پر رسوا شده و خود مایهی ریشخند دور و نزدیک گردیده و خواستار شویم که این رشته را رها کرده و قدر آن جربزهی خدادادی را دانسته در زمینههای سودمند سخنوری کنند.
...
نخست شعرهای خود صابر سپس شعرهای آقای منصور و ادیب توسی و سپس این نگارشها را میآوریم :
1ـ گفتهی صابر :
ای آلنک آی یوزون گونش ای قاشلارک کمان!
جیران گوزک قارشقه خطک کاکلک ایلان!
آلما چنهک چنهکده زنخدان درین قویو
کپریکلرک قامش دوداقک بال تنک کتان
بوینوک صراحی بوی بوخونک براوجا چنار
اندامک آق گوموش یگاقک قرمزی انار
خالک یوزکده بوغدا باشکده ساچک غراب
قاه... قاه... غریبه گولمه لی سن خانمان خراب!
2**ـ سرودهی آقای منصور :** (باصل ترکی بسیار نزدیک رفته)
آن صورتی که بود به پیمان راستان آن صورتست دلبر موهوم شاعران
نادیده ناشناخته توصیف کردهاند این خلقت عجیب بصد منطق و بیان
از بهر آنکه خوب شناسیم چیست او اشعار ذیل شرح کند رمز داستان
خورشید روی ماه جبین ابروان کمان آهو دو چشم مور خط و مار گیسوان
سیب است چانه و بزنخدانش چاه ژرف مژگان چو تیر لب عسل و جسم چون کتان
گردن صراحی قامت و بالای وی چنار گونه چو نار سرخی و اندام سیم دان
خالش بروی گندم و زلفش بسر چو زاغ آخ آخ چه مضحک است خود این یار دلستان
آیا نگشته وقت که گویندگان ما زین گفتههای پوچ نیارند بر زبان؟
تقلید نحس را بنمایند پایمال پیدا کنند یکسره عنوان شایگان
طبع بلند موهبت کردگار پاک اشعار نغز آرد و گفتار بخردان
تبریز منصور
پابرگی :
1 و 2ـ گویا لغزشی رخ داده و صابر درست باشد.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 کلمات بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟! (تکهی یک از یک)
از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید کلمههای بنده و چاکر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشور ما گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینکه رواج دهندهی اینگونه کلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و کسان دیگری که سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نکرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یک از آقایان ندارم که فردا جامه چاک کرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بکلمات : بنده ، چاکر ، کنیز ، جاننثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ، غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرتقلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیکقلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و کی ما بخود خواهیم آمد و باین کلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این کلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یک رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای که قرنها در زیر بار استبداد زندگی کند چاپلوسی یکی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت که در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان که ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم که برای خوشایند درباریان وقت نه اینکه خودشان را بنده خواندهاند بلکه عبید (بندهی کوچک) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند که آدم خجالت میکشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشکدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یک نفر شاعری که خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به کویت بشکار رفته بودی
تو که «سگ» نبرده بودی به چه کار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای که عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاکر جاننثار یا فدوی خاکزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد که مروّج این کلمات منحوسه کیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تکلم معنای حقیقی این کلمات را در نظر بگیریم که زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این کلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یک نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینکه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن کلماتی است که معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت [آن] است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [که در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه کلمات بیمعنی را لغو نمایند.
👇
🔸 کلمات بنده و چاکر از کی بایران وارد شده؟! (تکهی یک از یک)
از تبریز
اگر درست در مطلب باریک شویم خواهیم دید کلمههای بنده و چاکر عیناً ترجمهی تحتاللفظی عبد و غلام عربی و جانشین همان کلمات است و این دو لفظ بردگی و بندگی که از مرز کشور ما گذشته و از صفات کدامین قوم بوده و کی بما سرایت کرده سخنانیست که نظر دقت مورخین و نویسندگان را بیش از هر چیز جلب مینماید.
اما در اینکه رواج دهندهی اینگونه کلمات شعرا ، ادباء ما بوده هیچ شک و شبهه نیست و اگر آقایان عصبانی نشوند دلایل و علل آنها را شرح خواهم داد. (در اینجا مقصود نگارنده شعرا و ادبا و کسان دیگری که سخنهای سودمند گفتهاند نیست و خدا نکرده قصد توهین و تحقیر هم به هیچ یک از آقایان ندارم که فردا جامه چاک کرده و بگویند : بمفاخر ما توهین شده!).
باری برگردیم بکلمات : بنده ، چاکر ، کنیز ، جاننثار ، خانزاد ، کمترین ، کمینه ، غلام و امثال و نظایر آن که در سخنان روزمره و در نامههای عادی ما معمول است و توجهی هم به غلامرضا و غلامحسین و غلامعلی و عباسقلی و جعفرقلی و شاهقلی و نجفقلی و آقاقلی و حضرتقلی و خانقلیها نماییم.
آیا اینها ترجمهی تحتاللفظی عبدالرضا و عبدالحسین و عبدالعباس و عبدالجعفر و غیره نیست؟ آیا معنای آقاقلی و حضرتقلی و خانقلی و بیکقلی غیر از اینست که صاحبان آنها بنده و بندگان آقا و حضرت و خان و بیک و میرزا و غیره هستند.
خدایا این داغ بردگی را ، که به پیشانی ما زده؟ مگر لباس بندگی از روز نخست بقامت ایرانی دوخته شده! و ما باید تا عمر داریم در زیر این الفاظ بیمعنا و موهون جان بسپاریم و کی ما بخود خواهیم آمد و باین کلمات فاتح خواهیم شد.
وقتی که گفته شد این کلمات را قبلاً ادبای ما از عربی ترجمه و با یک رنگ و روغنی بجامعه تحمیل و معمول نمودهاند سخن درست و حقیقی است. تودهای که قرنها در زیر بار استبداد زندگی کند چاپلوسی یکی از اخلاق رایجه درمیان ایشان باشد. ولی از انصاف نباید گذشت که در این باره مسئولیت بیشتر بگردن شعراست زیرا آنان که ستایشگری را پیشهی خود ساختهاند در این راه تندتر از دیگران گامها برداشتهاند.
من خود بسیاری از شعرا را میشناسم که برای خوشایند درباریان وقت نه اینکه خودشان را بنده خواندهاند بلکه عبید (بندهی کوچک) گفته و برخی بقدری در مداهنه تند رفتهاند که آدم خجالت میکشد سخنان آنان را بقلم بیاورد. مثلاً حاجیلطفعلیخان آذر در آتشکدهی خود مینویسد از درباریان شاهعباس یک نفر شاعری که خیلی هم شیرین زبان بوده تخلص خود را برای خوشایند شاه «سگ» گذاشته بود و این شعر هم از اوست :
سحر آمدم به کویت بشکار رفته بودی
تو که «سگ» نبرده بودی به چه کار رفته بودی؟
شما را بخدا ای خوانندگان گرامی ، آیا اینگونه شعرا احساسات و غرور ملی را خفه نمینمایند ، آیا اشعار آنها سراسر تملق و چاپلوسی نیست؟ واقعاً بسوزد مداهنهای که عزت نفس ایرانی را بباد فنا داده. شما ای خوانندگان هیچ دیدهاید دهاتیهای صاف و بیسواد در سخنگویی بگویند : چاکر جاننثار یا فدوی خاکزاد یا تصدقت شوم و قربانت برم.
پس معلوم شد که مروّج این کلمات منحوسه کیها هستند. و اگر واقعاً در موقع تکلم معنای حقیقی این کلمات را در نظر بگیریم که زهی بدبختی است چه آدم بمانند خود ، چگونه بنده و ذلیل میشود و اگر این کلمات تعارفات است و معنای حقیقی از آنها ملحوظ نیست این چه سفاهت و تعصب جاهلانه است مگر نمیشود بجای بنده «من» گفت؟
روزی یک نفر بدوست خودش «قربانت شوم» خطاب نمود. در همراهی نگارنده شخص خارجیای بود و زبان فارسی را هیچ نمیدانست از من پرسید او چه میگوید : همینکه من به وی ترجمه نمودم خیلی تعجب نمود و گفت مگر در ایران سر آدم را مثل گوسفند بریده و زیر پای دوستان خود قربان مینمایند؟!
گفتم نه ، آن هم از آن کلماتی است که معنی ندارد ولی معمول است.
خلاصه این موضوع رشتهی درازی دارد و همانطور که وقتی در پیمان نوشته میشد : «من از خان و میرزا بیزارم» کنون وقت [آن] است که در پرچم نوشته شود من از بنده و چاکر و امثال آن بیزارم تا یواشیواش مردم به بندگی خاتمه داده و در کلمات و مکاتبات عوض بنده «من» و عوض جنابعالی «شما» گفته و بنویسند و اولیاء امور هم پیشنهادی بمجلس نموده و مانند القاب و عنوانها [که در زمان رضاشاه لغو شد] اینگونه کلمات بیمعنی را لغو نمایند.
👇
از تبریز : ح ـ د
پرچم : بنویسنده سپاس میگزاریم : اینگونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است که مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلا گردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیر میگرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرکرده میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.
اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزاردهایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم. (1)
(پرچم روزانه شمارهی 115)
پابرگی :
1ـ کوشاد تلگرام : ما نیز جا دارد اینجا از یک عادت ناپسندی که پس از سال 57 رواج گرفته سخن بمیان آوریم. این عادت که امروز برخیها ، دیگران را حج رفته و نرفته با عنوان «حاج آقا» و «حاج خانم» میخوانند. ما باید رفتارهای خود را براهنمایی خرد درست گردانیم و درپی چنین عنوانهایی نباشیم. امروز با حالی که کشور و توده دارد و نباید ارز را نابجا صرف کرد ، پول را بیهوده به کیسهی بیگانگان ریختن از زیانمندترین کارهاست. بویژه کیسهی کشوری که با ما دشمنانه رفتار میکند. کشوری که رفتار زشت و خواریآوری با ما داشته و از آنسو خود بر سر گنج نفت و درآمدهای هنگفت حج نشسته ، حج رفتن چراغی را که به خانه رواست به مسجد بردنست. اینست بکار بردن این عنوانها نیز زشت است و آنان نیز که از دیگران خواهان شنیدن اینهایند انتظارشان بسیار پوچست.
.
پرچم : بنویسنده سپاس میگزاریم : اینگونه کلمات بسیار است و هر یکی یادگار دورههای زبونی و بدبختی میباشد. مثلاً همان «قربانت شوم» یادگار زمانهای بتپرستی است که مردم میپنداشتهاند خدایانشان حسودند و بدارایی و خوشبختی مردم حسد میبرند و بآنان بلا میفرستند اینبود برای جلوگیری قربانیهایی برای خدایان میگزاردند : گوسفند سر میبریدند ، عطریات میسوزانیدند ، چیزهای گرانبها در معبد آن خدایان میآویختند. این داستان قربانی از آن زمان بازمانده و خود یادگار یک عقیدهی بسیار پست و شومی میباشد و شما آن را ببینید که درمیان ایرانیان اینهمه رواج دارد : «قربانت بروم» ، «تصدقت شوم» ، «بلا گردانت باشم» ، «فدایت گردم».
عبارت «بچشم» یا «بروی چشم» یا «بروی سر» یادگار زمانهاییست که چون در جنگ اسیر میگرفتهاند و آنها را نزد پادشاه یا سرکرده میآوردهاند پای خود را بروی سر یا چشم آنها میگزارده. چنان عادت پست و شومی یادگارش از میان ایرانیان نرفته است و پیاپی بر سر زبان دارند : «قدم بروی چشم گزاردید» «بروی چشمم جا دارید». مانند اینها را بسیار توان پیدا کرد.
اما دربارهی برانداختن آنها بجای آنکه از دولت یا از مجلس درخواستی بشود خود ما با یک تکانی میتوانیم اینها را از میان ببریم. ما از سالها اینها را کنار گزاردهایم و اگر پافشاری کنیم دیگران هم کنار خواهند گزاشت. بهتر است در این زمینه هم گفتارهایی فرستاده شود که ما در پرچم بچاپ رسانیم. (1)
(پرچم روزانه شمارهی 115)
پابرگی :
1ـ کوشاد تلگرام : ما نیز جا دارد اینجا از یک عادت ناپسندی که پس از سال 57 رواج گرفته سخن بمیان آوریم. این عادت که امروز برخیها ، دیگران را حج رفته و نرفته با عنوان «حاج آقا» و «حاج خانم» میخوانند. ما باید رفتارهای خود را براهنمایی خرد درست گردانیم و درپی چنین عنوانهایی نباشیم. امروز با حالی که کشور و توده دارد و نباید ارز را نابجا صرف کرد ، پول را بیهوده به کیسهی بیگانگان ریختن از زیانمندترین کارهاست. بویژه کیسهی کشوری که با ما دشمنانه رفتار میکند. کشوری که رفتار زشت و خواریآوری با ما داشته و از آنسو خود بر سر گنج نفت و درآمدهای هنگفت حج نشسته ، حج رفتن چراغی را که به خانه رواست به مسجد بردنست. اینست بکار بردن این عنوانها نیز زشت است و آنان نیز که از دیگران خواهان شنیدن اینهایند انتظارشان بسیار پوچست.
.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
✴️ در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 12 (بخش پایانی)
میباید بیادشان آورد داستان مغول را ، بیادشان آورد داستان تیمور را ، بیادشان آورد داستان كشتارهای روسیان و آسوریان را ، و نیك بفهماند كه پاسخده[=مسئول] آن خونهای بیگناهی كه از زنان و بچگان ریخته شد كسانی میبودند كه با پندارهای بیهودهای خود را سرگرم میساختند و دستهبندیها كرده و بهمدستی نمیكوشیدند ، و در نتیجهی اینها بدانسان گرفتار گردیدند. نمیگویم : آدمكشان بیگناه بودند. میگویم : هم آنان گناهكار بودند و هم خود مردمان. میگویم : همگی نزد خدا روسیاه خواهند بود و همگی كیفر خواهند دید.
میباید نیك بفهمانید كه این داستان میانجیگری امامان ، و این پشتگرمیها كه بایشان میدارید ، و آن سخنانی كه دربارهی شیعه و برگزیده و ارجمند بودن آنان شنیدهاید بیپاست و هیچگاه این سخنان را از شما نخواهند پذیرفت. شما بیكبار آنها را از دل بیرون كنید و براه آیید و در این كوششهایی كه ما در راه رستگاری شما میكنیم همراهی دریغ نگویید.
🔸انبوه مردم اینها را نمیدانند. اینها چیزهاییست كه هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده. آنان را نه چنان فریفتهاند كه اینها را توانند دریافت. آنان جز این ندانستهاند كه نامهایی را یاد گیرند و آنان را همهكارهی جهان بشناسند و بجای خدا بپرستند ، و جز آنها هرچه هست بیهوده شمارند. قرنها ملا و سید و روضهخوان و چاوش و درویش و زیارتنامهخوان با فریفتن و ترسانیدن اینان كار خود را پیش بردهاند و از[هر] باره اینان را از راستیها دور گردانیدهاند و كنون میباید ما بكوشیم و نزدیكشان گردانیم.
شنیدنیست كه كسانی گاهی مرا نیز بیم میدهند : «از باطن ائمه بترس ها !» ، «فلان مرشد علیاللهی بارها خواسته ترا نفرین كند و نكرده». سبكمغزان خیرهرو میپندارند تا جهانست این پستی را پیش خواهند برد. میپندارند با همه كس شیادی توان نمود.
از گفتار خود دور نیفتیم :
🔸این داستانِ ترس كوچك نیست. شما میبینید اینان آن جایگاهی را كه به پرستیدههای خود میگزارند بخدا نمیگزارند. آن ترس را كه از پرستیدههای خود میدارند از خدا نمیدارند.
میباید اینها را از دلهای آنان بیرون گردانید. میباید گفت : آن درگذشتگان كه شما بدینسان میپرستید و میترسید هر یكی جز آفریدهای از آفریدگان خدا نبودهاند و جای هیچ ترسی از آنان نیست. از آنسوی ما كه شما را به پرستش خدا و بفرمانبرداری از آیین او میخواهیم ، در چنین كاری چه جای ترسی از كسی میباشد؟!..
داستان كشتار مهاباد را از یادداشت آقای پیران در این شماره و در شمارهی پیش آوردهایم. آیا گناه آن بگردن كیست؟.. بیگمان بگردن كسانیست كه انگیزهی آن را فراهم آوردند. كشندگان گناهكارند و اینان نیز هَمباز[=شریک] آنان میباشند.
خواهید پرسید : كدام كسانی انگیزهی آن را فراهم آوردند؟.. میگویم تاریخ مشروطه را كه ما نوشتهایم نیك بخوانید و بیندیشید تا بدانید كدام كسان انگیزهی آن را فراهم آوردند.
یك روز در ایران جنبشی پیدا شد. یك دسته مردانی چون كشور را در بیم میدیدند دست بهم داده و بنام مشروطه بكوششهایی برخاستند. از اینسوی یك دسته سودجویان و خودخواهان آن را بزیان خود دیده بیرق بدخواهی افراشتند و دین و شریعت را دستاویز گرفته انبوهی از عامیان را با خود همدست گردانیدند. درمیانه خونریزیهایی شد و كار بدرآمدن بیگانگان كشید ، و همان سودجویان بیشرمی نموده خود را بآنان بستند و آشكاره با دست و زبان همراهی نمودند ، و آشكاره چنین گفتند : «اگر بیگانه بیاید كشور میرود و كیش من كه نرود». از بس آلودهی خشم و آز میبودند این درنیافتند كه اگر بیگانه بیاید هزارها خون بیگناه ریخته گردد ، صدها گرفتاری پیش آید. اینان از كسانی بودند كه انگیزهی آن خونریزی را فراهم آوردند و بیگمان نزد خدا پاسخده آن خواهند بود. آن دسته پیروان كه فهم و خرد خود را كنار نهاده و پیروی از چنین سودجویانی كردند همچنین همباز میباشند و شرمنده و پشیمان خواهند گردید.
پایان
(پیمان سال ششم ، شمارهی دوازدهم ، سات 682)
.
🔸 گفتگو چگونه باید كرد - تکهی 12 (بخش پایانی)
میباید بیادشان آورد داستان مغول را ، بیادشان آورد داستان تیمور را ، بیادشان آورد داستان كشتارهای روسیان و آسوریان را ، و نیك بفهماند كه پاسخده[=مسئول] آن خونهای بیگناهی كه از زنان و بچگان ریخته شد كسانی میبودند كه با پندارهای بیهودهای خود را سرگرم میساختند و دستهبندیها كرده و بهمدستی نمیكوشیدند ، و در نتیجهی اینها بدانسان گرفتار گردیدند. نمیگویم : آدمكشان بیگناه بودند. میگویم : هم آنان گناهكار بودند و هم خود مردمان. میگویم : همگی نزد خدا روسیاه خواهند بود و همگی كیفر خواهند دید.
میباید نیك بفهمانید كه این داستان میانجیگری امامان ، و این پشتگرمیها كه بایشان میدارید ، و آن سخنانی كه دربارهی شیعه و برگزیده و ارجمند بودن آنان شنیدهاید بیپاست و هیچگاه این سخنان را از شما نخواهند پذیرفت. شما بیكبار آنها را از دل بیرون كنید و براه آیید و در این كوششهایی كه ما در راه رستگاری شما میكنیم همراهی دریغ نگویید.
🔸انبوه مردم اینها را نمیدانند. اینها چیزهاییست كه هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده. آنان را نه چنان فریفتهاند كه اینها را توانند دریافت. آنان جز این ندانستهاند كه نامهایی را یاد گیرند و آنان را همهكارهی جهان بشناسند و بجای خدا بپرستند ، و جز آنها هرچه هست بیهوده شمارند. قرنها ملا و سید و روضهخوان و چاوش و درویش و زیارتنامهخوان با فریفتن و ترسانیدن اینان كار خود را پیش بردهاند و از[هر] باره اینان را از راستیها دور گردانیدهاند و كنون میباید ما بكوشیم و نزدیكشان گردانیم.
شنیدنیست كه كسانی گاهی مرا نیز بیم میدهند : «از باطن ائمه بترس ها !» ، «فلان مرشد علیاللهی بارها خواسته ترا نفرین كند و نكرده». سبكمغزان خیرهرو میپندارند تا جهانست این پستی را پیش خواهند برد. میپندارند با همه كس شیادی توان نمود.
از گفتار خود دور نیفتیم :
🔸این داستانِ ترس كوچك نیست. شما میبینید اینان آن جایگاهی را كه به پرستیدههای خود میگزارند بخدا نمیگزارند. آن ترس را كه از پرستیدههای خود میدارند از خدا نمیدارند.
میباید اینها را از دلهای آنان بیرون گردانید. میباید گفت : آن درگذشتگان كه شما بدینسان میپرستید و میترسید هر یكی جز آفریدهای از آفریدگان خدا نبودهاند و جای هیچ ترسی از آنان نیست. از آنسوی ما كه شما را به پرستش خدا و بفرمانبرداری از آیین او میخواهیم ، در چنین كاری چه جای ترسی از كسی میباشد؟!..
داستان كشتار مهاباد را از یادداشت آقای پیران در این شماره و در شمارهی پیش آوردهایم. آیا گناه آن بگردن كیست؟.. بیگمان بگردن كسانیست كه انگیزهی آن را فراهم آوردند. كشندگان گناهكارند و اینان نیز هَمباز[=شریک] آنان میباشند.
خواهید پرسید : كدام كسانی انگیزهی آن را فراهم آوردند؟.. میگویم تاریخ مشروطه را كه ما نوشتهایم نیك بخوانید و بیندیشید تا بدانید كدام كسان انگیزهی آن را فراهم آوردند.
یك روز در ایران جنبشی پیدا شد. یك دسته مردانی چون كشور را در بیم میدیدند دست بهم داده و بنام مشروطه بكوششهایی برخاستند. از اینسوی یك دسته سودجویان و خودخواهان آن را بزیان خود دیده بیرق بدخواهی افراشتند و دین و شریعت را دستاویز گرفته انبوهی از عامیان را با خود همدست گردانیدند. درمیانه خونریزیهایی شد و كار بدرآمدن بیگانگان كشید ، و همان سودجویان بیشرمی نموده خود را بآنان بستند و آشكاره با دست و زبان همراهی نمودند ، و آشكاره چنین گفتند : «اگر بیگانه بیاید كشور میرود و كیش من كه نرود». از بس آلودهی خشم و آز میبودند این درنیافتند كه اگر بیگانه بیاید هزارها خون بیگناه ریخته گردد ، صدها گرفتاری پیش آید. اینان از كسانی بودند كه انگیزهی آن خونریزی را فراهم آوردند و بیگمان نزد خدا پاسخده آن خواهند بود. آن دسته پیروان كه فهم و خرد خود را كنار نهاده و پیروی از چنین سودجویانی كردند همچنین همباز میباشند و شرمنده و پشیمان خواهند گردید.
پایان
(پیمان سال ششم ، شمارهی دوازدهم ، سات 682)
.