Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔸 حجگزاریهای امروزی بیش از همه برای هوسبازیست ، برای خودنماییست. برای آنست كه بروند و بگردند و تماشا كنند و كام گزارند و پس از بازگشتن هم «حاجی» باشند و بدیگران برتری فروشند.
مردك انبارداری میكند و پول میاندوزد و بحج میرود ، با رشوه دادن گذرنامه بدست میآورد ، از مرز كشور قاچاقی میگذرد ، در راه یك حجگزاری چند بِزه[=جرم] زشت بانجام میرساند. آیا این دلیل روشن بگفتههای ما نیست؟!.
این در هر دینی هست كه چون سست شد مردم دستورهای آن را دستاویزهایی برای دلخواههای خود گیرند و هوسهاشان را در رخت دین بكار بندند.
ما فراموش نكردهایم داستان شتر قربانی را كه در ایران میبود. بدستاویز آنكه دهم ذیحجه عید قربانی است و دولت هم باید در آن روز قربانی گزارد یك بازیچه و تماشای بسیار وحشیانه برای خود درست كرده بودند. از چند روز پیش شتری را میآراستند و منگولهها و زنگولهها باو میآویختند و با دهل و سرنا در بازارها میگردانیدند ، و چون روزش فرامیرسید با یك شیوهی وحشیانه او را قربانی میكردند. بیچاره شتر هنوز جانش درنرفته هر تكهاش بدست دیگری میافتاد. بر سرش كشاكش راه میانداختند كه به شاه یا ولیعهد برده «خلعت و انعام» گیرند. چنین بازی خنكی را «عبادت» نام نهاده بحساب خدا بانجام میرسانیدهاند.
🔸یكی از نیكیهای جنبش مشروطه این بود كه این وحشیگری را از ایران برانداخت.
🔸مسلمانان اگر نخواهند باین سخنان ما گوش دهند و ما نتوانیم از آنها جلو گیریم روزی خواهد رسید كه بیگانگان از اروپا و آمریكا بزبان آمده ، چنانكه در جلوگیری از بردهداری و بردهفروشی كردند ، از حج و گوسفندكشیهای بیهودهی آن با زور جلو گیرند.
كسانی عادت كردهاند كه باین چیزها از اسلام فلسفه درست كنند. ولی سودی نخواهد داشت و راستی آنست كه بازنمودیم.
🔸اسلام هرچه گرامی بوده رستگاری جهانیان و نیكی زندگانی آدمیان گرامیتر از آنست. نه هرچه در آن دین بوده همیشه باید بود.
...
.
مردك انبارداری میكند و پول میاندوزد و بحج میرود ، با رشوه دادن گذرنامه بدست میآورد ، از مرز كشور قاچاقی میگذرد ، در راه یك حجگزاری چند بِزه[=جرم] زشت بانجام میرساند. آیا این دلیل روشن بگفتههای ما نیست؟!.
این در هر دینی هست كه چون سست شد مردم دستورهای آن را دستاویزهایی برای دلخواههای خود گیرند و هوسهاشان را در رخت دین بكار بندند.
ما فراموش نكردهایم داستان شتر قربانی را كه در ایران میبود. بدستاویز آنكه دهم ذیحجه عید قربانی است و دولت هم باید در آن روز قربانی گزارد یك بازیچه و تماشای بسیار وحشیانه برای خود درست كرده بودند. از چند روز پیش شتری را میآراستند و منگولهها و زنگولهها باو میآویختند و با دهل و سرنا در بازارها میگردانیدند ، و چون روزش فرامیرسید با یك شیوهی وحشیانه او را قربانی میكردند. بیچاره شتر هنوز جانش درنرفته هر تكهاش بدست دیگری میافتاد. بر سرش كشاكش راه میانداختند كه به شاه یا ولیعهد برده «خلعت و انعام» گیرند. چنین بازی خنكی را «عبادت» نام نهاده بحساب خدا بانجام میرسانیدهاند.
🔸یكی از نیكیهای جنبش مشروطه این بود كه این وحشیگری را از ایران برانداخت.
🔸مسلمانان اگر نخواهند باین سخنان ما گوش دهند و ما نتوانیم از آنها جلو گیریم روزی خواهد رسید كه بیگانگان از اروپا و آمریكا بزبان آمده ، چنانكه در جلوگیری از بردهداری و بردهفروشی كردند ، از حج و گوسفندكشیهای بیهودهی آن با زور جلو گیرند.
كسانی عادت كردهاند كه باین چیزها از اسلام فلسفه درست كنند. ولی سودی نخواهد داشت و راستی آنست كه بازنمودیم.
🔸اسلام هرچه گرامی بوده رستگاری جهانیان و نیكی زندگانی آدمیان گرامیتر از آنست. نه هرچه در آن دین بوده همیشه باید بود.
...
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 4ـ ایرانیان بكوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی دو)
ولی دوباره میگویم این خود را فریفتنست. باین اندیشه ایرادهای بسیاری وارد است كه من یكایك شرح خواهم داد. نخست میخواهم از «تمدن ایران» كه اینهمه بآن مینازند و پشتگرمی نشان میدهند گفتگو كنم :
تمدن چیست؟.. تمدن یا بزبان فارسی «شهریگری» پیشرفت آدمیان در شیوهی زندگانیست. آدمی یك روز در غارها و جنگلها میزیسته كه نه رختی میپوشیده ، و نه كاچالی (اثاث البیت) داشته ، و نه صنعتی میشناخته. از بام تا شام روز میگزارده و تنها كارش آن میبوده كه از میوههای جنگل بچیند و بخورد و شكم خود را سیر گرداند و بآسایش و خوشی پردازد. ولی كمكم آغاز كرده كه كاچال و افزارهایی از سنگ یا از استخوان بسازد و خانهای برای خود بنیاد گزارد و پوشاكی از برگ درختان یا از پوست جانوران آماده گرداند ، سپس دست بآهن و مس و دیگر فلزات یافته و افزارهای فلزی برای خود ساخته ، كشاورزی آغاز كرده ، صنعت یاد گرفته ، چهارپایانی را برای كمك خود خانگی گردانیده و بدینسان روزبروز در پیشرفت بوده تا بآنجا رسیده كه بمعنی حكومت پی برده و حكومت و قانون بنیاد نهاده و از این راه منتقل بشهرنشینی گردیده است. این پیشرفت پی هم كه آدمیان از آغاز زندگی داشتهاند و هنوز دارند شهریگری یا تمدن نامیده میشود.
معنی درست تمدن این است و باید دانست كه این نه چیزیست كه ایرانی و ناایرانی داشته باشد. من نمیدانم اینهایی كه میگویند : «تمدن ایرانی» چه معنایی میخواهند؟! ... از سوی دیگر تمدن یا پیشرفت آدمیان ـ چنانكه گفتیم ـ از صدها هزار سال پیش آغاز یافته است و خود چیزی كه مایهی بخود بالیدن باشد نیست. برای بخود بالیدن باید چیزهای دیگری پیدا كرد.
این چه چیز است كه كسانی بگویند ما اگرچه در برابر فلان بیگانگان شكست خوردیم و زبون گردیدیم و صدها هزار جوانان و مردان خود را بكشتن دادیم ، و صدها هزار دختران و زنان باسارت فرستادیم ، و سالیان دراز توسریخور بودیم ولی خوشبختانه تمدنمان از میان نرفت و همان بیگانگان كمكم از ما گردیدند و عادتهای ما را پذیرفتند؟!.. این چه نازیدن است؟!. این چه بخود بالیدن است؟!..
یك مثلی بیادم میافتد كه باید بنویسم : یك سالی كه در زنجان بودم میشنیدم یك مردی سالیان دراز در راه كیمیا رنج برده و یك دارایی بزرگی را در آن راه هدر گردانیده است كه اكنون با سختی زندگی میكند. روزی با خود او مصادف گردیدم. درمیان صحبت داستان خود را شرح داد كه چه رنجهایی كشیده و چه زیانی برده. میگفت : ولی یك نتیجهی خوبی بدست آمد و آن اینكه در ضمن آزمایشهای شیمیایی ساختن سلفات دُ سود[بزبان امروز : سدیم سولفات] را یاد گرفتم كه حالا اگر گاهی بیماری در خانه اتفاق افتد و نیاز بسلفات دُ سود باشد خودم میسازم و احتیاج بدواخانه نداریم. در برابر آنهمه زیانهای بزرگ باین نتیجهی بسیار كوچك خوشدلی مینمود.
.
🔸 4ـ ایرانیان بكوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی دو)
ولی دوباره میگویم این خود را فریفتنست. باین اندیشه ایرادهای بسیاری وارد است كه من یكایك شرح خواهم داد. نخست میخواهم از «تمدن ایران» كه اینهمه بآن مینازند و پشتگرمی نشان میدهند گفتگو كنم :
تمدن چیست؟.. تمدن یا بزبان فارسی «شهریگری» پیشرفت آدمیان در شیوهی زندگانیست. آدمی یك روز در غارها و جنگلها میزیسته كه نه رختی میپوشیده ، و نه كاچالی (اثاث البیت) داشته ، و نه صنعتی میشناخته. از بام تا شام روز میگزارده و تنها كارش آن میبوده كه از میوههای جنگل بچیند و بخورد و شكم خود را سیر گرداند و بآسایش و خوشی پردازد. ولی كمكم آغاز كرده كه كاچال و افزارهایی از سنگ یا از استخوان بسازد و خانهای برای خود بنیاد گزارد و پوشاكی از برگ درختان یا از پوست جانوران آماده گرداند ، سپس دست بآهن و مس و دیگر فلزات یافته و افزارهای فلزی برای خود ساخته ، كشاورزی آغاز كرده ، صنعت یاد گرفته ، چهارپایانی را برای كمك خود خانگی گردانیده و بدینسان روزبروز در پیشرفت بوده تا بآنجا رسیده كه بمعنی حكومت پی برده و حكومت و قانون بنیاد نهاده و از این راه منتقل بشهرنشینی گردیده است. این پیشرفت پی هم كه آدمیان از آغاز زندگی داشتهاند و هنوز دارند شهریگری یا تمدن نامیده میشود.
معنی درست تمدن این است و باید دانست كه این نه چیزیست كه ایرانی و ناایرانی داشته باشد. من نمیدانم اینهایی كه میگویند : «تمدن ایرانی» چه معنایی میخواهند؟! ... از سوی دیگر تمدن یا پیشرفت آدمیان ـ چنانكه گفتیم ـ از صدها هزار سال پیش آغاز یافته است و خود چیزی كه مایهی بخود بالیدن باشد نیست. برای بخود بالیدن باید چیزهای دیگری پیدا كرد.
این چه چیز است كه كسانی بگویند ما اگرچه در برابر فلان بیگانگان شكست خوردیم و زبون گردیدیم و صدها هزار جوانان و مردان خود را بكشتن دادیم ، و صدها هزار دختران و زنان باسارت فرستادیم ، و سالیان دراز توسریخور بودیم ولی خوشبختانه تمدنمان از میان نرفت و همان بیگانگان كمكم از ما گردیدند و عادتهای ما را پذیرفتند؟!.. این چه نازیدن است؟!. این چه بخود بالیدن است؟!..
یك مثلی بیادم میافتد كه باید بنویسم : یك سالی كه در زنجان بودم میشنیدم یك مردی سالیان دراز در راه كیمیا رنج برده و یك دارایی بزرگی را در آن راه هدر گردانیده است كه اكنون با سختی زندگی میكند. روزی با خود او مصادف گردیدم. درمیان صحبت داستان خود را شرح داد كه چه رنجهایی كشیده و چه زیانی برده. میگفت : ولی یك نتیجهی خوبی بدست آمد و آن اینكه در ضمن آزمایشهای شیمیایی ساختن سلفات دُ سود[بزبان امروز : سدیم سولفات] را یاد گرفتم كه حالا اگر گاهی بیماری در خانه اتفاق افتد و نیاز بسلفات دُ سود باشد خودم میسازم و احتیاج بدواخانه نداریم. در برابر آنهمه زیانهای بزرگ باین نتیجهی بسیار كوچك خوشدلی مینمود.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی دو)
آخرین یادآوری من
دیگر بار ناچارم سطری بنگارم : مگر خود داوری فرمایی و بانصاف گرایی. گیرم سرایندگان همگان راه پستی پیمایند. و همه به نادرستی گرایند. دانشمند نباید آنگونه درشتگوییها روا دارد و سخن خویشتن بتندی گزارد! در حالتی که مجادله بالتی هی احسن زیباتر است و سخن حق را با همدستی او اثر دیگر است. مگر ندانی انسان سخن درستی را هم چون بدرشتی شنود بر انکار و اصرار خود خواهد افزود و سخن بجا هم بیسود خواهد بود؟ من نیز تا اندازهای اندیشهی شما را پسندیدهام و رستگاری اندر آن دیدهام!! آری عمر عزیر خویش را نباید تنها بژاژخایی و یاوه سرایی گذراند و همه اندر اهاجی و فکاهی سخن راند.
...
سید محمدعلی مرتضوی (صفیر)
این نگارش آقای صفیر را از آن جهت چاپ کردیم که ایشان که از نگارش پیمان دربارهی شعر دل آزرده بودند اینک اعتراف مینمایند که آن نگارشها بیجا نبوده و آدمی نباید عمر عزیز خویش را بژاژخایی [و] یاوه سرایی بگذراند.
و اینکه مینویسند که چرا پیمان درشتی میکند و پند را بزبان نرم نمیگوید ما پاسخ ایشان را بشعر آقای واقف حواله میکنیم :
ز پند دوست مرنج ار چه تند باشد و سخت
که دشمنی است ز اندرز دوست رنجیدن
این ایراد را دوستان همیشه بر ما دارند که چرا تندی میکنیم. باید دانست که نگارندهی پیمان یک مرد آلمانی یا انگلیسی نیست که در برابر پیشامدهای ایران خونسردی نماید. این نگارشها از یک ایرانی است و یک ایرانی چگونه میتواند در برابر این ناسزاییها خونسردی کند و خروش از دل برنیآورد یا زبان به نفرین و نکوهش باز نکند؟
شعر در ایران با حالی که داشته مایهی بدبختی بوده و شعرا بمردم جز درس چاپلوسی و هرزهگردی و هرزهگویی و بادهپرستی و بیعاری ندادهاند. این پیش ما روشنتر از آفتاب است که آن داستان ننگین مغول که در ایران روی داد یکی از جهتهای آن رواج شعر در این سرزمین بوده. با اینحال چگونه ما میتوانیم با شعرای یاوهگو خونسردی کنیم و تندی ننماییم؟! اگر کسی خانهاش را در برابر چشمش ویران کنند آیا میتواند نرمی نموده و تنها به پند و اندرز بسنده کند. خروش و فریاد از دل برنیارد؟!
.
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی دو)
آخرین یادآوری من
دیگر بار ناچارم سطری بنگارم : مگر خود داوری فرمایی و بانصاف گرایی. گیرم سرایندگان همگان راه پستی پیمایند. و همه به نادرستی گرایند. دانشمند نباید آنگونه درشتگوییها روا دارد و سخن خویشتن بتندی گزارد! در حالتی که مجادله بالتی هی احسن زیباتر است و سخن حق را با همدستی او اثر دیگر است. مگر ندانی انسان سخن درستی را هم چون بدرشتی شنود بر انکار و اصرار خود خواهد افزود و سخن بجا هم بیسود خواهد بود؟ من نیز تا اندازهای اندیشهی شما را پسندیدهام و رستگاری اندر آن دیدهام!! آری عمر عزیر خویش را نباید تنها بژاژخایی و یاوه سرایی گذراند و همه اندر اهاجی و فکاهی سخن راند.
...
سید محمدعلی مرتضوی (صفیر)
این نگارش آقای صفیر را از آن جهت چاپ کردیم که ایشان که از نگارش پیمان دربارهی شعر دل آزرده بودند اینک اعتراف مینمایند که آن نگارشها بیجا نبوده و آدمی نباید عمر عزیز خویش را بژاژخایی [و] یاوه سرایی بگذراند.
و اینکه مینویسند که چرا پیمان درشتی میکند و پند را بزبان نرم نمیگوید ما پاسخ ایشان را بشعر آقای واقف حواله میکنیم :
ز پند دوست مرنج ار چه تند باشد و سخت
که دشمنی است ز اندرز دوست رنجیدن
این ایراد را دوستان همیشه بر ما دارند که چرا تندی میکنیم. باید دانست که نگارندهی پیمان یک مرد آلمانی یا انگلیسی نیست که در برابر پیشامدهای ایران خونسردی نماید. این نگارشها از یک ایرانی است و یک ایرانی چگونه میتواند در برابر این ناسزاییها خونسردی کند و خروش از دل برنیآورد یا زبان به نفرین و نکوهش باز نکند؟
شعر در ایران با حالی که داشته مایهی بدبختی بوده و شعرا بمردم جز درس چاپلوسی و هرزهگردی و هرزهگویی و بادهپرستی و بیعاری ندادهاند. این پیش ما روشنتر از آفتاب است که آن داستان ننگین مغول که در ایران روی داد یکی از جهتهای آن رواج شعر در این سرزمین بوده. با اینحال چگونه ما میتوانیم با شعرای یاوهگو خونسردی کنیم و تندی ننماییم؟! اگر کسی خانهاش را در برابر چشمش ویران کنند آیا میتواند نرمی نموده و تنها به پند و اندرز بسنده کند. خروش و فریاد از دل برنیارد؟!
.
عید قربان؟!..pdf
309.6 KB
🔸 عید قربان؟!.
🔹 بخشی از کتاب «در پیرامون جانوران»
🖌 احمد کسروی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔹 بخشی از کتاب «در پیرامون جانوران»
🖌 احمد کسروی
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
در پیرامون جانوران.pdf
2.1 MB
📘 در پیرامون جانوران
🖌 احمد کسروی
📖 88 سات
🔍 جستار : گمراهیهایی که در زمینه جانوران هست ، حق زندگی ایشان در اینجهان ، همبستگی و رفتار ما با آنها
🖌 احمد کسروی
📖 88 سات
🔍 جستار : گمراهیهایی که در زمینه جانوران هست ، حق زندگی ایشان در اینجهان ، همبستگی و رفتار ما با آنها
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 یکی از گمراهیها صوفیگریست (تکهی سه از سه)
پرچم : دربارهی صوفیگری بیک رشته گفتارهایی خواهیم برخاست. اما پرسشی که آقای رحیمی دربارهی جنگجویی صوفیان در زمان صفویان نمودهاند باید دانست که شیخصفی اردبیلی از خردمندان صوفیه بوده و اینست اصلاحاتی در سلسلهی خود پدید آورده.
صوفیان پی کاری رفتن را بد دانسته مفتخواری و بیکاری را شرط تصوف میشماردند و گدایی یک گونه ریاضتی در نزد ایشان بوده شیخصفی آن را برداشت و پیروان او بیشترشان از پیشهوران و برزگران بودند. صوفیان زن نمیگرفتند و آن را بد میشماردند. این پیروانش را بزن گرفتن واداشت. باید گفت صوفیان این شیخ ، جداییهایی با صوفیان دیگر داشتند. سپس در زمان جانشینان او که بر شمارهی پیروان بسیار افزوده چند ایل بزرگ از ایلهای ترک خود را بآن خاندان بستند اینها از صوفیگری تنها نامش را داشتند وگرنه ریاضت نمیکشیدند ، ذکر خفی یا جلی نمیگفتند ، به چله نمینشستند ، از باورهای صوفیگری از وحدت وجود و مانند آن بکلی ناآگاه بودند. راستیرا باید گفت اینها بستگان خاندان صفوی بودند نه صوفی ، آن جنگها که میگویند در زمان پادشاهان صفوی در راه ایران کرده شده این ایلهای ترک کردهاند نه صوفیان.
ما از باورها و حال صوفیان نیک آگاهیم و میدانیم که یک صوفی آن همتی که بکوشد و نانی برای شکم خود پیدا کند ندارد چه رسد بجنگ و جانبازی. از سوی دیگر ما میدانیم که صوفیان باین جهان با دیدهی تحقیر مینگرند. در نظر آنها این جهان درخور سر فروآوردن نیست چه رسد بآنکه در راهش از جان درگذرند.
صوفیان در زمان مغول بفراوانی بودند و شما یکی را پیدا نخواهید کرد که بجنگ یا کوشش پرداخته باشد. یکی از مشایخ معروف آن زمان ابوبکر رازی بوده که بگفتهی خودش چون آمدن مغولان را شنیده شبانه با چند تن درویش گریخته و زنان و فرزندان خود را بدشمن بازگزارده که میگوید خبر رسید که همه را از تیغ گذرانیدهاند.
اما کسانی که میگویند ما معنی صوفیگری را نمیدانیم بهتر است ایشان معنی آن را بما بفهمانند ما آنچه میدانستیم نوشتهایم. آنان اگر جز اینها میدانند بنویسند. ما بسیار میخواهیم که پیروان صوفیگری و دیگر دستهبندیها بگفتههای ما پاسخ دهند و با دلیل ایرادهای ما را رد کنند. ما خود این را میخواهیم و چشم براهیم.
(پرچم روزانه شمارهی 188)
.
🔸 یکی از گمراهیها صوفیگریست (تکهی سه از سه)
پرچم : دربارهی صوفیگری بیک رشته گفتارهایی خواهیم برخاست. اما پرسشی که آقای رحیمی دربارهی جنگجویی صوفیان در زمان صفویان نمودهاند باید دانست که شیخصفی اردبیلی از خردمندان صوفیه بوده و اینست اصلاحاتی در سلسلهی خود پدید آورده.
صوفیان پی کاری رفتن را بد دانسته مفتخواری و بیکاری را شرط تصوف میشماردند و گدایی یک گونه ریاضتی در نزد ایشان بوده شیخصفی آن را برداشت و پیروان او بیشترشان از پیشهوران و برزگران بودند. صوفیان زن نمیگرفتند و آن را بد میشماردند. این پیروانش را بزن گرفتن واداشت. باید گفت صوفیان این شیخ ، جداییهایی با صوفیان دیگر داشتند. سپس در زمان جانشینان او که بر شمارهی پیروان بسیار افزوده چند ایل بزرگ از ایلهای ترک خود را بآن خاندان بستند اینها از صوفیگری تنها نامش را داشتند وگرنه ریاضت نمیکشیدند ، ذکر خفی یا جلی نمیگفتند ، به چله نمینشستند ، از باورهای صوفیگری از وحدت وجود و مانند آن بکلی ناآگاه بودند. راستیرا باید گفت اینها بستگان خاندان صفوی بودند نه صوفی ، آن جنگها که میگویند در زمان پادشاهان صفوی در راه ایران کرده شده این ایلهای ترک کردهاند نه صوفیان.
ما از باورها و حال صوفیان نیک آگاهیم و میدانیم که یک صوفی آن همتی که بکوشد و نانی برای شکم خود پیدا کند ندارد چه رسد بجنگ و جانبازی. از سوی دیگر ما میدانیم که صوفیان باین جهان با دیدهی تحقیر مینگرند. در نظر آنها این جهان درخور سر فروآوردن نیست چه رسد بآنکه در راهش از جان درگذرند.
صوفیان در زمان مغول بفراوانی بودند و شما یکی را پیدا نخواهید کرد که بجنگ یا کوشش پرداخته باشد. یکی از مشایخ معروف آن زمان ابوبکر رازی بوده که بگفتهی خودش چون آمدن مغولان را شنیده شبانه با چند تن درویش گریخته و زنان و فرزندان خود را بدشمن بازگزارده که میگوید خبر رسید که همه را از تیغ گذرانیدهاند.
اما کسانی که میگویند ما معنی صوفیگری را نمیدانیم بهتر است ایشان معنی آن را بما بفهمانند ما آنچه میدانستیم نوشتهایم. آنان اگر جز اینها میدانند بنویسند. ما بسیار میخواهیم که پیروان صوفیگری و دیگر دستهبندیها بگفتههای ما پاسخ دهند و با دلیل ایرادهای ما را رد کنند. ما خود این را میخواهیم و چشم براهیم.
(پرچم روزانه شمارهی 188)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 4ـ ایرانیان بكوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی سه)
من اگر بخواهم از یكایك شكستهای تاریخی ایران گفتگو كنم سخن بدرازی میانجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو میپردازم. این داستان چندان دردآور است كه ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور میپرورانید تاكنون بایستی ده كتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایران آنروزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایران امروزی بوده. از حیث خاك ، مرز شرقی از كنارسیحون (میگویم سیحون ، نمیگویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان میرسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفهی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد میگردید ، و اینها همه بهم بسته میبود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آنروزی سه برابر امروز بوده است (1) . آن روز شهرهای ری ، نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر كدام بیش از دوملیون و سهملیون مردم داشته.
پس چه شد كه یك چنین كشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. میدانم خواهند گفت سلطانمحمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینكه میدیدند خوارزمشاه جنگ نكرد خود بمیان میافتادند و دستهها میبستند و با دشمن بجنگ و آویز میپرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه میداشتند.
برای اینكه موضوع نیك روشن گردد باید فراموش نكرد كه چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سیهزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سیهزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بكشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یكی از راه مازندران و دیگری از راه خوار كشتاركنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را كه بیش از دوملیون مردم داشت كشتار كردند و از آنجا روانهی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره كشتاركنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از این همه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود كه ایستادگی نمود و در سایهی مردانگی و غیرت شمسالدین طُغرایی از كشتار و تاراج آسوده ماند.
این یك داستان بسیار حیرتآوری است كه ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را میدانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده كه غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند. در جایی كه یك مردمی همه چیز را از خدا بدانند و كوشش را وظیفهی خود نشمارند ، در جایی كه مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی كه در یك كشوری صد دستهبندی باشد پیداست كه اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است كه بهممیهنان خود دستور بیغیرتی داده میگوید :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی كوس
زینهار مده جان گرامی بـفسوس
با هر كه خصومت نتوان كرد بساز
دستی كه بدندان نتوان برد ببوس (2)
یكی از بزرگان صوفیان آن زمان ابوبكر رازیست (3) كه از مشایخ سلسله شمرده میشود و یكی از
«اقطاب» بوده. این مرد در دیباچهی كتاب خود شرح میدهد كه چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده كه میگوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در كجا بوده است؟!.
پابرگیها :
1ـ هنگام نوشته شدن این گفتار انبوهی ایران نزدیک به پانزدهملیون تن بوده.
2ـ بیخردی شاعر از این دیدگاه نیز درخور بررسی است که خونریزیهای بیمانند مغول را بچشم دیده و بگوش شنیده ولی هنوز درنیافته بوده که ایمنی جز در سایهی یگانگی ، مردانگی ، جانفشانی و غیرتمندی بدست نمیآید و چنین سخنانی مردمان را از جوش و خروش و غیرت انداختن و آب بآسیابِ دشمنِ خونخواری همچون مغول ریختن است.
3ـ نجمالدین ابوبکر عبدالله بن محمد بن شاهور دایهی رازی که بیشتر به نجمالدین رازی شناخته شده.
.
🔸 4ـ ایرانیان بكوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی سه)
من اگر بخواهم از یكایك شكستهای تاریخی ایران گفتگو كنم سخن بدرازی میانجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو میپردازم. این داستان چندان دردآور است كه ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور میپرورانید تاكنون بایستی ده كتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایران آنروزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایران امروزی بوده. از حیث خاك ، مرز شرقی از كنارسیحون (میگویم سیحون ، نمیگویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان میرسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفهی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد میگردید ، و اینها همه بهم بسته میبود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آنروزی سه برابر امروز بوده است (1) . آن روز شهرهای ری ، نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر كدام بیش از دوملیون و سهملیون مردم داشته.
پس چه شد كه یك چنین كشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. میدانم خواهند گفت سلطانمحمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینكه میدیدند خوارزمشاه جنگ نكرد خود بمیان میافتادند و دستهها میبستند و با دشمن بجنگ و آویز میپرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه میداشتند.
برای اینكه موضوع نیك روشن گردد باید فراموش نكرد كه چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سیهزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سیهزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بكشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یكی از راه مازندران و دیگری از راه خوار كشتاركنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را كه بیش از دوملیون مردم داشت كشتار كردند و از آنجا روانهی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره كشتاركنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از این همه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود كه ایستادگی نمود و در سایهی مردانگی و غیرت شمسالدین طُغرایی از كشتار و تاراج آسوده ماند.
این یك داستان بسیار حیرتآوری است كه ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را میدانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده كه غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند. در جایی كه یك مردمی همه چیز را از خدا بدانند و كوشش را وظیفهی خود نشمارند ، در جایی كه مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی كه در یك كشوری صد دستهبندی باشد پیداست كه اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است كه بهممیهنان خود دستور بیغیرتی داده میگوید :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی كوس
زینهار مده جان گرامی بـفسوس
با هر كه خصومت نتوان كرد بساز
دستی كه بدندان نتوان برد ببوس (2)
یكی از بزرگان صوفیان آن زمان ابوبكر رازیست (3) كه از مشایخ سلسله شمرده میشود و یكی از
«اقطاب» بوده. این مرد در دیباچهی كتاب خود شرح میدهد كه چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده كه میگوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در كجا بوده است؟!.
پابرگیها :
1ـ هنگام نوشته شدن این گفتار انبوهی ایران نزدیک به پانزدهملیون تن بوده.
2ـ بیخردی شاعر از این دیدگاه نیز درخور بررسی است که خونریزیهای بیمانند مغول را بچشم دیده و بگوش شنیده ولی هنوز درنیافته بوده که ایمنی جز در سایهی یگانگی ، مردانگی ، جانفشانی و غیرتمندی بدست نمیآید و چنین سخنانی مردمان را از جوش و خروش و غیرت انداختن و آب بآسیابِ دشمنِ خونخواری همچون مغول ریختن است.
3ـ نجمالدین ابوبکر عبدالله بن محمد بن شاهور دایهی رازی که بیشتر به نجمالدین رازی شناخته شده.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی سه)
خیام و مولوی و عطار
من اگر طرفدار پیمان نباشم در دوستی با شما پایدارم و بنام این دوستی است که مجبورم پارهای اعتراضات بر شما بنویسم : خیام با شهرت عالمگیر خود یکی از بزرگان ایران محسوب است و البته روا نیست که شما بدگویی از او بکنید یا شعر شهاب را که ندانستم کدام شهاب است در رد او چاپ کنید. در موضوع مولوی و شیخ عطار و صوفیه هم من رفتار شما را نمیپسندم. هر ملتی باید قدر بزرگان خود را بدانند.
نبوی
میگویم : چون نویسنده عنوان دوستی را پیش آورده ما هم دوستانه با ایشان گفتگو میداریم. ولی این حال بر ما ناگوار است که برادران ایرانی ما پشت پا بمنطق زدهاند و تو گویی ناگزیر میباشند که همیشه دور از منطق گفتگو نمایند.
ما را با خیام و مولوی و مانند ایشان چه دشمنی درمیان است که بیجهت تعرضی بایشان بنماییم؟! ما همیشه یک رشته سخنان روشن و منطقی مینگاریم و به هر گفتهی خود چندین گواه و مثال یاد میکنیم. ولی کسانی که با ما بگفتگو بر میخیزند بهمین یک جمله بسنده میکنند که فلان و بهمان از بزرگان است و نباید تعرضی بایشان نمود.
خدا خرد را بآدمیان بخشیده که بدستیاری آن نیک را از بد بازشناسند. بزرگا زیانکاری کسانی که خرد را پامال هوس و تعصب میسازند.
خوب دوست گرامی! ما از شما میپرسیم : میزانی که شما برای شناختن بزرگی کسانی دارید چیست؟.. بعبارت دیگر مایهی بزرگی چیست و آیا چگونه کسانی بزرگ شمرده میشوند؟..
آنچه ما میدانیم بزرگ آن کسی را میتوان گفت که نیکیهایی بتودهی مردم کرده و سودهایی رسانیده باشد : مثلاً اگر کشوری آشفته و نابسامان است دست مردی از آستین برآورده چارهی آن آشفتگی را نماید. یا اگر دشمن بیگانهای رو نموده خواب و آسایش بر خود حرام ساخته جلوگیری از دشمن بکند. یا اگر ستمگری بر یک توده چیره گردیده قد مردانگی برافراشته سر آن ستمگر را بکوبد. یا اگر مردم بگمراهی افتادهاند براهنمایی برخاسته گمراهان را براه رستگاری بیاورد. یکایک چه بشمارم اینگونه کارهاست که کسی را به بزرگی میرساند.
ولی آن کسانی که شما نام میبرید از هیچیکی چنین کارهایی سرنزده. بلکه هر یکی از آنان چندان درمانده و بیچاره بودهاند که نان از دست دیگران میخوردهاند.
در گوشهای تنها نشستن و پیاپی شعر سرودن یا چیزهایی نوشتن چه سودی بمردم دارد تا کسی از این راه به بزرگی برسد؟!..
اگر بگویید : اینان راه بمردم نشان دادهاند و پند و اندرز سرودهاند. میگوییم از پندها و اندرزهای آنان ایرانیان جز زیان نتیجهی دیگری نبردهاند.
وانگاه شیخ عطار و مولوی چنانکه خود دوست ما هم مینویسند از پیشوایان صوفیان میباشند. پس ما حق داریم از ایشان بپرسیم که از کی صوفی شدهاند؟! یا اگر صوفی نیستند پس چگونه از پیشوایان صوفیگری هواداری مینمایند؟! نیز حق داریم بپرسیم که چگونه هم خیام را میپسندند و هم از مولوی و شیخ عطار هواداری میکنند؟! آری «بیرنگی و همه رنگی» در ایران شیوع یافته است. شاید دوست ما نیز از پیروان این راه باشند ولی آیا ما میتوانیم ایشان را معذور داشته زبان از نکوهش بازداریم؟!
بهر حال از این دو تن پند و اندرزی که سود بمردم داشته باشد باز نمانده. گفتگوی وحدت وجود و دم از عشق خدا زدن و آسمان و ریسمان بهم بافتن چیزهایی نیست که مردم بهرهای از آنها دریابند.
مولوی و شیخ عطار هر دو راه زندگیشان این بود که در کنج خانقاهی بنشینند و جز مثنوی بافی و غزلسرایی کاری نداشته باشند و روزی را از دست مردم بخورند و چه بسا که پیروان را بدریوزه گردی و گدایی بمحلهها و بازارها میفرستادند.
ما اگر اینان را از بزرگان بشماریم و مردم را به پیروی ایشان برانگیزیم نتیجه جز آن نخواهد بود که سراسر ایران پر از گدا و دریوزهگرد بشود چنانکه تا چند سال پیش بود!
آن درویشها و گلمولاها و قلندرها که بازارهای ایران را پر ساخته و مایهی ننگ و عار برای ایرانیان بود جز نتیجهی پندها و اندرزهای مولوی و شیخ عطار و مانندگان ایشان نبود و این شگفت که دولت که ایران را از این ننگها رها گردانیده تو گویی کسانی خرسندی از آن ندارند و اینست که پیاپی کتابهای شیخ عطار و مولوی و دیگران را چاپ کرده بدست مردم میدهند که دوباره از آن گدایان گردنکلفت پدیدار شود! در اینجاست که باید نفرین و نکوهش از این پستنهادان دریغ نداشت. اما خیام : اگر مقصود خیام ریاضیدان و ستارهشناس معروفست ما او را از دانشمندان ایران میشناسیم و هرگز نامش را ببدی نبردهایم. و اگر مقصود آن خیام پنداری است که صدها رباعی بنام وی شهرت یافته شگفت از شما که از یکسوی نام مسلمانی بروی خود دارید و از سوی دیگر او را از بزرگان میشمارید.
👇
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی سه)
خیام و مولوی و عطار
من اگر طرفدار پیمان نباشم در دوستی با شما پایدارم و بنام این دوستی است که مجبورم پارهای اعتراضات بر شما بنویسم : خیام با شهرت عالمگیر خود یکی از بزرگان ایران محسوب است و البته روا نیست که شما بدگویی از او بکنید یا شعر شهاب را که ندانستم کدام شهاب است در رد او چاپ کنید. در موضوع مولوی و شیخ عطار و صوفیه هم من رفتار شما را نمیپسندم. هر ملتی باید قدر بزرگان خود را بدانند.
نبوی
میگویم : چون نویسنده عنوان دوستی را پیش آورده ما هم دوستانه با ایشان گفتگو میداریم. ولی این حال بر ما ناگوار است که برادران ایرانی ما پشت پا بمنطق زدهاند و تو گویی ناگزیر میباشند که همیشه دور از منطق گفتگو نمایند.
ما را با خیام و مولوی و مانند ایشان چه دشمنی درمیان است که بیجهت تعرضی بایشان بنماییم؟! ما همیشه یک رشته سخنان روشن و منطقی مینگاریم و به هر گفتهی خود چندین گواه و مثال یاد میکنیم. ولی کسانی که با ما بگفتگو بر میخیزند بهمین یک جمله بسنده میکنند که فلان و بهمان از بزرگان است و نباید تعرضی بایشان نمود.
خدا خرد را بآدمیان بخشیده که بدستیاری آن نیک را از بد بازشناسند. بزرگا زیانکاری کسانی که خرد را پامال هوس و تعصب میسازند.
خوب دوست گرامی! ما از شما میپرسیم : میزانی که شما برای شناختن بزرگی کسانی دارید چیست؟.. بعبارت دیگر مایهی بزرگی چیست و آیا چگونه کسانی بزرگ شمرده میشوند؟..
آنچه ما میدانیم بزرگ آن کسی را میتوان گفت که نیکیهایی بتودهی مردم کرده و سودهایی رسانیده باشد : مثلاً اگر کشوری آشفته و نابسامان است دست مردی از آستین برآورده چارهی آن آشفتگی را نماید. یا اگر دشمن بیگانهای رو نموده خواب و آسایش بر خود حرام ساخته جلوگیری از دشمن بکند. یا اگر ستمگری بر یک توده چیره گردیده قد مردانگی برافراشته سر آن ستمگر را بکوبد. یا اگر مردم بگمراهی افتادهاند براهنمایی برخاسته گمراهان را براه رستگاری بیاورد. یکایک چه بشمارم اینگونه کارهاست که کسی را به بزرگی میرساند.
ولی آن کسانی که شما نام میبرید از هیچیکی چنین کارهایی سرنزده. بلکه هر یکی از آنان چندان درمانده و بیچاره بودهاند که نان از دست دیگران میخوردهاند.
در گوشهای تنها نشستن و پیاپی شعر سرودن یا چیزهایی نوشتن چه سودی بمردم دارد تا کسی از این راه به بزرگی برسد؟!..
اگر بگویید : اینان راه بمردم نشان دادهاند و پند و اندرز سرودهاند. میگوییم از پندها و اندرزهای آنان ایرانیان جز زیان نتیجهی دیگری نبردهاند.
وانگاه شیخ عطار و مولوی چنانکه خود دوست ما هم مینویسند از پیشوایان صوفیان میباشند. پس ما حق داریم از ایشان بپرسیم که از کی صوفی شدهاند؟! یا اگر صوفی نیستند پس چگونه از پیشوایان صوفیگری هواداری مینمایند؟! نیز حق داریم بپرسیم که چگونه هم خیام را میپسندند و هم از مولوی و شیخ عطار هواداری میکنند؟! آری «بیرنگی و همه رنگی» در ایران شیوع یافته است. شاید دوست ما نیز از پیروان این راه باشند ولی آیا ما میتوانیم ایشان را معذور داشته زبان از نکوهش بازداریم؟!
بهر حال از این دو تن پند و اندرزی که سود بمردم داشته باشد باز نمانده. گفتگوی وحدت وجود و دم از عشق خدا زدن و آسمان و ریسمان بهم بافتن چیزهایی نیست که مردم بهرهای از آنها دریابند.
مولوی و شیخ عطار هر دو راه زندگیشان این بود که در کنج خانقاهی بنشینند و جز مثنوی بافی و غزلسرایی کاری نداشته باشند و روزی را از دست مردم بخورند و چه بسا که پیروان را بدریوزه گردی و گدایی بمحلهها و بازارها میفرستادند.
ما اگر اینان را از بزرگان بشماریم و مردم را به پیروی ایشان برانگیزیم نتیجه جز آن نخواهد بود که سراسر ایران پر از گدا و دریوزهگرد بشود چنانکه تا چند سال پیش بود!
آن درویشها و گلمولاها و قلندرها که بازارهای ایران را پر ساخته و مایهی ننگ و عار برای ایرانیان بود جز نتیجهی پندها و اندرزهای مولوی و شیخ عطار و مانندگان ایشان نبود و این شگفت که دولت که ایران را از این ننگها رها گردانیده تو گویی کسانی خرسندی از آن ندارند و اینست که پیاپی کتابهای شیخ عطار و مولوی و دیگران را چاپ کرده بدست مردم میدهند که دوباره از آن گدایان گردنکلفت پدیدار شود! در اینجاست که باید نفرین و نکوهش از این پستنهادان دریغ نداشت. اما خیام : اگر مقصود خیام ریاضیدان و ستارهشناس معروفست ما او را از دانشمندان ایران میشناسیم و هرگز نامش را ببدی نبردهایم. و اگر مقصود آن خیام پنداری است که صدها رباعی بنام وی شهرت یافته شگفت از شما که از یکسوی نام مسلمانی بروی خود دارید و از سوی دیگر او را از بزرگان میشمارید.
👇
من از مسلمانی میگذرم : آیا با راهی که این مرد برای زندگی نشان میدهد مردمان میتوانند زندگی نمود؟.. شب و روز مست بودن و دم غنیمت شمرده اندیشهی آینده و گذشته را نکردن از خدا بیخبر و بهمه چیز بیباور بودن ـ با چنین آیینی چگونه میتوان راه زندگی پیمود؟!
اگر مرد یک خاندانی این راه را پیش بگیرد جز نابودی آن خاندان چه نتیجهی دیگری بدست میآید؟! اگر یک مردمی پیروی از این آیین شوم بکنند جز بدبختی و سیاهروزی چه بهره میتوانند یافت؟! با اینحال چگونه میتوانیم گویندهی این رباعیها را از بزرگان ایران بشماریم؟! اینکه کسانی از اروپاییان هیاهو دربارهی این شاعر و رباعیهای او بلند کردهاند من چنین میپندارم که آن کسان مقصد سیاسی داشتهاند و مقصودشان از پا انداختن ایرانیان بوده است. وگرنه هیچ خردمندی آن سرسامها را فلسفه نخواهد نامید.
.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔸سرچشمهی گرفتاریها و ناتوانی ایران چیست؟!.. راز درماندگی مردم چنین کشور توانگر و برخورداری چیست؟!..
ما برآنیم که احمد کسروی این چیستان را گشوده و باین پرسشها پاسخ بجا و درخور داده و راه «پاکدینی» که او گشاده به یک شورش یا رستاخیز بزرگ خواهد رسید که سرنوشت ایران و شرق را تغییر خواهد داد.
🔸ما برآنیم که سرچشمهی گرفتاریهای ایران ، ندانستن حقایق زندگیست. مردمی که حقایق زندگی را ندانست و سود و زیان خود را نشناخت ، ناگزیر بکارهای بیهوده و زیانمند پردازد ، بهرهجویی از ثروتهای خداداد کشور نتواند ، بزیر دست بیگانگان افتد و درمانده و گرفتار گردد.
🔸زیان دیگر دانسته نبودن حقایق زندگی ، پراکندگیست. چون حقایق زندگی دانسته نیست ، هر دسته و گروهی راهی جدا (گمراهی) پیش گرفتهاند و اینست برای آسانترین کارها نیروهاشان روی هم نمیآید و کاری نمیتوانند.
🔸ما برآنیم که درماندگی و گرفتاری کشور نتیجهی همین کیشها و مسلکها و نادانیها و اندیشههای پراکندهی مردم است. هیچ بهبودی هم رخ نخواهد داد مگر اینکه اندیشهی مردم و راه زندگی ایشان تغییر یابد.
🔸ما برآنیم که چاره جز این نمیباشد که بکوشیم مردم را از گمراهیها بیرون آوریم و با حقایق زندگی آشنا سازیم.
در نشر حقایق ، کوشندگان را سود مادی نیست. اینست رهایی ایران از بدبختیها و گمراهیها تنها بدست پاکدلان و نیکخواهان انجامپذیرست. ایشان باید در این راه دست یاری به هم دهند و کشور را از بدبختیهایی که دچارش میباشد برهانند.
.
ما برآنیم که احمد کسروی این چیستان را گشوده و باین پرسشها پاسخ بجا و درخور داده و راه «پاکدینی» که او گشاده به یک شورش یا رستاخیز بزرگ خواهد رسید که سرنوشت ایران و شرق را تغییر خواهد داد.
🔸ما برآنیم که سرچشمهی گرفتاریهای ایران ، ندانستن حقایق زندگیست. مردمی که حقایق زندگی را ندانست و سود و زیان خود را نشناخت ، ناگزیر بکارهای بیهوده و زیانمند پردازد ، بهرهجویی از ثروتهای خداداد کشور نتواند ، بزیر دست بیگانگان افتد و درمانده و گرفتار گردد.
🔸زیان دیگر دانسته نبودن حقایق زندگی ، پراکندگیست. چون حقایق زندگی دانسته نیست ، هر دسته و گروهی راهی جدا (گمراهی) پیش گرفتهاند و اینست برای آسانترین کارها نیروهاشان روی هم نمیآید و کاری نمیتوانند.
🔸ما برآنیم که درماندگی و گرفتاری کشور نتیجهی همین کیشها و مسلکها و نادانیها و اندیشههای پراکندهی مردم است. هیچ بهبودی هم رخ نخواهد داد مگر اینکه اندیشهی مردم و راه زندگی ایشان تغییر یابد.
🔸ما برآنیم که چاره جز این نمیباشد که بکوشیم مردم را از گمراهیها بیرون آوریم و با حقایق زندگی آشنا سازیم.
در نشر حقایق ، کوشندگان را سود مادی نیست. اینست رهایی ایران از بدبختیها و گمراهیها تنها بدست پاکدلان و نیکخواهان انجامپذیرست. ایشان باید در این راه دست یاری به هم دهند و کشور را از بدبختیهایی که دچارش میباشد برهانند.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 خود نمیکوشند و بکوشش دیگران نیز رشک میبرند (تکهی یک از دو)
در ایران کسان بسیاری هستند که هیچ کوششی در راه توده و کشور نمیکنند و از علاقهمندی بکشور و توده تنها بآن بس میکنند که در این مجلس و آن مجلس گله کنند ، و از حال مردم بد گویند و از کمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیک شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین کار اکتفا کنند. دستهی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر میدهند ، و این نمیدانند که وظایفی در گردن دارند و یک مردی چنانکه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بکشور و تودهی خود نیز باشد و آزادی و آبادی کشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن کوششهایی کند. بخصوص هنگامی که روزهای سختی برای کشور پیش میآید ، و بخصوص هنگامی که یک دستهای بکوششهایی پرداختهاند که باید با آنان همدستی نماید. این نمیدانند که یک چنین واجبی نیز بگردن ایشانست که اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.
آری دستهی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است که گمان هیچ تقصیری بخود نمیبرند و با یک پیشانی باز با آدم روبرو میشوند. بلکه در دلهای خود ما را که بچنین کوششی برخاستهایم مورد نکوهش میسازند. این یک نمونهی دیگریست که اینان معنی زندگی را نمیدانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایهی کودکان را دارند ، بلکه اگر پردهپوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایهی چهارپایان گردانیدهاند. این شیوهی زندگانی چهارپایانست که سر پایین انداخته میخورند و مینوشند و میخوابند و کام میگزارند و در اندیشهی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث مینمایند.
جای بسیار افسوسست که چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوسآورتر از این آنست که کسانی باین اندازه هم بس نکرده نه تنها خود بکوششی نمیپردازند و بکوششهای ما همراهی نمینمایند باین تلاشهای ما نیز رشک میبرند و کینهی ما را در دل جا میدهند ، و برخی از آنان از آزار و کارشکنی هم بازنمیایستند و هر کجا کسی را از همراهان ما پیدا کردند خنجر زبان را تیز کرده همچون کژدم که از نیش زدن لذت میبرد زخمهای پیاپی میزنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من میآیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز میکنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشک و کینه تهی میگردانند.
چند روز پیش یکی بنزد من آمده میگوید : «بسیار لاغر شدهاید» میگویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. میگوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده میکشید. این مردم که نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه کار دارید؟!.. از خودتان گفتگو کنید .. خودتان آیا میشوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن میدانیم که هر کسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت میخواهی نیک شوی یا نه؟! ما اکنون در مرحلهی پیراستن اندیشهها میباشیم و میخواهیم نخست باین پراکندگیها چاره کنیم و اینست یک رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار میدهیم که در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراکنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفتهای یا نه؟!.. از خودت گفتگو کن ... از آنسوی تو از کجا میگویی این مردم نمیشوند؟!.. چه دلیلی باین گفتهی خود داری؟!.. تاکنون که آزمود که دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران کدام دستهای برای اصلاح برخاستهاند؟!.. کدام کوششهایی در این باره بکار بردهاند؟!..
نگزاشت سخن من بپایان رسد و گفت : «خود شما نُه سالست میکوشید ، چه نتیجه بردهاید؟!..» گفتم : چه نتیجهای میخواستی ببریم؟!.. شما نتیجه را معنی کنید. ما نُه سالست میکوشیم و از کوششهای خود هم نتیجه برداشتهایم. ما با سوزن کوه میکنیم. ما درمیان چهارده کیش و چند مسلک و چند بدآموزی ایستاده میگوییم : باید همهی اینها از دلها بیرون رود و حقایق جای آنها را گیرد و تاکنون آن توانستهایم که آواز خود را بگوش دهها هزار و صدها هزار کسان برسانیم و هزارها کسان را با خود همراه گردانیم. آیا این نتیجه نیست؟!.. اینکه چنین کوششی در برابر صدها فشار و کارشکنی و دشمنی پایداری نموده و از میان نرفته خود یک فیروزی بزرگی میباشد. شما اگر یک مرد بافهمی هستید و غرضی در دل ندارید ، ببینید دیگران در راه پیشرفت مقاصد خود (مقاصدی که در برابر اندیشههای ما بسیار بیارزش است) چه تلاشها بکار میبرند و چه جانفشانیها مینمایند. بیست و سی سال میکوشند و ملیونها جوان را بکشتن میدهند و باز نومید نمیگردند.
👇
🔸 خود نمیکوشند و بکوشش دیگران نیز رشک میبرند (تکهی یک از دو)
در ایران کسان بسیاری هستند که هیچ کوششی در راه توده و کشور نمیکنند و از علاقهمندی بکشور و توده تنها بآن بس میکنند که در این مجلس و آن مجلس گله کنند ، و از حال مردم بد گویند و از کمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیک شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین کار اکتفا کنند. دستهی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر میدهند ، و این نمیدانند که وظایفی در گردن دارند و یک مردی چنانکه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بکشور و تودهی خود نیز باشد و آزادی و آبادی کشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن کوششهایی کند. بخصوص هنگامی که روزهای سختی برای کشور پیش میآید ، و بخصوص هنگامی که یک دستهای بکوششهایی پرداختهاند که باید با آنان همدستی نماید. این نمیدانند که یک چنین واجبی نیز بگردن ایشانست که اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.
آری دستهی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است که گمان هیچ تقصیری بخود نمیبرند و با یک پیشانی باز با آدم روبرو میشوند. بلکه در دلهای خود ما را که بچنین کوششی برخاستهایم مورد نکوهش میسازند. این یک نمونهی دیگریست که اینان معنی زندگی را نمیدانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایهی کودکان را دارند ، بلکه اگر پردهپوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایهی چهارپایان گردانیدهاند. این شیوهی زندگانی چهارپایانست که سر پایین انداخته میخورند و مینوشند و میخوابند و کام میگزارند و در اندیشهی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث مینمایند.
جای بسیار افسوسست که چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوسآورتر از این آنست که کسانی باین اندازه هم بس نکرده نه تنها خود بکوششی نمیپردازند و بکوششهای ما همراهی نمینمایند باین تلاشهای ما نیز رشک میبرند و کینهی ما را در دل جا میدهند ، و برخی از آنان از آزار و کارشکنی هم بازنمیایستند و هر کجا کسی را از همراهان ما پیدا کردند خنجر زبان را تیز کرده همچون کژدم که از نیش زدن لذت میبرد زخمهای پیاپی میزنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من میآیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز میکنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشک و کینه تهی میگردانند.
چند روز پیش یکی بنزد من آمده میگوید : «بسیار لاغر شدهاید» میگویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. میگوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده میکشید. این مردم که نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه کار دارید؟!.. از خودتان گفتگو کنید .. خودتان آیا میشوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن میدانیم که هر کسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت میخواهی نیک شوی یا نه؟! ما اکنون در مرحلهی پیراستن اندیشهها میباشیم و میخواهیم نخست باین پراکندگیها چاره کنیم و اینست یک رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار میدهیم که در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراکنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفتهای یا نه؟!.. از خودت گفتگو کن ... از آنسوی تو از کجا میگویی این مردم نمیشوند؟!.. چه دلیلی باین گفتهی خود داری؟!.. تاکنون که آزمود که دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران کدام دستهای برای اصلاح برخاستهاند؟!.. کدام کوششهایی در این باره بکار بردهاند؟!..
نگزاشت سخن من بپایان رسد و گفت : «خود شما نُه سالست میکوشید ، چه نتیجه بردهاید؟!..» گفتم : چه نتیجهای میخواستی ببریم؟!.. شما نتیجه را معنی کنید. ما نُه سالست میکوشیم و از کوششهای خود هم نتیجه برداشتهایم. ما با سوزن کوه میکنیم. ما درمیان چهارده کیش و چند مسلک و چند بدآموزی ایستاده میگوییم : باید همهی اینها از دلها بیرون رود و حقایق جای آنها را گیرد و تاکنون آن توانستهایم که آواز خود را بگوش دهها هزار و صدها هزار کسان برسانیم و هزارها کسان را با خود همراه گردانیم. آیا این نتیجه نیست؟!.. اینکه چنین کوششی در برابر صدها فشار و کارشکنی و دشمنی پایداری نموده و از میان نرفته خود یک فیروزی بزرگی میباشد. شما اگر یک مرد بافهمی هستید و غرضی در دل ندارید ، ببینید دیگران در راه پیشرفت مقاصد خود (مقاصدی که در برابر اندیشههای ما بسیار بیارزش است) چه تلاشها بکار میبرند و چه جانفشانیها مینمایند. بیست و سی سال میکوشند و ملیونها جوان را بکشتن میدهند و باز نومید نمیگردند.
👇
شما میگویید ما چون در نُه سال بهمهی مقاصد خود دست نیافتهایم این را دلیل نافیروزی شماریم و با شما همآواز گردیده بگوییم : «این مردم نمیشوند!». ولی این یک چشمداشت بسیار بیخردانهایست که از ما میکنید. بخصوص که ما نیک میدانیم این سخنان از دلهای پاک برنمیخیزد و آنچه شما و دیگران را باین گفته و مانندش وامیدارد جز رشک پلید و خودخواهی و نادانی نیست. اینها را گفته با تحقیر از پیش خود دورش راندم.
.
.
✴️ 📖🖌 احمد کسروی، یکم دیماه 1322
🔸 درباره کتابسوزان
همگی می دانید که ما چند سالست جشن کتابسوزان گرفته ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانکه بارها گفته ایم ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی کنیم. بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده ایم و هوده بزرگی از آن می خواهیم.
کسانی چون می شنوند ما کتابها را بآتش می اندازیم دهانشان باز می ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتابها آگاه نشده اند. در نزد آنان این کتابها سرچشمه فرهنگ و دانش است.
آنان کسانیند که درماندگی و بدبختی توده را با دیده می بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با این حال تاکنون نیندیشیده اند که سرچشمه آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.
ولی ما نیک می دانیم که آنچه توده های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست که از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می کوشیم که آن گمراهیها براندازیم ناچاریم که کتابها را که سرچشمه آنهاست از میان برداریم. این کار ما درست ماننده «پلشت روبی» است که پزشکان می کنند. آنان هنگامی که به بیماری می پردازند تنها به بهبود او بس نکرده بخانه ای که خوابگاه او می بوده و به رختها و دیگر کاچالش نیز می پردازند و آنها را از میکروبها پاك می گردانند. ما نیز همان کار را می کنیم. بلکه ما آتش به زایشگاه میکروبها می زنیم.
کسانی می گویند : از آن کتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را که شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می گویم : امروز آغاز کار است و خواهد رسید روزی که پشته ها افرازیم و همه را در یکجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یک نتیجه این آن خواهد بود که مردم به بدی این کتابها پی برند و آن پرده ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.
یکی نیز می گوید : در اروپا کتابهای بدتر از این چاپ شود و کسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیک باشند. می گویم : ما را با اروپا چکار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها کنیم. آنگاه کی در اروپا چنین کتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا کسی کتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده اش نگزارند. در اروپا اگر هم کتابهای بدی بچاپ رسد هیچکس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ کس نخواهد گفت : «پروای آینده نکنید ، در اندیشه گذشته نباشید ، دم را فرصت شمارده بمستی بکوشید» . هیچ یکی نخواهد گفت : «پی کار و پیشه ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس کوشید».
شگفتتر آنکه می گوید : « باید خود مردم نیک باشند». او نمیداند که نیکی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می خواهیم مردم نیک باشند باید از راهش بنیکی آنها بکوشیم ، و راه همینست که از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و کتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.
این سخن او بآن می ماند که پزشکی که دستور «پلشت روبی» می دهد یکی ایراد گرفته بگوید : « اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».
.👇
🔸 درباره کتابسوزان
همگی می دانید که ما چند سالست جشن کتابسوزان گرفته ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانکه بارها گفته ایم ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی کنیم. بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده ایم و هوده بزرگی از آن می خواهیم.
کسانی چون می شنوند ما کتابها را بآتش می اندازیم دهانشان باز می ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتابها آگاه نشده اند. در نزد آنان این کتابها سرچشمه فرهنگ و دانش است.
آنان کسانیند که درماندگی و بدبختی توده را با دیده می بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با این حال تاکنون نیندیشیده اند که سرچشمه آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.
ولی ما نیک می دانیم که آنچه توده های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست که از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می کوشیم که آن گمراهیها براندازیم ناچاریم که کتابها را که سرچشمه آنهاست از میان برداریم. این کار ما درست ماننده «پلشت روبی» است که پزشکان می کنند. آنان هنگامی که به بیماری می پردازند تنها به بهبود او بس نکرده بخانه ای که خوابگاه او می بوده و به رختها و دیگر کاچالش نیز می پردازند و آنها را از میکروبها پاك می گردانند. ما نیز همان کار را می کنیم. بلکه ما آتش به زایشگاه میکروبها می زنیم.
کسانی می گویند : از آن کتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را که شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می گویم : امروز آغاز کار است و خواهد رسید روزی که پشته ها افرازیم و همه را در یکجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یک نتیجه این آن خواهد بود که مردم به بدی این کتابها پی برند و آن پرده ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.
یکی نیز می گوید : در اروپا کتابهای بدتر از این چاپ شود و کسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیک باشند. می گویم : ما را با اروپا چکار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها کنیم. آنگاه کی در اروپا چنین کتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا کسی کتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده اش نگزارند. در اروپا اگر هم کتابهای بدی بچاپ رسد هیچکس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ کس نخواهد گفت : «پروای آینده نکنید ، در اندیشه گذشته نباشید ، دم را فرصت شمارده بمستی بکوشید» . هیچ یکی نخواهد گفت : «پی کار و پیشه ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس کوشید».
شگفتتر آنکه می گوید : « باید خود مردم نیک باشند». او نمیداند که نیکی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می خواهیم مردم نیک باشند باید از راهش بنیکی آنها بکوشیم ، و راه همینست که از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و کتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.
این سخن او بآن می ماند که پزشکی که دستور «پلشت روبی» می دهد یکی ایراد گرفته بگوید : « اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».
.👇