Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
گفتگو چگونه باید کرد.pdf
1 MB
🔶 گفتگو چگونه باید کرد
🖌 احمد کسروی
🔍 آیا کیشها بتپرستیند یا چنانکه ادعا میکنند خداپرستی؟ ، معنی امام و زیان باور به معجزه داشتن امامان. متشابهات در قرآن چیست؟ چرا امروز مسلمانان قرآن را بکار نمیبندند؟ ترس پیروان کیشها از رها کردن گمراهیها
📊 شمار ساتها : 26
بازپسین پراکنش : اسفند 1398
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 آیا کیشها بتپرستیند یا چنانکه ادعا میکنند خداپرستی؟ ، معنی امام و زیان باور به معجزه داشتن امامان. متشابهات در قرآن چیست؟ چرا امروز مسلمانان قرآن را بکار نمیبندند؟ ترس پیروان کیشها از رها کردن گمراهیها
📊 شمار ساتها : 26
بازپسین پراکنش : اسفند 1398
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔶 «اکنون و آینده ما راست»
🔸 یادداشت گردآورنده (تکهی یک از یک)
این کتاب در همان حال که هوادار پند گرفتن از گذشته و جستجوهای تاریخی است ما را از «سرگرم» گردیدن بگذشتهها بازمیدارد. همچنین فرق سرگرم گذشتهها شدن با بررسی تاریخی را یاد میدهد.
تیرهای نکوهش کتاب همهی «یادگارهای دورهی زبونی» را نشانه گرفته و ریشهی بدبختیهای ما را تا آن زمان میرساند. کسروی در نوشتههایش بویژه در اینجا سخت نگران «سستی خردها» و «پستی خردها»ی ایرانیانست. این را از هر آسیبی زیانمندتر میداند.
کتاب پس از آنکه «سستی و پستی خردها» و انگیزههای آن را آشکار میگرداند ، بیش از همه درپی چارهجویی به «آسیب خردها»ست :
«ما بيش از همه با خردها كار داريم و هميكوشيم كه آنها را بتكان آوريم و چون صوفيگري گذشته از آنكه آيين زندگاني و رفتار و كردار شرقيان را آلوده نموده آسيبهايي نيز بر خردها رسانيده و اين آسيبها چون از روبرو (مستقيم) نبوده با از ميان رفتن صوفيگري و صوفيان برداشته نميشود اينست ناگزيريم از پايه و بنيادِ صوفيگري گفتگو بميان آورده بآن آسيب خردها چاره بينديشيم. بعبارت بهتر بايد همهي بيخرديهاي صوفيان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهيم تا خردها بجاي خود بازآيد.»
در همین کتاب و در جاهای دیگر او دورهی مغول را در تاریخ ایران ، دورهی جدا و پرزیان و خواریآوری میداند و بارها باین نکته از راههای گوناگون درآمده نشان میدهد که براستی اندیشه و خرد ایرانی پس از این دوره که تا زمان مشروطه میکِشد ، کمتر زمانی والایی یافته و همیشه مایهی خواری و زبونی ایرانیان بوده.
تکههای بسیاری از نوشتههای کتاب ، پنجرهی تازهای را در برابر دیدگان خواننده میگشاید و او را سخت باندیشه فرومیبرد. اینک یک نمونه :
«کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهارسالهی چنگیزخان ... بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبراننشدنی است.»
این سخن بس اندیشهبرانگیز است. اگر ویرانی شهرهای آباد و کشته شدن ملیونها زن و مرد و بچهی ایرانی و باسارت رفتن انبوه دیگری را در یک کفهی ترازو گزاریم ، او در کفهی دیگر چه بدیده دارد که سنگینی کند؟!. از رهگذر فرمانروایی مغولان چه گزندهایی پدید آمد که جز در سدههای بسیار جبران نمیشود؟!.
اندک اندیشیدنی خواست نویسنده را روشنتر میگرداند. بعنوان نمونه چون بتاریخ جهان بازنگریسته و مثلاً مردم آلمان را بدیده گیریم که در سدهی بیستم دو شکست سخت پیاپی خورده ولی بار دیگر از ویرانهها بپا خاسته و بزرگی و شکوه خود را بازیافتهاند درمییابیم که چیزی هست که ویرانیها و کشتارها را جبران میتواند و اینست که بزرگترین ارج را او دارد. کافیست سپس بیاد آوریم در کتاب «در راه سیاست» یک عنوان گفتار اینست : شایندگی والاتر از نیروست (1) . «بلکه میباید گفت : شایندگی پایهی نیروست». آری ، شایندگی یا رشد سیاسی یا همبستگی و آرمان مشترک داشتن گرانمایهترین داشتهی یک توده است.
همینکه کتاب را بخوانید خواهید دانست که او به بنیادیترین انگیزههای پسماندگی ایرانیان میپردازد و همهی کوششش بر اینست که ایرانیان شایندگی خود را بازیابند و آن «آسیب خردها» را جبران سازند. لیکن در این کوششهاست که درمییابد سنگهای آن را بیش از همه شرقشناسان بر سر راه ایرانیان غلتانیدهاند.
راستیرا آیا جای پرسش و اندیشه نمیباشد که شرقشناسان از بررسی زندگانی ، تاریخ ، زبان ، ادبیات و جغرافی شرقیان چه بهرهای میبرند؟!. کشورهای آزمند که سالانه پولهای هنگفت در بررسیهای شرقشناسانه بکار میبرند ، از این راه چه سودی را بدیده دارند؟!
از خواندن این کتاب میآموزیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست». گذشته گذشته و دیگر کاری از دست ما برای آن برنمیآید. برای مثال از افسوسخواری بکشته شدن کسروی ما را چه بهرهایست؟! ولی اگر روی از گذشتهها برگیریم و باکنون و آینده بیندیشیم آیا جبران بسیاری از آسیبها بویژه «آسیب خردها» را نتوانیم کرد.؟!. (2)
مهر 1398
پابرگیها :
1ـ خواست نویسنده از نیرو در آن گفتار ، هر گونه نیرویی از جمله جنگافزار ، آرتش ، نیروی انتظامی ، فنون جنگی ، نیروی اقتصادی و مانند اینهاست.
2ـ چنانکه گفتیم تاریخ جدا و دانشی گرانمایه است و «سرگرم» گذشتهها شدن جز از پند گرفتن از گذشته و پرداختن بتاریخ است. شرح بیشتر در کتاب آمده است.
.
🔸 یادداشت گردآورنده (تکهی یک از یک)
این کتاب در همان حال که هوادار پند گرفتن از گذشته و جستجوهای تاریخی است ما را از «سرگرم» گردیدن بگذشتهها بازمیدارد. همچنین فرق سرگرم گذشتهها شدن با بررسی تاریخی را یاد میدهد.
تیرهای نکوهش کتاب همهی «یادگارهای دورهی زبونی» را نشانه گرفته و ریشهی بدبختیهای ما را تا آن زمان میرساند. کسروی در نوشتههایش بویژه در اینجا سخت نگران «سستی خردها» و «پستی خردها»ی ایرانیانست. این را از هر آسیبی زیانمندتر میداند.
کتاب پس از آنکه «سستی و پستی خردها» و انگیزههای آن را آشکار میگرداند ، بیش از همه درپی چارهجویی به «آسیب خردها»ست :
«ما بيش از همه با خردها كار داريم و هميكوشيم كه آنها را بتكان آوريم و چون صوفيگري گذشته از آنكه آيين زندگاني و رفتار و كردار شرقيان را آلوده نموده آسيبهايي نيز بر خردها رسانيده و اين آسيبها چون از روبرو (مستقيم) نبوده با از ميان رفتن صوفيگري و صوفيان برداشته نميشود اينست ناگزيريم از پايه و بنيادِ صوفيگري گفتگو بميان آورده بآن آسيب خردها چاره بينديشيم. بعبارت بهتر بايد همهي بيخرديهاي صوفيان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهيم تا خردها بجاي خود بازآيد.»
در همین کتاب و در جاهای دیگر او دورهی مغول را در تاریخ ایران ، دورهی جدا و پرزیان و خواریآوری میداند و بارها باین نکته از راههای گوناگون درآمده نشان میدهد که براستی اندیشه و خرد ایرانی پس از این دوره که تا زمان مشروطه میکِشد ، کمتر زمانی والایی یافته و همیشه مایهی خواری و زبونی ایرانیان بوده.
تکههای بسیاری از نوشتههای کتاب ، پنجرهی تازهای را در برابر دیدگان خواننده میگشاید و او را سخت باندیشه فرومیبرد. اینک یک نمونه :
«کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهارسالهی چنگیزخان ... بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبراننشدنی است.»
این سخن بس اندیشهبرانگیز است. اگر ویرانی شهرهای آباد و کشته شدن ملیونها زن و مرد و بچهی ایرانی و باسارت رفتن انبوه دیگری را در یک کفهی ترازو گزاریم ، او در کفهی دیگر چه بدیده دارد که سنگینی کند؟!. از رهگذر فرمانروایی مغولان چه گزندهایی پدید آمد که جز در سدههای بسیار جبران نمیشود؟!.
اندک اندیشیدنی خواست نویسنده را روشنتر میگرداند. بعنوان نمونه چون بتاریخ جهان بازنگریسته و مثلاً مردم آلمان را بدیده گیریم که در سدهی بیستم دو شکست سخت پیاپی خورده ولی بار دیگر از ویرانهها بپا خاسته و بزرگی و شکوه خود را بازیافتهاند درمییابیم که چیزی هست که ویرانیها و کشتارها را جبران میتواند و اینست که بزرگترین ارج را او دارد. کافیست سپس بیاد آوریم در کتاب «در راه سیاست» یک عنوان گفتار اینست : شایندگی والاتر از نیروست (1) . «بلکه میباید گفت : شایندگی پایهی نیروست». آری ، شایندگی یا رشد سیاسی یا همبستگی و آرمان مشترک داشتن گرانمایهترین داشتهی یک توده است.
همینکه کتاب را بخوانید خواهید دانست که او به بنیادیترین انگیزههای پسماندگی ایرانیان میپردازد و همهی کوششش بر اینست که ایرانیان شایندگی خود را بازیابند و آن «آسیب خردها» را جبران سازند. لیکن در این کوششهاست که درمییابد سنگهای آن را بیش از همه شرقشناسان بر سر راه ایرانیان غلتانیدهاند.
راستیرا آیا جای پرسش و اندیشه نمیباشد که شرقشناسان از بررسی زندگانی ، تاریخ ، زبان ، ادبیات و جغرافی شرقیان چه بهرهای میبرند؟!. کشورهای آزمند که سالانه پولهای هنگفت در بررسیهای شرقشناسانه بکار میبرند ، از این راه چه سودی را بدیده دارند؟!
از خواندن این کتاب میآموزیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست». گذشته گذشته و دیگر کاری از دست ما برای آن برنمیآید. برای مثال از افسوسخواری بکشته شدن کسروی ما را چه بهرهایست؟! ولی اگر روی از گذشتهها برگیریم و باکنون و آینده بیندیشیم آیا جبران بسیاری از آسیبها بویژه «آسیب خردها» را نتوانیم کرد.؟!. (2)
مهر 1398
پابرگیها :
1ـ خواست نویسنده از نیرو در آن گفتار ، هر گونه نیرویی از جمله جنگافزار ، آرتش ، نیروی انتظامی ، فنون جنگی ، نیروی اقتصادی و مانند اینهاست.
2ـ چنانکه گفتیم تاریخ جدا و دانشی گرانمایه است و «سرگرم» گذشتهها شدن جز از پند گرفتن از گذشته و پرداختن بتاریخ است. شرح بیشتر در کتاب آمده است.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 3)
پرسش دیگر : در تشبیه گیسوان بمار چه وجه شبه منظور است؟! آیا کدام آدمی کجنهاد و نادانی است که از دیدن گیسوان دلربای زنان و دختران یاد مار چرکین و زشت کند؟!
در برخی دیگر که وجه شبهی منظور است این خود شعراست که پایبند وجه شبه نگردیده میپندارند مگر براستی آن این است. مثلاً ابرو را که شمشیر میگویند وجه شبه کجی ابروست. ولی شعرا میپندارند مگر براستی ابروی یار شمشیر است و اینست خود را کشتهی آن میشمارند.
این عبارت از باستان زمان معروف بوده که : « دل عاشق در تن دیگریست» ما این عبارت را در نگارشهای یونانیان و رومیان باستان هم مییابیم. مقصود آنست که عاشق خود را میبازد و اختیاری از خود ندارد و هوش و اختیار او را معشوقه از دستش گرفته است. از اینجا در فارسی معشوق را دلبر و دلستان و عاشق را دلداده و دلباخته مینامند. ولی شعرا پنداشتهاند مگر براستی معشوقه دست بسینهی عاشق فرو برده و دل او را از جای خود کنده و همراه خود میبرد. و از اینجا صد گونه مضمونها بافتهاند و پنداشتهاند که هنری مینمایند :
گفتم که دلم هست بپیش تو گرو
دل باز ده آغاز مکن قصهی نو
افشاند هزار دل ز هر حلقهی زلف
گفتا دل خود بجوی و بردار و برو
اشک چشم را از صافی و درخشانی بمروارید تشبیه میکنند. ولی شاعر آن را براستی مروارید پنداشته و میگوید :
اشکی ز رخم برون غلتیده
در گوش کشیدهای که مروارید است
این تعبیر در بسیاری از زبانها است که چون از دست کسی آزار بیاندازه دیدند میگویند « آدم را میکشد». دربارهی عشق نیز سوزشی را که عاشق از رهگذر بیپروایی معشوقه پیدا میکند چون بیش از اندازهی دیگر سوزشهاست میگویند « دلبر مرا میکشد» یا « درد عشق مرا میکشد» از این تعبیر دستاویز بدست شعرا افتاده دیگر بیا و معرکه ببین. صدها و هزارها مضمون ساختهاند و معشوقه را قاتل خواندهاند و همیشه در آرزوی کشته شدن بودهاند.
وعدهی قتلم بفردا آن پری پیکر دهد
باز میترسم که فردا وعدهی دیگر دهد
در این باره چندان پافشاری شده که اگر کسی از بیگانگان زبان فارسی یاد گیرند و این شعرها را بخوانند خواهند پنداشت که در ایران کاری جز عشقبازی نبوده و رسم معشوقگان بر کشتن عاشقان بوده که شمشیر بدست گرفته و بخیره خون عاشقان را میریختهاند. بلکه بسیاری از آنان سرهای عاشقان کشته را بر فتراک اسب خود میبستهاند!
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 3)
پرسش دیگر : در تشبیه گیسوان بمار چه وجه شبه منظور است؟! آیا کدام آدمی کجنهاد و نادانی است که از دیدن گیسوان دلربای زنان و دختران یاد مار چرکین و زشت کند؟!
در برخی دیگر که وجه شبهی منظور است این خود شعراست که پایبند وجه شبه نگردیده میپندارند مگر براستی آن این است. مثلاً ابرو را که شمشیر میگویند وجه شبه کجی ابروست. ولی شعرا میپندارند مگر براستی ابروی یار شمشیر است و اینست خود را کشتهی آن میشمارند.
این عبارت از باستان زمان معروف بوده که : « دل عاشق در تن دیگریست» ما این عبارت را در نگارشهای یونانیان و رومیان باستان هم مییابیم. مقصود آنست که عاشق خود را میبازد و اختیاری از خود ندارد و هوش و اختیار او را معشوقه از دستش گرفته است. از اینجا در فارسی معشوق را دلبر و دلستان و عاشق را دلداده و دلباخته مینامند. ولی شعرا پنداشتهاند مگر براستی معشوقه دست بسینهی عاشق فرو برده و دل او را از جای خود کنده و همراه خود میبرد. و از اینجا صد گونه مضمونها بافتهاند و پنداشتهاند که هنری مینمایند :
گفتم که دلم هست بپیش تو گرو
دل باز ده آغاز مکن قصهی نو
افشاند هزار دل ز هر حلقهی زلف
گفتا دل خود بجوی و بردار و برو
اشک چشم را از صافی و درخشانی بمروارید تشبیه میکنند. ولی شاعر آن را براستی مروارید پنداشته و میگوید :
اشکی ز رخم برون غلتیده
در گوش کشیدهای که مروارید است
این تعبیر در بسیاری از زبانها است که چون از دست کسی آزار بیاندازه دیدند میگویند « آدم را میکشد». دربارهی عشق نیز سوزشی را که عاشق از رهگذر بیپروایی معشوقه پیدا میکند چون بیش از اندازهی دیگر سوزشهاست میگویند « دلبر مرا میکشد» یا « درد عشق مرا میکشد» از این تعبیر دستاویز بدست شعرا افتاده دیگر بیا و معرکه ببین. صدها و هزارها مضمون ساختهاند و معشوقه را قاتل خواندهاند و همیشه در آرزوی کشته شدن بودهاند.
وعدهی قتلم بفردا آن پری پیکر دهد
باز میترسم که فردا وعدهی دیگر دهد
در این باره چندان پافشاری شده که اگر کسی از بیگانگان زبان فارسی یاد گیرند و این شعرها را بخوانند خواهند پنداشت که در ایران کاری جز عشقبازی نبوده و رسم معشوقگان بر کشتن عاشقان بوده که شمشیر بدست گرفته و بخیره خون عاشقان را میریختهاند. بلکه بسیاری از آنان سرهای عاشقان کشته را بر فتراک اسب خود میبستهاند!
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی دو از سه)
این سخنیست که ما میگوییم. کنون یک آدمی باخرد که اینها را میخواند یا باید هر دو مقدمه را بپذیرد و با ما همراهی و همدستی کند و یا بگوید فلان مقدمه را نمیپذیرم و یا بفلان مقدمه ایراد دارم. و آنچه میفهمد با دلیل بگوید تا ما نیز با دلیل پاسخ دهیم. اینست آنچه که از یک آدمیای باخرد انتظار توان داشت. اما اینکه کسی همهی آنها را بکنار گزارد و پس از آنهمه دلیلها باز بر سر نادانی خود ایستادگی نشان دهد و آنگاه به هیاهو پردازد که بشعرا توهین شده ، این همان درماندگی خرد و فهم است که کنت گوبینو اشاره کرده است.
بسیار شگفت است : یکی میآید بنزد من و میگوید : شما به بزرگان توهین میکنید. میگویم : بزرگی چیست و با چه کارهایی یک آدمی بزرگ تواند گردید؟.. از پاسخ درمیماند و خاموش مینشیند. من خودم پاسخ داده میگویم : بزرگی آنست کسی یک کار سودمند و بزرگی را برای توده انجام دهد. مثلاً اگر دشمنان بکشور رو آوردهاند یک کسی از جان بگذرد و جلو بیفتد و مردم را بتکان آورد و بجلو دشمن شتابد و آنها را برگرداند ، یا اگر خشکسالی و کمیابی روی داده و فقرا دچار گرسنگی گردیدهاند یک کسی خود از داراییش بگذرد و دیگران را نیز بپول دادن وادارد و بینوایان را از مرگ و نابودی نجات دهد ، و یا اگر گمراهی و نادانی بتوده چیره گردیده ، کسی بنبرد و کوشش برخیزد و رنج و آسیب بخود هموار گرداند و توده را از گمراهی و نادانی ، برهایی رساند.
با این کارها و مانند اینهاست که کسی بزرگ تواند بود. آن کسان چه کردهاند که بزرگ شدهاند؟! آیا کسی با سخنان پریشان و پراکنده و ضد هم بزرگ میشود؟! آیا کسی که در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، کمترین تأثری از خود نشان نداده بلکه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها که میکنم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را مینمایند؟! میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال کنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید که سود و زیانتان چیست. این پاسخها را که میدهم بیکبار خاموش میگردد و دیگر هیچ سخنی برای گفتن پیدا نمیکند. ولی با اینحال از نادانیهای خود برنگشته میرود و در بیرون چنین میگوید : «خیر نمیشود. صحبت فایدهای ندارد. این با مفاخر ایران دشمنست». اینست آن درماندگی که کنت گوبینو شرح میدهد.
.
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی دو از سه)
این سخنیست که ما میگوییم. کنون یک آدمی باخرد که اینها را میخواند یا باید هر دو مقدمه را بپذیرد و با ما همراهی و همدستی کند و یا بگوید فلان مقدمه را نمیپذیرم و یا بفلان مقدمه ایراد دارم. و آنچه میفهمد با دلیل بگوید تا ما نیز با دلیل پاسخ دهیم. اینست آنچه که از یک آدمیای باخرد انتظار توان داشت. اما اینکه کسی همهی آنها را بکنار گزارد و پس از آنهمه دلیلها باز بر سر نادانی خود ایستادگی نشان دهد و آنگاه به هیاهو پردازد که بشعرا توهین شده ، این همان درماندگی خرد و فهم است که کنت گوبینو اشاره کرده است.
بسیار شگفت است : یکی میآید بنزد من و میگوید : شما به بزرگان توهین میکنید. میگویم : بزرگی چیست و با چه کارهایی یک آدمی بزرگ تواند گردید؟.. از پاسخ درمیماند و خاموش مینشیند. من خودم پاسخ داده میگویم : بزرگی آنست کسی یک کار سودمند و بزرگی را برای توده انجام دهد. مثلاً اگر دشمنان بکشور رو آوردهاند یک کسی از جان بگذرد و جلو بیفتد و مردم را بتکان آورد و بجلو دشمن شتابد و آنها را برگرداند ، یا اگر خشکسالی و کمیابی روی داده و فقرا دچار گرسنگی گردیدهاند یک کسی خود از داراییش بگذرد و دیگران را نیز بپول دادن وادارد و بینوایان را از مرگ و نابودی نجات دهد ، و یا اگر گمراهی و نادانی بتوده چیره گردیده ، کسی بنبرد و کوشش برخیزد و رنج و آسیب بخود هموار گرداند و توده را از گمراهی و نادانی ، برهایی رساند.
با این کارها و مانند اینهاست که کسی بزرگ تواند بود. آن کسان چه کردهاند که بزرگ شدهاند؟! آیا کسی با سخنان پریشان و پراکنده و ضد هم بزرگ میشود؟! آیا کسی که در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، کمترین تأثری از خود نشان نداده بلکه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!.. از اینگونه پرسشها که میکنم درمانده میگوید : اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را مینمایند؟! میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال کنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید. شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید که سود و زیانتان چیست. این پاسخها را که میدهم بیکبار خاموش میگردد و دیگر هیچ سخنی برای گفتن پیدا نمیکند. ولی با اینحال از نادانیهای خود برنگشته میرود و در بیرون چنین میگوید : «خیر نمیشود. صحبت فایدهای ندارد. این با مفاخر ایران دشمنست». اینست آن درماندگی که کنت گوبینو شرح میدهد.
.
✴️ سیاست زور و نیرنگ و مرزهای شرقی پشته ایران
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، پیمان
🔸 ... ایران و افغان همسایهاند و یکرشته روابط تاریخی با هم دارند و هر زیانی که بافغانیان برسد ایرانیان باندوه آن شریک خواهند بود ...
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
🔸 امروز این دستگاه به دو کار بسیار میخورد : یکی به کار مفتخواری که بدینسان ملیونها دکان باز کردهاند. دیگری به کار سیاست که دولتهای آزمند این را افزاری برای چیرگی به تودههای شرقی گرفتهاند.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، آیین
🔸 سوداگری که غرب دارد جز حرامیگری نیست و کارهایی که امروز اروپا و آمریکا بنام چاره بحران میکنند، جز اندیشههای حرامیانه نیست. ...
.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، پیمان
🔸 ... ایران و افغان همسایهاند و یکرشته روابط تاریخی با هم دارند و هر زیانی که بافغانیان برسد ایرانیان باندوه آن شریک خواهند بود ...
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، در پیرامون اسلام
🔸 زیان دیگر این دستگاه اسلام نام آنست که دولتهای بزرگ که در آرزوی جهانگیری میباشند و بتودههای ناتوان و درماندهی اسلامی چشم دوختهاند ، این دستگاه را افزاری برای پیشرفت کار خود ساختهاند.
🔸 راستی را این دستگاه اسلام نام از هر باره بسود دولتهای آزمند و جهانگیر میباشد.
🔸 امروز این دستگاه به دو کار بسیار میخورد : یکی به کار مفتخواری که بدینسان ملیونها دکان باز کردهاند. دیگری به کار سیاست که دولتهای آزمند این را افزاری برای چیرگی به تودههای شرقی گرفتهاند.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، آیین
🔸 سوداگری که غرب دارد جز حرامیگری نیست و کارهایی که امروز اروپا و آمریکا بنام چاره بحران میکنند، جز اندیشههای حرامیانه نیست. ...
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته (تکهی یک از دو)
یكی از فرقهای آدمیان با جانوران و چهارپایان خرد[=عقل] است كه آدمیان دارند و جانوران ندارند. بنیاد آدمیگری «روان» است و یكی از نشانههای روان «خرد» میباشد.
خرد چراغی است كه آفریدگار فراراه زندگانی آدمیان داشته تا در روشنایی آن راه آسوده بپیمایند. خرد چشم دل است و جانوران كه آن را ندارند چون كورانند.
ما در اینجا بستایش خرد نمیپردازیم. آنچه باید گفت اینست كه خرد گاهی سستی میگیرد و به پستی میگراید. استاد خرد آن مردان خدایی و آن آموزگاران آسمانی است كه خدا برمیانگیزد. اینست كه در هر زمان كه مرد خدایی میانهی آدمیان بوده خردها نیرو گرفته و بلندی یافته و جهان حال دیگری پیدا كرده است. سپس هرچه مردم از آن زمان دورتر شدهاند از نیروی خردهای ایشان كاسته است.
ما برای این موضوع مثالهای بسیار از زمان خود داریم. ولی چون نیك و بد كارهای هر زمان را مردمان آن زمان بآسانی درنمییابند و این پس از گذشتن هر دورهایست كه عیبهای آن آفتابی میشود از این جهت بهتر میدانیم كه نخست مثالی از زمانهای گذشته آورده سپس بزمان خود برگردیم :
هفتصدونود[و]شش سال از تاریخ هجرت میگذرد سالهاست كه تیمور لنگ معروف در نتیجهی لشکركشیهای بسیار و تاراجها و كشتارهای بیشمار ، فرمانروایان بومی ایران را كه بهر سو پراكنده بودند برانداخته و بسراسر این سرزمین دست یافته است. در هر كجا نام «حضرت صاحبقران» است كه بر زبانها میرود و بهر كجا كه صوفیای یا فقیهی یا شاعری است «مكاشفه»ای ساخته یا حدیثی از اینجا و آنجا بدست آورده یا قصیدهای بافته بنزد او میشتابد و بدان دستاویز نزدیكی باو میجوید.
در این سال تیمور تازه بغداد را بگشاده و در نزدیكیهای ماردین آهنگ تاختن بشام را دارد كه آن سرزمینها را هم از گزند و آسیب بیبهره نگزارد و چون یكی از پسران او بنام «عمرشیخ» در فارس است كسانی بطلب او فرستاده كه بیاید و دربارهی تاختن بشام با او نیز شور كرده شود.
عمرشیخ با دستهای از سپاه و امیران از شیراز روانه شده با دبدبه و شكوه از راه عراق عرب راه میسپارد. خدا میداند كه او و همراهانش مردم را با چه دیده دیده و چه رفتاری با آنان مینمودهاند مردمی را كه بارها دههزار یكجا هفتادهزار یكجا سر بریده و آهی نیز نمیكشیدهاند.
منزل منزل راه میبرند. «حضرت صاحبقران بدیدار فرزند دلبند خود مشتاق است و او را طلب فرموده» او باید برود و هرچه زودتر به «اردوی كیوان پوی» برسد. باو چه كه در هر منزلی صد گزند بمردم بیچاره میرسد باو چه كه كسانش در هر فرودگاهی آتش بدارایی مردم میزنند.
در چهار منزلی بغداد به برابر دیهی [dih] بنام «خُرماتو» میرسند. در آن زمان همهی آبادیها از كوچک و بزرگ بارویی گرد خود داشت این دیه برگشتهبخت نیز بارویی دارد. كسان عمرشیخ بطلب كاه و جو و نان نزدیك بارو میروند. روستاییان كه نمیشناسند آنان كیستند و سرپرست كاردانی هم ندارند كه چارهی كار كند سر از فرمان پیچیده دست رد بر سینهی آن كسان میگزارند.
خبر به پسر تیمور رسیده سخت برآشفته خویشتن بآبادی نزدیك میشود.
چند تن از روستاییان كه پشت بامی رفته و تیر و كمان در دست داشتهاند چون كسان نادان و بیسر و پایی بودند و او را نمیشناختند تیر بسوی او میاندازند. او بیشتر برآشفته سپر بِرو كشیده هرچه نزدیکتر میرود و ناگهان تیری بر شكم او رسیده شریانها را پاره میكند و همان دم افتاده جان میسپارد.
دیگر نپرس كه چه رو میدهد و چه هنگامهای برپا میشود : سپاهیان از هر سو بجنبش آمده روی بآن دهكدهی تیرهبخت میآورند و در اندكزمانی سراسر آن را زیر و رو كرده زندهای در آن بازنمیگزارند.
.
🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته (تکهی یک از دو)
یكی از فرقهای آدمیان با جانوران و چهارپایان خرد[=عقل] است كه آدمیان دارند و جانوران ندارند. بنیاد آدمیگری «روان» است و یكی از نشانههای روان «خرد» میباشد.
خرد چراغی است كه آفریدگار فراراه زندگانی آدمیان داشته تا در روشنایی آن راه آسوده بپیمایند. خرد چشم دل است و جانوران كه آن را ندارند چون كورانند.
ما در اینجا بستایش خرد نمیپردازیم. آنچه باید گفت اینست كه خرد گاهی سستی میگیرد و به پستی میگراید. استاد خرد آن مردان خدایی و آن آموزگاران آسمانی است كه خدا برمیانگیزد. اینست كه در هر زمان كه مرد خدایی میانهی آدمیان بوده خردها نیرو گرفته و بلندی یافته و جهان حال دیگری پیدا كرده است. سپس هرچه مردم از آن زمان دورتر شدهاند از نیروی خردهای ایشان كاسته است.
ما برای این موضوع مثالهای بسیار از زمان خود داریم. ولی چون نیك و بد كارهای هر زمان را مردمان آن زمان بآسانی درنمییابند و این پس از گذشتن هر دورهایست كه عیبهای آن آفتابی میشود از این جهت بهتر میدانیم كه نخست مثالی از زمانهای گذشته آورده سپس بزمان خود برگردیم :
هفتصدونود[و]شش سال از تاریخ هجرت میگذرد سالهاست كه تیمور لنگ معروف در نتیجهی لشکركشیهای بسیار و تاراجها و كشتارهای بیشمار ، فرمانروایان بومی ایران را كه بهر سو پراكنده بودند برانداخته و بسراسر این سرزمین دست یافته است. در هر كجا نام «حضرت صاحبقران» است كه بر زبانها میرود و بهر كجا كه صوفیای یا فقیهی یا شاعری است «مكاشفه»ای ساخته یا حدیثی از اینجا و آنجا بدست آورده یا قصیدهای بافته بنزد او میشتابد و بدان دستاویز نزدیكی باو میجوید.
در این سال تیمور تازه بغداد را بگشاده و در نزدیكیهای ماردین آهنگ تاختن بشام را دارد كه آن سرزمینها را هم از گزند و آسیب بیبهره نگزارد و چون یكی از پسران او بنام «عمرشیخ» در فارس است كسانی بطلب او فرستاده كه بیاید و دربارهی تاختن بشام با او نیز شور كرده شود.
عمرشیخ با دستهای از سپاه و امیران از شیراز روانه شده با دبدبه و شكوه از راه عراق عرب راه میسپارد. خدا میداند كه او و همراهانش مردم را با چه دیده دیده و چه رفتاری با آنان مینمودهاند مردمی را كه بارها دههزار یكجا هفتادهزار یكجا سر بریده و آهی نیز نمیكشیدهاند.
منزل منزل راه میبرند. «حضرت صاحبقران بدیدار فرزند دلبند خود مشتاق است و او را طلب فرموده» او باید برود و هرچه زودتر به «اردوی كیوان پوی» برسد. باو چه كه در هر منزلی صد گزند بمردم بیچاره میرسد باو چه كه كسانش در هر فرودگاهی آتش بدارایی مردم میزنند.
در چهار منزلی بغداد به برابر دیهی [dih] بنام «خُرماتو» میرسند. در آن زمان همهی آبادیها از كوچک و بزرگ بارویی گرد خود داشت این دیه برگشتهبخت نیز بارویی دارد. كسان عمرشیخ بطلب كاه و جو و نان نزدیك بارو میروند. روستاییان كه نمیشناسند آنان كیستند و سرپرست كاردانی هم ندارند كه چارهی كار كند سر از فرمان پیچیده دست رد بر سینهی آن كسان میگزارند.
خبر به پسر تیمور رسیده سخت برآشفته خویشتن بآبادی نزدیك میشود.
چند تن از روستاییان كه پشت بامی رفته و تیر و كمان در دست داشتهاند چون كسان نادان و بیسر و پایی بودند و او را نمیشناختند تیر بسوی او میاندازند. او بیشتر برآشفته سپر بِرو كشیده هرچه نزدیکتر میرود و ناگهان تیری بر شكم او رسیده شریانها را پاره میكند و همان دم افتاده جان میسپارد.
دیگر نپرس كه چه رو میدهد و چه هنگامهای برپا میشود : سپاهیان از هر سو بجنبش آمده روی بآن دهكدهی تیرهبخت میآورند و در اندكزمانی سراسر آن را زیر و رو كرده زندهای در آن بازنمیگزارند.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 دلبر پنداری (تکهی 4)
در کتابهای عربی یک رشته خبرهایی هست بنام خبرهای « آخرالزمان» در آنجا از جمله عبارتی هست که « یرتع الذئب مع الغنم» (گرگ با گوسفند در یکجا خواهد چرید). مقصود آنست که زمانی میآید و کینه و دشمنی از آدمیان و ددان باز گرفته میشود و اینست که گرگ هم مثل گوسفند گردیده و گوشتخواری را ترک گفته همراه گوسفند علف میچرد. من نمیگویم چنین چیزی در جهان خواهد بود بلکه اگر از من بپرسند این خبرها دروغی بیش نیست. بهر حال مقصود گوینده همان است که گفتم. بعبارت دیگر مقصود او معنی راستین جمله است نه اینکه گزافهگویی مینماید.
لیکن سپس این عبارت بزبانها افتاده که اگر خواستهاند ایمنی و آسایش را بستایند گفتهاند :
« گرگ با میش بآبشخور میآید» و بیشک مقصود آن بوده که دزدان و راهزنان که دیروز آدمیان را میکشتند و لخت مینمودند امروز آن خوی ددی را رها کرده ، و با آدمیان در یکجا زندگانی مینمایند چنانکه همین حال امروز در کشور ما ایران برپاست که راهزنان دیروزی از گردنهها و کوهستانها بشهر آمده زندگانی آدمیانه پیش گرفتهاند.
همین عبارت را فردوسی نیز بکار برده که دربارهی محمود غزنوی میگوید :
جهاندار محمود شاه سترگ بآبشخور آرد همی میش و گرگ
ولی شعرای دیگر پنداشتهاند مگر براستی باید میش و گرگ در یکجا باشند بلکه بهمچشمی یکدیگر مطلب را هرچه دامنهدارتر ساختهاند :
گرگ از مهابت تو به ره مانده میش را بر دارد از زمین و بدوش شبان دهد
انصاف بده تا در انصاف تو باز است غمخوارتر از گرگ شبان نیست غنم را
سپس هم بصدها زمینه دیگر پرداختهاند که در اینجا شمردن همهی آنها بیجاست.
از ناصیهی کاهربا گرچه طبیعی است سعی تو فرو شوید رنگ یرقان را
چنان بعهد تو میزان عدل شد طیار که میل سوی کبوتر نمیکند شاهین.
.
🔸 دلبر پنداری (تکهی 4)
در کتابهای عربی یک رشته خبرهایی هست بنام خبرهای « آخرالزمان» در آنجا از جمله عبارتی هست که « یرتع الذئب مع الغنم» (گرگ با گوسفند در یکجا خواهد چرید). مقصود آنست که زمانی میآید و کینه و دشمنی از آدمیان و ددان باز گرفته میشود و اینست که گرگ هم مثل گوسفند گردیده و گوشتخواری را ترک گفته همراه گوسفند علف میچرد. من نمیگویم چنین چیزی در جهان خواهد بود بلکه اگر از من بپرسند این خبرها دروغی بیش نیست. بهر حال مقصود گوینده همان است که گفتم. بعبارت دیگر مقصود او معنی راستین جمله است نه اینکه گزافهگویی مینماید.
لیکن سپس این عبارت بزبانها افتاده که اگر خواستهاند ایمنی و آسایش را بستایند گفتهاند :
« گرگ با میش بآبشخور میآید» و بیشک مقصود آن بوده که دزدان و راهزنان که دیروز آدمیان را میکشتند و لخت مینمودند امروز آن خوی ددی را رها کرده ، و با آدمیان در یکجا زندگانی مینمایند چنانکه همین حال امروز در کشور ما ایران برپاست که راهزنان دیروزی از گردنهها و کوهستانها بشهر آمده زندگانی آدمیانه پیش گرفتهاند.
همین عبارت را فردوسی نیز بکار برده که دربارهی محمود غزنوی میگوید :
جهاندار محمود شاه سترگ بآبشخور آرد همی میش و گرگ
ولی شعرای دیگر پنداشتهاند مگر براستی باید میش و گرگ در یکجا باشند بلکه بهمچشمی یکدیگر مطلب را هرچه دامنهدارتر ساختهاند :
گرگ از مهابت تو به ره مانده میش را بر دارد از زمین و بدوش شبان دهد
انصاف بده تا در انصاف تو باز است غمخوارتر از گرگ شبان نیست غنم را
سپس هم بصدها زمینه دیگر پرداختهاند که در اینجا شمردن همهی آنها بیجاست.
از ناصیهی کاهربا گرچه طبیعی است سعی تو فرو شوید رنگ یرقان را
چنان بعهد تو میزان عدل شد طیار که میل سوی کبوتر نمیکند شاهین.
.
✴️🖌 باید شکیبنده باشیم
🔸 در این راه که ماییم باید شکیبنده باشیم. بیماریهای گوناگون هزارساله بآسانی درمان نپذیرد و ملیونها مردم بیکبار براه نیایند.
🔸 این راه که پیش گرفتهایم بیگمان بسوی رستگاریست و با این گامهای فیروزانه که پیش میرویم هرآیینه آنرا بپایان خواهیم رساند. ولی باید برنجها و سختیها شکیبنده باشیم.
🔸 شما اگر میخواهید رنجتان کم باشد ببدنهادانی که سرمایهشان جز کولیگری و بیفرهنگی نیست، و به تیرهدرونانی که در پی راستیها نیستند، و بیدردانی که خواهان پیشرفت و سرافرازی نمیباشند نپردازید.
.
🔸 در این راه که ماییم باید شکیبنده باشیم. بیماریهای گوناگون هزارساله بآسانی درمان نپذیرد و ملیونها مردم بیکبار براه نیایند.
🔸 این راه که پیش گرفتهایم بیگمان بسوی رستگاریست و با این گامهای فیروزانه که پیش میرویم هرآیینه آنرا بپایان خواهیم رساند. ولی باید برنجها و سختیها شکیبنده باشیم.
🔸 شما اگر میخواهید رنجتان کم باشد ببدنهادانی که سرمایهشان جز کولیگری و بیفرهنگی نیست، و به تیرهدرونانی که در پی راستیها نیستند، و بیدردانی که خواهان پیشرفت و سرافرازی نمیباشند نپردازید.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی سه از سه)
گفتهی کنت گوبینو راست است. ما هم امروز کسان بسیاری را میبینیم که چون موضوعی را با ایشان بگفتگو میگزاریم و دلیلها میآوریم و بیکایک پرسشهاشان پاسخ میدهیم بیکبار درمیمانند و خاموش میگردند و پنداشته میشود قانع گردیدند و حقایق را پذیرفتند. ولیکن سپس میبینیم اندک اعتنایی بآن حقایق و دلیلها نکردهاند و باز بر سر عقیدهی بیپای خود پایدار میباشند.
اینگونه کسان بسیارند. ولی همگی نیستند. کنت گوبینو چنین فهمیده که همهی ایرانیان بلکه همهی شرقیان بچنین دردی گرفتارند. ولی این اشتباهی از آن دانشمند میباشد ، زیرا چنانکه بارها گفتهایم ایرانیان یا شرقیان ، نه در ساختمان تنی و نه در نیروهای روانی از اروپاییان کمتر نمیباشند ، و این درماندگی فهم و خرد که کنت گوبینو از کسانی دیده طبیعی آنها نبوده. روشنتر گویم : اینگونه کسان که کنت گوبینو دیده و ما نیز امروز میبینیم از طبیعت چنین نبودهاند. بلکه سپس در نتیجهی آنکه اندیشههای پراکندهی گوناگون را فراگرفته و در مغزهای خود آکندهاند ، ناگزیر فهمها و خردهاشان از کار افتاده. به هر حال این یقین است که این درماندگی در ایرانیان طبیعی نیست تا همگانی باشد.
از این گذشته ما امروز صدها کسان را ـ از میان آشنایان خود ـ میشناسیم که هر یکی خود جویای حقیقت میباشد و همچون تشنهای که درپی آب باشد درپی حقایق است. ما در این نُه سال نیک آزمودهایم که کسانی چگونه میآیند و نخست با گفتههای ما مخالفت نشان میدهند. ولی سپس چون دلیل میشنوند رام گردیده آنها را میپذیرند و این بار بهمدستی و یاوری میکوشند. ما از اینگونه کسان صدها داریم.
همین امروز که یک دسته بنام هواداری از شاعران بهیاهو پرداختهاند و چنانکه دیروز گفتیم بدلایل و مطالبی که بشرح دراز نوشتهایم کمترین اعتنایی نمیکنند در قبال آنها پیاپی نامهها میرسد از پاکدلانی که از دور و نزدیک نوشتههای ما را خواندهاند و بنام حقشناسی و گواهی چیزهایی نوشته میفرستند ، برخی از این نوشتهها را در پرچم بچاپ خواهیم رسانید و در اینجا برای آنکه سخنم بیکبار بیدلیل نباشد یکی از آنها را که مختصر است در پایان گفتار میآورم :
آقای چهرهنگار از اهواز نامهای دربارهی پرچم نوشته و در آن چنین میگوید : «این روزنامه توسط یکی از دوستان ، آقای محمدعلی جزایری بمن معرفی شد. خود آقای جزایری را که بعد از یک ماه و نیم دیدم ، بسیار درشگفت شدم. زیرا این جوان برای خواندن رمان تقریباً پانصد تومان خرج کرده و بیش از هزار کتاب فراهم کرده بود. لیکن دیدم که همهی آنها را بگوشهای گزاشته و خاک روی آنها را گرفته و شگفتتر اینکه بنام دوستی ، از رمان خواندن من هم جلو گرفت. چون انگیزهی این را پرسیدم گفتارهای پرچم و پیمان را برایم بیان کرد. نه تنها دربارهی رمان بلکه هرچه خوانده بود برای من بازگفت ، و من گرچه زاییدهی شیراز و پرورشیافتهی آنجا بودم لیکن چاره جز پذیرفتن بدی شعر و سایر چیزها ندیدم ...» اینست نمونهای از حقیقتپرستی ایرانیان. کنت گوبینو اینها را نشناخته است.
(پرچم روزانه شمارههای 126 و 127)
.
🔸 چرا خردها از کار افتاده (تکهی سه از سه)
گفتهی کنت گوبینو راست است. ما هم امروز کسان بسیاری را میبینیم که چون موضوعی را با ایشان بگفتگو میگزاریم و دلیلها میآوریم و بیکایک پرسشهاشان پاسخ میدهیم بیکبار درمیمانند و خاموش میگردند و پنداشته میشود قانع گردیدند و حقایق را پذیرفتند. ولیکن سپس میبینیم اندک اعتنایی بآن حقایق و دلیلها نکردهاند و باز بر سر عقیدهی بیپای خود پایدار میباشند.
اینگونه کسان بسیارند. ولی همگی نیستند. کنت گوبینو چنین فهمیده که همهی ایرانیان بلکه همهی شرقیان بچنین دردی گرفتارند. ولی این اشتباهی از آن دانشمند میباشد ، زیرا چنانکه بارها گفتهایم ایرانیان یا شرقیان ، نه در ساختمان تنی و نه در نیروهای روانی از اروپاییان کمتر نمیباشند ، و این درماندگی فهم و خرد که کنت گوبینو از کسانی دیده طبیعی آنها نبوده. روشنتر گویم : اینگونه کسان که کنت گوبینو دیده و ما نیز امروز میبینیم از طبیعت چنین نبودهاند. بلکه سپس در نتیجهی آنکه اندیشههای پراکندهی گوناگون را فراگرفته و در مغزهای خود آکندهاند ، ناگزیر فهمها و خردهاشان از کار افتاده. به هر حال این یقین است که این درماندگی در ایرانیان طبیعی نیست تا همگانی باشد.
از این گذشته ما امروز صدها کسان را ـ از میان آشنایان خود ـ میشناسیم که هر یکی خود جویای حقیقت میباشد و همچون تشنهای که درپی آب باشد درپی حقایق است. ما در این نُه سال نیک آزمودهایم که کسانی چگونه میآیند و نخست با گفتههای ما مخالفت نشان میدهند. ولی سپس چون دلیل میشنوند رام گردیده آنها را میپذیرند و این بار بهمدستی و یاوری میکوشند. ما از اینگونه کسان صدها داریم.
همین امروز که یک دسته بنام هواداری از شاعران بهیاهو پرداختهاند و چنانکه دیروز گفتیم بدلایل و مطالبی که بشرح دراز نوشتهایم کمترین اعتنایی نمیکنند در قبال آنها پیاپی نامهها میرسد از پاکدلانی که از دور و نزدیک نوشتههای ما را خواندهاند و بنام حقشناسی و گواهی چیزهایی نوشته میفرستند ، برخی از این نوشتهها را در پرچم بچاپ خواهیم رسانید و در اینجا برای آنکه سخنم بیکبار بیدلیل نباشد یکی از آنها را که مختصر است در پایان گفتار میآورم :
آقای چهرهنگار از اهواز نامهای دربارهی پرچم نوشته و در آن چنین میگوید : «این روزنامه توسط یکی از دوستان ، آقای محمدعلی جزایری بمن معرفی شد. خود آقای جزایری را که بعد از یک ماه و نیم دیدم ، بسیار درشگفت شدم. زیرا این جوان برای خواندن رمان تقریباً پانصد تومان خرج کرده و بیش از هزار کتاب فراهم کرده بود. لیکن دیدم که همهی آنها را بگوشهای گزاشته و خاک روی آنها را گرفته و شگفتتر اینکه بنام دوستی ، از رمان خواندن من هم جلو گرفت. چون انگیزهی این را پرسیدم گفتارهای پرچم و پیمان را برایم بیان کرد. نه تنها دربارهی رمان بلکه هرچه خوانده بود برای من بازگفت ، و من گرچه زاییدهی شیراز و پرورشیافتهی آنجا بودم لیکن چاره جز پذیرفتن بدی شعر و سایر چیزها ندیدم ...» اینست نمونهای از حقیقتپرستی ایرانیان. کنت گوبینو اینها را نشناخته است.
(پرچم روزانه شمارههای 126 و 127)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته (تکهی دو از دو)
بیچاره روستایی كه با زن و فرزندان خود باتاق گرمی خزیده و بیخبر از همه جا نشسته ناگهان شمشیرهای آخته بالای سر خود و فرزندانش میبیند كه بیآنكه مهلتی بدهند و سخنی بپرسند همه را بدم شمشیر میدهند.
بیچاره كودك شیرخوار كه در گهواره خوابیده در انتظار پستان مادر است كه بلبهای او ساییده شود ناگهان سوزش خنجر را درمییابد كه بگلوی نازك او ساییده شده با یك تكانی سرش را از تن جدا میسازد.
بیچاره نوعروس كه بسامانِ خانه پرداخته چشم بسوی راه دارد كه شوهر جوانش از در درآمده دست بگردن او بیندازد ، ناگهان دُژخیمان را در برابر خود مییابد كه نخست پردهی عفتش را دریده سپس با خنجر و نیزه شكمش را پاره میكنند.
اینها دریافتهای من و سوز دل من است. ببینیم مردم آن زمان چه درمییافتهاند و چه گفتاری دربارهی این حوادث جانگداز بر سر زبان داشتهاند. اندكی از گفتارهای مورخ آن زمان را نقل نماییم :
«در چهار منزلی بغداد بكلاتهی خُرماتو نام رسیدند و در آنجا غله فراوان بود شاهزاده یك دو نوكر فرستاده فرمود كه لشکریان را تغار دهند[=میهمانی دهند] و اهل قلعه سر باززده و نوكران بازآمده صورت حال بازنمودند شاهزاده بیالتفاتانه سوار شده برابر آن وحشتآباد آمد و آن قلعه چنان نبود كه یك ساعت از ده سوار محافظت توان نمود كردانِ كوتاهاندیشه تیری بطرف سواران انداختند و امیرزاده عمرشیخ را آتش قهر برافروخته و سپر پیش رو آورده نزدیك بارو رفت ناگاه تیر بلا از كمان قضا گشاد یافته بر شریان آن شیر ژیان رسید و همای زندگانی از قفس جسمانی خلاص گردید و در ساعت هلاك شد ع با تیر قضا دفع سپرها هیچست فریاد از نهاد بهادران برآمده فیالحال آن كلاتهی نامبارك را درهم كوفته مجموع آن اشرار را تا اطفال شیرخواره پاره پاره كردند و استخوان شاهزاده را در شیراز سردابه اختیار كرده پنهان نهادند چون آدمی هرآینه ازین مرحلهی اندك بقا رفتنی است و متاع این كاشانه را بجاروب فنا رفتنی عاقل دل درو چرا بندد و كامل اگر بر خود نگرید باری چرا خندد عالمیان را اندوه این عزا گریبان جان گرفته دلها كباب و دیدهها پرآب گشت اما چاره جز صبر و تسلیم نداشتند.
چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست چون هست ز هرچه هست نقصان و شكست
انگار كه هرچه هست در عالم نیست پندار كه هرچه نیست در عالم هست
حضرت صاحبقران منتظر امیرزاده عمرشیخ بود كه با او مشورت نموده عازم بلاد شام و مصر شود ناگاه امیر توكل بهادر به اردوی همایون آمده این قصهی پرغصهی امرا را شنوانید همه متحیر شدند نه روی گفتن و نه رای نهفتن ع آه ازین قصه كه دردیست كه نتوان گفتن عاقبت بر عقل و درایت آن حضرت اعتماد نموده صورت واقعه در خلوتی عرضه داشتند حضرت صاحبقران چون كوه گران سنگ ثبات قدم نمود و آن شربت تلخ مذاق نوشیده و لباس صبر پوشیده تحمل فرمود و دانست كه جزع و فزع فایده ندارد ع ای دل ناآزموده وقت جزع نیست بحكم الهی راضی شده صبر فرمود و ترویح روح او را صدقات بمستحقین رسانید ...» (1)
پابرگی :
1ـ (106009) ، مطلعالسعدین سمرقندی حوادث سال 796 (پ = پیمان)
.
🔸 1ـ خردها امروز سستی گرفته (تکهی دو از دو)
بیچاره روستایی كه با زن و فرزندان خود باتاق گرمی خزیده و بیخبر از همه جا نشسته ناگهان شمشیرهای آخته بالای سر خود و فرزندانش میبیند كه بیآنكه مهلتی بدهند و سخنی بپرسند همه را بدم شمشیر میدهند.
بیچاره كودك شیرخوار كه در گهواره خوابیده در انتظار پستان مادر است كه بلبهای او ساییده شود ناگهان سوزش خنجر را درمییابد كه بگلوی نازك او ساییده شده با یك تكانی سرش را از تن جدا میسازد.
بیچاره نوعروس كه بسامانِ خانه پرداخته چشم بسوی راه دارد كه شوهر جوانش از در درآمده دست بگردن او بیندازد ، ناگهان دُژخیمان را در برابر خود مییابد كه نخست پردهی عفتش را دریده سپس با خنجر و نیزه شكمش را پاره میكنند.
اینها دریافتهای من و سوز دل من است. ببینیم مردم آن زمان چه درمییافتهاند و چه گفتاری دربارهی این حوادث جانگداز بر سر زبان داشتهاند. اندكی از گفتارهای مورخ آن زمان را نقل نماییم :
«در چهار منزلی بغداد بكلاتهی خُرماتو نام رسیدند و در آنجا غله فراوان بود شاهزاده یك دو نوكر فرستاده فرمود كه لشکریان را تغار دهند[=میهمانی دهند] و اهل قلعه سر باززده و نوكران بازآمده صورت حال بازنمودند شاهزاده بیالتفاتانه سوار شده برابر آن وحشتآباد آمد و آن قلعه چنان نبود كه یك ساعت از ده سوار محافظت توان نمود كردانِ كوتاهاندیشه تیری بطرف سواران انداختند و امیرزاده عمرشیخ را آتش قهر برافروخته و سپر پیش رو آورده نزدیك بارو رفت ناگاه تیر بلا از كمان قضا گشاد یافته بر شریان آن شیر ژیان رسید و همای زندگانی از قفس جسمانی خلاص گردید و در ساعت هلاك شد ع با تیر قضا دفع سپرها هیچست فریاد از نهاد بهادران برآمده فیالحال آن كلاتهی نامبارك را درهم كوفته مجموع آن اشرار را تا اطفال شیرخواره پاره پاره كردند و استخوان شاهزاده را در شیراز سردابه اختیار كرده پنهان نهادند چون آدمی هرآینه ازین مرحلهی اندك بقا رفتنی است و متاع این كاشانه را بجاروب فنا رفتنی عاقل دل درو چرا بندد و كامل اگر بر خود نگرید باری چرا خندد عالمیان را اندوه این عزا گریبان جان گرفته دلها كباب و دیدهها پرآب گشت اما چاره جز صبر و تسلیم نداشتند.
چون نیست ز هرچه هست جز باد بدست چون هست ز هرچه هست نقصان و شكست
انگار كه هرچه هست در عالم نیست پندار كه هرچه نیست در عالم هست
حضرت صاحبقران منتظر امیرزاده عمرشیخ بود كه با او مشورت نموده عازم بلاد شام و مصر شود ناگاه امیر توكل بهادر به اردوی همایون آمده این قصهی پرغصهی امرا را شنوانید همه متحیر شدند نه روی گفتن و نه رای نهفتن ع آه ازین قصه كه دردیست كه نتوان گفتن عاقبت بر عقل و درایت آن حضرت اعتماد نموده صورت واقعه در خلوتی عرضه داشتند حضرت صاحبقران چون كوه گران سنگ ثبات قدم نمود و آن شربت تلخ مذاق نوشیده و لباس صبر پوشیده تحمل فرمود و دانست كه جزع و فزع فایده ندارد ع ای دل ناآزموده وقت جزع نیست بحكم الهی راضی شده صبر فرمود و ترویح روح او را صدقات بمستحقین رسانید ...» (1)
پابرگی :
1ـ (106009) ، مطلعالسعدین سمرقندی حوادث سال 796 (پ = پیمان)
.