🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 باید به پستی خویها چاره کرد (تکهی دو از دو)
چندی پیش یکی از آشنایان از تبریز آمد و یک لایحهای آورده بود در این زمینه که باید رضاشاه محاکمه شود. چند تنی مهر و دستینه نهاده فرستاده بودند که در پرچم بچاپ رسانیم. در دل خود گفتم : ای کاش شما آن شایستگی را داشتید که بتوانید سررشتهداران کشور را بمحاکمه کشید. متأسفانه ندارید. بآورندهی لایحه گفتم : رضاشاه گزاشته و رفته و شما دیگر دست باو ندارید که محاکمه کنید. ولی کسانی که سزاوار محاکمه هستند بسیارند. اگر شایستگی دارید آنها را بمحاکمه بخوانید. گفت : مثلاً که؟.. گفتم : مثلاً جناب آقای اسفندیاری رئیس دارالشورا. (1)
این جناب دیروز برضاشاه صد چاپلوسی مینمود. در جایگاه «رئیس پارلمان» که از دیدهی اهمیت پایینتر از پادشاهی نیست مینشست و خود را «چاکر» میخواند. هنگامی که از مجلس هیئتی برگزیده میخواستند به نزد شاه فرستند چنین میگفت : «سلامهای عبیدانه (یا چاکرانهی) ما را نیز بخاک پای همایونی عرض کنید». کنون شما از او بپرسید : آقا تو که مشتاق چاکری هستی با ریاست مجلس چه کار داری؟!. چرا آن را پذیرفتهای؟!. چاکر کجا و رئیس مجلس کجا؟!. رئیس مجلس نمایندهی بیستملیون توده و خود رئیس قوهی مقننه است. چنین کسی نمیتواند خود را چاکر گرداند. چنین کاری خود خیانت بتوده و کشور میباشد. اینجا جای سرشکستگی و فروتنی نیست. جای سرفرازی و امانتنگهداریست.
درست مانند آنست که شما بکسی وکالت دهید که برود و با طرف شما زانو بزانو نشیند و محاکمه کند. و بادعاهای او پاسخ دهد و حق شما را نگه دارد ، و او برود و در برابر طرفتان بتواضع و فروتنی پردازد و خود را چاکر و عبید او خواند. و بجای دفاع از حق شما ، بدعواهای او «بلی ، بلی» بگوید و بدینسان حق شما را ضایع و خودتان را سرشکسته و بیآبرو گرداند. آیا چنان کسی گناهکار نیست؟!.. آیا چنان کسی بدخواه نیست؟!.. شما اگر بمحاکمه کشید اینک این گناهکار و بدخواه را من بشما نشان میدهم. گناه این مرد کمتر از گناه رضاشاه نیست. رضاشاه هرچه کرده با دست اینها کرده ، مشروطه را با دست اینها کشته.
کنون ببینیم آقای اسفندیاری معنی مشروطه و مجلس را نمیداند؟.. نمیداند که در آن جایگاهی که (بازور یا از هر راه دیگری) نشسته جایگاه نمایندگی بیستملیون توده است؟.. نمیداند که رئیس قوهی مقننه از پادشاه که رئیس قوهی مجریه است چندان پائینتر نیست؟.. نمیداند که فروتنی و چاکری شایستهی او نمیباشد و اساساً چنین اختیاری را ندارد؟..
بیگمان همهی اینها را میداند. چیزی که هست کمترین علاقهای بکشور ، و توده و وظیفه ، و اینگونه چیزها ندارد و او در زندگانی تنها بخوشگذرانی خود علاقمند است. تاریخچهی زندگانی او را بدست آورید تا بدانید هشتاد سال عمر را چگونه بسر داده. در سال 1325[قمری] که محمدعلیمیرزا ، میرزاعلیاصغرخان اتابک را بتهران خواسته سروزیر گردانید و اتابک با یک جدیت به برانداختن مشروطه و مجلس میکوشید این مرد معاون او و یکی از بدخواهان نامی مشروطه بود سپس بعنوان نمایندگی در کمیسیون سرحدی به ارومی[=رضاییه] رفت و چون محمدعلیمیرزا مجلس را بست او نیز انجمن ارومی را برانداخت.
یازده ماه که تبریز در جنگ و کشاکش بود و از همه جای جهان تلگرافهای همدردی میرسید این در آن نزدیکی کمترین آشنایی نشان نداد و بلکه در برابر دستههای مجاهدان در ارومی یک دسته بنام «فداییان شاه» پدید آورد. آنگاه چنین کسی همینکه محمدعلیمیرزا برافتاد و استبداد ریشهکن گردید خود را بمیان مشروطهخواهان انداخت و همچون درباریان دیگر ، جا برای خود درمیان نمایندگان و وزیران باز کرد و با تزویر خود را «وجیهالمله» گردانید.
این نمونهای از طرز زندگانی اوست و نیک میرساند که پابندی بهیچ چیزی ندارد و مشروطه و استبداد برای او یکسانست. بماند آنچه مستر شوستر آمریکایی در کتاب خود ، او را یکی از هواداران سیاست دولت استبدادی روس در ایران میشمارد. ما چون از آن موضوع آگاهی درستی نداریم متعرض نمیشویم و تنها آنچه را که در آشکار بوده و هر کس دیده و شنیده بشمار میآوریم.
از این کارها نیز همه چیز را بکنار گزارده تنها داستان اخیر (داستان عبیدی و چاکری و پیرغلامی را) دنبال میکنیم. همین یکی بتنهایی بدی با توده و درخور محاکمه است. شما اگر میتوانید پافشاری نمایید و او را بداوری بخوانید. (2)
گفت : ما چگونه بخواهیم؟.. او را بکدام دادگاه توانیم کشید؟.. گفتم : پس رضاشاه را چگونه بمحاکمه میخواهید؟.. یک مردمی که شایستگی دارند که بدخواهان را بمحاکمه کشانند راهش را نیز پیدا توانند کرد.
👇
🔸 باید به پستی خویها چاره کرد (تکهی دو از دو)
چندی پیش یکی از آشنایان از تبریز آمد و یک لایحهای آورده بود در این زمینه که باید رضاشاه محاکمه شود. چند تنی مهر و دستینه نهاده فرستاده بودند که در پرچم بچاپ رسانیم. در دل خود گفتم : ای کاش شما آن شایستگی را داشتید که بتوانید سررشتهداران کشور را بمحاکمه کشید. متأسفانه ندارید. بآورندهی لایحه گفتم : رضاشاه گزاشته و رفته و شما دیگر دست باو ندارید که محاکمه کنید. ولی کسانی که سزاوار محاکمه هستند بسیارند. اگر شایستگی دارید آنها را بمحاکمه بخوانید. گفت : مثلاً که؟.. گفتم : مثلاً جناب آقای اسفندیاری رئیس دارالشورا. (1)
این جناب دیروز برضاشاه صد چاپلوسی مینمود. در جایگاه «رئیس پارلمان» که از دیدهی اهمیت پایینتر از پادشاهی نیست مینشست و خود را «چاکر» میخواند. هنگامی که از مجلس هیئتی برگزیده میخواستند به نزد شاه فرستند چنین میگفت : «سلامهای عبیدانه (یا چاکرانهی) ما را نیز بخاک پای همایونی عرض کنید». کنون شما از او بپرسید : آقا تو که مشتاق چاکری هستی با ریاست مجلس چه کار داری؟!. چرا آن را پذیرفتهای؟!. چاکر کجا و رئیس مجلس کجا؟!. رئیس مجلس نمایندهی بیستملیون توده و خود رئیس قوهی مقننه است. چنین کسی نمیتواند خود را چاکر گرداند. چنین کاری خود خیانت بتوده و کشور میباشد. اینجا جای سرشکستگی و فروتنی نیست. جای سرفرازی و امانتنگهداریست.
درست مانند آنست که شما بکسی وکالت دهید که برود و با طرف شما زانو بزانو نشیند و محاکمه کند. و بادعاهای او پاسخ دهد و حق شما را نگه دارد ، و او برود و در برابر طرفتان بتواضع و فروتنی پردازد و خود را چاکر و عبید او خواند. و بجای دفاع از حق شما ، بدعواهای او «بلی ، بلی» بگوید و بدینسان حق شما را ضایع و خودتان را سرشکسته و بیآبرو گرداند. آیا چنان کسی گناهکار نیست؟!.. آیا چنان کسی بدخواه نیست؟!.. شما اگر بمحاکمه کشید اینک این گناهکار و بدخواه را من بشما نشان میدهم. گناه این مرد کمتر از گناه رضاشاه نیست. رضاشاه هرچه کرده با دست اینها کرده ، مشروطه را با دست اینها کشته.
کنون ببینیم آقای اسفندیاری معنی مشروطه و مجلس را نمیداند؟.. نمیداند که در آن جایگاهی که (بازور یا از هر راه دیگری) نشسته جایگاه نمایندگی بیستملیون توده است؟.. نمیداند که رئیس قوهی مقننه از پادشاه که رئیس قوهی مجریه است چندان پائینتر نیست؟.. نمیداند که فروتنی و چاکری شایستهی او نمیباشد و اساساً چنین اختیاری را ندارد؟..
بیگمان همهی اینها را میداند. چیزی که هست کمترین علاقهای بکشور ، و توده و وظیفه ، و اینگونه چیزها ندارد و او در زندگانی تنها بخوشگذرانی خود علاقمند است. تاریخچهی زندگانی او را بدست آورید تا بدانید هشتاد سال عمر را چگونه بسر داده. در سال 1325[قمری] که محمدعلیمیرزا ، میرزاعلیاصغرخان اتابک را بتهران خواسته سروزیر گردانید و اتابک با یک جدیت به برانداختن مشروطه و مجلس میکوشید این مرد معاون او و یکی از بدخواهان نامی مشروطه بود سپس بعنوان نمایندگی در کمیسیون سرحدی به ارومی[=رضاییه] رفت و چون محمدعلیمیرزا مجلس را بست او نیز انجمن ارومی را برانداخت.
یازده ماه که تبریز در جنگ و کشاکش بود و از همه جای جهان تلگرافهای همدردی میرسید این در آن نزدیکی کمترین آشنایی نشان نداد و بلکه در برابر دستههای مجاهدان در ارومی یک دسته بنام «فداییان شاه» پدید آورد. آنگاه چنین کسی همینکه محمدعلیمیرزا برافتاد و استبداد ریشهکن گردید خود را بمیان مشروطهخواهان انداخت و همچون درباریان دیگر ، جا برای خود درمیان نمایندگان و وزیران باز کرد و با تزویر خود را «وجیهالمله» گردانید.
این نمونهای از طرز زندگانی اوست و نیک میرساند که پابندی بهیچ چیزی ندارد و مشروطه و استبداد برای او یکسانست. بماند آنچه مستر شوستر آمریکایی در کتاب خود ، او را یکی از هواداران سیاست دولت استبدادی روس در ایران میشمارد. ما چون از آن موضوع آگاهی درستی نداریم متعرض نمیشویم و تنها آنچه را که در آشکار بوده و هر کس دیده و شنیده بشمار میآوریم.
از این کارها نیز همه چیز را بکنار گزارده تنها داستان اخیر (داستان عبیدی و چاکری و پیرغلامی را) دنبال میکنیم. همین یکی بتنهایی بدی با توده و درخور محاکمه است. شما اگر میتوانید پافشاری نمایید و او را بداوری بخوانید. (2)
گفت : ما چگونه بخواهیم؟.. او را بکدام دادگاه توانیم کشید؟.. گفتم : پس رضاشاه را چگونه بمحاکمه میخواهید؟.. یک مردمی که شایستگی دارند که بدخواهان را بمحاکمه کشانند راهش را نیز پیدا توانند کرد.
👇
👆
شما اگر در آرزوی چنان کاری هستید نخستین گامش اینست که این بدخواهان را خوار دارید و در همه جا بد گویید و نامشان را بزشتی ببرید و گناهانشان را یکایک بمردم بشمارید. باری این کنید که دیگر این کسان دستاندرکار نباشند و خود را بکناری کشند. این گام نخست کار است.
(پرچم روزانه شمارههای 131 و 132)
پابرگیها :
1ـ خوانندگان میدانند برای کسروی پروندهای دربارهی سیزده کتابش پدید آوردند تا او را از کوشش بازدارند و در گام دیگر بزندان اندازند. همان پرونده که برای دفاع ناگزیر به رفت و آمدهای پیاپی به دادگستری گردید و روزی که پایان بازپرسی خواستی بود او را در همانجا کشتند.
این حسن اسفندیاری (حاجیمحتشمالسلطنه) ، رئیس مجلس ، نخست کسی است که در سال 1322 برای بازداشت روزنامهی پرچم به نخستوزیر سهیلی نامه نوشت. بدینسان نخستین گام را برای بستن دست و بال کسروی او برداشت.
2ـ در این هنگام حاجمحتشمالسلطنهی اسفندیاری رئیس مجلس سیزدهم بوده و آخرین تصمیم این مجلس تعیین دههزار ریال ماهیانه برای او بوده! (نک. روز شمار تاریخ ، دکتر عاقلی ، ص 340)
.
شما اگر در آرزوی چنان کاری هستید نخستین گامش اینست که این بدخواهان را خوار دارید و در همه جا بد گویید و نامشان را بزشتی ببرید و گناهانشان را یکایک بمردم بشمارید. باری این کنید که دیگر این کسان دستاندرکار نباشند و خود را بکناری کشند. این گام نخست کار است.
(پرچم روزانه شمارههای 131 و 132)
پابرگیها :
1ـ خوانندگان میدانند برای کسروی پروندهای دربارهی سیزده کتابش پدید آوردند تا او را از کوشش بازدارند و در گام دیگر بزندان اندازند. همان پرونده که برای دفاع ناگزیر به رفت و آمدهای پیاپی به دادگستری گردید و روزی که پایان بازپرسی خواستی بود او را در همانجا کشتند.
این حسن اسفندیاری (حاجیمحتشمالسلطنه) ، رئیس مجلس ، نخست کسی است که در سال 1322 برای بازداشت روزنامهی پرچم به نخستوزیر سهیلی نامه نوشت. بدینسان نخستین گام را برای بستن دست و بال کسروی او برداشت.
2ـ در این هنگام حاجمحتشمالسلطنهی اسفندیاری رئیس مجلس سیزدهم بوده و آخرین تصمیم این مجلس تعیین دههزار ریال ماهیانه برای او بوده! (نک. روز شمار تاریخ ، دکتر عاقلی ، ص 340)
.
✴️ کانال : در روزهای گذشته گفتاری از آقای علی مرادی مراغهای با عنوان «از کتابسوزی تا آدمسوزی ...» پراکنده گردیده که در نکوهش از کتابسوزی میباشد. نویسنده در میان نوشته خود، گوشهای هم بشادروان احمد کسروی راهنمای پاکدینان زده و چنین نوشته : «متاسفانه اگر کتابی در تاریخ کتابسوزی نوشته شود قطورترین کتاب خواهد بود! تاریخ کتابسوزی در هر کشوری، نشان از جدال تنگاتنگ حماقت و دانایی است. البته هرگز نباید تصور کرد که همیشه عوام، کتابها را میسوزانند بلکه بزرگترین کتابسوزی در آلمان نازی توسط دانشجویان طرفدار نازیها صورت گرفت! یا حتی میتواند دامن مورخِ برجسته ای(تاریخ مشروطه ایران) را هم بگیرد! ...».
اینگونه نوشتههای مغالطهآمیز و بیدلیل تازگی ندارد. در زمان خود شادروان کسروی نیز چنین خردهگیریهایی شده بود و آن بزرگمرد بهمه آنها پاسخ برنده داده که خوانندگان یک نمونه آن را در کتاب دادگاه توانند یافت. با این حال یکی از پاکدینان پاسخی بآن نوشته داده که در پایین میآوریم:
✴️ کتابسوزی نازیها یا «نازیزدایی» متفقین ؟!
آقای علی مرادی مراغهای گفتاری زیر عنوان «از کتابسوزی تا آدمسوزی» نوشته که در آن هر «رطب و یابسی» را بهم بافته، از اسکندر و قتیبة بن مسلم و مغولان گرفته تا آلمان نازی و روضه خوانی برای فرقه دمکرات، و در آن میان گوشهای نیز به نویسنده «تاریخ مشروطه ایران» زده.
آقای مرادی در این نوشته خواسته «کتابسوزان» پاکدینان را با «کتابسوزی» نازیها در یک رده گزارده و چنین وانماید که «کتابسوزان» به «آدمسوزی» خواهد انجامید همچنانکه نازیها چنان کردند. در اینجا نویسنده بیک مغالطه زشتی از راه «قیاس معالفارق» دست یازیده. چون نازیها شکست خوردهاند و بجهت جنگافروزی و جنایتهایشان بدنام گردیدهاند، میخواهد نازیسم را با جنبش ورجاوند پاکدینی در یک رده گزارده و از این راه پاکدینی و کتابسوزان پاکدینان را بدنام سازد. میخواهد بگوید «کتابسوزی» ، مقدمه «آدمسوزی» است و هر کتابسوزی ناگزیر بآدمسوزی خواهد انجامید! این مغالطه شاهکار کسانی است که از کتابسوزان پاکدینان خردهگیری مینمایند.
در پاسخ چنین مغالطهای باید گفت: نه پاکدینی با نازیسم در خور سنجش است و نه هر کتابسوزی ناگزیر به آدمسوزی خواهد انجامید. هم سنجش و یکی شمردن پاکدینی و نازیسم غلط است و هم انگار به آدمسوزی انجامیدن کتابسوزی بیپاست.
نازیسم دربردارنده پندارهای نژادپرستانه و جنگ افروزانه و «داروینیسم اجتماعی» بود و از چنین پندارهای زیانمندی بوده که چنان مرزناشناسیها و آدمکشیهایی پدید آمده، پندارهایی که درست بآخشیج آموزاکهای پاکدینی میباشد. جدایی نازیسم با «پاکدینی» چندان روشن است که کسی باید کور باشد تا آنها را نبیند. درباره بیپا بودن این انگار پوچ که «هر کتابسوزی ناگزیر بآدمسوزی خواهد انجامید» نیز سخن بسیار توان گفت ولی یک دلیل و گواه روشن آن، کتابسوزی متفقین در آلمان پس از شکست این کشور است. برنامه گستردهای که از آن بعنوان «نازیزدایی» یاد میکردند.
اینک باید از آقای مرادی و مانندگانش پرسید، چرا شما کتابسوزی نازیها را برخ ما میکشید؟! چرا چیزی از برنامه «نازیزدایی» (Denazification) متفقین نمیگویید؟! (نازیزدایی به برنامه متفقین پس از پیروزی در جنگ برای ریشهکنی نازیسم از آلمان از راه سوزاندن و نابود گردانیدن همه نشانهای آن از کتابها و پوسترها و نوشتهها و پرچمها و نمادهایش و سانسور همه کتابها و روزنامهها و فیلمها و ... گفته میشود.) آیا «نازی زدایی» و کتابسوزی متفقین هم به «آدمسوزی» انجامید؟!
چرا همین روضههایی که برای کتابسوزان شادروان کسروی یا پایین کشیدن تابلوهای فرقه دمکرات میخوانید، برای بازداشت و نابودی و سانسور کتابها از سوی متفقین در دوره «نازیزدایی» نمیخوانید؟! آیا کتابسوزی نازیها بد بوده ولی ماننده آن کار از سوی متفقین نیک بوده؟!
اگر برآنید که کتابسوزی نازیها بد بوده ولی «سیاست نازیزدایی» متفقین نیک بوده؛ شما چگونه به بدی آن کتابسوزی و نیکی این یکی پی بردید؟! پس چرا کتابسوزان پاکدینان را با «نازیزدایی» و کتابسوزی متفقین نمیسنجید؟! آیا پنداشتهاید میتوانید با چنین سخنان پوچ و مغالطه های آشکاری خاک بچشم ما پاشید؟!
اینگونه خرده گیران مانند نویسنده آن گفتار نمییارند (جرأت نمیکنند) که به پاکمرد عرب (بنیادگزار اسلام) نیز خردهگیرند وگرنه آنچه دستاویز خردهگیری بر شادروان کسروی گردانیدهاند، کاریاست که پیش از او پاکمرد عرب نیز کرده، زیرا بنیادگزار اسلام هم زمانی که مکه را گشاد، کعبه را از بتها پیراست و همه بتها را نابود گردانید. شادروان کسروی هم کتابهای بدآموز و «شرکنامه»ها را سوزانده و بدیگر سخن بتهای روزگار ما را شکسته.
.👇
اینگونه نوشتههای مغالطهآمیز و بیدلیل تازگی ندارد. در زمان خود شادروان کسروی نیز چنین خردهگیریهایی شده بود و آن بزرگمرد بهمه آنها پاسخ برنده داده که خوانندگان یک نمونه آن را در کتاب دادگاه توانند یافت. با این حال یکی از پاکدینان پاسخی بآن نوشته داده که در پایین میآوریم:
✴️ کتابسوزی نازیها یا «نازیزدایی» متفقین ؟!
آقای علی مرادی مراغهای گفتاری زیر عنوان «از کتابسوزی تا آدمسوزی» نوشته که در آن هر «رطب و یابسی» را بهم بافته، از اسکندر و قتیبة بن مسلم و مغولان گرفته تا آلمان نازی و روضه خوانی برای فرقه دمکرات، و در آن میان گوشهای نیز به نویسنده «تاریخ مشروطه ایران» زده.
آقای مرادی در این نوشته خواسته «کتابسوزان» پاکدینان را با «کتابسوزی» نازیها در یک رده گزارده و چنین وانماید که «کتابسوزان» به «آدمسوزی» خواهد انجامید همچنانکه نازیها چنان کردند. در اینجا نویسنده بیک مغالطه زشتی از راه «قیاس معالفارق» دست یازیده. چون نازیها شکست خوردهاند و بجهت جنگافروزی و جنایتهایشان بدنام گردیدهاند، میخواهد نازیسم را با جنبش ورجاوند پاکدینی در یک رده گزارده و از این راه پاکدینی و کتابسوزان پاکدینان را بدنام سازد. میخواهد بگوید «کتابسوزی» ، مقدمه «آدمسوزی» است و هر کتابسوزی ناگزیر بآدمسوزی خواهد انجامید! این مغالطه شاهکار کسانی است که از کتابسوزان پاکدینان خردهگیری مینمایند.
در پاسخ چنین مغالطهای باید گفت: نه پاکدینی با نازیسم در خور سنجش است و نه هر کتابسوزی ناگزیر به آدمسوزی خواهد انجامید. هم سنجش و یکی شمردن پاکدینی و نازیسم غلط است و هم انگار به آدمسوزی انجامیدن کتابسوزی بیپاست.
نازیسم دربردارنده پندارهای نژادپرستانه و جنگ افروزانه و «داروینیسم اجتماعی» بود و از چنین پندارهای زیانمندی بوده که چنان مرزناشناسیها و آدمکشیهایی پدید آمده، پندارهایی که درست بآخشیج آموزاکهای پاکدینی میباشد. جدایی نازیسم با «پاکدینی» چندان روشن است که کسی باید کور باشد تا آنها را نبیند. درباره بیپا بودن این انگار پوچ که «هر کتابسوزی ناگزیر بآدمسوزی خواهد انجامید» نیز سخن بسیار توان گفت ولی یک دلیل و گواه روشن آن، کتابسوزی متفقین در آلمان پس از شکست این کشور است. برنامه گستردهای که از آن بعنوان «نازیزدایی» یاد میکردند.
اینک باید از آقای مرادی و مانندگانش پرسید، چرا شما کتابسوزی نازیها را برخ ما میکشید؟! چرا چیزی از برنامه «نازیزدایی» (Denazification) متفقین نمیگویید؟! (نازیزدایی به برنامه متفقین پس از پیروزی در جنگ برای ریشهکنی نازیسم از آلمان از راه سوزاندن و نابود گردانیدن همه نشانهای آن از کتابها و پوسترها و نوشتهها و پرچمها و نمادهایش و سانسور همه کتابها و روزنامهها و فیلمها و ... گفته میشود.) آیا «نازی زدایی» و کتابسوزی متفقین هم به «آدمسوزی» انجامید؟!
چرا همین روضههایی که برای کتابسوزان شادروان کسروی یا پایین کشیدن تابلوهای فرقه دمکرات میخوانید، برای بازداشت و نابودی و سانسور کتابها از سوی متفقین در دوره «نازیزدایی» نمیخوانید؟! آیا کتابسوزی نازیها بد بوده ولی ماننده آن کار از سوی متفقین نیک بوده؟!
اگر برآنید که کتابسوزی نازیها بد بوده ولی «سیاست نازیزدایی» متفقین نیک بوده؛ شما چگونه به بدی آن کتابسوزی و نیکی این یکی پی بردید؟! پس چرا کتابسوزان پاکدینان را با «نازیزدایی» و کتابسوزی متفقین نمیسنجید؟! آیا پنداشتهاید میتوانید با چنین سخنان پوچ و مغالطه های آشکاری خاک بچشم ما پاشید؟!
اینگونه خرده گیران مانند نویسنده آن گفتار نمییارند (جرأت نمیکنند) که به پاکمرد عرب (بنیادگزار اسلام) نیز خردهگیرند وگرنه آنچه دستاویز خردهگیری بر شادروان کسروی گردانیدهاند، کاریاست که پیش از او پاکمرد عرب نیز کرده، زیرا بنیادگزار اسلام هم زمانی که مکه را گشاد، کعبه را از بتها پیراست و همه بتها را نابود گردانید. شادروان کسروی هم کتابهای بدآموز و «شرکنامه»ها را سوزانده و بدیگر سخن بتهای روزگار ما را شکسته.
.👇
👆
گویا نویسنده آن گفتار خود را نیازمند دلیل آوردن نمیداند، زیرا در میان یک رشته «مغالطه» و «قیاس معالفارق» ، حکمهایی داده و نتیجههایی گرفته که توأم با دلیل و منطق نمیباشد. گمان دیگر اینست که نویسنده میپندارد که میتوان با یک مشت سخنان شاعرانه و مغالطههای آشکار جلوی دلیل و منطق را گرفت.
بهتر است یک نمونه از استدلالهای نویسنده را بشکافیم تا ارج و بهای بخشهای دیگر آن نیز دانسته شود و نیازی به هدر دادن زمان برای گفتگو از یکایک آنها نماند.
آقای مرادی مراغهای مینویسد: «در این شکی نیست که کتابهای بد نیز وجود دارند اما هیچ کتاب بدی نمیتواند انسانی را برای همیشه مسموم و گمراه کند چون همیشه فرصت هست که با کتابی دیگر، تولدی دوباره یابد، شکفته شود. بنابراین، هر جا و به هر دلیلی و عنوانی، کتابی سوزانده میشود ریشه در تعصبات و خشک اندیشی دارد، ریشه در نشناختن انسان و استعدادهای بی پایان او دارد و اینکه، به انسان و استعدادهای او ایمان نداریم و کوچک و صغیرش می شماریم!».
نویسنده در جملههای یادشده میپذیرد که کتابهای بدآموز هست که میتواند مردم را گمراه گرداند ولی چون همیشه فرصت هست که با کتابی دیگر براه آید، پس نباید کتابهای بدآموز را سوزاند. در حالی که این استدلال نیست زیرا مقدمه آن خود غلط است و ناگزیر نتیجه آن نیز غلط میباشد. نویسنده از یک مقدمه باطل نتیجه پرتی گرفته.
نویسنده از کجا میداند که همیشه فرصت هست که آدمی براه آید؟! این انگار باطلی بیش نیست. دعوایی که بطلان آن بدیهی است. انگاری است که با یک «مثال نقض» پوچ و باد هوا میگردد ، در حالی که سراسر تاریخ سرشار از «مثالهای نقض» آن است.
پیداست نویسنده آن گفتار شناخت درستی از گوهر آدمی ندارد. در این زمینه پیشنهاد میشود که کتاب «ورجاوند بنیاد» یا «در پیرامون روان» را بخوانند. آدمی چنانکه نیکی پذیر است، گمراهیپذیر هم میباشد و تاریخ سرشار است از سرگذشت مردمانی که هیچگاه براه نیامدهاند. نویسنده چگونه این همه کسانی را که باورها و پندارهای نادرستی داشتهاند و هیچگاه هم براه نیامدهاند تا زندگیشان بسرآمده، نادیده گرفته؟!. این دعوی چندان سست و نادرستی آن چنان «بدیهی» است که نمیدانم چگونه بدان خرده گیرم؟! این مشت نمونه خروار است. بخشهای دیگر نوشته نیز همین گونه است و چنانچه در آنها باریک بینی شود، جز سخنان سست و بی دلیلی نمیباشد.
پاکدینی جنبشی است که در پی چاره ریشهای گرفتاریهاست و نتیجه آن شورشی تواند بود که برستاخیز ایران و شرق خواهد انجامید و سرنوشت آن را دیگر خواهد گردانید. روشن است آنانکه در پی چاره ریشه ای گرفتاریها هستند و ریشه بدبختیها و گرفتاریهای کشور را از بدآموزیها و نادانیها میدانند، باید بکندن آن ریشه ها کوشند.
.
گویا نویسنده آن گفتار خود را نیازمند دلیل آوردن نمیداند، زیرا در میان یک رشته «مغالطه» و «قیاس معالفارق» ، حکمهایی داده و نتیجههایی گرفته که توأم با دلیل و منطق نمیباشد. گمان دیگر اینست که نویسنده میپندارد که میتوان با یک مشت سخنان شاعرانه و مغالطههای آشکار جلوی دلیل و منطق را گرفت.
بهتر است یک نمونه از استدلالهای نویسنده را بشکافیم تا ارج و بهای بخشهای دیگر آن نیز دانسته شود و نیازی به هدر دادن زمان برای گفتگو از یکایک آنها نماند.
آقای مرادی مراغهای مینویسد: «در این شکی نیست که کتابهای بد نیز وجود دارند اما هیچ کتاب بدی نمیتواند انسانی را برای همیشه مسموم و گمراه کند چون همیشه فرصت هست که با کتابی دیگر، تولدی دوباره یابد، شکفته شود. بنابراین، هر جا و به هر دلیلی و عنوانی، کتابی سوزانده میشود ریشه در تعصبات و خشک اندیشی دارد، ریشه در نشناختن انسان و استعدادهای بی پایان او دارد و اینکه، به انسان و استعدادهای او ایمان نداریم و کوچک و صغیرش می شماریم!».
نویسنده در جملههای یادشده میپذیرد که کتابهای بدآموز هست که میتواند مردم را گمراه گرداند ولی چون همیشه فرصت هست که با کتابی دیگر براه آید، پس نباید کتابهای بدآموز را سوزاند. در حالی که این استدلال نیست زیرا مقدمه آن خود غلط است و ناگزیر نتیجه آن نیز غلط میباشد. نویسنده از یک مقدمه باطل نتیجه پرتی گرفته.
نویسنده از کجا میداند که همیشه فرصت هست که آدمی براه آید؟! این انگار باطلی بیش نیست. دعوایی که بطلان آن بدیهی است. انگاری است که با یک «مثال نقض» پوچ و باد هوا میگردد ، در حالی که سراسر تاریخ سرشار از «مثالهای نقض» آن است.
پیداست نویسنده آن گفتار شناخت درستی از گوهر آدمی ندارد. در این زمینه پیشنهاد میشود که کتاب «ورجاوند بنیاد» یا «در پیرامون روان» را بخوانند. آدمی چنانکه نیکی پذیر است، گمراهیپذیر هم میباشد و تاریخ سرشار است از سرگذشت مردمانی که هیچگاه براه نیامدهاند. نویسنده چگونه این همه کسانی را که باورها و پندارهای نادرستی داشتهاند و هیچگاه هم براه نیامدهاند تا زندگیشان بسرآمده، نادیده گرفته؟!. این دعوی چندان سست و نادرستی آن چنان «بدیهی» است که نمیدانم چگونه بدان خرده گیرم؟! این مشت نمونه خروار است. بخشهای دیگر نوشته نیز همین گونه است و چنانچه در آنها باریک بینی شود، جز سخنان سست و بی دلیلی نمیباشد.
پاکدینی جنبشی است که در پی چاره ریشهای گرفتاریهاست و نتیجه آن شورشی تواند بود که برستاخیز ایران و شرق خواهد انجامید و سرنوشت آن را دیگر خواهد گردانید. روشن است آنانکه در پی چاره ریشه ای گرفتاریها هستند و ریشه بدبختیها و گرفتاریهای کشور را از بدآموزیها و نادانیها میدانند، باید بکندن آن ریشه ها کوشند.
.
✴️ کتابسوزی نازیها یا «نازیزدایی» متفقین؟!
🔸 چرا کتابسوزی نازیها را برخ ما میکشید؟! چرا چیزی از سیاست «نازیزدایی» (Denazification) متفقین نمیگویید؟!
🔸 آیا «نازی زدایی» متفقین هم به «آدمسوزی» انجامید؟!
🔸 آیا کتابسوزی نازیها بد بوده ولی ماننده آن کار از سوی متفقین نیک بوده؟!
🔸 اگر برآنید که کتابسوزی نازیها بد بوده ولی «سیاست نازیزدایی» متفقین نیک بوده؛ شما چگونه به بدی آن کتابسوزی و نیکی این یکی پی بردید؟! پس چرا کتابسوزان پاکدینان را با «نازیزدایی» و کتابسوزی متفقین نمیسنجید؟!
🔸 آیا پنداشتهاید میتوانید با چنین سخنان پوچ و مغالطههای آشکاری خاک بچشم ما پاشید؟!
.
🔸 چرا کتابسوزی نازیها را برخ ما میکشید؟! چرا چیزی از سیاست «نازیزدایی» (Denazification) متفقین نمیگویید؟!
🔸 آیا «نازی زدایی» متفقین هم به «آدمسوزی» انجامید؟!
🔸 آیا کتابسوزی نازیها بد بوده ولی ماننده آن کار از سوی متفقین نیک بوده؟!
🔸 اگر برآنید که کتابسوزی نازیها بد بوده ولی «سیاست نازیزدایی» متفقین نیک بوده؛ شما چگونه به بدی آن کتابسوزی و نیکی این یکی پی بردید؟! پس چرا کتابسوزان پاکدینان را با «نازیزدایی» و کتابسوزی متفقین نمیسنجید؟!
🔸 آیا پنداشتهاید میتوانید با چنین سخنان پوچ و مغالطههای آشکاری خاک بچشم ما پاشید؟!
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی دو)
ایکاش ترکان آنچه میتوانستند تاراج و چپاول در ایران کرده بترکستان بازمیگردیدند و در ایران نشیمن نمیگرفتند. کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهار سالهی چنگیزخان در ماوراءالنهر و خراسان و خوارزم و غزنه و بکشتارهای سیهزار تن لشکر یمه و سوتای (1) ، که از خراسان درآمده کشتارکنان از راه آذربایجان و قفقاز دررفتند ، بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبران نشدنی است. (2)
کتابهایی که از آن زمانِ زبونی ایران بازمانده و امروز در دست ماست چه شعر و چه نثر بخوبی نشان میدهد که بیچاره مردم این سرزمین دچار سرافکندگی و خواری سختی بودهاند و از بسیاری از آنها پیداست که مؤلفان و گویندگان آنها هرگز روزنهی امیدی بر دلهایشان باز نبوده و همچون کسانی که باسارت افتاده و ناگزیر دل ببندگی نهاده باشند ، اینان نیز از سراپای گفتارهاشان خواری و زبونی نمایان است.
بر ایران روزهایی گذشته که تیمور لنگ ، آن جانور خونخوار از یکسوی هفتادهزار یک بار و دههزار یک بار آدم میکشته و از سوی دیگر مردم او را عادل و دیندار شناخته و «مؤید من عندالله»اش میشماردهاند ، و چون مرده است شعرهای بسیاری در مدح او سروده و بهشت برای او آرزو کردهاند. ببینید حال زبونی مردم چه بوده است.
روزهایی بر این کشور گذشته که جهانشاه قراقوینلو با یک رشته ناپاکیهایی که تاب شنیدن آنها را نتوان آورد پادشاهی کرده و چون مرده مؤلفان جز ستایش ، سخن دیگری از او نسرودهاند.
پابرگیها :
1ـ یمه و سوتای[دو سردار مغول بودند که چنگیز ایشان را] «از دنبال خوارزمشاه فرستاد و آنان از جیحون گذشته از خراسان کشتارکنان پیش آمدند و یک دسته از راه مازندران ، و دستهی دیگری از راه خوار و ورامین ، به ری و همدان رسیدند و در اینجاها بکشتار و آزار پرداختند ، و سپس بآذربایجان رفته ، زمستان را در آنجا بسر بردند و در بهار بار دیگر برای کشتار و تاراج پراکنده شدند.» (از کتاب صوفیگری)
2ـ در کتابهای تاریخ هرچه خواندهایم خونریزیهای بیدریغ مغولان و درندهخویی آن بیابانگردان بوده که هر بار یک ملیون و دوملیون تن از مردم شهرهای آباد خراسان و ماوراءالنهر کشته و گاه به بچه و زن و پیر نیز نبخشودهاند. مثلاً گفتهاند : در نیشابور سگ و گربه را نیز زنده نگزاردند. «شهر را با کف دست برابر کردند». درختان را از ریشه کندند و دیوار باغها را نیز ویران نمودند. گفتهاند مغولان هفت شبانروز بر نیشابور ویران آب بستند و در سراسر آن که هموار شده بود جو کاشتند! ... هرچه خواندهایم از اینگونه است. همگی اینها چه راست چه آلوده بگزافه ، باز هم تنها آسیبهای آشکار آن پتیاره را مینمایاند.
تا پیش از این نوشتهها نخوانده بودیم تاریخنویسی باین رُویهی درآمدن مغول بایران و فرمانروایی ایشان که زبونی خردها و پستی خویها را هرچه بیشتر کرده پروا کند و از یادگارهای شومی که از آن روزگار در کتابها بجا مانده بنویسد. اینها آسیبهای نهان آن پتیاره بوده که زیان و ماندگاریش بیشتر از آسیبهای آشکار آنست.
تو گویی تاریخنویسان از آن یورش سهمناک تنها آنهایی را نوشتهاند که بچشمشان آمده و محسوس بوده است.
.
🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی دو)
ایکاش ترکان آنچه میتوانستند تاراج و چپاول در ایران کرده بترکستان بازمیگردیدند و در ایران نشیمن نمیگرفتند. کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهار سالهی چنگیزخان در ماوراءالنهر و خراسان و خوارزم و غزنه و بکشتارهای سیهزار تن لشکر یمه و سوتای (1) ، که از خراسان درآمده کشتارکنان از راه آذربایجان و قفقاز دررفتند ، بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و بایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبران نشدنی است. (2)
کتابهایی که از آن زمانِ زبونی ایران بازمانده و امروز در دست ماست چه شعر و چه نثر بخوبی نشان میدهد که بیچاره مردم این سرزمین دچار سرافکندگی و خواری سختی بودهاند و از بسیاری از آنها پیداست که مؤلفان و گویندگان آنها هرگز روزنهی امیدی بر دلهایشان باز نبوده و همچون کسانی که باسارت افتاده و ناگزیر دل ببندگی نهاده باشند ، اینان نیز از سراپای گفتارهاشان خواری و زبونی نمایان است.
بر ایران روزهایی گذشته که تیمور لنگ ، آن جانور خونخوار از یکسوی هفتادهزار یک بار و دههزار یک بار آدم میکشته و از سوی دیگر مردم او را عادل و دیندار شناخته و «مؤید من عندالله»اش میشماردهاند ، و چون مرده است شعرهای بسیاری در مدح او سروده و بهشت برای او آرزو کردهاند. ببینید حال زبونی مردم چه بوده است.
روزهایی بر این کشور گذشته که جهانشاه قراقوینلو با یک رشته ناپاکیهایی که تاب شنیدن آنها را نتوان آورد پادشاهی کرده و چون مرده مؤلفان جز ستایش ، سخن دیگری از او نسرودهاند.
پابرگیها :
1ـ یمه و سوتای[دو سردار مغول بودند که چنگیز ایشان را] «از دنبال خوارزمشاه فرستاد و آنان از جیحون گذشته از خراسان کشتارکنان پیش آمدند و یک دسته از راه مازندران ، و دستهی دیگری از راه خوار و ورامین ، به ری و همدان رسیدند و در اینجاها بکشتار و آزار پرداختند ، و سپس بآذربایجان رفته ، زمستان را در آنجا بسر بردند و در بهار بار دیگر برای کشتار و تاراج پراکنده شدند.» (از کتاب صوفیگری)
2ـ در کتابهای تاریخ هرچه خواندهایم خونریزیهای بیدریغ مغولان و درندهخویی آن بیابانگردان بوده که هر بار یک ملیون و دوملیون تن از مردم شهرهای آباد خراسان و ماوراءالنهر کشته و گاه به بچه و زن و پیر نیز نبخشودهاند. مثلاً گفتهاند : در نیشابور سگ و گربه را نیز زنده نگزاردند. «شهر را با کف دست برابر کردند». درختان را از ریشه کندند و دیوار باغها را نیز ویران نمودند. گفتهاند مغولان هفت شبانروز بر نیشابور ویران آب بستند و در سراسر آن که هموار شده بود جو کاشتند! ... هرچه خواندهایم از اینگونه است. همگی اینها چه راست چه آلوده بگزافه ، باز هم تنها آسیبهای آشکار آن پتیاره را مینمایاند.
تا پیش از این نوشتهها نخوانده بودیم تاریخنویسی باین رُویهی درآمدن مغول بایران و فرمانروایی ایشان که زبونی خردها و پستی خویها را هرچه بیشتر کرده پروا کند و از یادگارهای شومی که از آن روزگار در کتابها بجا مانده بنویسد. اینها آسیبهای نهان آن پتیاره بوده که زیان و ماندگاریش بیشتر از آسیبهای آشکار آنست.
تو گویی تاریخنویسان از آن یورش سهمناک تنها آنهایی را نوشتهاند که بچشمشان آمده و محسوس بوده است.
.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، پرچم نیمهماهه ، شماره دهم
✴️ یكی از رازهای كار ما
این یكی از رازهای كار ماست كه تا توانیم ریشهی گمراهیها و نادانیها را براندازیم. این یكی از بایاهاییست كه ما به گردن میداریم. آنچه را كه در جنبشهای دیگری تاكنون نتوانستهاند ما به یاری خدا خواهیم توانست و این ورجاوند جنبش ما بیش از همه بهر پاكی جهان از گمراهیها و نادانیهاست.
در این گفتار روی سخنم بیش از همه با یارانست ، با پاكدینانست ، و آنان نیك میدانند كه ما به چه كار بزرگی برخاستهایم و به چه خواست بزرگی میكوشیم. امروز در جهان كاری بزرگتر از این كار ما ، و خواستی ارجمندتر از خواست ما نیست. ما نه تنها به این میكوشیم كه ایران یا شرق را از گرفتاری رها گردانیم. خواست بزرگ ما آنست كه جهان بهتر از این باشد كه هست ، و جهانیان چند گامی در راه پیشرفت و بهتری بردارند.
اینست خواست بزرگ ما ، و برای آنكه در این كوششهای خود فیروز درآییم باید در كار خود استوار باشیم و سختگیری نشان دهیم. باید چشم پوشی سزا نشماریم. این كار ماست كه جهان را از گمراهیها از هر گونه كه باشد بپیراییم : این گنبدها را براندازیم ، بتخانهها را ویران گردانیم ، كتابهای بدآموزی را نابود سازیم ، با هر گونه دستهبندی دشمن باشیم. اینها بایاهای ماست و باید در این زمینه پا فشاریم و استوار باشیم.
باید به گفتههای خیرهرویانه و به ریشخندهای بیفرهنگانهی ناكسان ارجی نگزاریم. باید پاسخ آنان را با مشت و سیلی دهیم. این ناكسان كه سرمایه شان جز ریشخند و خیرهرویی نیست به پاسخی جز مشت و سیلی نیاز نمیدارند.
آن داستان كتابسوزان كه به این بیخردان گران افتاده و در پیش خود آن را تندروی میپندارند یكی از كارهای بسیار بایا و بسیار بجای ماست. ما كه دانستهایم سرچشمهی درماندگی و بدبختی ایرانیان ـ بلكه سراسر شرقیان ـ این بدآموزیهای گوناگون و درهمیست كه در كتابها و مغزها آكنده گردیده و این آمیغ در پیش چشم ما همچون آفتاب روشن گردیده ، و در نتیجهی این دانستن صدها رنج و زیان را به خود هموار گردانیده به آن برخاستهایم كه به هر بهایی كه بسر آید آن بدآموزیها را از میان بریم ، آیا چاره جز این میداریم كه چنانكه مغزها را پاك میگردانیم آن كتابها را نیز سوزانیده نابود سازیم؟!. اگر این كار را نكنیم نه آنست كه همهی رنجهای خود را هدر گردانیدهایم؟!.
داستان این كتابسوزان ما داستان آن «پلشت روبی» است كه پزشكان دربارهی تیفوسگرفتگان و دیگر بیماران میكنند. كسی كه تیفوس میگیرد تنها به آن بس نمیكنند كه به بیمارستانش برند و یا در همانجا به بهبودش كوشند ، بلكه در خانهای كه خوابیده گوگردی میسوزانند ، رختهای تنش را بخورد آتش میدهند ، و از هر باره میكوشند كه ریشهی میكروب را بكَنَند كه دیگری نیز گرفتار نگردد ، و شما دیدهاید كه این كاری را كه پزشكان از روی فهم و دانش میكنند فلان خالهكلثوم و بهمان نهنه سكینه نمیپسندند و تندروی میشمارند ، و اگر این خالهكلثوم و نهنهزهرا نیز چندان بیباك بودندی كه با همهی نافهمی و ناآگاهی در برابر پزشكان و پزشكی بالا افرازند ، و روزنامهای به نام «نهنه شمل» برپا گردانند آنان نیز زبان به ریشخند باز كرده چنین نوشتندی : «نه بآن شوری شوری نه باین بی نمكی».
ریشخند نادانان به دانایان تازگی ندارد. این در جهان همیشه بوده است كه دانایانی از روی فهم و دانش به كوششهایی برخیزند و در راه یك نتیجهی بزرگی تلاشها بكار برند ، و نادانان از كنار ایستاده بیآنكه خواست ایشان را بدانند و از كارهاشان آگاه باشند زبان به سركوفت و ریشخند باز كنند. این در جهان همیشه بوده است.
.
✴️ یكی از رازهای كار ما
این یكی از رازهای كار ماست كه تا توانیم ریشهی گمراهیها و نادانیها را براندازیم. این یكی از بایاهاییست كه ما به گردن میداریم. آنچه را كه در جنبشهای دیگری تاكنون نتوانستهاند ما به یاری خدا خواهیم توانست و این ورجاوند جنبش ما بیش از همه بهر پاكی جهان از گمراهیها و نادانیهاست.
در این گفتار روی سخنم بیش از همه با یارانست ، با پاكدینانست ، و آنان نیك میدانند كه ما به چه كار بزرگی برخاستهایم و به چه خواست بزرگی میكوشیم. امروز در جهان كاری بزرگتر از این كار ما ، و خواستی ارجمندتر از خواست ما نیست. ما نه تنها به این میكوشیم كه ایران یا شرق را از گرفتاری رها گردانیم. خواست بزرگ ما آنست كه جهان بهتر از این باشد كه هست ، و جهانیان چند گامی در راه پیشرفت و بهتری بردارند.
اینست خواست بزرگ ما ، و برای آنكه در این كوششهای خود فیروز درآییم باید در كار خود استوار باشیم و سختگیری نشان دهیم. باید چشم پوشی سزا نشماریم. این كار ماست كه جهان را از گمراهیها از هر گونه كه باشد بپیراییم : این گنبدها را براندازیم ، بتخانهها را ویران گردانیم ، كتابهای بدآموزی را نابود سازیم ، با هر گونه دستهبندی دشمن باشیم. اینها بایاهای ماست و باید در این زمینه پا فشاریم و استوار باشیم.
باید به گفتههای خیرهرویانه و به ریشخندهای بیفرهنگانهی ناكسان ارجی نگزاریم. باید پاسخ آنان را با مشت و سیلی دهیم. این ناكسان كه سرمایه شان جز ریشخند و خیرهرویی نیست به پاسخی جز مشت و سیلی نیاز نمیدارند.
آن داستان كتابسوزان كه به این بیخردان گران افتاده و در پیش خود آن را تندروی میپندارند یكی از كارهای بسیار بایا و بسیار بجای ماست. ما كه دانستهایم سرچشمهی درماندگی و بدبختی ایرانیان ـ بلكه سراسر شرقیان ـ این بدآموزیهای گوناگون و درهمیست كه در كتابها و مغزها آكنده گردیده و این آمیغ در پیش چشم ما همچون آفتاب روشن گردیده ، و در نتیجهی این دانستن صدها رنج و زیان را به خود هموار گردانیده به آن برخاستهایم كه به هر بهایی كه بسر آید آن بدآموزیها را از میان بریم ، آیا چاره جز این میداریم كه چنانكه مغزها را پاك میگردانیم آن كتابها را نیز سوزانیده نابود سازیم؟!. اگر این كار را نكنیم نه آنست كه همهی رنجهای خود را هدر گردانیدهایم؟!.
داستان این كتابسوزان ما داستان آن «پلشت روبی» است كه پزشكان دربارهی تیفوسگرفتگان و دیگر بیماران میكنند. كسی كه تیفوس میگیرد تنها به آن بس نمیكنند كه به بیمارستانش برند و یا در همانجا به بهبودش كوشند ، بلكه در خانهای كه خوابیده گوگردی میسوزانند ، رختهای تنش را بخورد آتش میدهند ، و از هر باره میكوشند كه ریشهی میكروب را بكَنَند كه دیگری نیز گرفتار نگردد ، و شما دیدهاید كه این كاری را كه پزشكان از روی فهم و دانش میكنند فلان خالهكلثوم و بهمان نهنه سكینه نمیپسندند و تندروی میشمارند ، و اگر این خالهكلثوم و نهنهزهرا نیز چندان بیباك بودندی كه با همهی نافهمی و ناآگاهی در برابر پزشكان و پزشكی بالا افرازند ، و روزنامهای به نام «نهنه شمل» برپا گردانند آنان نیز زبان به ریشخند باز كرده چنین نوشتندی : «نه بآن شوری شوری نه باین بی نمكی».
ریشخند نادانان به دانایان تازگی ندارد. این در جهان همیشه بوده است كه دانایانی از روی فهم و دانش به كوششهایی برخیزند و در راه یك نتیجهی بزرگی تلاشها بكار برند ، و نادانان از كنار ایستاده بیآنكه خواست ایشان را بدانند و از كارهاشان آگاه باشند زبان به سركوفت و ریشخند باز كنند. این در جهان همیشه بوده است.
.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی، پرچم نیمه ماهه
🔸 آن داستان كتابسوزان كه به این بیخردان گران افتاده و در پیش خود آن را تندروی میپندارند یكی از كارهای بسیار بایا و بسیار بجای ماست.
🔸 ما كه دانستهایم سرچشمهی درماندگی و بدبختی ایرانیان ـ بلكه سراسر شرقیان ـ این بدآموزیهای گوناگون و درهمیست كه در كتابها و مغزها آكنده گردیده و این آمیغ در پیش چشم ما همچون آفتاب روشن گردیده ، و در نتیجهی این دانستن صدها رنج و زیان را به خود هموار گردانیده به آن برخاستهایم كه به هر بهایی كه بسر آید آن بدآموزیها را از میان بریم ، آیا چاره جز این میداریم كه چنانكه مغزها را پاك میگردانیم آن كتابها را نیز سوزانیده نابود سازیم؟!. اگر این كار را نكنیم نه آنست كه همهی رنجهای خود را هدر گردانیدهایم؟!
.
🔸 آن داستان كتابسوزان كه به این بیخردان گران افتاده و در پیش خود آن را تندروی میپندارند یكی از كارهای بسیار بایا و بسیار بجای ماست.
🔸 ما كه دانستهایم سرچشمهی درماندگی و بدبختی ایرانیان ـ بلكه سراسر شرقیان ـ این بدآموزیهای گوناگون و درهمیست كه در كتابها و مغزها آكنده گردیده و این آمیغ در پیش چشم ما همچون آفتاب روشن گردیده ، و در نتیجهی این دانستن صدها رنج و زیان را به خود هموار گردانیده به آن برخاستهایم كه به هر بهایی كه بسر آید آن بدآموزیها را از میان بریم ، آیا چاره جز این میداریم كه چنانكه مغزها را پاك میگردانیم آن كتابها را نیز سوزانیده نابود سازیم؟!. اگر این كار را نكنیم نه آنست كه همهی رنجهای خود را هدر گردانیدهایم؟!
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 پیام ... (تکهی 5)
جهان با دین آباد است. ولی اینان بیخردانه بدشمنی دین برخاسته مردم را به بیدینی و بیباکی دلیر ساختهاند. آیا آن دسته شعرای خراباتی که همه سخن از می و باده و پیر خرابات میرانند اگر بیدین نیستند پس چیستند؟!
سرفرازی آدمی با بینیازی است. ولی اینان مفتخواری و گدایی را عار ندانسته همیشه از این در بآن در دویدهاند بلکه بسیاری از آنان هجو را وسیله ساخته قلدری مینمودهاند و با زور پول از مردم میخواستهاند.
بیزاری از ستم در نهاد هر کسی نهاده شده. ولی اینان همیشه ریزهخوار خوان ستمگران بودهاند و هر ستمی که آنان کردهاند و اینان جامهی دادگری بر آن پوشانیدهاند.
هر کسی از بیهودهگویی گریزان است و آن را عار خود میشمارد ولی اینان بیهودهگویی را هنر خود میشمارند و دیوانها در ستایش یار پنداری میپردازند و صدها پند از زبان پیر میکده (ملاحزقیل) ساخته برشتهی نظم میکشند. لیلی و مجنون دو تن تازی بیابانگرد که نمیدانیم بودند یا نبودند بداستان ایشان صدها عمر هدر میسازند مردی که صد ارج و احترام دارد خود را « سگ یار» میگرداند.
کسی که هرگز باده بر لب نرسانیده احمقانه دم از بدمستی میزند. مردی که هیچگاه نگاه بروی سادهای نکرده بیغیرتانه لاف سادهپرستی میزند. هر کسی خود را رندتر و قلاشتر میستاید. هر یکی دیوانگی بیشتر از خویش مینماید. این یکی شب را بیخبر و آسوده خوابیده بامداد میسراید : دیشب همه شب سرشک میباریدم آن دیگری با قد راست داد میزند : پشتم دو تا شد از هجر آن یار... مگر شعر چیست که این همه آلودگیها را برتابد؟!
.
🔸 پیام ... (تکهی 5)
جهان با دین آباد است. ولی اینان بیخردانه بدشمنی دین برخاسته مردم را به بیدینی و بیباکی دلیر ساختهاند. آیا آن دسته شعرای خراباتی که همه سخن از می و باده و پیر خرابات میرانند اگر بیدین نیستند پس چیستند؟!
سرفرازی آدمی با بینیازی است. ولی اینان مفتخواری و گدایی را عار ندانسته همیشه از این در بآن در دویدهاند بلکه بسیاری از آنان هجو را وسیله ساخته قلدری مینمودهاند و با زور پول از مردم میخواستهاند.
بیزاری از ستم در نهاد هر کسی نهاده شده. ولی اینان همیشه ریزهخوار خوان ستمگران بودهاند و هر ستمی که آنان کردهاند و اینان جامهی دادگری بر آن پوشانیدهاند.
هر کسی از بیهودهگویی گریزان است و آن را عار خود میشمارد ولی اینان بیهودهگویی را هنر خود میشمارند و دیوانها در ستایش یار پنداری میپردازند و صدها پند از زبان پیر میکده (ملاحزقیل) ساخته برشتهی نظم میکشند. لیلی و مجنون دو تن تازی بیابانگرد که نمیدانیم بودند یا نبودند بداستان ایشان صدها عمر هدر میسازند مردی که صد ارج و احترام دارد خود را « سگ یار» میگرداند.
کسی که هرگز باده بر لب نرسانیده احمقانه دم از بدمستی میزند. مردی که هیچگاه نگاه بروی سادهای نکرده بیغیرتانه لاف سادهپرستی میزند. هر کسی خود را رندتر و قلاشتر میستاید. هر یکی دیوانگی بیشتر از خویش مینماید. این یکی شب را بیخبر و آسوده خوابیده بامداد میسراید : دیشب همه شب سرشک میباریدم آن دیگری با قد راست داد میزند : پشتم دو تا شد از هجر آن یار... مگر شعر چیست که این همه آلودگیها را برتابد؟!
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 تندیسههای شاه گذشته (تکهی یک از یک)
در این چند روزه دو سه بار بادارهی پرچم تلفن کرده چنین پرسیدهاند : «شنیدیم مدیر پرچم از برداشته شدن مجسمههای شاه سابق ممانعت کرده» و برخی گلهها نموده و ایرادها گرفتهاند.
چنین پیداست که در این باره دروغهایی انتشار دادهاند و اینست ما خود داستان را شرح میدهیم : در یکی از جلسههای روزنامهنویسان با آقای شهردار تهران که روزهای پنجشنبه برپا میشود یکی از روزنامهنویسان چنین عنوان نمود : «مردم نامهها بادارهی روزنامه فرستاده میپرسند که چرا این مجسمهها برداشته نمیشود؟!.. اگر کشور ما مشروطه و دمکراسی است چرا این آثار دیکتاتوری از میان نمیرود؟!..» آقای شهردار پاسخ دادند : «این مجسمهها تنها در تهران نیست که راجع بشهرداری تهران باشد؟! در شهرهای دیگر نیز هست و مطلب راجع بدولت است». نمیدانم همان پرسنده یا کسی دیگری گفت : «ما ایرادمان بمجسمههاییست که در تهرانست. شهرهای دیگر خود بدانند. باید در تهران در انجمن شهرداری این موضوع طرح شود و تصمیم بگیرند که برداشته شود». من که دارندهی پرچم هستم در سخن دخالت نموده چنین گفتم : این موضوع پیش از همه مربوط بشرافت ایران و به نیکنامی ایرانیانست. این شیوهای را که کسانی برای خود برگزیدهاند که یک پادشاهی یا هر کس دیگری تا نیرومند و تواناست بستایشگری پردازند و چاپلوسیها نمایند و با پولهای گزافی تندیسهها ازو برپا کنند ، ولی همینکه از توانایی افتاد این زمان برگشته کینهجویی نمایند و همهی گناهان را بگردن او گزارند و هر روز یک بدگویی دیگری پیش آورند یک شیوهی زشت و ناستودهایست که جز مایهی بدنامی نخواهد بود. مردمی با این شیوه درمیان دیگران سربلند و ارجمند نتوانند گردید.
این رفتاری که امروز برخی روزنامهنویسان پیش گرفتهاند که دیروز آن ستایشگریها را میکردند و امروز این نکوهشها را مینمایند ، باید دید آیا توده هم این رفتار را میپذیرد؟.. آیا راضیست که تودههای دیگر جهان او را دارای چنین شیوه و رفتاری شناسند؟!..
از این سخن من کسانی رنجیدند و اینست در بیرون انتشار دادهاند که من هواداری از شاه گذشته نمودهام. در حالی که من هواداری از تودهی ایران کردم و به نگهداری آبروی آن کوشیدم. نمیدانم من از رضاشاه چه مهربانیها دیده بودم که کنون هوادار او باشم؟!.. من جز از حقایق هواداری ندارم و نخواهم داشت. اینست چگونگی داستان. جز از این هرچه بگویند دروغست.
(پرچم روزانه ش 137)
.
🔸 تندیسههای شاه گذشته (تکهی یک از یک)
در این چند روزه دو سه بار بادارهی پرچم تلفن کرده چنین پرسیدهاند : «شنیدیم مدیر پرچم از برداشته شدن مجسمههای شاه سابق ممانعت کرده» و برخی گلهها نموده و ایرادها گرفتهاند.
چنین پیداست که در این باره دروغهایی انتشار دادهاند و اینست ما خود داستان را شرح میدهیم : در یکی از جلسههای روزنامهنویسان با آقای شهردار تهران که روزهای پنجشنبه برپا میشود یکی از روزنامهنویسان چنین عنوان نمود : «مردم نامهها بادارهی روزنامه فرستاده میپرسند که چرا این مجسمهها برداشته نمیشود؟!.. اگر کشور ما مشروطه و دمکراسی است چرا این آثار دیکتاتوری از میان نمیرود؟!..» آقای شهردار پاسخ دادند : «این مجسمهها تنها در تهران نیست که راجع بشهرداری تهران باشد؟! در شهرهای دیگر نیز هست و مطلب راجع بدولت است». نمیدانم همان پرسنده یا کسی دیگری گفت : «ما ایرادمان بمجسمههاییست که در تهرانست. شهرهای دیگر خود بدانند. باید در تهران در انجمن شهرداری این موضوع طرح شود و تصمیم بگیرند که برداشته شود». من که دارندهی پرچم هستم در سخن دخالت نموده چنین گفتم : این موضوع پیش از همه مربوط بشرافت ایران و به نیکنامی ایرانیانست. این شیوهای را که کسانی برای خود برگزیدهاند که یک پادشاهی یا هر کس دیگری تا نیرومند و تواناست بستایشگری پردازند و چاپلوسیها نمایند و با پولهای گزافی تندیسهها ازو برپا کنند ، ولی همینکه از توانایی افتاد این زمان برگشته کینهجویی نمایند و همهی گناهان را بگردن او گزارند و هر روز یک بدگویی دیگری پیش آورند یک شیوهی زشت و ناستودهایست که جز مایهی بدنامی نخواهد بود. مردمی با این شیوه درمیان دیگران سربلند و ارجمند نتوانند گردید.
این رفتاری که امروز برخی روزنامهنویسان پیش گرفتهاند که دیروز آن ستایشگریها را میکردند و امروز این نکوهشها را مینمایند ، باید دید آیا توده هم این رفتار را میپذیرد؟.. آیا راضیست که تودههای دیگر جهان او را دارای چنین شیوه و رفتاری شناسند؟!..
از این سخن من کسانی رنجیدند و اینست در بیرون انتشار دادهاند که من هواداری از شاه گذشته نمودهام. در حالی که من هواداری از تودهی ایران کردم و به نگهداری آبروی آن کوشیدم. نمیدانم من از رضاشاه چه مهربانیها دیده بودم که کنون هوادار او باشم؟!.. من جز از حقایق هواداری ندارم و نخواهم داشت. اینست چگونگی داستان. جز از این هرچه بگویند دروغست.
(پرچم روزانه ش 137)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی سه)
مغولان اگرچه درمیان خود آزادی دین داشتند و در ایران نیز مردم را دربارهی دین آزاد گزاردند ولی بایرانیان مسلمان هرگونه توهین روا میشماردهاند و از هر راه بزبون کردن مردم میکوشیدهاند. اگر نبود که پادشاهانی از ایشان مسلمان گردیدند و با مسلمانان درآمیختند خدا میداند که امروز حال این سرزمین چه بود و آیا چه نشانی از ایرانیگری تا بامروز بازمیماند.
از سوی دیگر در همان قرنها در ایران و این سرزمینها اندیشههای ناروای صوفیانه و باطنیانه رواج بسیار داشته است و نویسندگان خواه ناخواه آلودهی آن شدهاند.
برخی از آنان فریفتهی آن اندیشهها بوده و برواج آن کوشیدهاند از قبیل ملای رومی که در راه صوفیگری کوششها کرده و ناصرخسرو علوی که نمایندهی باطنیان مصر بوده و کتاب وجه دین را در آیین آنان پرداخته است.
برخی دیگر نیز نافهمیده آلودهی آن پندارها گردیده و بیآنکه قصدی داشته باشند گفتهها و نوشتههای خود را با آن پندارها درآمیختهاند.
موضوع سخن ما اینست که کسانی که امروز کتاب برای دبستانها تألیف مینمایند و مرجع ایشان کتابهای پیشینیان است این نکته را دریافته و در نقل مطالبِ آن کتابها پروای نیک و بد آن مطالب داشته باشند. نه هر چیزی که در کتابهای گذشتگان است امروز باید رواج داده شود ، نه هر چیزی که پیشینیان نیک میدانستهاند ما امروز نیک باید بدانیم.
بیاری خدا امروز ایران شکوه و رونق تازه گرفته است و یکی از چیزهایی که اکنون برای ایرانیان لازم است آنست که بکوشند و خود را از هرگونه زبونی دور سازند و خود را همیشه سربلند و آزاد بدانند. از اینجا در کتابهایی که برای دبستانها تألیف میشود باید سخت توجه داشت که از هر سخنی که از آن بوی زبونی میآید سخت دوری گزید و جوانان را از شنیدن و دانستن آن پاک برکنار داشت.
بسیار حکایتها و داستانها و پندها و اندرزها در کتابهای گذشتگان است که در نگاه نخستین بسیار نیک مینماید ولی چون دقتی در آنها بکار رود دیده خواهد شد که مایهی آنها جز زبونی آنروزی ایرانیان و مسلمانان نبوده یا اندیشههایی است که جز بآیین صوفیگری سازگار نمیآید.
.
🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی سه)
مغولان اگرچه درمیان خود آزادی دین داشتند و در ایران نیز مردم را دربارهی دین آزاد گزاردند ولی بایرانیان مسلمان هرگونه توهین روا میشماردهاند و از هر راه بزبون کردن مردم میکوشیدهاند. اگر نبود که پادشاهانی از ایشان مسلمان گردیدند و با مسلمانان درآمیختند خدا میداند که امروز حال این سرزمین چه بود و آیا چه نشانی از ایرانیگری تا بامروز بازمیماند.
از سوی دیگر در همان قرنها در ایران و این سرزمینها اندیشههای ناروای صوفیانه و باطنیانه رواج بسیار داشته است و نویسندگان خواه ناخواه آلودهی آن شدهاند.
برخی از آنان فریفتهی آن اندیشهها بوده و برواج آن کوشیدهاند از قبیل ملای رومی که در راه صوفیگری کوششها کرده و ناصرخسرو علوی که نمایندهی باطنیان مصر بوده و کتاب وجه دین را در آیین آنان پرداخته است.
برخی دیگر نیز نافهمیده آلودهی آن پندارها گردیده و بیآنکه قصدی داشته باشند گفتهها و نوشتههای خود را با آن پندارها درآمیختهاند.
موضوع سخن ما اینست که کسانی که امروز کتاب برای دبستانها تألیف مینمایند و مرجع ایشان کتابهای پیشینیان است این نکته را دریافته و در نقل مطالبِ آن کتابها پروای نیک و بد آن مطالب داشته باشند. نه هر چیزی که در کتابهای گذشتگان است امروز باید رواج داده شود ، نه هر چیزی که پیشینیان نیک میدانستهاند ما امروز نیک باید بدانیم.
بیاری خدا امروز ایران شکوه و رونق تازه گرفته است و یکی از چیزهایی که اکنون برای ایرانیان لازم است آنست که بکوشند و خود را از هرگونه زبونی دور سازند و خود را همیشه سربلند و آزاد بدانند. از اینجا در کتابهایی که برای دبستانها تألیف میشود باید سخت توجه داشت که از هر سخنی که از آن بوی زبونی میآید سخت دوری گزید و جوانان را از شنیدن و دانستن آن پاک برکنار داشت.
بسیار حکایتها و داستانها و پندها و اندرزها در کتابهای گذشتگان است که در نگاه نخستین بسیار نیک مینماید ولی چون دقتی در آنها بکار رود دیده خواهد شد که مایهی آنها جز زبونی آنروزی ایرانیان و مسلمانان نبوده یا اندیشههایی است که جز بآیین صوفیگری سازگار نمیآید.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 پیام ... (تکهی 6)
آن کسی که میگوید : « گلزار خاطر شعرا آب از سرچشمهی فیض میخورده» آیا این شعر شاعر اصفهان را نخوانده :
هر آن شاعری کو نباشد هجا گو
چو شیریست چنگال و دندان ندارد
خداوند امساک را هست دردی
که الا هجا هیچ درمان ندارد
آیا نخوانده که همان شاعر گدایی و قلدری خود را بیشرمانه با سورهی قرآن بسنجش نهاده میگوید :
چه نفرین بود بولهب را ز ایزد
مرا هجو گفتن پشیمان ندارد
آیا نخوانده که باز همان شاعر میگوید :
سه شعر رسم بود شاعران طامع را
یکی مدیح و دوم قطعهی تقاضایی
اگر بداد سوم شکر ور نداد هجا
از این سه من دو بگفتم دگر چه فرمایی؟
آیا نخوانده که ابوالعلای گنجهای دربارهی داماد خود میگوید :
خاقانیا اگر چه سخن نیک دانیا
یک نکته گویمت بشنو رایگانیا
هجو کسی مکن که ز تومه بود بسن
شاید تو را پدر بود و تو ندانیا !
من هنوز از دشنامهای بیشرمانهی آنان دست نگاه داشتم : هنوز از سوزنی و مختاری غزنوی و ایرج میرزا و دیگران سخنی نیاوردم.
کسی تا چه اندازه بیانصاف باشد که بگوید اینان « تند باران حقیقت بر ساحت دلهایشان میباریده»؟! آیا بهتر نیست که بگوییم : تند تگرگ بیآزرمی و بیعاری بوده که بر ساحت دلهای اینان باریده و اینست که اثر از شرم و آزرم باز نگزارده!
آری من انکار ندارم که نیکانی نیز درمیان شعرا بوده ولی اینان بسیار کم بودهاند. نیز انکار ندارم که شعر اگر بیتکلف درآید چه بسا که بر نثر برتری پیدا کند. ولی اینگونه شعرها بس اندک میباشد.
.
🔸 پیام ... (تکهی 6)
آن کسی که میگوید : « گلزار خاطر شعرا آب از سرچشمهی فیض میخورده» آیا این شعر شاعر اصفهان را نخوانده :
هر آن شاعری کو نباشد هجا گو
چو شیریست چنگال و دندان ندارد
خداوند امساک را هست دردی
که الا هجا هیچ درمان ندارد
آیا نخوانده که همان شاعر گدایی و قلدری خود را بیشرمانه با سورهی قرآن بسنجش نهاده میگوید :
چه نفرین بود بولهب را ز ایزد
مرا هجو گفتن پشیمان ندارد
آیا نخوانده که باز همان شاعر میگوید :
سه شعر رسم بود شاعران طامع را
یکی مدیح و دوم قطعهی تقاضایی
اگر بداد سوم شکر ور نداد هجا
از این سه من دو بگفتم دگر چه فرمایی؟
آیا نخوانده که ابوالعلای گنجهای دربارهی داماد خود میگوید :
خاقانیا اگر چه سخن نیک دانیا
یک نکته گویمت بشنو رایگانیا
هجو کسی مکن که ز تومه بود بسن
شاید تو را پدر بود و تو ندانیا !
من هنوز از دشنامهای بیشرمانهی آنان دست نگاه داشتم : هنوز از سوزنی و مختاری غزنوی و ایرج میرزا و دیگران سخنی نیاوردم.
کسی تا چه اندازه بیانصاف باشد که بگوید اینان « تند باران حقیقت بر ساحت دلهایشان میباریده»؟! آیا بهتر نیست که بگوییم : تند تگرگ بیآزرمی و بیعاری بوده که بر ساحت دلهای اینان باریده و اینست که اثر از شرم و آزرم باز نگزارده!
آری من انکار ندارم که نیکانی نیز درمیان شعرا بوده ولی اینان بسیار کم بودهاند. نیز انکار ندارم که شعر اگر بیتکلف درآید چه بسا که بر نثر برتری پیدا کند. ولی اینگونه شعرها بس اندک میباشد.
.
بدبختی توده و ریشهی آن 8.pdf
417.9 KB
🔸 بدبختی توده و ریشهی آن
🔅 تکهی 8
🔹 یک گفت و شنیدی
🔹 پراکندهاندیشی چه اثری تواند داشت؟..
🔹 چرا حقایق را نمیپذیرند؟..
🔹 چند سخنی با آقای فرامرزی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔅 تکهی 8
🔹 یک گفت و شنیدی
🔹 پراکندهاندیشی چه اثری تواند داشت؟..
🔹 چرا حقایق را نمیپذیرند؟..
🔹 چند سخنی با آقای فرامرزی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف