🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی چهار)
این حکایت در یکی از کتابهای معروف است که : مستی شبانه میگردید و بربطی در بغل داشت و ناگهان به پارسایی برخورده بربط را بر سر او نواخت که هم بربط شکست و هم سر پارسا زخمی گردید. پارسا نه اینکه اندک درشتی با آن مرد نکرده بلکه فردای آن روز قدری سیم همراه برداشته نزد او رفت و سیم را جلو او گزارده و گفت : در حادثهی دیشبی هم بربط تو شکست و هم سر من زخمی گردید ، کنون زخم سر من بهبود یافته ولی بربط تو همچنان شکسته است و این است که میخواهم این سیم را برداری و بربط دیگری برای خود بخری.
شاید کسانی از خواندن این حکایت لذت ببرند و آن را پند بسیار گرانبهایی بدانند ، ولی اگر دقت بکار ببریم این حکایت و مانندهای آن جز مایهی زبونی نخواهد بود (1) .
بعبارت دیگر اندیشههایی است که از زبونی برخاسته و در خوانندگان نیز زبونی پدید میآورد. زیرا این اندازه نرمی و بردباری در نهاد آدمی گزارده نشده که اگر از کسی بدی دیدند سزای آن را نیکی بدهند ، آنگاه کار جهان با چنین بردباریها لنگ میگردد و نیکی در برابر بدیِ کسان جز مایهی دلیری آنان نمیباشد. اینست که اینگونه اندیشهها جز در هنگام زبونی و درماندگی پسندیده نمینماید. (2)
آن کسی که ستم از زورمندی مییابد و در خود آن نیرویی که کیفر ستمِ او را بدهد نمییابد ناگزیر دست بدامن این اندیشهها میزند. در حالی که اگر دست او بکیفر باز بود هرگز بچنین اندیشهای نمیگرایید.
این یک نمونه از آنگونه مطالبی است که در کتابهای پیشینیان فراوان یافت میشود. اگر کسانی جستجو در آن کتابها بنمایند نمونههای دیگر فراوان خواهند یافت. منظور شمردن آنها نیست و هرگز نظری بیک کتاب خاص نداریم و بیش از این نمیخواهیم که مؤلفانی که از کتابهای گذشتگان استفاده مینمایند متوجه این نکته باشند. ما بآیندهی ایران امیدهای دیگر داریم و میخواهیم جوانان از همان هنگام درس خواندن ، سربلند و آزاده پرورش یابند و در چنین روزی که کشور ما همه گونه عزت و سرافرازی دارد ، زبونیهای قرنهای دیرین ، دامن جوانان را درنگیرد.
باید از گذشته هر آنچه ستوده و نیک است و در زندگانی آیندهی ما سودمند خواهد افتاد برگرفته از چیزهایی که جز زیان از آنها توقع نتوان داشت دور انداخته و تا میتوانیم بفراموش کردن آنها بکوشیم. (3)
چنانکه در جای دیگر گفتهام راهرو همیشه باید چشمش بجلو باز باشد و از پشت سر جز بآزمایشهایی[تجربه] که بدست آورده نپردازد. در زندگانی نیز باید آدمیان همیشه نگران آینده باشند و از گذشته تنها بقضایای مهم عبرتآمیز بسنده نموده و از آنها درس عبرت بیاموزند.
از اینجاست که ما برای ایرانیان آرزو داریم که خطی میانهی گذشته و آینده کشیده یک زندگانی نوینی از امروز بنیاد بگزارند و از گذشته تنها بیک رشته درسهای عبرتی اکتفا نموده چیزهای دیگر را فراموش سازند. بویژه از قرنهای زبونی و گرفتاری ایرانیان که سخت باید دامن درچیده جز یک رشته آزمایشهای تلخ و عبرتانگیز یادگار دیگری از آن زمانها نگاه نداشته و در زندگانی آیندهی خود دخالت ندهند. در پایان گفتار عنوان مقاله را تکرار کرده میگویم : باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت.
پابرگیها :
1ـ نخواهد بود (bud) = سبکشدهی نخواهد بودن
2ـ اینگونه باریکبینیها از هر کسی نمایان نمیگردد. ملیونها کسان اینگونه افسانهها را خوانده و آن را «حکمت» دانسته به نویسندهاش درودها فرستاده کتابش را گوهری از «گنجینهی ادب فارسی» پنداشتهاند. خود افسانهباف نیز بیگمان بخود بسیار بالیده که چنین افسانهای که ریشهی آزادگی را میکَند از پندار خود ساخته است.
چند روز پیش دیدم در دکانی یک تابلوی ال ای دی گزارده و همان پندهای فرومایهی گذشته را که روی مقوایی مینوشتند و از دیوار میآویختند یا قاب میکردند با تکنولوژی نوینی میفروشد بدینسان : «دو کار را فراموش کن ، یکی خوبی که به کسی کردهای و دیگری بدی که از کسی دیدهای!». از «مدرنیته» سود برده ولی زبونیها همانست که بوده.
3ـ دربارهی برگرفتن نوشتههای ادبی از دیگر تودههای جهان نیز این گفته راست درمیآید.
.
🔸 2ـ باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی چهار)
این حکایت در یکی از کتابهای معروف است که : مستی شبانه میگردید و بربطی در بغل داشت و ناگهان به پارسایی برخورده بربط را بر سر او نواخت که هم بربط شکست و هم سر پارسا زخمی گردید. پارسا نه اینکه اندک درشتی با آن مرد نکرده بلکه فردای آن روز قدری سیم همراه برداشته نزد او رفت و سیم را جلو او گزارده و گفت : در حادثهی دیشبی هم بربط تو شکست و هم سر من زخمی گردید ، کنون زخم سر من بهبود یافته ولی بربط تو همچنان شکسته است و این است که میخواهم این سیم را برداری و بربط دیگری برای خود بخری.
شاید کسانی از خواندن این حکایت لذت ببرند و آن را پند بسیار گرانبهایی بدانند ، ولی اگر دقت بکار ببریم این حکایت و مانندهای آن جز مایهی زبونی نخواهد بود (1) .
بعبارت دیگر اندیشههایی است که از زبونی برخاسته و در خوانندگان نیز زبونی پدید میآورد. زیرا این اندازه نرمی و بردباری در نهاد آدمی گزارده نشده که اگر از کسی بدی دیدند سزای آن را نیکی بدهند ، آنگاه کار جهان با چنین بردباریها لنگ میگردد و نیکی در برابر بدیِ کسان جز مایهی دلیری آنان نمیباشد. اینست که اینگونه اندیشهها جز در هنگام زبونی و درماندگی پسندیده نمینماید. (2)
آن کسی که ستم از زورمندی مییابد و در خود آن نیرویی که کیفر ستمِ او را بدهد نمییابد ناگزیر دست بدامن این اندیشهها میزند. در حالی که اگر دست او بکیفر باز بود هرگز بچنین اندیشهای نمیگرایید.
این یک نمونه از آنگونه مطالبی است که در کتابهای پیشینیان فراوان یافت میشود. اگر کسانی جستجو در آن کتابها بنمایند نمونههای دیگر فراوان خواهند یافت. منظور شمردن آنها نیست و هرگز نظری بیک کتاب خاص نداریم و بیش از این نمیخواهیم که مؤلفانی که از کتابهای گذشتگان استفاده مینمایند متوجه این نکته باشند. ما بآیندهی ایران امیدهای دیگر داریم و میخواهیم جوانان از همان هنگام درس خواندن ، سربلند و آزاده پرورش یابند و در چنین روزی که کشور ما همه گونه عزت و سرافرازی دارد ، زبونیهای قرنهای دیرین ، دامن جوانان را درنگیرد.
باید از گذشته هر آنچه ستوده و نیک است و در زندگانی آیندهی ما سودمند خواهد افتاد برگرفته از چیزهایی که جز زیان از آنها توقع نتوان داشت دور انداخته و تا میتوانیم بفراموش کردن آنها بکوشیم. (3)
چنانکه در جای دیگر گفتهام راهرو همیشه باید چشمش بجلو باز باشد و از پشت سر جز بآزمایشهایی[تجربه] که بدست آورده نپردازد. در زندگانی نیز باید آدمیان همیشه نگران آینده باشند و از گذشته تنها بقضایای مهم عبرتآمیز بسنده نموده و از آنها درس عبرت بیاموزند.
از اینجاست که ما برای ایرانیان آرزو داریم که خطی میانهی گذشته و آینده کشیده یک زندگانی نوینی از امروز بنیاد بگزارند و از گذشته تنها بیک رشته درسهای عبرتی اکتفا نموده چیزهای دیگر را فراموش سازند. بویژه از قرنهای زبونی و گرفتاری ایرانیان که سخت باید دامن درچیده جز یک رشته آزمایشهای تلخ و عبرتانگیز یادگار دیگری از آن زمانها نگاه نداشته و در زندگانی آیندهی خود دخالت ندهند. در پایان گفتار عنوان مقاله را تکرار کرده میگویم : باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت.
پابرگیها :
1ـ نخواهد بود (bud) = سبکشدهی نخواهد بودن
2ـ اینگونه باریکبینیها از هر کسی نمایان نمیگردد. ملیونها کسان اینگونه افسانهها را خوانده و آن را «حکمت» دانسته به نویسندهاش درودها فرستاده کتابش را گوهری از «گنجینهی ادب فارسی» پنداشتهاند. خود افسانهباف نیز بیگمان بخود بسیار بالیده که چنین افسانهای که ریشهی آزادگی را میکَند از پندار خود ساخته است.
چند روز پیش دیدم در دکانی یک تابلوی ال ای دی گزارده و همان پندهای فرومایهی گذشته را که روی مقوایی مینوشتند و از دیوار میآویختند یا قاب میکردند با تکنولوژی نوینی میفروشد بدینسان : «دو کار را فراموش کن ، یکی خوبی که به کسی کردهای و دیگری بدی که از کسی دیدهای!». از «مدرنیته» سود برده ولی زبونیها همانست که بوده.
3ـ دربارهی برگرفتن نوشتههای ادبی از دیگر تودههای جهان نیز این گفته راست درمیآید.
.
✴️ یادی از شادروان ستارخان و پاسخ تاریخی او به کنسول روس
✴️ ستارخان : «من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم.»
🔸 تیرماه 1287 بود. محمدعلیمیرزا در تهران مجلس را بتوپ بسته و مشروطه را برچیده و هراس همه جا را فراگرفته بود، ولی ستارخان در تبریز تفنگ بدست گرفته و در برابر دربار خودکامه و سیاست بیگانگان ایستاد.
🔸 در چنین روزهایی (25 یا 26 تیرماه) بود که پاخیتانوف کنسول روس در تبریز برای واداشتن ستارخان به تسلیم بدیدار او رفت و ستارخان آن پاسخ تاریخی را بر زبان راند که در تاریخ جاودانه گردید.
🔸شادروان کسروی در تاریخ مشروطه ایران در این زمینه چنین مینویسد: «کنسول به ستارخان پیشنهاد کرد که بیرقی از کنسولخانه فرستاده شود و او به در خانه خود زده در زینهار دولت روس باشد ، و نوید میداد که سرقرهسورانی آذربایجان از دولت ایران برای او بگیرد. ستارخان چنین گفت : «جنرال کنسول من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم». کنسول که این پاسخ را نبیوسیده بود، خیره ماند ...».
.
✴️ ستارخان : «من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم.»
🔸 تیرماه 1287 بود. محمدعلیمیرزا در تهران مجلس را بتوپ بسته و مشروطه را برچیده و هراس همه جا را فراگرفته بود، ولی ستارخان در تبریز تفنگ بدست گرفته و در برابر دربار خودکامه و سیاست بیگانگان ایستاد.
🔸 در چنین روزهایی (25 یا 26 تیرماه) بود که پاخیتانوف کنسول روس در تبریز برای واداشتن ستارخان به تسلیم بدیدار او رفت و ستارخان آن پاسخ تاریخی را بر زبان راند که در تاریخ جاودانه گردید.
🔸شادروان کسروی در تاریخ مشروطه ایران در این زمینه چنین مینویسد: «کنسول به ستارخان پیشنهاد کرد که بیرقی از کنسولخانه فرستاده شود و او به در خانه خود زده در زینهار دولت روس باشد ، و نوید میداد که سرقرهسورانی آذربایجان از دولت ایران برای او بگیرد. ستارخان چنین گفت : «جنرال کنسول من میخواهم هفت دولت بزیر بیرق ایران بیاید. من زیر بیرق بیگانه نروم». کنسول که این پاسخ را نبیوسیده بود، خیره ماند ...».
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 پیام ... (تکهی 7)
اما دفاعی که از انوری کردهاید بگفتهی عوام از پیغمبران جرجیس را پیدا نمودهاید. باری خوب بود از شعرای آبرومند از ناصر خسرو و سنایی و بو حنیفه اسکافی و مانند اینان هواداری کنید. انوری با آن آلودگیهای زشت چگونه شما ازو هواداری مینمایید؟!
اما شعر :
بزرگش نخوانند اهل خرد
که نام بزرگان بزشتی برد
که در پایان مقالهی خود آوردهاید دیگر شگفتتر و دیگر زشتتر است.
از اینجا پیداست که شما از آیین گفتگو و استدلال پاک بیخبرید. زیرا من عیبهای بزرگی بر انوری میشمارم و مقصودم آنست که او از پستترین مردمان بوده و شما باید نخست پاسخ آن عیبها را بگویید نه اینکه پاسخ آنها را نداده چنان شعری بخوانید!
اگر راه این باشد که شما پیش گرفتهاید ما دیگر نباید بهیچکس خرده بگیریم و عیبهایش برشماریم. دزدان محبس نظمیه هم همینکه بپرسیم چرا دزدی کردی بیدرنگ این شعر را خواهد خواند.
شما اگر منطق خواندهاید تا « صغرا» مسلم نباشند اثری بر کبرا بار نیست شما باید نخست ثابت نمایید که انوری از بزرگان بوده سپس این شعر را بخوانید آیا بر بزرگی انوری چه دلیلی دارید؟!
آیا شما آن قطعهی انوری را که میگوید : « قاصد خویش را فرستادم» تا آخر خواندهاید یا نه؟ اگر نخواندهاید بخوانید و از این گفتههای خود شرمسار شوید! و اگر خواندهاید و با اینحال هواداری ازو می کنید بارک الله بر شما.
دریغا ! مگر در ایران تا این اندازه کمیابی بزرگان است که هر شاعرک یاوهگوی نابکاری را از بزرگان بشمارند؟!
دریغا! مگر غیرت تا این اندازه کم شده که ما مردی را که بآن آشکاری اقرار بنابکاری میکند از پیشوایان بیانگاریم؟!
من سخنی را که تاکنون نگفته بودم در اینجا میگویم : نابکاری با نرینه یا بگفتهی شعرا سادهپرستی زشتترین عیب و پستترین نامردی است.
این کامگزاری در طبیعت آدمی نهاده نشده و آنانکه دنبال آن کار میروند بیمارانی بیش نیستند و بگفتهی عوام « آزار» دارند و این بیماری جز از بیمار دیگری آن هم از راه کار بکسی سرایت نمیکند. پس هر که پی سادهای میرود و لذت از این نابکاری میبرد بیشک خود او زمانی سادهی دیگران بوده و در آن زمان بوده که باین بیماری گرفتار گردیده.
کسی تا پرده شرمش با دست دیگران دریده نشده باشد بدریدن پردهی شرم و آزرم بچههای مردم گستاخ نمیشود.
پس هرکس که پی چنین نابکاریست بیگفتگو خود او آن رویهی[(همچون مویه) = صورت ، وجه ] نابکاری را هم دیده و از پستترین و پلیدترین کسان میباشد.
چیزیکه هست دربارهی شعرا احتمال دیگر نیز هست و آن اینکه آنان بخیره زبان بچنان سخنانی باز کنند بیآنکه براستی خداوند آن کار باشند. چه شعرا از این نادانیها فراوان دارند. هرگز می نخورده لاف بدمستی میزنند. دل نباخته و یاری نداشته از درد عشق مینالند. درس نخوانده و چیزی نیاموخته دعوی دانش میکنند. در اینجا نیز احمقانه پنداشتهاند که دم از سادهپرستی زدن یا در ستایش چشم و ابروی پسری شعر سرودن اگرچه پاک دروغ باشد هنری است.
گواه این سخن : شرح حال صادق ملارجب است که مردی بوده گوشهگیر و با قرآننویسی روزی در مییافته. ولی از نادانی و کودنی آن همه سخنان زشتی را برشتهی نظم کشیده و بخیره و بیهوده خود را رسوای جهان گردانیده. خاک بر سر نادانیش!
دیگران را نیز از این قیاس میتوان گرفت. ولی بهرحال درخور نکوهشاند و باید همیشه نامشان را بزشتی برد. زیرا پیداست که یک مشت بیباکی بیش نبودهاند و از بهر خوشدلی دیگران خود را آلودهی هر بدنامی میساختهاند.
ای که سرمایهی خرد داری
مکن از یاوهگو هواداری
یاوهگو ننگ تودهی بشر است
یاوهگویی ز هر بدی بتر است
.
🔸 پیام ... (تکهی 7)
اما دفاعی که از انوری کردهاید بگفتهی عوام از پیغمبران جرجیس را پیدا نمودهاید. باری خوب بود از شعرای آبرومند از ناصر خسرو و سنایی و بو حنیفه اسکافی و مانند اینان هواداری کنید. انوری با آن آلودگیهای زشت چگونه شما ازو هواداری مینمایید؟!
اما شعر :
بزرگش نخوانند اهل خرد
که نام بزرگان بزشتی برد
که در پایان مقالهی خود آوردهاید دیگر شگفتتر و دیگر زشتتر است.
از اینجا پیداست که شما از آیین گفتگو و استدلال پاک بیخبرید. زیرا من عیبهای بزرگی بر انوری میشمارم و مقصودم آنست که او از پستترین مردمان بوده و شما باید نخست پاسخ آن عیبها را بگویید نه اینکه پاسخ آنها را نداده چنان شعری بخوانید!
اگر راه این باشد که شما پیش گرفتهاید ما دیگر نباید بهیچکس خرده بگیریم و عیبهایش برشماریم. دزدان محبس نظمیه هم همینکه بپرسیم چرا دزدی کردی بیدرنگ این شعر را خواهد خواند.
شما اگر منطق خواندهاید تا « صغرا» مسلم نباشند اثری بر کبرا بار نیست شما باید نخست ثابت نمایید که انوری از بزرگان بوده سپس این شعر را بخوانید آیا بر بزرگی انوری چه دلیلی دارید؟!
آیا شما آن قطعهی انوری را که میگوید : « قاصد خویش را فرستادم» تا آخر خواندهاید یا نه؟ اگر نخواندهاید بخوانید و از این گفتههای خود شرمسار شوید! و اگر خواندهاید و با اینحال هواداری ازو می کنید بارک الله بر شما.
دریغا ! مگر در ایران تا این اندازه کمیابی بزرگان است که هر شاعرک یاوهگوی نابکاری را از بزرگان بشمارند؟!
دریغا! مگر غیرت تا این اندازه کم شده که ما مردی را که بآن آشکاری اقرار بنابکاری میکند از پیشوایان بیانگاریم؟!
من سخنی را که تاکنون نگفته بودم در اینجا میگویم : نابکاری با نرینه یا بگفتهی شعرا سادهپرستی زشتترین عیب و پستترین نامردی است.
این کامگزاری در طبیعت آدمی نهاده نشده و آنانکه دنبال آن کار میروند بیمارانی بیش نیستند و بگفتهی عوام « آزار» دارند و این بیماری جز از بیمار دیگری آن هم از راه کار بکسی سرایت نمیکند. پس هر که پی سادهای میرود و لذت از این نابکاری میبرد بیشک خود او زمانی سادهی دیگران بوده و در آن زمان بوده که باین بیماری گرفتار گردیده.
کسی تا پرده شرمش با دست دیگران دریده نشده باشد بدریدن پردهی شرم و آزرم بچههای مردم گستاخ نمیشود.
پس هرکس که پی چنین نابکاریست بیگفتگو خود او آن رویهی[(همچون مویه) = صورت ، وجه ] نابکاری را هم دیده و از پستترین و پلیدترین کسان میباشد.
چیزیکه هست دربارهی شعرا احتمال دیگر نیز هست و آن اینکه آنان بخیره زبان بچنان سخنانی باز کنند بیآنکه براستی خداوند آن کار باشند. چه شعرا از این نادانیها فراوان دارند. هرگز می نخورده لاف بدمستی میزنند. دل نباخته و یاری نداشته از درد عشق مینالند. درس نخوانده و چیزی نیاموخته دعوی دانش میکنند. در اینجا نیز احمقانه پنداشتهاند که دم از سادهپرستی زدن یا در ستایش چشم و ابروی پسری شعر سرودن اگرچه پاک دروغ باشد هنری است.
گواه این سخن : شرح حال صادق ملارجب است که مردی بوده گوشهگیر و با قرآننویسی روزی در مییافته. ولی از نادانی و کودنی آن همه سخنان زشتی را برشتهی نظم کشیده و بخیره و بیهوده خود را رسوای جهان گردانیده. خاک بر سر نادانیش!
دیگران را نیز از این قیاس میتوان گرفت. ولی بهرحال درخور نکوهشاند و باید همیشه نامشان را بزشتی برد. زیرا پیداست که یک مشت بیباکی بیش نبودهاند و از بهر خوشدلی دیگران خود را آلودهی هر بدنامی میساختهاند.
ای که سرمایهی خرد داری
مکن از یاوهگو هواداری
یاوهگو ننگ تودهی بشر است
یاوهگویی ز هر بدی بتر است
.
در پیرامون شعر و صوفیگری.pdf
374.2 KB
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری
🔹 در پیرامون شعر
🔹 دلبر پنداری
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔹 در پیرامون شعر
🔹 دلبر پنداری
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 چه جدایی میانهی شرقیان و غربیانست؟.. (تکهی دو از دو)
ببینید فرق تا کجاست : در آمریکا که یکصدوسیملیون مردمست تنها دو حزب هست و تا آنجا که ما میدانیم سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان که فرصتی پیش آید در اندکزمانی بیست و سی حزب بیشتر پدید میآید. چرا چنینست؟.. برای اینکه آن آمریکایی معنی حزب را میداند. میداند که حزب برای هوسبازی نیست و برای همدست بودن [و] برهایی کشور کوشیدنست و اینست مادامی که یک حزب دیگری در پیش هست و یک جمعیتی برای چنان کوشش آماده میباشد هر کسی بخود حق نمیدهد که با چند تن دست بهم دهد و یک دستهی نوینی پدید آورد. چه ، میداند که چنان کاری جز خیانت بکشور (1) نیست. با خود میاندیشد که من که امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمیگزارم و خودخواهی مانعم میشود دیگران نیز با جمعیتی که من خواهم ساخت همین رفتار را میکند و نتیجه آن میشود که صدها حزب ده نفری و بیست نفری پدید آید و جز کشاکش و نابسامانی سودی بدست نیاید. (2) آن آمریکایی آن را میداند و میفهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نیست. ولی ایرانی از پستی اندیشه و کوتاهی همت این را نمیداند و آن رفتار را میکند که همگی میدانید و پیداست که چنین کسانی همسری با آنان نخواهند توانست. پیداست که سرنوشتی جز زیردستی پیدا نخواهد کرد. ما نیز همین را میگوییم.
(پرچم روزانه شمارهی 164)
پابرگیها :
1ـ اصل : بخیانت کشور. دو شماره بعد همین جمله در نامهی یک خوانندهای راست گردانیده شده و «خیانت بکشور» آمده.
2ـ از مشروطه باز همیشه بدینسان رفتار شده و امروز حال بسیار بدتری پیدا کرده.
.
🔸 چه جدایی میانهی شرقیان و غربیانست؟.. (تکهی دو از دو)
ببینید فرق تا کجاست : در آمریکا که یکصدوسیملیون مردمست تنها دو حزب هست و تا آنجا که ما میدانیم سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان که فرصتی پیش آید در اندکزمانی بیست و سی حزب بیشتر پدید میآید. چرا چنینست؟.. برای اینکه آن آمریکایی معنی حزب را میداند. میداند که حزب برای هوسبازی نیست و برای همدست بودن [و] برهایی کشور کوشیدنست و اینست مادامی که یک حزب دیگری در پیش هست و یک جمعیتی برای چنان کوشش آماده میباشد هر کسی بخود حق نمیدهد که با چند تن دست بهم دهد و یک دستهی نوینی پدید آورد. چه ، میداند که چنان کاری جز خیانت بکشور (1) نیست. با خود میاندیشد که من که امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمیگزارم و خودخواهی مانعم میشود دیگران نیز با جمعیتی که من خواهم ساخت همین رفتار را میکند و نتیجه آن میشود که صدها حزب ده نفری و بیست نفری پدید آید و جز کشاکش و نابسامانی سودی بدست نیاید. (2) آن آمریکایی آن را میداند و میفهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نیست. ولی ایرانی از پستی اندیشه و کوتاهی همت این را نمیداند و آن رفتار را میکند که همگی میدانید و پیداست که چنین کسانی همسری با آنان نخواهند توانست. پیداست که سرنوشتی جز زیردستی پیدا نخواهد کرد. ما نیز همین را میگوییم.
(پرچم روزانه شمارهی 164)
پابرگیها :
1ـ اصل : بخیانت کشور. دو شماره بعد همین جمله در نامهی یک خوانندهای راست گردانیده شده و «خیانت بکشور» آمده.
2ـ از مشروطه باز همیشه بدینسان رفتار شده و امروز حال بسیار بدتری پیدا کرده.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 3ـ همیشه نگران آینده باید بود (تکهی یک)
یكی از غفلتها كه دامنگیر مردمان میشود آنست كه سرگرم گذشته بوده پروای آینده كمتر میكنند. چنین غفلتی از هر توده دلیل نادانی و از سوی دیگر مایهی تیرهبختی است.
بدانسان كه راهرو اگر روی به پشت گردانیده بخواهد راه بقهقرا پیماید ناگهان بگودال یا چاه درمیغلتد یك توده نیز در زندگانی اگر همیشه سرگرم گذشته باشند و پیاپی یاد گذشتگان را كرده بخود بالند و پروای آینده كمتر نمایند بیگمان سزای این غفلت را دریافته بگودال گرفتاری درمیغلتند.
فسوسا كه امروز شرقیان دچار این غفلت میباشند. هر تودهای را میبینی خود را با گذشته دلشاد ساخته پروای آن را ندارد كه آینده چه خواهد بود.
در ایران كسانی تا آن اندازه غفلتزده هستند كه میپندارند دیگر مردانی همچون گذشتگان از این سرزمین نخواهند برخاست و اینست همهی امید خود را بنگهداری نامهای گذشتگان بسته آنها را «حرز امان» میانگارند.
این كار زیانهای بسیاری را دربر دارد. بدتر از همه آنكه در قرنهای گذشته ایران گرفتار و خوار بوده و ده قرن كمابیش بدترین حال را داشته و این سراسر زیانست كه امروز كه این كشور پا بساحل رستگاری گزارده باز هم چشم بگذشته دوخته هرگز نخواهد آن خواریها و زبونیها را از خود دور گرداند.
ایرانیان در قرن چهارم سرفراز و رستگار راه زندگی را میپیمودند ناگهان بلجنزاری افتادند و گام بگام حال بدتری پیدا كردند و در آن گرفتاری راهزنان و آدمكشان بلكه گرگان و درندگان بارها بر ایشان تاختند و در هر بار دستههای انبوهی را از پا انداختند. در این میان كمكم غیرتمندان نابود شدند و خواری و زبونی بر همه چیرگی یافت. فرومایگانی آنچه شایستهی نام ایرانیگری نبود از خود بیرون دادند خردها سستی پذیرفت دلها پر از بیم و نومیدی گردید. بارها غیرتمندی پدید آمده بچاره كوشید لیكن رنج او بهدر رفت. تا خدا بر ایشان بخشوده از آن لجنزار بكنارشان رسانید.
كنون زهی نادانی كه این توده قدر رهایی را نشناسد و راه رستگاری پیش نگیرد. بلكه در دم لجنزار ایستاده و روی بدانسوی گردانیده همه یاد آن زمانها كند و همیشه داستان آن زشتیها و نارواییها بازراند.
كسانی تا در تاریخ بكاوش نپردازند و قرن چهارم هجری را با زمان قاجاریان باهم نسنجند این گفتهها را درست درنخواهند یافت.
.
🔸 3ـ همیشه نگران آینده باید بود (تکهی یک)
یكی از غفلتها كه دامنگیر مردمان میشود آنست كه سرگرم گذشته بوده پروای آینده كمتر میكنند. چنین غفلتی از هر توده دلیل نادانی و از سوی دیگر مایهی تیرهبختی است.
بدانسان كه راهرو اگر روی به پشت گردانیده بخواهد راه بقهقرا پیماید ناگهان بگودال یا چاه درمیغلتد یك توده نیز در زندگانی اگر همیشه سرگرم گذشته باشند و پیاپی یاد گذشتگان را كرده بخود بالند و پروای آینده كمتر نمایند بیگمان سزای این غفلت را دریافته بگودال گرفتاری درمیغلتند.
فسوسا كه امروز شرقیان دچار این غفلت میباشند. هر تودهای را میبینی خود را با گذشته دلشاد ساخته پروای آن را ندارد كه آینده چه خواهد بود.
در ایران كسانی تا آن اندازه غفلتزده هستند كه میپندارند دیگر مردانی همچون گذشتگان از این سرزمین نخواهند برخاست و اینست همهی امید خود را بنگهداری نامهای گذشتگان بسته آنها را «حرز امان» میانگارند.
این كار زیانهای بسیاری را دربر دارد. بدتر از همه آنكه در قرنهای گذشته ایران گرفتار و خوار بوده و ده قرن كمابیش بدترین حال را داشته و این سراسر زیانست كه امروز كه این كشور پا بساحل رستگاری گزارده باز هم چشم بگذشته دوخته هرگز نخواهد آن خواریها و زبونیها را از خود دور گرداند.
ایرانیان در قرن چهارم سرفراز و رستگار راه زندگی را میپیمودند ناگهان بلجنزاری افتادند و گام بگام حال بدتری پیدا كردند و در آن گرفتاری راهزنان و آدمكشان بلكه گرگان و درندگان بارها بر ایشان تاختند و در هر بار دستههای انبوهی را از پا انداختند. در این میان كمكم غیرتمندان نابود شدند و خواری و زبونی بر همه چیرگی یافت. فرومایگانی آنچه شایستهی نام ایرانیگری نبود از خود بیرون دادند خردها سستی پذیرفت دلها پر از بیم و نومیدی گردید. بارها غیرتمندی پدید آمده بچاره كوشید لیكن رنج او بهدر رفت. تا خدا بر ایشان بخشوده از آن لجنزار بكنارشان رسانید.
كنون زهی نادانی كه این توده قدر رهایی را نشناسد و راه رستگاری پیش نگیرد. بلكه در دم لجنزار ایستاده و روی بدانسوی گردانیده همه یاد آن زمانها كند و همیشه داستان آن زشتیها و نارواییها بازراند.
كسانی تا در تاریخ بكاوش نپردازند و قرن چهارم هجری را با زمان قاجاریان باهم نسنجند این گفتهها را درست درنخواهند یافت.
.
✴️ هوچیگری یا نعل وارونه
آقای کسروی دارندهی پرچم
اجازه بفرمایید پررویی و بیحیایی یکی از افرادی که دعوای دانشوری و راهنمایی دیگران مینماید برای روشن شدن یک حقیقت بطور خلاصه شرح دهم.
یکی دو هفته پیش در انجمنی که بنام ترویج دانش و شعر و ادبیات تشکیل میشود صحبت از عقیده و نظریهی دارندهی پرچم نسبت به شعر و شاعری بمیان آمده است.
یک نفر از حضار که شخصی بیغرض و منصف و پاکدل بوده چنین اظهار نظر میکند که خوب است هر کس بر نظریه و عقیده و گفتههای آقای کسروی اعتراض دارد بجای حاشیهروی و بدگویی و تلفظ کلمات ناشایسته که نشانهی نادانی و سفاهت است با ذکر دلایل خردپذیر نوشتههای این مرد دانشمند و پاکدل را مورد انتقاد قرار دهد و رد کند.
زیرا اظهارات و عقاید آقای کسروی در این خصوص و نسبت بموضوعهای دیگری مانند فلسفه و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها زاییدهی عقیده و ایمان ایشانست و از سالها باینطرف با دلیل و برهان صحت بیانات خویش را اثبات کرده است.
با اینکه در همان مجلس یکی از طرفداران جدی شعر و شاعری با لحن شدیدی بگوینده اعتراض کرده و اظهارات وی را مورد حمله و تعرض قرار داده با وصف این آقای پررو این موضوع را با آب و تاب در ورق پارهی خود وارونه قالب زده و با کمال پررویی و بیحیایی گفتههای آن مرد بیغرض را مطابق میل و سلیقهی خود تعبیر و تفسیر کرده است.
ای کاش اینگونه افراد کاری بخیر و شر و سود و زیان مردم نداشته و بجای گمراه کردن دیگران در صدد اصلاح نواقص اخلاقی خویش برمیآمدند و پس از اینکه موفق میشدند معایب بیشمار خود را برطرف کنند آنوقت قلم بدست گرفته در مقام تربیت و هدایت مردم برمیآمدند.
یکی از بدبختیهای مردم ایران اینست که افراد ناصالح و کسانی که خود مبتلا به هزاران مفاسد اخلاقی و آلودگیهای فکری هستند بنام ادیب و دانشمند و راهنما و نویسنده ، افکار مسموم خویش را در قالب شعر و نثر ریخته و بر گمراهی توده میافزایند.
این اشخاص هرجا با حقایق روبرو شوند بجای گوش دادن و پذیرفتن بدون تأمل بعربدهجویی و رجزخوانی و ناسزاگویی پرداخته و سلاح عاجزان و فرومایگان را بکار میبرند.
خوشبختانه امروز دیگر حنای این اشخاص کمتر رنگ داشته و مردم خود متوجه نادانیهای این قبیل افراد شده و کمترین اهمیتی بنوشتهها و گفتهها و تنقیدهای بیمورد ایشان نمیدهند.
حقگو
(پرچم روزانه شمارهی 211)
آقای کسروی دارندهی پرچم
اجازه بفرمایید پررویی و بیحیایی یکی از افرادی که دعوای دانشوری و راهنمایی دیگران مینماید برای روشن شدن یک حقیقت بطور خلاصه شرح دهم.
یکی دو هفته پیش در انجمنی که بنام ترویج دانش و شعر و ادبیات تشکیل میشود صحبت از عقیده و نظریهی دارندهی پرچم نسبت به شعر و شاعری بمیان آمده است.
یک نفر از حضار که شخصی بیغرض و منصف و پاکدل بوده چنین اظهار نظر میکند که خوب است هر کس بر نظریه و عقیده و گفتههای آقای کسروی اعتراض دارد بجای حاشیهروی و بدگویی و تلفظ کلمات ناشایسته که نشانهی نادانی و سفاهت است با ذکر دلایل خردپذیر نوشتههای این مرد دانشمند و پاکدل را مورد انتقاد قرار دهد و رد کند.
زیرا اظهارات و عقاید آقای کسروی در این خصوص و نسبت بموضوعهای دیگری مانند فلسفه و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها زاییدهی عقیده و ایمان ایشانست و از سالها باینطرف با دلیل و برهان صحت بیانات خویش را اثبات کرده است.
با اینکه در همان مجلس یکی از طرفداران جدی شعر و شاعری با لحن شدیدی بگوینده اعتراض کرده و اظهارات وی را مورد حمله و تعرض قرار داده با وصف این آقای پررو این موضوع را با آب و تاب در ورق پارهی خود وارونه قالب زده و با کمال پررویی و بیحیایی گفتههای آن مرد بیغرض را مطابق میل و سلیقهی خود تعبیر و تفسیر کرده است.
ای کاش اینگونه افراد کاری بخیر و شر و سود و زیان مردم نداشته و بجای گمراه کردن دیگران در صدد اصلاح نواقص اخلاقی خویش برمیآمدند و پس از اینکه موفق میشدند معایب بیشمار خود را برطرف کنند آنوقت قلم بدست گرفته در مقام تربیت و هدایت مردم برمیآمدند.
یکی از بدبختیهای مردم ایران اینست که افراد ناصالح و کسانی که خود مبتلا به هزاران مفاسد اخلاقی و آلودگیهای فکری هستند بنام ادیب و دانشمند و راهنما و نویسنده ، افکار مسموم خویش را در قالب شعر و نثر ریخته و بر گمراهی توده میافزایند.
این اشخاص هرجا با حقایق روبرو شوند بجای گوش دادن و پذیرفتن بدون تأمل بعربدهجویی و رجزخوانی و ناسزاگویی پرداخته و سلاح عاجزان و فرومایگان را بکار میبرند.
خوشبختانه امروز دیگر حنای این اشخاص کمتر رنگ داشته و مردم خود متوجه نادانیهای این قبیل افراد شده و کمترین اهمیتی بنوشتهها و گفتهها و تنقیدهای بیمورد ایشان نمیدهند.
حقگو
(پرچم روزانه شمارهی 211)
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 نشخوار سخن
خردمند سخن بهنگام نیاز گوید و باندازهی نیاز گوید.
از فرقهایی که میان آدمیان و چهارپایان است یکی آنکه آدمی تا گرسنه نشود چیزی نمیخورد وانگاه همینکه سیر شد دست از خوردن باز میدارد. ولی چهارپا اندازهای برای خوردن و چریدن نشناخته همیشه دهانش کار میکند.
یک گاو را اگر در چراگاهی سر دهند از بام تا شام سر از چریدن بر ندارد و تا فرسوده و درمانده نشود دمی نیاساید. بلکه برخی چهارپایان بهنگام خوابیدن و آسودن هم دهان خود را بیکار نگزارده به نشخوار میپردازند.
بعبارت دیگر آدمی برای زیستن میخورد ولی چهارپا برای خوردن میزید. خوردن نزد او یک مقصود جداگانهایست.
همین فرق را ما در آدمیان درمیان خردمند و بیخرد در زمینهی سخنرانی مییابیم. بدینسان که خردمند سخن جز بهنگام نیاز نگوید و بیش از اندازهی نیاز نگوید. ولی بیخرد هرگز دربند نیاز و بینیازی نبوده و هیچگاه اندازه برای سخنگویی نمیشناسد. بعبارت دیگر او خودِ سخنگویی را یک مقصد جداگانه میداند و « سخنوری» یا « نویسندگی» را هنری میشمارد.
این گونه سخنها را چه در شعر و چه در نثر «نشخوار سخن» باید نامید و بدا حال مردمی که این نشخوارکنندگان درمیان ایشان فراوان باشند.
.
🔸 نشخوار سخن
خردمند سخن بهنگام نیاز گوید و باندازهی نیاز گوید.
از فرقهایی که میان آدمیان و چهارپایان است یکی آنکه آدمی تا گرسنه نشود چیزی نمیخورد وانگاه همینکه سیر شد دست از خوردن باز میدارد. ولی چهارپا اندازهای برای خوردن و چریدن نشناخته همیشه دهانش کار میکند.
یک گاو را اگر در چراگاهی سر دهند از بام تا شام سر از چریدن بر ندارد و تا فرسوده و درمانده نشود دمی نیاساید. بلکه برخی چهارپایان بهنگام خوابیدن و آسودن هم دهان خود را بیکار نگزارده به نشخوار میپردازند.
بعبارت دیگر آدمی برای زیستن میخورد ولی چهارپا برای خوردن میزید. خوردن نزد او یک مقصود جداگانهایست.
همین فرق را ما در آدمیان درمیان خردمند و بیخرد در زمینهی سخنرانی مییابیم. بدینسان که خردمند سخن جز بهنگام نیاز نگوید و بیش از اندازهی نیاز نگوید. ولی بیخرد هرگز دربند نیاز و بینیازی نبوده و هیچگاه اندازه برای سخنگویی نمیشناسد. بعبارت دیگر او خودِ سخنگویی را یک مقصد جداگانه میداند و « سخنوری» یا « نویسندگی» را هنری میشمارد.
این گونه سخنها را چه در شعر و چه در نثر «نشخوار سخن» باید نامید و بدا حال مردمی که این نشخوارکنندگان درمیان ایشان فراوان باشند.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید (تکهی یک از دو)
یکی از خوانندگان پرچم چنین مینویسد : «سرمقالهی شمارهی 164 پرچم ، بخصوص قسمت اخیر آن بقلب من آتش زد. از بیان تا بیان فرق بسیار است. دیگران نیز از انحطاط شرقیان سخن میرانند ولی شما مطلب را مجسم میگردانید. شرقی و غربی را بترازو گزارده جلو چشم آدم میگیرید اینست آدم دلش آتش میگیرد. ولی از طرف دیگر چه میتوان کرد و در مقابل حقیقت جز تسلیم و اذعان چاره چیست؟..
شما مینویسید : در آمریکا درمیان یکصدوسیملیون مردم تنها دو حزب هست و تاکنون سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان که فرصت پیش میآید در اندکزمانی بیست یا سی حزب پدید میآید. علت را تشریح کرده مینویسید : آن آمریکایی معنی حزب را میداند. میداند که حزب برای هوسبازی نیست ، برای آنست که یک جمعی دست بهم دهند و بکارهای کشور پیشرفت دهند ، و اینست مادامی که یک چنان جمعیتی آماده هست هر کسی بخود حق نمیدهد که با چند تنی دست بهم دهد و یک حزب نوینی پدید آورد. زیرا میداند که چنین کاری جز خیانت بکشور نیست. با خود میاندیشد که من که امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمیگزارم و خودخواهی مانع من میشود دیگران نیز با جمعیتی که من خواهم ساخت همان رفتار را خواهند نمود ، و نتیجه آن خواهد شد که هر چند تنی خود جمعیت دیگری باشند و یک حزب بزرگ آبرومندی پدید نیاید. آن آمریکایی این را میداند و میفهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نگردیده ولی ایرانی نمیداند و نمیفهمد و اینست باین هوسبازیها میپردازد. در خاتمه از این سخنان خود نتیجه گرفته میگویید : پیداست که چنین کسانی را همسری با آنان نتواند بود. پیداست که سرنوشتی جز زیردستی نخواه[نـ]د داشت.
این گفتههای شما همچون نیش به دل آدم فرومیرود. ولی درد اینجاست که جز حقیقت نیست و انسان چاره جز پذیرفتن ندارد. کدام یکی از این مطالب قابل رد است؟ آدم چون میاندیشد میبیند حقیقتاً بانحطاط افتادهایم. لیکن شما را بخدا اگر چارهی این را میدانید کوشش دریغ نگویید. بکوشید و خسته نشوید. من تاکنون در نوشتههای شما خلاف حقیقتی ندیدهام ولی از بس موضوع مهم است خواهشمندم علت این را روشنتر گردانید. خدا میداند من در سهم خود حاضرم با جان و مال در راه چاره سعی کنم».
اینست خلاصهی یک نامهی مفصلی که یکی از خوانندگان نوشته و خواستار شده نامش را آشکار ننویسیم. ما در پاسخ میگوییم : چنانکه بارها گفتهایم این درماندگی و آلودگی در ایرانیان طبیعی نیست. ایرانیان نه در ساختمان تنی ، و نه در نیروهای روانی از اروپاییان کمتر نیستند. آنچه ایرانیان را باین حال آلودگی و درماندگی انداخته این اندیشههای پوچ و پریشان و گمراهست و ما برای این دلیلهای دانشمندانه (از راه روانشناسی) یاد کردهایم با این حال در شمارههای آینده یک دلیل دیگری نیز یاد خواهیم کرد تا خواهش نویسندهی این نامه بجا آید.
دربارهی چاره نیز ما گفتهایم و دوباره میگوییم یک راه بیشتر نیست و آن اینکه حقایق انتشار یابد و مردم معنی درست زندگانی را بفهمند و یک راه نوینی برای زندگی ، از روی خرد گشاده گردد. اینست چاره و جز این نیست. این چاره نه تنها برای ایران یا برای شرقیانست ، برای سراسر جهانست. بآن گرفتاریهای اروپا نیز چاره جز این نمیباشد.
.
🔸 بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید (تکهی یک از دو)
یکی از خوانندگان پرچم چنین مینویسد : «سرمقالهی شمارهی 164 پرچم ، بخصوص قسمت اخیر آن بقلب من آتش زد. از بیان تا بیان فرق بسیار است. دیگران نیز از انحطاط شرقیان سخن میرانند ولی شما مطلب را مجسم میگردانید. شرقی و غربی را بترازو گزارده جلو چشم آدم میگیرید اینست آدم دلش آتش میگیرد. ولی از طرف دیگر چه میتوان کرد و در مقابل حقیقت جز تسلیم و اذعان چاره چیست؟..
شما مینویسید : در آمریکا درمیان یکصدوسیملیون مردم تنها دو حزب هست و تاکنون سومی پیدا نشده. ولی در ایران هر زمان که فرصت پیش میآید در اندکزمانی بیست یا سی حزب پدید میآید. علت را تشریح کرده مینویسید : آن آمریکایی معنی حزب را میداند. میداند که حزب برای هوسبازی نیست ، برای آنست که یک جمعی دست بهم دهند و بکارهای کشور پیشرفت دهند ، و اینست مادامی که یک چنان جمعیتی آماده هست هر کسی بخود حق نمیدهد که با چند تنی دست بهم دهد و یک حزب نوینی پدید آورد. زیرا میداند که چنین کاری جز خیانت بکشور نیست. با خود میاندیشد که من که امروز گردن بهمراهی با فلان جمعیت نمیگزارم و خودخواهی مانع من میشود دیگران نیز با جمعیتی که من خواهم ساخت همان رفتار را خواهند نمود ، و نتیجه آن خواهد شد که هر چند تنی خود جمعیت دیگری باشند و یک حزب بزرگ آبرومندی پدید نیاید. آن آمریکایی این را میداند و میفهمد و اینست حزب در آنجا بیش از دو تا نگردیده ولی ایرانی نمیداند و نمیفهمد و اینست باین هوسبازیها میپردازد. در خاتمه از این سخنان خود نتیجه گرفته میگویید : پیداست که چنین کسانی را همسری با آنان نتواند بود. پیداست که سرنوشتی جز زیردستی نخواه[نـ]د داشت.
این گفتههای شما همچون نیش به دل آدم فرومیرود. ولی درد اینجاست که جز حقیقت نیست و انسان چاره جز پذیرفتن ندارد. کدام یکی از این مطالب قابل رد است؟ آدم چون میاندیشد میبیند حقیقتاً بانحطاط افتادهایم. لیکن شما را بخدا اگر چارهی این را میدانید کوشش دریغ نگویید. بکوشید و خسته نشوید. من تاکنون در نوشتههای شما خلاف حقیقتی ندیدهام ولی از بس موضوع مهم است خواهشمندم علت این را روشنتر گردانید. خدا میداند من در سهم خود حاضرم با جان و مال در راه چاره سعی کنم».
اینست خلاصهی یک نامهی مفصلی که یکی از خوانندگان نوشته و خواستار شده نامش را آشکار ننویسیم. ما در پاسخ میگوییم : چنانکه بارها گفتهایم این درماندگی و آلودگی در ایرانیان طبیعی نیست. ایرانیان نه در ساختمان تنی ، و نه در نیروهای روانی از اروپاییان کمتر نیستند. آنچه ایرانیان را باین حال آلودگی و درماندگی انداخته این اندیشههای پوچ و پریشان و گمراهست و ما برای این دلیلهای دانشمندانه (از راه روانشناسی) یاد کردهایم با این حال در شمارههای آینده یک دلیل دیگری نیز یاد خواهیم کرد تا خواهش نویسندهی این نامه بجا آید.
دربارهی چاره نیز ما گفتهایم و دوباره میگوییم یک راه بیشتر نیست و آن اینکه حقایق انتشار یابد و مردم معنی درست زندگانی را بفهمند و یک راه نوینی برای زندگی ، از روی خرد گشاده گردد. اینست چاره و جز این نیست. این چاره نه تنها برای ایران یا برای شرقیانست ، برای سراسر جهانست. بآن گرفتاریهای اروپا نیز چاره جز این نمیباشد.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 3ـ همیشه نگران آینده باید بود (تکهی دو)
در این ده قرن ایران همه گرفتار بود و همه روی به پستی و سستی داشت. اگر از همه چیز چشم بپوشیم از سستی خردها چشم نخواهیم پوشید. در این دوره نیك و بد را بهم درآمیخته كمتر فرقی میانهی آنها میگزاردند ، ستم را با داد بیك رشته كشیده جدا از هم نمیساختند.
ما اگر داستانها از آن زمان برانیم كتاب جداگانهای میباید. در اینجا بیك داستانی بسنده مینمایم تا خوانندگان بدانند كه سستی خردها در آن هنگام تا چه اندازه بوده است :
سلطانمحمد سلجوقی در تاریخ معروفست. این مرد پس از كشاكشها با برادر خود كه در میانه ایرانیان بینوا پایمال میشدند و روستاها و کشتزارها ویرانه میگردید پادشاهی یافت و پس از سالها مرگش فرارسیده به بستر بیماری افتاد. در آن هنگام كسانی چنینش گفتند : این بیماری از جادوگریایست كه زن شما كرده. محمد از شنیدن این بیدرنگ و بیبازپرس دستور داد زن را گرفته میل بچشمهایش كشیدند و سپس در خانهی تنگ و تاریكی بندش نمودند. باین هم بسنده ننموده دستهای را از نوكران و كنیزان او را بیگناه نابود ساختند. باین هم بسنده ننموده زن كور بیچاره را رَسَن بگردن انداخته خفه نمودند. در آن هنگام كه این بیگناه با دست دُژخیمان نابود كرده میشد محمد نیز دم واپسین را زده روی از جهان برمیتافت.
اگر همین داستان را بسنجیم چندین بیخردی و نامردمی از آن پیداست : چرا بایستی ندانند جادوگری پنداری بیش نیست و هرگز نمیتوان با دست جادو كسی را بیمار گردانید و یا به بهبودی آورد؟! چرا بایستی ندانند كه هر كس دشمنان و بدخواهانی دارد پس نباید بگفتهی این و آن زن بینوایی را گناهكار گرفته از چشم بیبهره نمود و سپس در تنگنای زندان انداخت؟! چرا بایستی ندانند كه اگر زنی گناه نموده نباید كنیزان و نوكران او را نابود ساخت؟! آیا چنین نادانیها و نامردمیها در دو قرن پیش از آن در ایران روی میتوانستی داد؟! شگفتی در آنجاست كه چنین نامردمی كه روی داده مردم آن را ننكوهیدهاند و زبان ببدگویی و نفرین باز نكردهاند. شما در هیچ تاریخی نخواهید دید كه این داستان دلگداز را یاد نموده و آن را بر سلطانمحمد گناه بشمارد بلكه در همه جا ستایش او را خواهید خواند.
تاریخنگاری كه این داستان ننگین را در تاریخ خود یاد كرده (1) پیاپی آن ، ستایشها از سلطانمحمد میراند و «استواری دین» و «فزونی داد» او را یاد كرده «یگانه مرد درست سلجوقیان» نام میدهد. افسوس! صد افسوس!
به تهمت جادوگری میل بچشم همسر خود كشیدن ، با آنحال او را به تنگنای زندان سپردن ، پس از چندی ریسمان بگردنش انداختن ، كنیزان و چاكران او را بیگناه كشتار نمودن ، پس از همهی اینها دیندار و دادگر بودن!
پابرگی :
1ـ الامام عمادالدین محمدبنحامد الاصفهانی (پ)
.
🔸 3ـ همیشه نگران آینده باید بود (تکهی دو)
در این ده قرن ایران همه گرفتار بود و همه روی به پستی و سستی داشت. اگر از همه چیز چشم بپوشیم از سستی خردها چشم نخواهیم پوشید. در این دوره نیك و بد را بهم درآمیخته كمتر فرقی میانهی آنها میگزاردند ، ستم را با داد بیك رشته كشیده جدا از هم نمیساختند.
ما اگر داستانها از آن زمان برانیم كتاب جداگانهای میباید. در اینجا بیك داستانی بسنده مینمایم تا خوانندگان بدانند كه سستی خردها در آن هنگام تا چه اندازه بوده است :
سلطانمحمد سلجوقی در تاریخ معروفست. این مرد پس از كشاكشها با برادر خود كه در میانه ایرانیان بینوا پایمال میشدند و روستاها و کشتزارها ویرانه میگردید پادشاهی یافت و پس از سالها مرگش فرارسیده به بستر بیماری افتاد. در آن هنگام كسانی چنینش گفتند : این بیماری از جادوگریایست كه زن شما كرده. محمد از شنیدن این بیدرنگ و بیبازپرس دستور داد زن را گرفته میل بچشمهایش كشیدند و سپس در خانهی تنگ و تاریكی بندش نمودند. باین هم بسنده ننموده دستهای را از نوكران و كنیزان او را بیگناه نابود ساختند. باین هم بسنده ننموده زن كور بیچاره را رَسَن بگردن انداخته خفه نمودند. در آن هنگام كه این بیگناه با دست دُژخیمان نابود كرده میشد محمد نیز دم واپسین را زده روی از جهان برمیتافت.
اگر همین داستان را بسنجیم چندین بیخردی و نامردمی از آن پیداست : چرا بایستی ندانند جادوگری پنداری بیش نیست و هرگز نمیتوان با دست جادو كسی را بیمار گردانید و یا به بهبودی آورد؟! چرا بایستی ندانند كه هر كس دشمنان و بدخواهانی دارد پس نباید بگفتهی این و آن زن بینوایی را گناهكار گرفته از چشم بیبهره نمود و سپس در تنگنای زندان انداخت؟! چرا بایستی ندانند كه اگر زنی گناه نموده نباید كنیزان و نوكران او را نابود ساخت؟! آیا چنین نادانیها و نامردمیها در دو قرن پیش از آن در ایران روی میتوانستی داد؟! شگفتی در آنجاست كه چنین نامردمی كه روی داده مردم آن را ننكوهیدهاند و زبان ببدگویی و نفرین باز نكردهاند. شما در هیچ تاریخی نخواهید دید كه این داستان دلگداز را یاد نموده و آن را بر سلطانمحمد گناه بشمارد بلكه در همه جا ستایش او را خواهید خواند.
تاریخنگاری كه این داستان ننگین را در تاریخ خود یاد كرده (1) پیاپی آن ، ستایشها از سلطانمحمد میراند و «استواری دین» و «فزونی داد» او را یاد كرده «یگانه مرد درست سلجوقیان» نام میدهد. افسوس! صد افسوس!
به تهمت جادوگری میل بچشم همسر خود كشیدن ، با آنحال او را به تنگنای زندان سپردن ، پس از چندی ریسمان بگردنش انداختن ، كنیزان و چاكران او را بیگناه كشتار نمودن ، پس از همهی اینها دیندار و دادگر بودن!
پابرگی :
1ـ الامام عمادالدین محمدبنحامد الاصفهانی (پ)
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 2 (تکهی یک از دو)
چون در شمارهی اخیر پیمان مختصری از تصوف و صوفیان نگاشته بودید بمورد دانستم شرحی باختصار در این موضوع بنویسم.
حاج زین العابدین شیروانی معروف (مستعلی شاه) که رشتهی سلاسل شیرازیها و گون آبادیها و صفی علیشاهیها باو میپیوندد در ریاض السیاحه در ضمن شرح حال عینالقضات همدانی مینویسد :
« از وی کشف و کرامات و خارق عادات مانند احیاء اموات ظهور کرده» و همین نسبت احیاء اموات را بعین القضات در کتاب زبدة الحقایقش نوشته. حالا باید دید منشاء این خبر چیست.
باز حاج مزبور در تحت عنوان مذکور مینویسد که عینالقضات در کتاب زبدة الحقایقش نوشته :
« پدرم و من و جماعتی از ائمهی شهر ما حاضر بودند در خانهی مقدم صوفی پس ما رقص میکردیم ابوسعید ترمدی بیتکی میگفت پدرم بنگریست و گفت خواجه احمد غزالی قدس روحه را دیدم که با ما رقص میکرد و لباس او چنین و چنان بود و نشان میداد بوسعید گفت مرگم آرزوست من گفتم بمیر درحال بیهوش شد و بمرد. مفتی وقت حاضر بود گفت چون زنده را مرده میکنی مرده را نیز زنده توانی کرد؟ گفتم مرده کیست؟ گفت فقیه محمود. گفتم خداوندا فقیه محمود را زنده گردان در ساعت زنده شد»
ملاحظه فرمایید قصهای باین بیسر و پایی را که مفهوم آن مرده زنده گردانیدن در حالت رقص است آن هم از قول مدعی نقل کردن و ترتیب اثر بآن دادن چقدر قابل حیرت است! باز حاج مذکور در همان کتاب در ذیل بیان جغرافیای بامیان بلخ از دو محل از مشهودات خودش بیانی میکند که نگارنده از بیان عین آن برای اختصار گذشته و خلاصهی مفاد آن را مینویسم. اول آنکه مینویسد : تلی است مشهور بتل اژدر که در وسط آن تل شکافی بعرض یک ذرع و طول شش ذرع و عمق پنج ذرع که در نهایت آن شکاف آبی است بسیار قلیل که بصدای مهیب لفظ یا علی از آن مسموع میشود و هر شخصی از روی اخلاص آب را بولایت علی قسم دهد که بالا بیاید در مدت نیم ساعت آن آب بجوش و خروش آمده بنوعی بلند شود که دست عموم خلایق بدان میرسد و از قرار بیان خودش ابتدا این مطلب را افسانه پنداشته تا آنکه برأی العین دیده است در صورتی که خداوند برای توحید خودش چنین برهان محسوس آشکاری قرار نداده است چه جای ولایت که در چندین درجه پس از آن واقع است.
در همین مورد از غاری در چهار فرسخی بامیان نام برده که خودش باتفاق حاکم آن ولایت با استعداد و جمعیت در آن رفته و مدت سه روز در آن گردیدهاند در آن غار قریب دوازده هزارخانه و هزار باب دکان و چهارسوقهای متعدد در آن یافتهاند و آن غار بغار ضحاک مشهور بوده.
اگر این بیان مقرون بحقیقت باشد جای بسی شگفت است که محلی باین غرابت که تقریباً شهری درون کوهی در شکم سنگ تراشیده و بنا کرده باشند و تاکنون آنهمه جویندگان آثار قدیمه راهی بدان نیافته و بیانی از آن نکرده باشند بااینکه از آثار دیگر بامیان و دو بت بامیان در کتابهای فارسی و عربی از لغت و غیره سخن راندهاند. و اگر چنانچه وجود خارجی نداشته و فقط خیال حاج مشارالیه بانی این اساس باشد گزافگویی و حال گوینده از آن معلوم میشود.
.
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 2 (تکهی یک از دو)
چون در شمارهی اخیر پیمان مختصری از تصوف و صوفیان نگاشته بودید بمورد دانستم شرحی باختصار در این موضوع بنویسم.
حاج زین العابدین شیروانی معروف (مستعلی شاه) که رشتهی سلاسل شیرازیها و گون آبادیها و صفی علیشاهیها باو میپیوندد در ریاض السیاحه در ضمن شرح حال عینالقضات همدانی مینویسد :
« از وی کشف و کرامات و خارق عادات مانند احیاء اموات ظهور کرده» و همین نسبت احیاء اموات را بعین القضات در کتاب زبدة الحقایقش نوشته. حالا باید دید منشاء این خبر چیست.
باز حاج مزبور در تحت عنوان مذکور مینویسد که عینالقضات در کتاب زبدة الحقایقش نوشته :
« پدرم و من و جماعتی از ائمهی شهر ما حاضر بودند در خانهی مقدم صوفی پس ما رقص میکردیم ابوسعید ترمدی بیتکی میگفت پدرم بنگریست و گفت خواجه احمد غزالی قدس روحه را دیدم که با ما رقص میکرد و لباس او چنین و چنان بود و نشان میداد بوسعید گفت مرگم آرزوست من گفتم بمیر درحال بیهوش شد و بمرد. مفتی وقت حاضر بود گفت چون زنده را مرده میکنی مرده را نیز زنده توانی کرد؟ گفتم مرده کیست؟ گفت فقیه محمود. گفتم خداوندا فقیه محمود را زنده گردان در ساعت زنده شد»
ملاحظه فرمایید قصهای باین بیسر و پایی را که مفهوم آن مرده زنده گردانیدن در حالت رقص است آن هم از قول مدعی نقل کردن و ترتیب اثر بآن دادن چقدر قابل حیرت است! باز حاج مذکور در همان کتاب در ذیل بیان جغرافیای بامیان بلخ از دو محل از مشهودات خودش بیانی میکند که نگارنده از بیان عین آن برای اختصار گذشته و خلاصهی مفاد آن را مینویسم. اول آنکه مینویسد : تلی است مشهور بتل اژدر که در وسط آن تل شکافی بعرض یک ذرع و طول شش ذرع و عمق پنج ذرع که در نهایت آن شکاف آبی است بسیار قلیل که بصدای مهیب لفظ یا علی از آن مسموع میشود و هر شخصی از روی اخلاص آب را بولایت علی قسم دهد که بالا بیاید در مدت نیم ساعت آن آب بجوش و خروش آمده بنوعی بلند شود که دست عموم خلایق بدان میرسد و از قرار بیان خودش ابتدا این مطلب را افسانه پنداشته تا آنکه برأی العین دیده است در صورتی که خداوند برای توحید خودش چنین برهان محسوس آشکاری قرار نداده است چه جای ولایت که در چندین درجه پس از آن واقع است.
در همین مورد از غاری در چهار فرسخی بامیان نام برده که خودش باتفاق حاکم آن ولایت با استعداد و جمعیت در آن رفته و مدت سه روز در آن گردیدهاند در آن غار قریب دوازده هزارخانه و هزار باب دکان و چهارسوقهای متعدد در آن یافتهاند و آن غار بغار ضحاک مشهور بوده.
اگر این بیان مقرون بحقیقت باشد جای بسی شگفت است که محلی باین غرابت که تقریباً شهری درون کوهی در شکم سنگ تراشیده و بنا کرده باشند و تاکنون آنهمه جویندگان آثار قدیمه راهی بدان نیافته و بیانی از آن نکرده باشند بااینکه از آثار دیگر بامیان و دو بت بامیان در کتابهای فارسی و عربی از لغت و غیره سخن راندهاند. و اگر چنانچه وجود خارجی نداشته و فقط خیال حاج مشارالیه بانی این اساس باشد گزافگویی و حال گوینده از آن معلوم میشود.
.
🔸 روانت شاد باد ای نيكمردی که پاک زيستی و دليرانه جان سپردی !
🔸 تو در زندگانی سراسر نبرد خود دمی از كوشش در راه آسايش جهانيان نياسودی و بجز رنج و گزند از بدخواهان نديدی !
🔸 تو نه تنها با زندگانی بلكه با مرگ خود نيز كه تنها زيبنده همچو تویی بود درس «آزادگی» و فداكاری بما دادی ، تو بما نمودی كه چگونه بايد پاک زيست و دليرانه جان سپرد !
.
🔸 تو در زندگانی سراسر نبرد خود دمی از كوشش در راه آسايش جهانيان نياسودی و بجز رنج و گزند از بدخواهان نديدی !
🔸 تو نه تنها با زندگانی بلكه با مرگ خود نيز كه تنها زيبنده همچو تویی بود درس «آزادگی» و فداكاری بما دادی ، تو بما نمودی كه چگونه بايد پاک زيست و دليرانه جان سپرد !
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید (تکهی دو از دو)
امروز ایرانیان بچند گرفتاری سنگینی دچارند :
1) نادانی و نافهمی ـ از بیستملیون مردم هزار تن پیدا نمیکنید که بحقایق زندگی آشنا باشند و هر یکی مغزهاشان پر از پندارهای بیپاست. سیوشش سالست در این کشور مشروطه اجرا گردیده و شاید هزار تن نیست که معنی درست آن را بشناسد. در دیگر زمینهها نیز چنینند.
2) پراکندگی و پریشانی ـ از این بیستملیون ، هزار تن دارای یک راه یا یک مقصد نیستند و شما ده تن را که دارای یک اندیشه باشند درمیان ایشان پیدا نتوانید کرد.
3) پستی و آلودگی خویها ـ از بزرگ و کوچک و زن و مرد گرفتار خویهای پست رشک و کینه و خودخواهی و خودنمایی و مانند اینها هستند و بسیاری از آنان پستترین خویها را دارند.
4) کوتاهی اندیشهها و پستی آرزوها ـ انبوه مردم ـ بخصوص درسخواندگان ـ جز در اندیشهی خوشیهای خود نیستند و کمتر یکی دربند رستگاری توده یا پیشرفت کشور میباشند ، این هایهویها و روزنامهنویسیها و حزبسازیها بیشترش جز بامید سودهای خودشان نمیباشد.
این چهار رشته گرفتاریست که هر یکی برای نابودی یک توده بسست ، هر یکی زیانکارتر از وبا و طاعون میباشد. ولی چارهی همهی اینها یک چیز و آن منتشر کردن حقایق است بدانسان که در بالا گفتیم و این همانست که ما بآن میکوشیم و بیاری خدا گام بگام پیش میرویم.
ولی اینجا دو نکتهی مهمی هست : یکی اینکه این مردم همگی نیک نتوانند گردید. بسیاری از اینان درونهاشان تیره گردیده و حقیقت را در آنها تابشی نخواهد بود تا پیراسته گردند و پاک شوند. اینست باید پاکان و نیکان جدا گردند و یک تودهی نوینی پدید آورند ، وگرنه بنتیجهی درستی نخواهند رسید. دیگری اینکه چنین کار بزرگی با دست یک تن و یا چند تن نتواند بود. باید بکوشیم و بهمدستان و یاران بیفزاییم و هر یکی از آنان در این راه کوشش و تلاش دریغ نگویند. باید هزاران آموزگار درمیان توده پراکنده گردند و همگی بنشر حقایق کوشند. از این راهست که بمقصود توانیم رسید. ما اکنون جمعی هستیم ولی باید بسیار بیشتر از این باشیم.
شما رویتان بمن گردانیده میگویید : «بکوشید و خسته نشوید». من هم باید روی خودم را بآن نیکمردانی که از دور و نزدیک با ما همراهی و همدستی مینمایند گردانیده بگویم : «ای نیکمردان بکوشید و خسته نشوید ، بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید ، بکوشید و این بدانید که بگرانمایهترین کاری برخاستهاید ، بکوشید و از یاد نبرید که خدا با ماست».
(پرچم روزانه شمارهی 166)
.
🔸 بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید (تکهی دو از دو)
امروز ایرانیان بچند گرفتاری سنگینی دچارند :
1) نادانی و نافهمی ـ از بیستملیون مردم هزار تن پیدا نمیکنید که بحقایق زندگی آشنا باشند و هر یکی مغزهاشان پر از پندارهای بیپاست. سیوشش سالست در این کشور مشروطه اجرا گردیده و شاید هزار تن نیست که معنی درست آن را بشناسد. در دیگر زمینهها نیز چنینند.
2) پراکندگی و پریشانی ـ از این بیستملیون ، هزار تن دارای یک راه یا یک مقصد نیستند و شما ده تن را که دارای یک اندیشه باشند درمیان ایشان پیدا نتوانید کرد.
3) پستی و آلودگی خویها ـ از بزرگ و کوچک و زن و مرد گرفتار خویهای پست رشک و کینه و خودخواهی و خودنمایی و مانند اینها هستند و بسیاری از آنان پستترین خویها را دارند.
4) کوتاهی اندیشهها و پستی آرزوها ـ انبوه مردم ـ بخصوص درسخواندگان ـ جز در اندیشهی خوشیهای خود نیستند و کمتر یکی دربند رستگاری توده یا پیشرفت کشور میباشند ، این هایهویها و روزنامهنویسیها و حزبسازیها بیشترش جز بامید سودهای خودشان نمیباشد.
این چهار رشته گرفتاریست که هر یکی برای نابودی یک توده بسست ، هر یکی زیانکارتر از وبا و طاعون میباشد. ولی چارهی همهی اینها یک چیز و آن منتشر کردن حقایق است بدانسان که در بالا گفتیم و این همانست که ما بآن میکوشیم و بیاری خدا گام بگام پیش میرویم.
ولی اینجا دو نکتهی مهمی هست : یکی اینکه این مردم همگی نیک نتوانند گردید. بسیاری از اینان درونهاشان تیره گردیده و حقیقت را در آنها تابشی نخواهد بود تا پیراسته گردند و پاک شوند. اینست باید پاکان و نیکان جدا گردند و یک تودهی نوینی پدید آورند ، وگرنه بنتیجهی درستی نخواهند رسید. دیگری اینکه چنین کار بزرگی با دست یک تن و یا چند تن نتواند بود. باید بکوشیم و بهمدستان و یاران بیفزاییم و هر یکی از آنان در این راه کوشش و تلاش دریغ نگویند. باید هزاران آموزگار درمیان توده پراکنده گردند و همگی بنشر حقایق کوشند. از این راهست که بمقصود توانیم رسید. ما اکنون جمعی هستیم ولی باید بسیار بیشتر از این باشیم.
شما رویتان بمن گردانیده میگویید : «بکوشید و خسته نشوید». من هم باید روی خودم را بآن نیکمردانی که از دور و نزدیک با ما همراهی و همدستی مینمایند گردانیده بگویم : «ای نیکمردان بکوشید و خسته نشوید ، بکوشید و نومیدی بخود راه ندهید ، بکوشید و این بدانید که بگرانمایهترین کاری برخاستهاید ، بکوشید و از یاد نبرید که خدا با ماست».
(پرچم روزانه شمارهی 166)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 3ـ همیشه نگران آینده باید بود (تکهی سه)
آیا ما بیهوده میگوییم : خردها سست بوده؟! آیا كسانی كه ستم بآن ننگینی را درنیافته كنندهی آن را دادگر و دیندار میشماردند خرد درستی داشتهاند؟!
در جهان همهی كوششها بر آنست كه یك توده بد را بد دانسته از آن بیزاری جویند و نیك را نیك شناخته بسوی آن بگرایند و این خود باعث آنست كه بدی در آن توده كمتر گردد و توانا و ناتوان همه ایمن و آسوده زیست كنند و از خرسندی بهرهی شایان بردارند.
گروهی كه ستمگران را بدینداری و دادگری ستایند ، كشندگان خود را فرستادهی خدا انگارند ، چنگیزها و هلاكوها و تیمورها را بر صدر تاریخ نشانند ، بجای نفرین بر آن نامردان كتابها در ستایش و آفرین بپردازند ، چنین گروهی با دست خود تیشه بریشهی خود فرود آوردهاند ، چنین گروهی خویش را آماجگاه هرگونه بدبختی و تیرهروزی گردانیدهاند.
نكوهش نمیخواهیم. كسانی كه قرنها پیش از این مرده و رفتهاند چه جای نكوهش بر ایشانست؟. سستی و زبونی آنان را نشان میدهم. پستی خردها را میرسانم. میگویم : چنان كسانی گفتهها و نگاشتههای ایشان نیز سراپا خواری و زبونیست و امروز باید از آنها دوری گزید. باید همه را دور انداخت.
میگویم : ای ایرانیان از آن قرنهای زبونی چشم بپوشید. در این دورهی آزادی خود را آلودهی خواریها و زبونیهای گذشتگان نگردانید!
در این زمینه سخن فراوانست و من نمیخواهم همهی گفتگو را در یكجا برانم. در آن قرنها نه تنها ایران گرفتار بیگانگان و ایرانیان دچار خواری و زبونی بودهاند ، از سستی خردها هر كیش ناسزایی در اینجا رواج گرفته و هر زمان بدآموزیهای دیگری پدید آمده و چون راهنمایی درمیان نبوده و كسی جلوگیری نمیكرده این نارواییها میانهی مردم پراكنده شده و همه باهم درآمیخته. سخن روشنتر
بگویم : در ایران در آن قرنها مسلمانی ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، علیاللهیگری ، فلسفهی یونانی ، فلسفهی هندی ؛ همه بهم درآمیخته و نیك و بد و راست و دروغ درهم گردیده و اینست كه آخرین تیشه را بر ریشهی هوش و دانش ایرانیان فرود آورده.
كنون هم اگر ما چاره ننماییم از این نادانیها صد زیان خواهد برخاست. از اینجاست كه میگوییم ایرانیان باید دیواری میانهی گذشته و آینده پدید آورند و زندگانی نوین آغاز كنند. زندگانیای كه بنیاد آن خردمندی و غیرتمندی باشد.
باید از این پس نام ایران را گرامی شمرد بلكه گرامیترین نامش گرفت. باید دشمنان تاریخی را همیشه با نفرین یاد كرد و آن فرومایگان نادان را كه چاپلوسیها از آن دشمنان نموده یا ستایشها نگاشتهاند شایستهی نام ایرانی نشناخت آنان را نیز همیشه با نفرین یاد نمود.
كسانی تا دشمنان گذشته را بنفرین یاد نكنند از دشمنان آینده ایمن نخواهند بود. تودهای تا از گمراهیهای پیشینیان بیزاری نجویند براه رستگاری نخواهند افتاد.
.
🔸 3ـ همیشه نگران آینده باید بود (تکهی سه)
آیا ما بیهوده میگوییم : خردها سست بوده؟! آیا كسانی كه ستم بآن ننگینی را درنیافته كنندهی آن را دادگر و دیندار میشماردند خرد درستی داشتهاند؟!
در جهان همهی كوششها بر آنست كه یك توده بد را بد دانسته از آن بیزاری جویند و نیك را نیك شناخته بسوی آن بگرایند و این خود باعث آنست كه بدی در آن توده كمتر گردد و توانا و ناتوان همه ایمن و آسوده زیست كنند و از خرسندی بهرهی شایان بردارند.
گروهی كه ستمگران را بدینداری و دادگری ستایند ، كشندگان خود را فرستادهی خدا انگارند ، چنگیزها و هلاكوها و تیمورها را بر صدر تاریخ نشانند ، بجای نفرین بر آن نامردان كتابها در ستایش و آفرین بپردازند ، چنین گروهی با دست خود تیشه بریشهی خود فرود آوردهاند ، چنین گروهی خویش را آماجگاه هرگونه بدبختی و تیرهروزی گردانیدهاند.
نكوهش نمیخواهیم. كسانی كه قرنها پیش از این مرده و رفتهاند چه جای نكوهش بر ایشانست؟. سستی و زبونی آنان را نشان میدهم. پستی خردها را میرسانم. میگویم : چنان كسانی گفتهها و نگاشتههای ایشان نیز سراپا خواری و زبونیست و امروز باید از آنها دوری گزید. باید همه را دور انداخت.
میگویم : ای ایرانیان از آن قرنهای زبونی چشم بپوشید. در این دورهی آزادی خود را آلودهی خواریها و زبونیهای گذشتگان نگردانید!
در این زمینه سخن فراوانست و من نمیخواهم همهی گفتگو را در یكجا برانم. در آن قرنها نه تنها ایران گرفتار بیگانگان و ایرانیان دچار خواری و زبونی بودهاند ، از سستی خردها هر كیش ناسزایی در اینجا رواج گرفته و هر زمان بدآموزیهای دیگری پدید آمده و چون راهنمایی درمیان نبوده و كسی جلوگیری نمیكرده این نارواییها میانهی مردم پراكنده شده و همه باهم درآمیخته. سخن روشنتر
بگویم : در ایران در آن قرنها مسلمانی ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، علیاللهیگری ، فلسفهی یونانی ، فلسفهی هندی ؛ همه بهم درآمیخته و نیك و بد و راست و دروغ درهم گردیده و اینست كه آخرین تیشه را بر ریشهی هوش و دانش ایرانیان فرود آورده.
كنون هم اگر ما چاره ننماییم از این نادانیها صد زیان خواهد برخاست. از اینجاست كه میگوییم ایرانیان باید دیواری میانهی گذشته و آینده پدید آورند و زندگانی نوین آغاز كنند. زندگانیای كه بنیاد آن خردمندی و غیرتمندی باشد.
باید از این پس نام ایران را گرامی شمرد بلكه گرامیترین نامش گرفت. باید دشمنان تاریخی را همیشه با نفرین یاد كرد و آن فرومایگان نادان را كه چاپلوسیها از آن دشمنان نموده یا ستایشها نگاشتهاند شایستهی نام ایرانی نشناخت آنان را نیز همیشه با نفرین یاد نمود.
كسانی تا دشمنان گذشته را بنفرین یاد نكنند از دشمنان آینده ایمن نخواهند بود. تودهای تا از گمراهیهای پیشینیان بیزاری نجویند براه رستگاری نخواهند افتاد.
.
✴️ در پیرامون پاسخ آقای علی مرادی مراغهای
آقای علی مرادی مراغهای گفتاری با عنوان «از کتابسوزی تا آدمسوزی ...» ، نوشته بود که یکی از پاکدینان در گفتار «کتابسوزی نازیها یا نازیزدایی متفقین؟!» بهاو پاسخ بجایی داده و در بخشی از آن نوشته بود: «نه پاکدینی با نازیسم در خور سنجش است و نه هر کتابسوزی ناگزیر به آدمسوزی خواهد انجامید... نازیسم دربردارنده پندارهای نژادپرستانه و جنگ افروزانه و «داروینیسم اجتماعی» بود و از چنین پندارهای زیانمندی بوده که چنان مرزناشناسیها و آدمکشیهایی پدید آمده، پندارهایی که درست بآخشیج آموزاکهای پاکدینی میباشد. .... درباره بیپا بودن این انگار پوچ که «هر کتابسوزی ناگزیر بآدمسوزی خواهد انجامید» نیز سخن بسیار توان گفت ولی یک دلیل و گواه روشن آن، کتابسوزی متفقین در آلمان پس از شکست این کشور است. برنامه گستردهای که از آن بعنوان ««نازیزدایی» یاد میکردند.»
آقای مرادی مراغهای بجای اینکه ناآگاهی یا غلط بودن داوری خود را بپذیرید، گفتار تازهای با عنوان «کسروی در گور می لرزد از این دفاعِ بد...!» در کانال خود گزارده و در آنجا دچار یک غلط و نافهمی شگفتی هم شده و آن اینکه نفهمیده این گفتار «یکی از رازهای کار ما» از کانال یا نوشته آن پاکدین نمیباشد بلکه بخشی از یک نوشته خود شادروان کسروی بوده. از اینکه بگذریم، او در این گفتار تازه خود نیز بمغالطههای تازهای دست یازیده که میتوان گفت «ورشکستگی» خود را نشان داده. ما در اینجا در پی پاسخ دادن به همه سخنان آقای مرادی مراغهای نیستیم زیرا آنها را در خور پاسخ نمیشناسیم.
بگفته شادروان کسروی : «پاسخ را بکسی دهند که درپی راستیها باشد ، بکسی دهند که بروی سخن خود بایستد. کسانی که ما میدانیم درپی راستیها نمیباشند و این پس از شنیدن راستیهاست که باین نوشتهها برخاستهاند ، وآنگاه بروی سخن نخواهند ایستاد و از این راه که پاسخ شنیدند و درماندند از راه دیگری خواهند درآمد، بچنین کسانی چه جای پاسخ دادنست.» ولی برای آگاهی خوانندگان آن گفتار و برای اینکه داوریمان درباره نوشته آقای مرادی بیدلیل نباشد، برای نمونه به بررسی یک بخش آن میپردازیم.
آقای مرادی مراغهای در پاسخ این ایراد که نازیسم با پاکدینی در خور سنجش نیست، زیرا نازیسم آلوده به نژادپرستی و «داروینیسم اجتماعی» بوده که بیکباره بآخشیج آموزاکهای پاکدینی است، گفته : «واقعاً چه تفاوتی وجود دارد؟! ...»!!! در همان گفتار پیشین پاسخ چنین جملهای داده شده بود : « جدایی نازیسم با «پاکدینی» چندان روشن است که کسی باید کور باشد تا آنها را نبیند.»
آقای مرادی مراغهای در پاسخ این سخن منطقی که «هر کتابسوزی ملازمه با آدمسوزی ندارد و یک گواه روشن آن برنامه «نازیزدایی» متفقین میباشد»، چیزهایی گفته که ناآگاهی و نادرستی خود را توأم نمایش داده. فشرده پاسخ او اینست که : «کار متفقین موقتی و در شرایط جنگی بوده و امروز چنان برنامهای نیست و درباره نازیسم هم آزادی هست.» این پاسخ ما نبود، زیرا بهرروی -خواه موقتی خواه دائمی- کتابسوزی متفقین به آدمسوزی نهانجامید و پوچی عنوان گفتار آقای مرادی از این نمونه روشن گردید. از این گذشته، همین پاسخ نیز غلط است. تو گویی آقای مرادی پنداشته همه مانند پانترکهای بیسواد و بیفرهنگ میباشند که از فهم و دانش پاک بیبهرهاند و از روضهخوانیها برای فرقه دمکرات بیخود شده و هر سخن پوچ و دروغی که گفته شود، میپذیرند.
آشنایان بتاریخ میدانند که متفقین برای ریشهکنی نازیسم که آن را دشمن و بزیان خود میشناختند، برنامه «نازیزدایی» را به اجرا گزاردند و گرچه با آغاز جنگ سرد، آمریکا و آلمان غربی همپیمانان یکدیگر در برابر شوروی گردیدند و گفته شده با پیدایش سیاست «جلوگیری از گسترش شوروی» (Containment)، از گستردگی و سختی «نازیزدایی» در آلمان غربی کاسته شد ولی «نازیسم» همچنان در قانونهای آلمان با قدغنهایی روبرو میباشد و کشورهای اروپایی نیز آن قانونها را ناسازگار با «حقوق بشر» نمیشناسند، چنانکه رأی سال 2018 دیوان اروپایی حقوق بشر در پرونده NIX v. GERMANY یکی از واپسین نمونههای آنست. نتیجه اینکه گفته شود، نازیسم امروز آزاد هست یک سخن نادرست دیگری میباشد. پس بهتر است آقای مرادی، کارل پوپر و اربابانش را هم برخ ما نکشد.
بهرروی ما را کاری با دیگران نیست. ما در پی سرفرازی و پیشرفت میهن خود میباشیم و باید با جلوگیرهای آن نبرد نماییم و چنین سخنانی ما را از پی کردن آن خواست ورجاوند نخواهد بازداشت.
آقای مرادی مراغهای بیش از بیست دقیقه سخن گفته ولی بخشهای دیگر سخن وی نیز مغالطهآمیز میباشد که در خور پرداختن نمیباشد. ولی چون سخن از «کتابسوزان» بمیان آمد، در روزهای آینده خواهیم کوشید بخشهایی از نوشتههای شادروان کسروی را در این زمینه در کانال گزاریم تا خوانندگان خود آنها را «بخوانند و داوری کنند».
.
آقای علی مرادی مراغهای گفتاری با عنوان «از کتابسوزی تا آدمسوزی ...» ، نوشته بود که یکی از پاکدینان در گفتار «کتابسوزی نازیها یا نازیزدایی متفقین؟!» بهاو پاسخ بجایی داده و در بخشی از آن نوشته بود: «نه پاکدینی با نازیسم در خور سنجش است و نه هر کتابسوزی ناگزیر به آدمسوزی خواهد انجامید... نازیسم دربردارنده پندارهای نژادپرستانه و جنگ افروزانه و «داروینیسم اجتماعی» بود و از چنین پندارهای زیانمندی بوده که چنان مرزناشناسیها و آدمکشیهایی پدید آمده، پندارهایی که درست بآخشیج آموزاکهای پاکدینی میباشد. .... درباره بیپا بودن این انگار پوچ که «هر کتابسوزی ناگزیر بآدمسوزی خواهد انجامید» نیز سخن بسیار توان گفت ولی یک دلیل و گواه روشن آن، کتابسوزی متفقین در آلمان پس از شکست این کشور است. برنامه گستردهای که از آن بعنوان ««نازیزدایی» یاد میکردند.»
آقای مرادی مراغهای بجای اینکه ناآگاهی یا غلط بودن داوری خود را بپذیرید، گفتار تازهای با عنوان «کسروی در گور می لرزد از این دفاعِ بد...!» در کانال خود گزارده و در آنجا دچار یک غلط و نافهمی شگفتی هم شده و آن اینکه نفهمیده این گفتار «یکی از رازهای کار ما» از کانال یا نوشته آن پاکدین نمیباشد بلکه بخشی از یک نوشته خود شادروان کسروی بوده. از اینکه بگذریم، او در این گفتار تازه خود نیز بمغالطههای تازهای دست یازیده که میتوان گفت «ورشکستگی» خود را نشان داده. ما در اینجا در پی پاسخ دادن به همه سخنان آقای مرادی مراغهای نیستیم زیرا آنها را در خور پاسخ نمیشناسیم.
بگفته شادروان کسروی : «پاسخ را بکسی دهند که درپی راستیها باشد ، بکسی دهند که بروی سخن خود بایستد. کسانی که ما میدانیم درپی راستیها نمیباشند و این پس از شنیدن راستیهاست که باین نوشتهها برخاستهاند ، وآنگاه بروی سخن نخواهند ایستاد و از این راه که پاسخ شنیدند و درماندند از راه دیگری خواهند درآمد، بچنین کسانی چه جای پاسخ دادنست.» ولی برای آگاهی خوانندگان آن گفتار و برای اینکه داوریمان درباره نوشته آقای مرادی بیدلیل نباشد، برای نمونه به بررسی یک بخش آن میپردازیم.
آقای مرادی مراغهای در پاسخ این ایراد که نازیسم با پاکدینی در خور سنجش نیست، زیرا نازیسم آلوده به نژادپرستی و «داروینیسم اجتماعی» بوده که بیکباره بآخشیج آموزاکهای پاکدینی است، گفته : «واقعاً چه تفاوتی وجود دارد؟! ...»!!! در همان گفتار پیشین پاسخ چنین جملهای داده شده بود : « جدایی نازیسم با «پاکدینی» چندان روشن است که کسی باید کور باشد تا آنها را نبیند.»
آقای مرادی مراغهای در پاسخ این سخن منطقی که «هر کتابسوزی ملازمه با آدمسوزی ندارد و یک گواه روشن آن برنامه «نازیزدایی» متفقین میباشد»، چیزهایی گفته که ناآگاهی و نادرستی خود را توأم نمایش داده. فشرده پاسخ او اینست که : «کار متفقین موقتی و در شرایط جنگی بوده و امروز چنان برنامهای نیست و درباره نازیسم هم آزادی هست.» این پاسخ ما نبود، زیرا بهرروی -خواه موقتی خواه دائمی- کتابسوزی متفقین به آدمسوزی نهانجامید و پوچی عنوان گفتار آقای مرادی از این نمونه روشن گردید. از این گذشته، همین پاسخ نیز غلط است. تو گویی آقای مرادی پنداشته همه مانند پانترکهای بیسواد و بیفرهنگ میباشند که از فهم و دانش پاک بیبهرهاند و از روضهخوانیها برای فرقه دمکرات بیخود شده و هر سخن پوچ و دروغی که گفته شود، میپذیرند.
آشنایان بتاریخ میدانند که متفقین برای ریشهکنی نازیسم که آن را دشمن و بزیان خود میشناختند، برنامه «نازیزدایی» را به اجرا گزاردند و گرچه با آغاز جنگ سرد، آمریکا و آلمان غربی همپیمانان یکدیگر در برابر شوروی گردیدند و گفته شده با پیدایش سیاست «جلوگیری از گسترش شوروی» (Containment)، از گستردگی و سختی «نازیزدایی» در آلمان غربی کاسته شد ولی «نازیسم» همچنان در قانونهای آلمان با قدغنهایی روبرو میباشد و کشورهای اروپایی نیز آن قانونها را ناسازگار با «حقوق بشر» نمیشناسند، چنانکه رأی سال 2018 دیوان اروپایی حقوق بشر در پرونده NIX v. GERMANY یکی از واپسین نمونههای آنست. نتیجه اینکه گفته شود، نازیسم امروز آزاد هست یک سخن نادرست دیگری میباشد. پس بهتر است آقای مرادی، کارل پوپر و اربابانش را هم برخ ما نکشد.
بهرروی ما را کاری با دیگران نیست. ما در پی سرفرازی و پیشرفت میهن خود میباشیم و باید با جلوگیرهای آن نبرد نماییم و چنین سخنانی ما را از پی کردن آن خواست ورجاوند نخواهد بازداشت.
آقای مرادی مراغهای بیش از بیست دقیقه سخن گفته ولی بخشهای دیگر سخن وی نیز مغالطهآمیز میباشد که در خور پرداختن نمیباشد. ولی چون سخن از «کتابسوزان» بمیان آمد، در روزهای آینده خواهیم کوشید بخشهایی از نوشتههای شادروان کسروی را در این زمینه در کانال گزاریم تا خوانندگان خود آنها را «بخوانند و داوری کنند».
.
🔸 آقای مرادی مراغهای در پاسخ این سخن منطقی که «هر کتابسوزی ملازمه با آدمسوزی ندارد و یک گواه روشن آن برنامه «نازیزدایی» متفقین میباشد»، چیزهایی گفته که ناآگاهی و نادرستی خود را توأم نمایش داده. فشرده پاسخ او اینست که : «کار متفقین موقتی و در شرایط جنگی بوده و امروز چنان برنامهای نیست و درباره نازیسم هم آزادی هست.» این پاسخ ما نبود، زیرا بهرروی -خواه موقتی خواه دائمی- کتابسوزی متفقین به آدمسوزی نهانجامید و پوچی عنوان گفتار آقای مرادی از این نمونه روشن گردید. از این گذشته، همین پاسخ نیز غلط است.
🔸 «نازیسم» همچنان در قانونهای آلمان با قدغنهایی روبرو میباشد و کشورهای اروپایی نیز آن قانونها را ناسازگار با «حقوق بشر» نمیشناسند، چنانکه رأی سال 2018 دیوان اروپایی حقوق بشر در پرونده NIX v. GERMANY یکی از واپسین نمونههای آنست. نتیجه اینکه گفته شود، نازیسم امروز آزاد هست یک سخن نادرست دیگری میباشد. پس بهتر است آقای مرادی، کارل پوپر و اربابانش را هم برخ ما نکشد.
🔸 بهرروی ما را کاری با دیگران نیست. ما در پی سرفرازی و پیشرفت میهن خود میباشیم و باید با جلوگیرهای آن نبرد نماییم.
.
🔸 «نازیسم» همچنان در قانونهای آلمان با قدغنهایی روبرو میباشد و کشورهای اروپایی نیز آن قانونها را ناسازگار با «حقوق بشر» نمیشناسند، چنانکه رأی سال 2018 دیوان اروپایی حقوق بشر در پرونده NIX v. GERMANY یکی از واپسین نمونههای آنست. نتیجه اینکه گفته شود، نازیسم امروز آزاد هست یک سخن نادرست دیگری میباشد. پس بهتر است آقای مرادی، کارل پوپر و اربابانش را هم برخ ما نکشد.
🔸 بهرروی ما را کاری با دیگران نیست. ما در پی سرفرازی و پیشرفت میهن خود میباشیم و باید با جلوگیرهای آن نبرد نماییم.
.
✴️ 🖌 احمد کسروی ، سیزدهم مرداد ، 1323
🔸 یک چیز شگفتتر اینست که برخی از آنهایی که آشکاره خود را بهبیگانگان بستهاند و بسود آنها میکوشند چنین دروغی را بما میبندند.
🔸 این داستان جستاری را در روانشناسی بما روشن میگرداند. کسی که بکار پستی برخاست چنین خواهد که دیگران را نیز همرنگ خود نشان دهد و از این راه از شرمندگی و سرافکندگی خود بکاهد.
🔸کسانی که در ادارهها از پول دولت میدزدند و گرفتار شده بدیوان کیفر آورده میشوند همیشه دیدهایم چنین میگویند : «تنها من نیستم که دزدی کردهام. همهی رؤسای ادارات دزدی میکنند ! همهی اعضا دزدی میکنند. منتها دزدی من گرفته شده. ولی دزدی دیگران در پرده مانده».
🔸 زنان بدکار همیشه چنین بهانه آورند : «تنها منم که این کار را میکنم؟!. فلان زن هم چنین است. بهمان زن هم چنانست».
🔸 بادهخواران نیز چنین بهانهها بسیار آوردهاند :
«گر حکم شود که مست گیرند *** در شهر هر آنچه هست گیرند».
🔸 یک چیز شگفتتر اینست که برخی از آنهایی که آشکاره خود را بهبیگانگان بستهاند و بسود آنها میکوشند چنین دروغی را بما میبندند.
🔸 این داستان جستاری را در روانشناسی بما روشن میگرداند. کسی که بکار پستی برخاست چنین خواهد که دیگران را نیز همرنگ خود نشان دهد و از این راه از شرمندگی و سرافکندگی خود بکاهد.
🔸کسانی که در ادارهها از پول دولت میدزدند و گرفتار شده بدیوان کیفر آورده میشوند همیشه دیدهایم چنین میگویند : «تنها من نیستم که دزدی کردهام. همهی رؤسای ادارات دزدی میکنند ! همهی اعضا دزدی میکنند. منتها دزدی من گرفته شده. ولی دزدی دیگران در پرده مانده».
🔸 زنان بدکار همیشه چنین بهانه آورند : «تنها منم که این کار را میکنم؟!. فلان زن هم چنین است. بهمان زن هم چنانست».
🔸 بادهخواران نیز چنین بهانهها بسیار آوردهاند :
«گر حکم شود که مست گیرند *** در شهر هر آنچه هست گیرند».
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 2 (تکهی دو از دو)
این است نمونهای از منقولات و مشهودات یکی از بزرگان صوفیه که مبنا و اساس غالب مسالک مشهودهی صوفیهی امروزهی ایران بدو منتهی میشود! ای کاش آنانی که از شما راجع بتخطئهی آنها شکایت دارند جوابی برای این قبیل مطالب که مربوط بوحدت وجود که بقول ایشان مسئلهی علمی است تهیه میکردند.
دربارهی اسپرتیستهای تهران که اشاره فرمودهاید اگر مقتضی بدانید جا دارد شرح بیشتری دربارهی آنها مرقوم دارید که معلوم شود غرض و مقصد ایشان از انتشار و اشاعه مذهب تناسخ و حلول چیست که باین صراحت در یکی از جراید مهمهی تهران ترهات و مهملات خود را نگاشته و انتشار میدادند و بر اشخاص دور از مرکز معلوم است خواندن این قبیل مطالب خالی از تأثیر نیست با اینکه مخالف دین اسلامی و برخلاف عقل و دانش است.
پیداست گفتن و نوشتن اینکه فلان بچه یا فلان شخص آمدن خود را در دفعه دیگر بخاطر داشته و خصوصیات آن موقع را باسم و رسم بیان میکرده جز بازی کردن با عقول مردم چیزی نیست و این چنین افسانههایی را مبنای این عقاید قرار دادن کاشف از تباهی خرد و دانش یا اخلاق گوینده است.
راجع بشعر و شعرا حیرت دارم چرا باید نگارشات پر از مغز و حقیقت در اشخاص ایجاد رنجش کند؟ شکی نیست شعر از جهت اینکه دارای سجع و قافیه و وزن و محسنات بدیعی است مؤثرتر است در نفس و برای فراگرفتن در خاطر و بسهولت حفظ کردن آسانتر است و از این جهت مزیت و رجحان بر نثر دارد. پس هر شعری که در نصایح و اخلاق و علوم و برای تهذیب اخلاق مردم سروده باشند درخور تحسین و گویندهی آن مستوجب احترام است و هر شعری که بخلاف آن سروده باشد که مضیع اخلاق و عادت مردم یا در مدح مذموم یا ذم اشخاص قابل مدح یا در توصیف باده و ساده و ازین قبیل باشد باز نظر بعلت فوق بمراتب بدتر از نثر و بگویندهی آن جز بیهودهگو و یاوهسرا نامی نمیشود نهاد.
آذر ـ چالشُتُر ـ وحدت
.
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 2 (تکهی دو از دو)
این است نمونهای از منقولات و مشهودات یکی از بزرگان صوفیه که مبنا و اساس غالب مسالک مشهودهی صوفیهی امروزهی ایران بدو منتهی میشود! ای کاش آنانی که از شما راجع بتخطئهی آنها شکایت دارند جوابی برای این قبیل مطالب که مربوط بوحدت وجود که بقول ایشان مسئلهی علمی است تهیه میکردند.
دربارهی اسپرتیستهای تهران که اشاره فرمودهاید اگر مقتضی بدانید جا دارد شرح بیشتری دربارهی آنها مرقوم دارید که معلوم شود غرض و مقصد ایشان از انتشار و اشاعه مذهب تناسخ و حلول چیست که باین صراحت در یکی از جراید مهمهی تهران ترهات و مهملات خود را نگاشته و انتشار میدادند و بر اشخاص دور از مرکز معلوم است خواندن این قبیل مطالب خالی از تأثیر نیست با اینکه مخالف دین اسلامی و برخلاف عقل و دانش است.
پیداست گفتن و نوشتن اینکه فلان بچه یا فلان شخص آمدن خود را در دفعه دیگر بخاطر داشته و خصوصیات آن موقع را باسم و رسم بیان میکرده جز بازی کردن با عقول مردم چیزی نیست و این چنین افسانههایی را مبنای این عقاید قرار دادن کاشف از تباهی خرد و دانش یا اخلاق گوینده است.
راجع بشعر و شعرا حیرت دارم چرا باید نگارشات پر از مغز و حقیقت در اشخاص ایجاد رنجش کند؟ شکی نیست شعر از جهت اینکه دارای سجع و قافیه و وزن و محسنات بدیعی است مؤثرتر است در نفس و برای فراگرفتن در خاطر و بسهولت حفظ کردن آسانتر است و از این جهت مزیت و رجحان بر نثر دارد. پس هر شعری که در نصایح و اخلاق و علوم و برای تهذیب اخلاق مردم سروده باشند درخور تحسین و گویندهی آن مستوجب احترام است و هر شعری که بخلاف آن سروده باشد که مضیع اخلاق و عادت مردم یا در مدح مذموم یا ذم اشخاص قابل مدح یا در توصیف باده و ساده و ازین قبیل باشد باز نظر بعلت فوق بمراتب بدتر از نثر و بگویندهی آن جز بیهودهگو و یاوهسرا نامی نمیشود نهاد.
آذر ـ چالشُتُر ـ وحدت
.