🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 4ـ ایرانیان بكوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی سه)
من اگر بخواهم از یكایك شكستهای تاریخی ایران گفتگو كنم سخن بدرازی میانجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو میپردازم. این داستان چندان دردآور است كه ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور میپرورانید تاكنون بایستی ده كتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایران آنروزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایران امروزی بوده. از حیث خاك ، مرز شرقی از كنارسیحون (میگویم سیحون ، نمیگویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان میرسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفهی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد میگردید ، و اینها همه بهم بسته میبود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آنروزی سه برابر امروز بوده است (1) . آن روز شهرهای ری ، نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر كدام بیش از دوملیون و سهملیون مردم داشته.
پس چه شد كه یك چنین كشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. میدانم خواهند گفت سلطانمحمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینكه میدیدند خوارزمشاه جنگ نكرد خود بمیان میافتادند و دستهها میبستند و با دشمن بجنگ و آویز میپرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه میداشتند.
برای اینكه موضوع نیك روشن گردد باید فراموش نكرد كه چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سیهزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سیهزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بكشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یكی از راه مازندران و دیگری از راه خوار كشتاركنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را كه بیش از دوملیون مردم داشت كشتار كردند و از آنجا روانهی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره كشتاركنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از این همه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود كه ایستادگی نمود و در سایهی مردانگی و غیرت شمسالدین طُغرایی از كشتار و تاراج آسوده ماند.
این یك داستان بسیار حیرتآوری است كه ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را میدانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده كه غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند. در جایی كه یك مردمی همه چیز را از خدا بدانند و كوشش را وظیفهی خود نشمارند ، در جایی كه مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی كه در یك كشوری صد دستهبندی باشد پیداست كه اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است كه بهممیهنان خود دستور بیغیرتی داده میگوید :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی كوس
زینهار مده جان گرامی بـفسوس
با هر كه خصومت نتوان كرد بساز
دستی كه بدندان نتوان برد ببوس (2)
یكی از بزرگان صوفیان آن زمان ابوبكر رازیست (3) كه از مشایخ سلسله شمرده میشود و یكی از
«اقطاب» بوده. این مرد در دیباچهی كتاب خود شرح میدهد كه چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده كه میگوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در كجا بوده است؟!.
پابرگیها :
1ـ هنگام نوشته شدن این گفتار انبوهی ایران نزدیک به پانزدهملیون تن بوده.
2ـ بیخردی شاعر از این دیدگاه نیز درخور بررسی است که خونریزیهای بیمانند مغول را بچشم دیده و بگوش شنیده ولی هنوز درنیافته بوده که ایمنی جز در سایهی یگانگی ، مردانگی ، جانفشانی و غیرتمندی بدست نمیآید و چنین سخنانی مردمان را از جوش و خروش و غیرت انداختن و آب بآسیابِ دشمنِ خونخواری همچون مغول ریختن است.
3ـ نجمالدین ابوبکر عبدالله بن محمد بن شاهور دایهی رازی که بیشتر به نجمالدین رازی شناخته شده.
.
🔸 4ـ ایرانیان بكوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی سه)
من اگر بخواهم از یكایك شكستهای تاریخی ایران گفتگو كنم سخن بدرازی میانجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو میپردازم. این داستان چندان دردآور است كه ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور میپرورانید تاكنون بایستی ده كتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایران آنروزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایران امروزی بوده. از حیث خاك ، مرز شرقی از كنارسیحون (میگویم سیحون ، نمیگویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان میرسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفهی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد میگردید ، و اینها همه بهم بسته میبود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آنروزی سه برابر امروز بوده است (1) . آن روز شهرهای ری ، نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر كدام بیش از دوملیون و سهملیون مردم داشته.
پس چه شد كه یك چنین كشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. میدانم خواهند گفت سلطانمحمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینكه میدیدند خوارزمشاه جنگ نكرد خود بمیان میافتادند و دستهها میبستند و با دشمن بجنگ و آویز میپرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه میداشتند.
برای اینكه موضوع نیك روشن گردد باید فراموش نكرد كه چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سیهزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سیهزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بكشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یكی از راه مازندران و دیگری از راه خوار كشتاركنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را كه بیش از دوملیون مردم داشت كشتار كردند و از آنجا روانهی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره كشتاركنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از این همه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود كه ایستادگی نمود و در سایهی مردانگی و غیرت شمسالدین طُغرایی از كشتار و تاراج آسوده ماند.
این یك داستان بسیار حیرتآوری است كه ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را میدانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده كه غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند. در جایی كه یك مردمی همه چیز را از خدا بدانند و كوشش را وظیفهی خود نشمارند ، در جایی كه مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی كه در یك كشوری صد دستهبندی باشد پیداست كه اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است كه بهممیهنان خود دستور بیغیرتی داده میگوید :
چون زهرهی شیران بدرد نعرهی كوس
زینهار مده جان گرامی بـفسوس
با هر كه خصومت نتوان كرد بساز
دستی كه بدندان نتوان برد ببوس (2)
یكی از بزرگان صوفیان آن زمان ابوبكر رازیست (3) كه از مشایخ سلسله شمرده میشود و یكی از
«اقطاب» بوده. این مرد در دیباچهی كتاب خود شرح میدهد كه چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده كه میگوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در كجا بوده است؟!.
پابرگیها :
1ـ هنگام نوشته شدن این گفتار انبوهی ایران نزدیک به پانزدهملیون تن بوده.
2ـ بیخردی شاعر از این دیدگاه نیز درخور بررسی است که خونریزیهای بیمانند مغول را بچشم دیده و بگوش شنیده ولی هنوز درنیافته بوده که ایمنی جز در سایهی یگانگی ، مردانگی ، جانفشانی و غیرتمندی بدست نمیآید و چنین سخنانی مردمان را از جوش و خروش و غیرت انداختن و آب بآسیابِ دشمنِ خونخواری همچون مغول ریختن است.
3ـ نجمالدین ابوبکر عبدالله بن محمد بن شاهور دایهی رازی که بیشتر به نجمالدین رازی شناخته شده.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی سه)
خیام و مولوی و عطار
من اگر طرفدار پیمان نباشم در دوستی با شما پایدارم و بنام این دوستی است که مجبورم پارهای اعتراضات بر شما بنویسم : خیام با شهرت عالمگیر خود یکی از بزرگان ایران محسوب است و البته روا نیست که شما بدگویی از او بکنید یا شعر شهاب را که ندانستم کدام شهاب است در رد او چاپ کنید. در موضوع مولوی و شیخ عطار و صوفیه هم من رفتار شما را نمیپسندم. هر ملتی باید قدر بزرگان خود را بدانند.
نبوی
میگویم : چون نویسنده عنوان دوستی را پیش آورده ما هم دوستانه با ایشان گفتگو میداریم. ولی این حال بر ما ناگوار است که برادران ایرانی ما پشت پا بمنطق زدهاند و تو گویی ناگزیر میباشند که همیشه دور از منطق گفتگو نمایند.
ما را با خیام و مولوی و مانند ایشان چه دشمنی درمیان است که بیجهت تعرضی بایشان بنماییم؟! ما همیشه یک رشته سخنان روشن و منطقی مینگاریم و به هر گفتهی خود چندین گواه و مثال یاد میکنیم. ولی کسانی که با ما بگفتگو بر میخیزند بهمین یک جمله بسنده میکنند که فلان و بهمان از بزرگان است و نباید تعرضی بایشان نمود.
خدا خرد را بآدمیان بخشیده که بدستیاری آن نیک را از بد بازشناسند. بزرگا زیانکاری کسانی که خرد را پامال هوس و تعصب میسازند.
خوب دوست گرامی! ما از شما میپرسیم : میزانی که شما برای شناختن بزرگی کسانی دارید چیست؟.. بعبارت دیگر مایهی بزرگی چیست و آیا چگونه کسانی بزرگ شمرده میشوند؟..
آنچه ما میدانیم بزرگ آن کسی را میتوان گفت که نیکیهایی بتودهی مردم کرده و سودهایی رسانیده باشد : مثلاً اگر کشوری آشفته و نابسامان است دست مردی از آستین برآورده چارهی آن آشفتگی را نماید. یا اگر دشمن بیگانهای رو نموده خواب و آسایش بر خود حرام ساخته جلوگیری از دشمن بکند. یا اگر ستمگری بر یک توده چیره گردیده قد مردانگی برافراشته سر آن ستمگر را بکوبد. یا اگر مردم بگمراهی افتادهاند براهنمایی برخاسته گمراهان را براه رستگاری بیاورد. یکایک چه بشمارم اینگونه کارهاست که کسی را به بزرگی میرساند.
ولی آن کسانی که شما نام میبرید از هیچیکی چنین کارهایی سرنزده. بلکه هر یکی از آنان چندان درمانده و بیچاره بودهاند که نان از دست دیگران میخوردهاند.
در گوشهای تنها نشستن و پیاپی شعر سرودن یا چیزهایی نوشتن چه سودی بمردم دارد تا کسی از این راه به بزرگی برسد؟!..
اگر بگویید : اینان راه بمردم نشان دادهاند و پند و اندرز سرودهاند. میگوییم از پندها و اندرزهای آنان ایرانیان جز زیان نتیجهی دیگری نبردهاند.
وانگاه شیخ عطار و مولوی چنانکه خود دوست ما هم مینویسند از پیشوایان صوفیان میباشند. پس ما حق داریم از ایشان بپرسیم که از کی صوفی شدهاند؟! یا اگر صوفی نیستند پس چگونه از پیشوایان صوفیگری هواداری مینمایند؟! نیز حق داریم بپرسیم که چگونه هم خیام را میپسندند و هم از مولوی و شیخ عطار هواداری میکنند؟! آری «بیرنگی و همه رنگی» در ایران شیوع یافته است. شاید دوست ما نیز از پیروان این راه باشند ولی آیا ما میتوانیم ایشان را معذور داشته زبان از نکوهش بازداریم؟!
بهر حال از این دو تن پند و اندرزی که سود بمردم داشته باشد باز نمانده. گفتگوی وحدت وجود و دم از عشق خدا زدن و آسمان و ریسمان بهم بافتن چیزهایی نیست که مردم بهرهای از آنها دریابند.
مولوی و شیخ عطار هر دو راه زندگیشان این بود که در کنج خانقاهی بنشینند و جز مثنوی بافی و غزلسرایی کاری نداشته باشند و روزی را از دست مردم بخورند و چه بسا که پیروان را بدریوزه گردی و گدایی بمحلهها و بازارها میفرستادند.
ما اگر اینان را از بزرگان بشماریم و مردم را به پیروی ایشان برانگیزیم نتیجه جز آن نخواهد بود که سراسر ایران پر از گدا و دریوزهگرد بشود چنانکه تا چند سال پیش بود!
آن درویشها و گلمولاها و قلندرها که بازارهای ایران را پر ساخته و مایهی ننگ و عار برای ایرانیان بود جز نتیجهی پندها و اندرزهای مولوی و شیخ عطار و مانندگان ایشان نبود و این شگفت که دولت که ایران را از این ننگها رها گردانیده تو گویی کسانی خرسندی از آن ندارند و اینست که پیاپی کتابهای شیخ عطار و مولوی و دیگران را چاپ کرده بدست مردم میدهند که دوباره از آن گدایان گردنکلفت پدیدار شود! در اینجاست که باید نفرین و نکوهش از این پستنهادان دریغ نداشت. اما خیام : اگر مقصود خیام ریاضیدان و ستارهشناس معروفست ما او را از دانشمندان ایران میشناسیم و هرگز نامش را ببدی نبردهایم. و اگر مقصود آن خیام پنداری است که صدها رباعی بنام وی شهرت یافته شگفت از شما که از یکسوی نام مسلمانی بروی خود دارید و از سوی دیگر او را از بزرگان میشمارید.
👇
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی سه)
خیام و مولوی و عطار
من اگر طرفدار پیمان نباشم در دوستی با شما پایدارم و بنام این دوستی است که مجبورم پارهای اعتراضات بر شما بنویسم : خیام با شهرت عالمگیر خود یکی از بزرگان ایران محسوب است و البته روا نیست که شما بدگویی از او بکنید یا شعر شهاب را که ندانستم کدام شهاب است در رد او چاپ کنید. در موضوع مولوی و شیخ عطار و صوفیه هم من رفتار شما را نمیپسندم. هر ملتی باید قدر بزرگان خود را بدانند.
نبوی
میگویم : چون نویسنده عنوان دوستی را پیش آورده ما هم دوستانه با ایشان گفتگو میداریم. ولی این حال بر ما ناگوار است که برادران ایرانی ما پشت پا بمنطق زدهاند و تو گویی ناگزیر میباشند که همیشه دور از منطق گفتگو نمایند.
ما را با خیام و مولوی و مانند ایشان چه دشمنی درمیان است که بیجهت تعرضی بایشان بنماییم؟! ما همیشه یک رشته سخنان روشن و منطقی مینگاریم و به هر گفتهی خود چندین گواه و مثال یاد میکنیم. ولی کسانی که با ما بگفتگو بر میخیزند بهمین یک جمله بسنده میکنند که فلان و بهمان از بزرگان است و نباید تعرضی بایشان نمود.
خدا خرد را بآدمیان بخشیده که بدستیاری آن نیک را از بد بازشناسند. بزرگا زیانکاری کسانی که خرد را پامال هوس و تعصب میسازند.
خوب دوست گرامی! ما از شما میپرسیم : میزانی که شما برای شناختن بزرگی کسانی دارید چیست؟.. بعبارت دیگر مایهی بزرگی چیست و آیا چگونه کسانی بزرگ شمرده میشوند؟..
آنچه ما میدانیم بزرگ آن کسی را میتوان گفت که نیکیهایی بتودهی مردم کرده و سودهایی رسانیده باشد : مثلاً اگر کشوری آشفته و نابسامان است دست مردی از آستین برآورده چارهی آن آشفتگی را نماید. یا اگر دشمن بیگانهای رو نموده خواب و آسایش بر خود حرام ساخته جلوگیری از دشمن بکند. یا اگر ستمگری بر یک توده چیره گردیده قد مردانگی برافراشته سر آن ستمگر را بکوبد. یا اگر مردم بگمراهی افتادهاند براهنمایی برخاسته گمراهان را براه رستگاری بیاورد. یکایک چه بشمارم اینگونه کارهاست که کسی را به بزرگی میرساند.
ولی آن کسانی که شما نام میبرید از هیچیکی چنین کارهایی سرنزده. بلکه هر یکی از آنان چندان درمانده و بیچاره بودهاند که نان از دست دیگران میخوردهاند.
در گوشهای تنها نشستن و پیاپی شعر سرودن یا چیزهایی نوشتن چه سودی بمردم دارد تا کسی از این راه به بزرگی برسد؟!..
اگر بگویید : اینان راه بمردم نشان دادهاند و پند و اندرز سرودهاند. میگوییم از پندها و اندرزهای آنان ایرانیان جز زیان نتیجهی دیگری نبردهاند.
وانگاه شیخ عطار و مولوی چنانکه خود دوست ما هم مینویسند از پیشوایان صوفیان میباشند. پس ما حق داریم از ایشان بپرسیم که از کی صوفی شدهاند؟! یا اگر صوفی نیستند پس چگونه از پیشوایان صوفیگری هواداری مینمایند؟! نیز حق داریم بپرسیم که چگونه هم خیام را میپسندند و هم از مولوی و شیخ عطار هواداری میکنند؟! آری «بیرنگی و همه رنگی» در ایران شیوع یافته است. شاید دوست ما نیز از پیروان این راه باشند ولی آیا ما میتوانیم ایشان را معذور داشته زبان از نکوهش بازداریم؟!
بهر حال از این دو تن پند و اندرزی که سود بمردم داشته باشد باز نمانده. گفتگوی وحدت وجود و دم از عشق خدا زدن و آسمان و ریسمان بهم بافتن چیزهایی نیست که مردم بهرهای از آنها دریابند.
مولوی و شیخ عطار هر دو راه زندگیشان این بود که در کنج خانقاهی بنشینند و جز مثنوی بافی و غزلسرایی کاری نداشته باشند و روزی را از دست مردم بخورند و چه بسا که پیروان را بدریوزه گردی و گدایی بمحلهها و بازارها میفرستادند.
ما اگر اینان را از بزرگان بشماریم و مردم را به پیروی ایشان برانگیزیم نتیجه جز آن نخواهد بود که سراسر ایران پر از گدا و دریوزهگرد بشود چنانکه تا چند سال پیش بود!
آن درویشها و گلمولاها و قلندرها که بازارهای ایران را پر ساخته و مایهی ننگ و عار برای ایرانیان بود جز نتیجهی پندها و اندرزهای مولوی و شیخ عطار و مانندگان ایشان نبود و این شگفت که دولت که ایران را از این ننگها رها گردانیده تو گویی کسانی خرسندی از آن ندارند و اینست که پیاپی کتابهای شیخ عطار و مولوی و دیگران را چاپ کرده بدست مردم میدهند که دوباره از آن گدایان گردنکلفت پدیدار شود! در اینجاست که باید نفرین و نکوهش از این پستنهادان دریغ نداشت. اما خیام : اگر مقصود خیام ریاضیدان و ستارهشناس معروفست ما او را از دانشمندان ایران میشناسیم و هرگز نامش را ببدی نبردهایم. و اگر مقصود آن خیام پنداری است که صدها رباعی بنام وی شهرت یافته شگفت از شما که از یکسوی نام مسلمانی بروی خود دارید و از سوی دیگر او را از بزرگان میشمارید.
👇
من از مسلمانی میگذرم : آیا با راهی که این مرد برای زندگی نشان میدهد مردمان میتوانند زندگی نمود؟.. شب و روز مست بودن و دم غنیمت شمرده اندیشهی آینده و گذشته را نکردن از خدا بیخبر و بهمه چیز بیباور بودن ـ با چنین آیینی چگونه میتوان راه زندگی پیمود؟!
اگر مرد یک خاندانی این راه را پیش بگیرد جز نابودی آن خاندان چه نتیجهی دیگری بدست میآید؟! اگر یک مردمی پیروی از این آیین شوم بکنند جز بدبختی و سیاهروزی چه بهره میتوانند یافت؟! با اینحال چگونه میتوانیم گویندهی این رباعیها را از بزرگان ایران بشماریم؟! اینکه کسانی از اروپاییان هیاهو دربارهی این شاعر و رباعیهای او بلند کردهاند من چنین میپندارم که آن کسان مقصد سیاسی داشتهاند و مقصودشان از پا انداختن ایرانیان بوده است. وگرنه هیچ خردمندی آن سرسامها را فلسفه نخواهد نامید.
.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔸سرچشمهی گرفتاریها و ناتوانی ایران چیست؟!.. راز درماندگی مردم چنین کشور توانگر و برخورداری چیست؟!..
ما برآنیم که احمد کسروی این چیستان را گشوده و باین پرسشها پاسخ بجا و درخور داده و راه «پاکدینی» که او گشاده به یک شورش یا رستاخیز بزرگ خواهد رسید که سرنوشت ایران و شرق را تغییر خواهد داد.
🔸ما برآنیم که سرچشمهی گرفتاریهای ایران ، ندانستن حقایق زندگیست. مردمی که حقایق زندگی را ندانست و سود و زیان خود را نشناخت ، ناگزیر بکارهای بیهوده و زیانمند پردازد ، بهرهجویی از ثروتهای خداداد کشور نتواند ، بزیر دست بیگانگان افتد و درمانده و گرفتار گردد.
🔸زیان دیگر دانسته نبودن حقایق زندگی ، پراکندگیست. چون حقایق زندگی دانسته نیست ، هر دسته و گروهی راهی جدا (گمراهی) پیش گرفتهاند و اینست برای آسانترین کارها نیروهاشان روی هم نمیآید و کاری نمیتوانند.
🔸ما برآنیم که درماندگی و گرفتاری کشور نتیجهی همین کیشها و مسلکها و نادانیها و اندیشههای پراکندهی مردم است. هیچ بهبودی هم رخ نخواهد داد مگر اینکه اندیشهی مردم و راه زندگی ایشان تغییر یابد.
🔸ما برآنیم که چاره جز این نمیباشد که بکوشیم مردم را از گمراهیها بیرون آوریم و با حقایق زندگی آشنا سازیم.
در نشر حقایق ، کوشندگان را سود مادی نیست. اینست رهایی ایران از بدبختیها و گمراهیها تنها بدست پاکدلان و نیکخواهان انجامپذیرست. ایشان باید در این راه دست یاری به هم دهند و کشور را از بدبختیهایی که دچارش میباشد برهانند.
.
ما برآنیم که احمد کسروی این چیستان را گشوده و باین پرسشها پاسخ بجا و درخور داده و راه «پاکدینی» که او گشاده به یک شورش یا رستاخیز بزرگ خواهد رسید که سرنوشت ایران و شرق را تغییر خواهد داد.
🔸ما برآنیم که سرچشمهی گرفتاریهای ایران ، ندانستن حقایق زندگیست. مردمی که حقایق زندگی را ندانست و سود و زیان خود را نشناخت ، ناگزیر بکارهای بیهوده و زیانمند پردازد ، بهرهجویی از ثروتهای خداداد کشور نتواند ، بزیر دست بیگانگان افتد و درمانده و گرفتار گردد.
🔸زیان دیگر دانسته نبودن حقایق زندگی ، پراکندگیست. چون حقایق زندگی دانسته نیست ، هر دسته و گروهی راهی جدا (گمراهی) پیش گرفتهاند و اینست برای آسانترین کارها نیروهاشان روی هم نمیآید و کاری نمیتوانند.
🔸ما برآنیم که درماندگی و گرفتاری کشور نتیجهی همین کیشها و مسلکها و نادانیها و اندیشههای پراکندهی مردم است. هیچ بهبودی هم رخ نخواهد داد مگر اینکه اندیشهی مردم و راه زندگی ایشان تغییر یابد.
🔸ما برآنیم که چاره جز این نمیباشد که بکوشیم مردم را از گمراهیها بیرون آوریم و با حقایق زندگی آشنا سازیم.
در نشر حقایق ، کوشندگان را سود مادی نیست. اینست رهایی ایران از بدبختیها و گمراهیها تنها بدست پاکدلان و نیکخواهان انجامپذیرست. ایشان باید در این راه دست یاری به هم دهند و کشور را از بدبختیهایی که دچارش میباشد برهانند.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 خود نمیکوشند و بکوشش دیگران نیز رشک میبرند (تکهی یک از دو)
در ایران کسان بسیاری هستند که هیچ کوششی در راه توده و کشور نمیکنند و از علاقهمندی بکشور و توده تنها بآن بس میکنند که در این مجلس و آن مجلس گله کنند ، و از حال مردم بد گویند و از کمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیک شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین کار اکتفا کنند. دستهی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر میدهند ، و این نمیدانند که وظایفی در گردن دارند و یک مردی چنانکه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بکشور و تودهی خود نیز باشد و آزادی و آبادی کشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن کوششهایی کند. بخصوص هنگامی که روزهای سختی برای کشور پیش میآید ، و بخصوص هنگامی که یک دستهای بکوششهایی پرداختهاند که باید با آنان همدستی نماید. این نمیدانند که یک چنین واجبی نیز بگردن ایشانست که اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.
آری دستهی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است که گمان هیچ تقصیری بخود نمیبرند و با یک پیشانی باز با آدم روبرو میشوند. بلکه در دلهای خود ما را که بچنین کوششی برخاستهایم مورد نکوهش میسازند. این یک نمونهی دیگریست که اینان معنی زندگی را نمیدانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایهی کودکان را دارند ، بلکه اگر پردهپوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایهی چهارپایان گردانیدهاند. این شیوهی زندگانی چهارپایانست که سر پایین انداخته میخورند و مینوشند و میخوابند و کام میگزارند و در اندیشهی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث مینمایند.
جای بسیار افسوسست که چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوسآورتر از این آنست که کسانی باین اندازه هم بس نکرده نه تنها خود بکوششی نمیپردازند و بکوششهای ما همراهی نمینمایند باین تلاشهای ما نیز رشک میبرند و کینهی ما را در دل جا میدهند ، و برخی از آنان از آزار و کارشکنی هم بازنمیایستند و هر کجا کسی را از همراهان ما پیدا کردند خنجر زبان را تیز کرده همچون کژدم که از نیش زدن لذت میبرد زخمهای پیاپی میزنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من میآیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز میکنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشک و کینه تهی میگردانند.
چند روز پیش یکی بنزد من آمده میگوید : «بسیار لاغر شدهاید» میگویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. میگوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده میکشید. این مردم که نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه کار دارید؟!.. از خودتان گفتگو کنید .. خودتان آیا میشوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن میدانیم که هر کسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت میخواهی نیک شوی یا نه؟! ما اکنون در مرحلهی پیراستن اندیشهها میباشیم و میخواهیم نخست باین پراکندگیها چاره کنیم و اینست یک رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار میدهیم که در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراکنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفتهای یا نه؟!.. از خودت گفتگو کن ... از آنسوی تو از کجا میگویی این مردم نمیشوند؟!.. چه دلیلی باین گفتهی خود داری؟!.. تاکنون که آزمود که دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران کدام دستهای برای اصلاح برخاستهاند؟!.. کدام کوششهایی در این باره بکار بردهاند؟!..
نگزاشت سخن من بپایان رسد و گفت : «خود شما نُه سالست میکوشید ، چه نتیجه بردهاید؟!..» گفتم : چه نتیجهای میخواستی ببریم؟!.. شما نتیجه را معنی کنید. ما نُه سالست میکوشیم و از کوششهای خود هم نتیجه برداشتهایم. ما با سوزن کوه میکنیم. ما درمیان چهارده کیش و چند مسلک و چند بدآموزی ایستاده میگوییم : باید همهی اینها از دلها بیرون رود و حقایق جای آنها را گیرد و تاکنون آن توانستهایم که آواز خود را بگوش دهها هزار و صدها هزار کسان برسانیم و هزارها کسان را با خود همراه گردانیم. آیا این نتیجه نیست؟!.. اینکه چنین کوششی در برابر صدها فشار و کارشکنی و دشمنی پایداری نموده و از میان نرفته خود یک فیروزی بزرگی میباشد. شما اگر یک مرد بافهمی هستید و غرضی در دل ندارید ، ببینید دیگران در راه پیشرفت مقاصد خود (مقاصدی که در برابر اندیشههای ما بسیار بیارزش است) چه تلاشها بکار میبرند و چه جانفشانیها مینمایند. بیست و سی سال میکوشند و ملیونها جوان را بکشتن میدهند و باز نومید نمیگردند.
👇
🔸 خود نمیکوشند و بکوشش دیگران نیز رشک میبرند (تکهی یک از دو)
در ایران کسان بسیاری هستند که هیچ کوششی در راه توده و کشور نمیکنند و از علاقهمندی بکشور و توده تنها بآن بس میکنند که در این مجلس و آن مجلس گله کنند ، و از حال مردم بد گویند و از کمی خواروبار و گرانی نرخها و نزدیک شدن جنگ و مانند اینها سخن رانده تأسف نمایند و بهمین کار اکتفا کنند. دستهی انبوهی از مردم این حال را دارند و با این غفلت و نادانی روزگار بسر میدهند ، و این نمیدانند که وظایفی در گردن دارند و یک مردی چنانکه باید مقید بخاندان خود باشد و آسایش زن و فرزندان خود را فراهم گرداند باید مقید بکشور و تودهی خود نیز باشد و آزادی و آبادی کشور و آسایش و خرسندی توده را آرزوی خود شناخته در راه آن کوششهایی کند. بخصوص هنگامی که روزهای سختی برای کشور پیش میآید ، و بخصوص هنگامی که یک دستهای بکوششهایی پرداختهاند که باید با آنان همدستی نماید. این نمیدانند که یک چنین واجبی نیز بگردن ایشانست که اگر انجام ندهند در اینجهان پست و بدنام و در آنجهان نزد خدای بزرگ شرمنده و گرفتار خواهند بود.
آری دستهی انبوهی از مردم گرفتار این غفلت و نادانی هستند و بسیار شگفت است که گمان هیچ تقصیری بخود نمیبرند و با یک پیشانی باز با آدم روبرو میشوند. بلکه در دلهای خود ما را که بچنین کوششی برخاستهایم مورد نکوهش میسازند. این یک نمونهی دیگریست که اینان معنی زندگی را نمیدانند و در چهل سالگی و پنجاه سالگی فهم و مایهی کودکان را دارند ، بلکه اگر پردهپوشی ننماییم اینان ارزش آدمیگری را از دست داده خود را همپایهی چهارپایان گردانیدهاند. این شیوهی زندگانی چهارپایانست که سر پایین انداخته میخورند و مینوشند و میخوابند و کام میگزارند و در اندیشهی هیچی نبوده سرنوشت خود را حواله بحوادث مینمایند.
جای بسیار افسوسست که چنین انحطاطی رخ داده ، و افسوسآورتر از این آنست که کسانی باین اندازه هم بس نکرده نه تنها خود بکوششی نمیپردازند و بکوششهای ما همراهی نمینمایند باین تلاشهای ما نیز رشک میبرند و کینهی ما را در دل جا میدهند ، و برخی از آنان از آزار و کارشکنی هم بازنمیایستند و هر کجا کسی را از همراهان ما پیدا کردند خنجر زبان را تیز کرده همچون کژدم که از نیش زدن لذت میبرد زخمهای پیاپی میزنند. گاهی نیز سالوسانه بنزد من میآیند و بنام دلسوزی زبان بشماتت باز میکنند و با این رفتار پست دلهای خود را از رشک و کینه تهی میگردانند.
چند روز پیش یکی بنزد من آمده میگوید : «بسیار لاغر شدهاید» میگویم : من از نخست لاغر بودم و این چند روزه هم بیخوابیها لاغرترم گردانیده. میگوید : «نه! ... اصلاً شما زحمت بیهوده میکشید. این مردم که نخواهند شد ..» از این جمله مقصودش را دریافتم و جلوش را گرفته گفتم : شما با مردم چه کار دارید؟!.. از خودتان گفتگو کنید .. خودتان آیا میشوید یا نه؟!.. ما راه اصلاح را آن میدانیم که هر کسی نخست بخود پردازد. آیا تو خودت میخواهی نیک شوی یا نه؟! ما اکنون در مرحلهی پیراستن اندیشهها میباشیم و میخواهیم نخست باین پراکندگیها چاره کنیم و اینست یک رشته حقایقی را با دلیلهای روشن انتشار میدهیم که در دلها جای گیرد و جانشین آن پندارهای پوچ و پراکنده گردد ـ بگو ببینم تو خودت این حقایق را پذیرفتهای یا نه؟!.. از خودت گفتگو کن ... از آنسوی تو از کجا میگویی این مردم نمیشوند؟!.. چه دلیلی باین گفتهی خود داری؟!.. تاکنون که آزمود که دید نشد؟!.. از هزار سال باین طرف در ایران کدام دستهای برای اصلاح برخاستهاند؟!.. کدام کوششهایی در این باره بکار بردهاند؟!..
نگزاشت سخن من بپایان رسد و گفت : «خود شما نُه سالست میکوشید ، چه نتیجه بردهاید؟!..» گفتم : چه نتیجهای میخواستی ببریم؟!.. شما نتیجه را معنی کنید. ما نُه سالست میکوشیم و از کوششهای خود هم نتیجه برداشتهایم. ما با سوزن کوه میکنیم. ما درمیان چهارده کیش و چند مسلک و چند بدآموزی ایستاده میگوییم : باید همهی اینها از دلها بیرون رود و حقایق جای آنها را گیرد و تاکنون آن توانستهایم که آواز خود را بگوش دهها هزار و صدها هزار کسان برسانیم و هزارها کسان را با خود همراه گردانیم. آیا این نتیجه نیست؟!.. اینکه چنین کوششی در برابر صدها فشار و کارشکنی و دشمنی پایداری نموده و از میان نرفته خود یک فیروزی بزرگی میباشد. شما اگر یک مرد بافهمی هستید و غرضی در دل ندارید ، ببینید دیگران در راه پیشرفت مقاصد خود (مقاصدی که در برابر اندیشههای ما بسیار بیارزش است) چه تلاشها بکار میبرند و چه جانفشانیها مینمایند. بیست و سی سال میکوشند و ملیونها جوان را بکشتن میدهند و باز نومید نمیگردند.
👇
شما میگویید ما چون در نُه سال بهمهی مقاصد خود دست نیافتهایم این را دلیل نافیروزی شماریم و با شما همآواز گردیده بگوییم : «این مردم نمیشوند!». ولی این یک چشمداشت بسیار بیخردانهایست که از ما میکنید. بخصوص که ما نیک میدانیم این سخنان از دلهای پاک برنمیخیزد و آنچه شما و دیگران را باین گفته و مانندش وامیدارد جز رشک پلید و خودخواهی و نادانی نیست. اینها را گفته با تحقیر از پیش خود دورش راندم.
.
.
✴️ 📖🖌 احمد کسروی، یکم دیماه 1322
🔸 درباره کتابسوزان
همگی می دانید که ما چند سالست جشن کتابسوزان گرفته ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانکه بارها گفته ایم ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی کنیم. بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده ایم و هوده بزرگی از آن می خواهیم.
کسانی چون می شنوند ما کتابها را بآتش می اندازیم دهانشان باز می ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتابها آگاه نشده اند. در نزد آنان این کتابها سرچشمه فرهنگ و دانش است.
آنان کسانیند که درماندگی و بدبختی توده را با دیده می بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با این حال تاکنون نیندیشیده اند که سرچشمه آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.
ولی ما نیک می دانیم که آنچه توده های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست که از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می کوشیم که آن گمراهیها براندازیم ناچاریم که کتابها را که سرچشمه آنهاست از میان برداریم. این کار ما درست ماننده «پلشت روبی» است که پزشکان می کنند. آنان هنگامی که به بیماری می پردازند تنها به بهبود او بس نکرده بخانه ای که خوابگاه او می بوده و به رختها و دیگر کاچالش نیز می پردازند و آنها را از میکروبها پاك می گردانند. ما نیز همان کار را می کنیم. بلکه ما آتش به زایشگاه میکروبها می زنیم.
کسانی می گویند : از آن کتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را که شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می گویم : امروز آغاز کار است و خواهد رسید روزی که پشته ها افرازیم و همه را در یکجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یک نتیجه این آن خواهد بود که مردم به بدی این کتابها پی برند و آن پرده ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.
یکی نیز می گوید : در اروپا کتابهای بدتر از این چاپ شود و کسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیک باشند. می گویم : ما را با اروپا چکار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها کنیم. آنگاه کی در اروپا چنین کتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا کسی کتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده اش نگزارند. در اروپا اگر هم کتابهای بدی بچاپ رسد هیچکس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ کس نخواهد گفت : «پروای آینده نکنید ، در اندیشه گذشته نباشید ، دم را فرصت شمارده بمستی بکوشید» . هیچ یکی نخواهد گفت : «پی کار و پیشه ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس کوشید».
شگفتتر آنکه می گوید : « باید خود مردم نیک باشند». او نمیداند که نیکی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می خواهیم مردم نیک باشند باید از راهش بنیکی آنها بکوشیم ، و راه همینست که از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و کتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.
این سخن او بآن می ماند که پزشکی که دستور «پلشت روبی» می دهد یکی ایراد گرفته بگوید : « اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».
.👇
🔸 درباره کتابسوزان
همگی می دانید که ما چند سالست جشن کتابسوزان گرفته ایم و امروز این نشست برای همانست. چنانکه بارها گفته ایم ما این کار را از روی هوس ، یا از راه تندروی ، یا بنام ستیزه با این و آن نمی کنیم. بلکه از روی فهم و بینش این رفتار را برگزیده ایم و هوده بزرگی از آن می خواهیم.
کسانی چون می شنوند ما کتابها را بآتش می اندازیم دهانشان باز می ماند. چه کنند بیچارگان! تاکنون از زیان این کتابها آگاه نشده اند. در نزد آنان این کتابها سرچشمه فرهنگ و دانش است.
آنان کسانیند که درماندگی و بدبختی توده را با دیده می بینند و خود نیز در آن بدبختی گرفتارند ، و با این حال تاکنون نیندیشیده اند که سرچشمه آن درماندگی و بدبختی چیست؟!.
ولی ما نیک می دانیم که آنچه توده های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست که از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می کوشیم که آن گمراهیها براندازیم ناچاریم که کتابها را که سرچشمه آنهاست از میان برداریم. این کار ما درست ماننده «پلشت روبی» است که پزشکان می کنند. آنان هنگامی که به بیماری می پردازند تنها به بهبود او بس نکرده بخانه ای که خوابگاه او می بوده و به رختها و دیگر کاچالش نیز می پردازند و آنها را از میکروبها پاك می گردانند. ما نیز همان کار را می کنیم. بلکه ما آتش به زایشگاه میکروبها می زنیم.
کسانی می گویند : از آن کتابها هزار نسخه بچاپ رسیده. چند نسخه را که شما بسوزانید چه نتیجه تواند بود؟!. می گویم : امروز آغاز کار است و خواهد رسید روزی که پشته ها افرازیم و همه را در یکجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یک نتیجه این آن خواهد بود که مردم به بدی این کتابها پی برند و آن پرده ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.
یکی نیز می گوید : در اروپا کتابهای بدتر از این چاپ شود و کسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیک باشند. می گویم : ما را با اروپا چکار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها کنیم. آنگاه کی در اروپا چنین کتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا کسی کتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده اش نگزارند. در اروپا اگر هم کتابهای بدی بچاپ رسد هیچکس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ کس نخواهد گفت : «پروای آینده نکنید ، در اندیشه گذشته نباشید ، دم را فرصت شمارده بمستی بکوشید» . هیچ یکی نخواهد گفت : «پی کار و پیشه ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس کوشید».
شگفتتر آنکه می گوید : « باید خود مردم نیک باشند». او نمیداند که نیکی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می خواهیم مردم نیک باشند باید از راهش بنیکی آنها بکوشیم ، و راه همینست که از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و کتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.
این سخن او بآن می ماند که پزشکی که دستور «پلشت روبی» می دهد یکی ایراد گرفته بگوید : « اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».
.👇
این یک خویی در ایرانیانست که هر کاری که دیدند و هر سخنی که شنیدند نافهمیده و نااندیشیده خرده گیرند. می خواهند خود را بنمایند و برتری فروشند. اینست باین گونه گفته های بسیار پوچ می پردازند.
چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و کشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده : شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه یونان ، خراباتیگری ، علی اللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، و اینها که هر یک گمراهی دیگری می بوده کم کم بهم درآمیخته و یک رشته پندارهای درهم گیج کننده ای پیدا شده ، و همه آنها بکتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست که مایه درماندگی توده های بدبخت شرقی گردیده. اکنون که اندیشه های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیک و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج کننده کهن شرقی بهم می آمیزد و هرچه بدتر می گردد.
باز می گویم : سرچشمه بدبختی شرقیان اینهاست که باید از میان رود. امروز جوانان که سر می افرازند گرفتار اینها می شوند و بیشتر ایشان بیکبار تباه می گردند. اینست ما چنانکه از یکسو آمیغهای [حقایق] زندگی را می پراکنیم همچنان باید باین کتابها پرداخته بنابودی آنها کوشیم.
این را هم بگویم : دشمنان ما دروغی پراکنده اند که ما قرآن را نیز بآتش می اندازیم. روسیاهان چون درمانده اند باین دروغ دست می یازند. من آشکاره می گویم : بسیاري از کتابهایی که نزد دیگران ارجمند است ما بآتش می اندازیم. اینک کتابها روی میز چیده شده در میان آنها گلستان و بوستان سعدی ، دیوان حافظ و مفاتیح الجنان و مانند اینها هست و همه آنها درخور آتش است. ولی قرآن نزد ما گرامیست و ما پاسش می داریم. قرآن کجا و این گونه سوزانیدن کجا؟!.. قرآن جای خود می دارد.
در میان کتابها یک نسخه از انجیلها می بود که شما دیدید من جدا گردانیدم. انجیل با آن سخنانی که درباره اش توان گفت با این کتابها که بآتش می کشیم در یک رده نیست. کتابهایی که بنیاد دینی از دینهای خدایی بوده باید پاسش داریم.
.
چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و کشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده : شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه یونان ، خراباتیگری ، علی اللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، و اینها که هر یک گمراهی دیگری می بوده کم کم بهم درآمیخته و یک رشته پندارهای درهم گیج کننده ای پیدا شده ، و همه آنها بکتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست که مایه درماندگی توده های بدبخت شرقی گردیده. اکنون که اندیشه های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیک و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج کننده کهن شرقی بهم می آمیزد و هرچه بدتر می گردد.
باز می گویم : سرچشمه بدبختی شرقیان اینهاست که باید از میان رود. امروز جوانان که سر می افرازند گرفتار اینها می شوند و بیشتر ایشان بیکبار تباه می گردند. اینست ما چنانکه از یکسو آمیغهای [حقایق] زندگی را می پراکنیم همچنان باید باین کتابها پرداخته بنابودی آنها کوشیم.
این را هم بگویم : دشمنان ما دروغی پراکنده اند که ما قرآن را نیز بآتش می اندازیم. روسیاهان چون درمانده اند باین دروغ دست می یازند. من آشکاره می گویم : بسیاري از کتابهایی که نزد دیگران ارجمند است ما بآتش می اندازیم. اینک کتابها روی میز چیده شده در میان آنها گلستان و بوستان سعدی ، دیوان حافظ و مفاتیح الجنان و مانند اینها هست و همه آنها درخور آتش است. ولی قرآن نزد ما گرامیست و ما پاسش می داریم. قرآن کجا و این گونه سوزانیدن کجا؟!.. قرآن جای خود می دارد.
در میان کتابها یک نسخه از انجیلها می بود که شما دیدید من جدا گردانیدم. انجیل با آن سخنانی که درباره اش توان گفت با این کتابها که بآتش می کشیم در یک رده نیست. کتابهایی که بنیاد دینی از دینهای خدایی بوده باید پاسش داریم.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی چهار)
از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یک سوم مردم ایران کشته شده و یا باسارت رفتند. یک سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این کمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان کمک کردند و خویهای ایرانیان که پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها که گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یک رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) که یادگار مغولانست.
چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد که پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء کشاکش افتاده بود میرفتند و از گوشه و کنار یک بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز میجستند و بپادشاهی برمیداشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشکار کرده ، تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام میدهد که چرا پادشاه شده :
مگر نسل چنگیزخان شد هبا
که غوری بَدرگ شود پادشا؟!
پس از زمان مغول ، بیپروایی ایرانیان بکشور و خاک خود و پرهیز و گریزشان از جنگ باندازهای بود که پادشاهان صفوی چون بکار برخاسته میکوشیدند که ایران را مستقل گردانند ناگزیر شدند که دست بدامان ایلهای بیاباننشین ترک زنند و از آنان سپاه پدید آورند و در سایهی همان بود که کاری از پیش بردند.
در زمان صفویان یک ایرانینژاد که تاجیک نامیده میشد حق نداشت در سپاه باشد یا بسرکردگی برسد یا وزارت یابد. همهی اینها حق ترکها بود. از تاجیکها تنها مستوفی و منشی و دفتردار و ندیم و مطرب و شاعر درباری برگزیده میشد. اینها همه نتیجهی چیرگی مغول بود.
کنون چه اندازه پرت است که کسانی بخود بالند و بگویند مغولان اگرچه ما را شکست دادند ولی نتوانستند پایهی تمدن ما را متزلزل سازند. بلکه خودشان مغلوب این تمدن گردیدند. نمیدانم این تمدن که میگویند چیست؟!..
.
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی چهار)
از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یک سوم مردم ایران کشته شده و یا باسارت رفتند. یک سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این کمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان کمک کردند و خویهای ایرانیان که پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها که گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یک رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) که یادگار مغولانست.
چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد که پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء کشاکش افتاده بود میرفتند و از گوشه و کنار یک بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز میجستند و بپادشاهی برمیداشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشکار کرده ، تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام میدهد که چرا پادشاه شده :
مگر نسل چنگیزخان شد هبا
که غوری بَدرگ شود پادشا؟!
پس از زمان مغول ، بیپروایی ایرانیان بکشور و خاک خود و پرهیز و گریزشان از جنگ باندازهای بود که پادشاهان صفوی چون بکار برخاسته میکوشیدند که ایران را مستقل گردانند ناگزیر شدند که دست بدامان ایلهای بیاباننشین ترک زنند و از آنان سپاه پدید آورند و در سایهی همان بود که کاری از پیش بردند.
در زمان صفویان یک ایرانینژاد که تاجیک نامیده میشد حق نداشت در سپاه باشد یا بسرکردگی برسد یا وزارت یابد. همهی اینها حق ترکها بود. از تاجیکها تنها مستوفی و منشی و دفتردار و ندیم و مطرب و شاعر درباری برگزیده میشد. اینها همه نتیجهی چیرگی مغول بود.
کنون چه اندازه پرت است که کسانی بخود بالند و بگویند مغولان اگرچه ما را شکست دادند ولی نتوانستند پایهی تمدن ما را متزلزل سازند. بلکه خودشان مغلوب این تمدن گردیدند. نمیدانم این تمدن که میگویند چیست؟!..
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی چهار از چهار)
این شگفتتر که از ایران صدها بزرگانی برخاسته که هر یکی از ایشان مایهی سرفرازی دیگریست. ولی ایرانیان آنان را فراموش ساخته دست بدامن یک مشت یاوهبافان بیکاره زدهاند که هر یکی جز زیان بهرهی دیگری بایران نداده و از اینجاست که ما بشک افتاده میگوییم در این کار دست دشمنان و بدخواهان ایران در کار بوده و مقصودی جز از برانداختن بنیاد ایران نداشتهاند.
یک مردمی را چگونه میتوان معذور داشت و زبان بنکوهش آنان باز نکرد که مردان گرانمایهی بزرگی را که از میان ایشان برخاسته فراموش کنند و از آنسوی نامهای یکمشت یاوه گویان را بر زبانها انداخته و هرگز نخواهند دست از دامن آنان بردارند؟!
از آغاز مشروطه هنوز بیش از بیست و اند سال نمیگذرد و با اینحال اندکی نمانده که نامهای همهی پیشاهنگان آن جنبش تاریخی فراموش گردد. ولی فلان شاعر چاپلوس ستایشگر سنجر و سنقر که قرنها پیش از این در دورهی زبونی ایران برخاسته و داد چاپلوسی و فرومایگی داده نام او همیشه بر سر زبانها باشد.
بزرگان ایران را من برای شما بشمارم :
آقای سید محمد طباطبائی ، آقای سیدعبدالله بهبهانی که سالها با دربار استبداد قاجاری نبرد کرده و در سایهی کاردانی و مردانگی خود بنیاد مشروطه را نهادند. آقای آخوند خراسانی و آقای شیخ عبدالله مازندرانی و آقای حاج میرزا حسین خلیل که در سایهی پشتیبانیای که از مشروطه نمودند بزرگترین منت را بر گردن ایرانیان دارند.
سید جمال الدین واعظ که آنهمه کوششها در راه بیداری ایرانیان بکار برده و سرانجام جان شیرین خود را در این راه باخت.
شیخ سلیم و ثقهالاسلام و ضیاءالعلماء و میرزا علیآقا واعظ پس از کوششها در راه مشروطه سرانجام طناب سیاه را بگردن خود گرفتند.
مؤیدالاسلام مدیر حبلالمتین که سی و اند سال در هندوستان روزنامه مینوشت و در این مدت هرگز قدم از راه مسلمانی و ایراندوستی بیرون نگزاشت.
یکایک چه بشمارم. همهی آن کسانی که در راه مشروطه بیریا میکوشیدند و گزندها در این راه دیدند هر یکی حق دیگری در گردن ایرانیان دارد و خود شایستهی نجابت یک توده است که نامهای چنین کسانی را فراموش نسازند.
برای ایران اینگونه مردان جانسپار و کاردان دربایست است. از شاعر چه سودی خواهد برخاست؟
این تاریخ در جلو ماست. در آنروز که سپاه خونخوار مغول بر در نیشابور رسیدند و روزی بود که دلهای هزاران زنان و کودکان از ترس همچون بید میلرزید روزی بود که میلیونها کسان مرگ سیاه را در برابر چشم خود میدیدند. در این روز شیخ عطار بزرگترین صوفی زمان خود زنده بود و در این شهر میزیست. آیا چه سودی ازو بهرهی مردم گردید!؟ در چنین روز سخت کدام گره از کار نیشابوریان گشاد؟! هیچ! هیچ! هیچ! همچو دیگران زبونی نمود و همچو دیگران کشته گردید.
ولی اگر بجای آن قطبالاقطاب یک مرد جانباز کاردانی بود بیشک چارهای بدرد مردم میکرد. نمیگویم شاه عباس یا نادرشاه یا رضاشاه پهلوی میگویم : یک ستارخان قرچهداغی ، یک اسدآقا فشنگچی اگر در آنجا بود باری کاری مینمود که مایهی سرفرازی ایران باشد. چنانکه شمسالدین خطیب تبریزی دربارهی تبریز کرد و در دوبار که سپاه خونخوار مغول آهنگ تبریز کردند او در سایهی غیرتمندی و کاردانی خود شهر را از گزند آنان نگهداشت.
با اینحال آیا جای افسوس نیست که ایرانیان شمس الدین را پاک فراموش نمایند و هرگز نامش را نبرند ولی نام عطار را زبانزد همگان گردانند!؟ آیا نتیجهی این کار جز آن خواهد بود که همگی مردم شاعر و مثنویباف گردند و مرد غیرتمند و جانسپار کمیابترین چیز باشد؟!
آیا جای افسوس نیست که تبریزیان نام ستارخان و اسدآقا و صدها غیرتمندانی را که از آن شهر برخاسته فراموش کنند و بنام «مهستی» یک زن تردامن گنجهای دبستان برپا نمایند؟! یا قطران و همام و نثار را که یاوهبافان هرزه گردی بیش نبودهاند و از هر کدام جز یک مشت سخن یادگار نمانده مایهی سرفرازی خود شمارند؟!
اگر کسانی پاسخ این سخنان را دارند بنگارند. وگرنه با گفتن یک جملهی دور از منطق و خرد : «فلان و بهمان از بزرگان ایران هستند» چارهی کار نخواهد بود.
.
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 3 (تکهی چهار از چهار)
این شگفتتر که از ایران صدها بزرگانی برخاسته که هر یکی از ایشان مایهی سرفرازی دیگریست. ولی ایرانیان آنان را فراموش ساخته دست بدامن یک مشت یاوهبافان بیکاره زدهاند که هر یکی جز زیان بهرهی دیگری بایران نداده و از اینجاست که ما بشک افتاده میگوییم در این کار دست دشمنان و بدخواهان ایران در کار بوده و مقصودی جز از برانداختن بنیاد ایران نداشتهاند.
یک مردمی را چگونه میتوان معذور داشت و زبان بنکوهش آنان باز نکرد که مردان گرانمایهی بزرگی را که از میان ایشان برخاسته فراموش کنند و از آنسوی نامهای یکمشت یاوه گویان را بر زبانها انداخته و هرگز نخواهند دست از دامن آنان بردارند؟!
از آغاز مشروطه هنوز بیش از بیست و اند سال نمیگذرد و با اینحال اندکی نمانده که نامهای همهی پیشاهنگان آن جنبش تاریخی فراموش گردد. ولی فلان شاعر چاپلوس ستایشگر سنجر و سنقر که قرنها پیش از این در دورهی زبونی ایران برخاسته و داد چاپلوسی و فرومایگی داده نام او همیشه بر سر زبانها باشد.
بزرگان ایران را من برای شما بشمارم :
آقای سید محمد طباطبائی ، آقای سیدعبدالله بهبهانی که سالها با دربار استبداد قاجاری نبرد کرده و در سایهی کاردانی و مردانگی خود بنیاد مشروطه را نهادند. آقای آخوند خراسانی و آقای شیخ عبدالله مازندرانی و آقای حاج میرزا حسین خلیل که در سایهی پشتیبانیای که از مشروطه نمودند بزرگترین منت را بر گردن ایرانیان دارند.
سید جمال الدین واعظ که آنهمه کوششها در راه بیداری ایرانیان بکار برده و سرانجام جان شیرین خود را در این راه باخت.
شیخ سلیم و ثقهالاسلام و ضیاءالعلماء و میرزا علیآقا واعظ پس از کوششها در راه مشروطه سرانجام طناب سیاه را بگردن خود گرفتند.
مؤیدالاسلام مدیر حبلالمتین که سی و اند سال در هندوستان روزنامه مینوشت و در این مدت هرگز قدم از راه مسلمانی و ایراندوستی بیرون نگزاشت.
یکایک چه بشمارم. همهی آن کسانی که در راه مشروطه بیریا میکوشیدند و گزندها در این راه دیدند هر یکی حق دیگری در گردن ایرانیان دارد و خود شایستهی نجابت یک توده است که نامهای چنین کسانی را فراموش نسازند.
برای ایران اینگونه مردان جانسپار و کاردان دربایست است. از شاعر چه سودی خواهد برخاست؟
این تاریخ در جلو ماست. در آنروز که سپاه خونخوار مغول بر در نیشابور رسیدند و روزی بود که دلهای هزاران زنان و کودکان از ترس همچون بید میلرزید روزی بود که میلیونها کسان مرگ سیاه را در برابر چشم خود میدیدند. در این روز شیخ عطار بزرگترین صوفی زمان خود زنده بود و در این شهر میزیست. آیا چه سودی ازو بهرهی مردم گردید!؟ در چنین روز سخت کدام گره از کار نیشابوریان گشاد؟! هیچ! هیچ! هیچ! همچو دیگران زبونی نمود و همچو دیگران کشته گردید.
ولی اگر بجای آن قطبالاقطاب یک مرد جانباز کاردانی بود بیشک چارهای بدرد مردم میکرد. نمیگویم شاه عباس یا نادرشاه یا رضاشاه پهلوی میگویم : یک ستارخان قرچهداغی ، یک اسدآقا فشنگچی اگر در آنجا بود باری کاری مینمود که مایهی سرفرازی ایران باشد. چنانکه شمسالدین خطیب تبریزی دربارهی تبریز کرد و در دوبار که سپاه خونخوار مغول آهنگ تبریز کردند او در سایهی غیرتمندی و کاردانی خود شهر را از گزند آنان نگهداشت.
با اینحال آیا جای افسوس نیست که ایرانیان شمس الدین را پاک فراموش نمایند و هرگز نامش را نبرند ولی نام عطار را زبانزد همگان گردانند!؟ آیا نتیجهی این کار جز آن خواهد بود که همگی مردم شاعر و مثنویباف گردند و مرد غیرتمند و جانسپار کمیابترین چیز باشد؟!
آیا جای افسوس نیست که تبریزیان نام ستارخان و اسدآقا و صدها غیرتمندانی را که از آن شهر برخاسته فراموش کنند و بنام «مهستی» یک زن تردامن گنجهای دبستان برپا نمایند؟! یا قطران و همام و نثار را که یاوهبافان هرزه گردی بیش نبودهاند و از هر کدام جز یک مشت سخن یادگار نمانده مایهی سرفرازی خود شمارند؟!
اگر کسانی پاسخ این سخنان را دارند بنگارند. وگرنه با گفتن یک جملهی دور از منطق و خرد : «فلان و بهمان از بزرگان ایران هستند» چارهی کار نخواهد بود.
.
✴️ میگویند و عمل نمیكنند
كسانی طرفداری از شعرا مینمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم میبافند و برای اینكه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحكی میتراشند این دلایل باندازهای نحیف است كه هر شنوندهی عاقلی نمیتواند از خنده جلوگیری نماید.
دیروز در جمعی بودم با وجود اینكه تمام حاضرین از جوانان تحصیل كرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یكی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را برخ حاضرین میكشید و از قیافهی بشاشش معلوم بود كه از خواندن چند مصرع پوچ كه ابداً بدرد هیچكس نمیخورد لذت میبرد و میان گفتار خود هی احسنت و زنده باد بود كه خرج مینمود و ایران را بوجود یك چنین فیلسوف عظیمالشأن مفتخر میدانست. تعجب در اینجاست كه تمام سامعین با كمال میل و رغبت گوش داده و كسی نگفت كه چرا وقت عزیز ما را باین مهملات میگذرانی.
من كه یكی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیامِ پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفتههای خود داری؟ گفت : «چیزی كه عیان است چه محتاج بیان است». گفتم چیزی كه عیان است و از اشعارش معلوم میگردد شخص جالب توجه شما مرد لاابالی و بیقید بوده و عمر خود را به عیاشی و بادهگساری گذرانده و جز یك مشت كلمات پوچ بیادگار نگزاشته است.
بدون اینكه جواب بگفتههای من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :
ما راست همی رویم و تو كج بینی رو چارهی دیده كن رها كن ما را
گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص كلماتی كه در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی میبیند یا گوشهایم این گفتارهای بیمعنی شما را نمیشنود.
بعد از خندهای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو كور است گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.
گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را كه چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون میگردم.
جواب داد عمرهای كوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمینماید آنهم اگر در یك محیط آرام زندگی كنیم تا چه رسد حالا كه بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداكثر استفاده را بنماییم ، خوش باشیم گوشهی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بیغم بسر آریم.
گفتم بسمالله بفرمایید كراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و كت شیكت را بیكی از مستمندان بدهید یك جبّه از پارچههای مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.
گفت با وضعیت فعلی نمیشود. گفتم مگر كسی مانع میشود؟ جواب داد كسی مانع نمیشود ولی من نمیكنم.
گفتم پس كاری كه نمیكنی و بیمعنی است چرا اینقدر پافشاری مینمایی كه خوب جلوهگر سازی؟
بقیهی مذاكرات را نمینویسم با این مختصر معلوم میگردد كه طرفداری از شعرا یك مرض روحی است و الا هیچ كس حاضر نمیشود كه زندگی خود را كاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است كه طبیب اجتماعی آقای كسروی این مرض مزمن را ریشهكن سازند و كاخ موهومی شعر را ویران نمایند.
تبریز ـ عباس كاظمی
پرچم : این یك نمونهایست كه جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشتههای پراكندهی روزنامهها چه اندیشههایی در مغز خود میآكنند و چه فلسفههای خنكی برای زندگی خود برمیگزینند. یكی از بدآموزیهایی كه درمیان جوانان رواج دارد همینهاست كه آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده كه باید آن را فلسفهی بیغیرتی نامید.
یك نكتهای كه باید فراموش نکرد آنست كه علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست كه بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار مییابند. این بسیار لذت دارد كه به یك جوان عیاشی بگویند اندیشهی گذشته و آینده همه را رها كن و زحمتی بخود راه نده و پروای كشور و توده نكن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفتهی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینهی خوشگذرانی و بیغیرتی را تهیه میكند و هم نامش فلسفه است و میتوان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن كرد.
ولی چنانكه گفتیم بیاری آفریدگار پاك و بخواست او ریشهی همهی این نادانیها را خواهیم برانداخت. گذشت آنكه هر كسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانهی آنان ناگزیر از به به و آفرین باشد.
گذشت آنكه كسانی بخواهند با هیاهو و كولیگری جلو منطق را گیرند. بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینك هنگام آن رسیده است كه یك گام دیگری برداریم و همهی این كتابها را بآتش كشیم و خاكسترش را بباد دهیم.
(پرچم روزانه ش 212) .
كسانی طرفداری از شعرا مینمایند و الفاظ و عبارات پوچ بهم میبافند و برای اینكه مدعای خود را ثابت نمایند دلایل مضحكی میتراشند این دلایل باندازهای نحیف است كه هر شنوندهی عاقلی نمیتواند از خنده جلوگیری نماید.
دیروز در جمعی بودم با وجود اینكه تمام حاضرین از جوانان تحصیل كرده و بقول خودشان آشنا به تمدن جدید بودند یكی شروع به تعریف و تمجید از خیام نموده و اشعار سراپا پوچ آن را برخ حاضرین میكشید و از قیافهی بشاشش معلوم بود كه از خواندن چند مصرع پوچ كه ابداً بدرد هیچكس نمیخورد لذت میبرد و میان گفتار خود هی احسنت و زنده باد بود كه خرج مینمود و ایران را بوجود یك چنین فیلسوف عظیمالشأن مفتخر میدانست. تعجب در اینجاست كه تمام سامعین با كمال میل و رغبت گوش داده و كسی نگفت كه چرا وقت عزیز ما را باین مهملات میگذرانی.
من كه یكی از مخالفین جدی شعرا و سخنان زهرآگین آنها هستم طاقت نیاورده مهر خموشی از لب برداشته گفتم برادر تو اینقدر مداحی از خیامِ پنداری خود نموده و مقام معنوی او را بالاتر از تمام دانشمندان قرار دادی چه دلیلی به این گفتههای خود داری؟ گفت : «چیزی كه عیان است چه محتاج بیان است». گفتم چیزی كه عیان است و از اشعارش معلوم میگردد شخص جالب توجه شما مرد لاابالی و بیقید بوده و عمر خود را به عیاشی و بادهگساری گذرانده و جز یك مشت كلمات پوچ بیادگار نگزاشته است.
بدون اینكه جواب بگفتههای من بدهد شروع بخواندن این بیت نمود :
ما راست همی رویم و تو كج بینی رو چارهی دیده كن رها كن ما را
گفتم چطور مگر چشمهایم از تشخیص كلماتی كه در دیوان خیام چاپ گردیده عاجز است یا آنها را عوضی میبیند یا گوشهایم این گفتارهای بیمعنی شما را نمیشنود.
بعد از خندهای طولانی جواب داد چشم بصیرت تو كور است گوش هوشت از شنیدن معنی و مفهوم سخنان من عاجز است.
گفتم اگر لطفاً آن چیزهایی را كه چشم بصیرت شما دیده و گوش هوش شما شنیده است برایم شرح دهید خیلی ممنون میگردم.
جواب داد عمرهای كوتاه ما از شصت و هفتاد تجاوز نمینماید آنهم اگر در یك محیط آرام زندگی كنیم تا چه رسد حالا كه بزندگی فردا اعتماد نداریم باید از زندگی حداكثر استفاده را بنماییم ، خوش باشیم گوشهی آرامی پیدا نموده لب جویی بدست آوریم بزنیم و بنوشیم عمری بیغم بسر آریم.
گفتم بسمالله بفرمایید كراوات قشنگ و مال خارجه را باز نموده و كت شیكت را بیكی از مستمندان بدهید یك جبّه از پارچههای مندرس تهیه نموده به طرف خارج شهر بروید و مشغول خوشگذرانی خود شوید.
گفت با وضعیت فعلی نمیشود. گفتم مگر كسی مانع میشود؟ جواب داد كسی مانع نمیشود ولی من نمیكنم.
گفتم پس كاری كه نمیكنی و بیمعنی است چرا اینقدر پافشاری مینمایی كه خوب جلوهگر سازی؟
بقیهی مذاكرات را نمینویسم با این مختصر معلوم میگردد كه طرفداری از شعرا یك مرض روحی است و الا هیچ كس حاضر نمیشود كه زندگی خود را كاملاً موافق دستورهای شعرا نماید و امید است كه طبیب اجتماعی آقای كسروی این مرض مزمن را ریشهكن سازند و كاخ موهومی شعر را ویران نمایند.
تبریز ـ عباس كاظمی
پرچم : این یك نمونهایست كه جوانان از آشنایی خود بشعرهای خراباتیان و بنوشتههای پراكندهی روزنامهها چه اندیشههایی در مغز خود میآكنند و چه فلسفههای خنكی برای زندگی خود برمیگزینند. یكی از بدآموزیهایی كه درمیان جوانان رواج دارد همینهاست كه آن جوان در گفتگوهای خود شرح داده كه باید آن را فلسفهی بیغیرتی نامید.
یك نكتهای كه باید فراموش نکرد آنست كه علت رواج تند شعرهای خیام و حافظ درمیان جوانان همینست كه بسیاری از آنان بدآموزیهای این دو شاعر را با دلخواه و هوس خود سازگار مییابند. این بسیار لذت دارد كه به یك جوان عیاشی بگویند اندیشهی گذشته و آینده همه را رها كن و زحمتی بخود راه نده و پروای كشور و توده نكن و دم را غنیمت دانسته خوش باش. بگفتهی عامیان هم تجارت است و هم زیارت ، هم زمینهی خوشگذرانی و بیغیرتی را تهیه میكند و هم نامش فلسفه است و میتوان در مجالس نشست و با پیشانی باز گفتگو از آن كرد.
ولی چنانكه گفتیم بیاری آفریدگار پاك و بخواست او ریشهی همهی این نادانیها را خواهیم برانداخت. گذشت آنكه هر كسی از ایراد گرفتن بخیام یا حافظ بترسد و در برابر سخنان بیخردانهی آنان ناگزیر از به به و آفرین باشد.
گذشت آنكه كسانی بخواهند با هیاهو و كولیگری جلو منطق را گیرند. بخواست آفریدگار پرده را دریدیم و اینك هنگام آن رسیده است كه یك گام دیگری برداریم و همهی این كتابها را بآتش كشیم و خاكسترش را بباد دهیم.
(پرچم روزانه ش 212) .
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 خود نمیکوشند و بکوشش دیگران نیز رشک میبرند (تکهی دو از دو)
کسانی از آنان از مجادله لذت میبرند و پافشاری دارند که بر سر هر گفتگویی بحث و جدل پیش آورند. تاکنون بارها گفتهایم ، خدا بآدمی خرد داده تا هر سخنی که شنید بداوری آن سپارد و اگر براست یافت بیدرنگ بپذیرد ، بارها گفتهایم : این پراکندگی اندیشهها که شما گرفتارش هستید چارهای جز این ندارد که حقایقی بیرون آید و این پندارهای پراکنده از میان رود و شما اگر رستگاری میخواهید باید از پذیرفتن حقایق سر بازنزنید ، بارها گفتهایم مجادله و پیکار هیچ نتیجهای ندارد و جز نشان نادانی یک کسی نتواند بود ـ با این حال گروهی بجای آنکه سخنان ما را نیک بیندیشند و داوری کنند و اگر پرسشی پیدا کردند بنویسند و اگر ایرادی یافتند بپرسند تنها درپی آنند که یکی را از یاران ما بدست آورند و بمجادله و هیاهو پردازند و بلکه گفتگو را بزباندرازیها و عیبجوییهای شخصی بکشانند.
یکی از یاران میگوید : بمجلسی رفتم دیدم گفتگو از نوشتههای شماست و بدگوییهایی میکنند. این یکی خاموش نگردیده آن دیگری بسخن میپردازد. من خود را ناآشنا نموده گفتم مطلب بر سر چیست؟.. این بدگویی به چه عنوانست؟.. گفتند او میگوید : شاعر نباشد ، صوفی نباشد ، فلسفه نباشد ، مذهب نباشد. گفتم : بهمین عبارتها نوشته است؟!.. یکی از ایشان که زباندارتر بود گفت : بهمین عبارتها ننوشته مطالب مفصلی نوشته که نتیجهاش این عبارتها میشود. گفتم خواهش میکنم یکی از نوشتههای او را بمن نشان دهید. نخست گوش نمیدادند ولی چون ایستادگی نمودم رفتند و یک جلد کتاب «راه رستگاری» آوردند. من آن را گرفتم و قدری ورق زدم و گفتم : راست میگویید. این با صوفیگری و فلسفه و شعرای خراباتی و بسیار چیزهای دیگر مخالف است. ولی من میبینم برای هر مطلبی دلیلها میآورد پس بهتر است از این دلیلها گفتگو کنید که آیا راست است یا نه؟.. این را گفته آغاز کردم گفتار پانزدهم را که دربارهی صوفیگری است خواندن ، و چون چند جملهای میخواندم میگفتم خوب باین چه باید گفت؟!.. اینکه دلیل میآورد؟.. بدینسان یک صفحه بیشتر را خواندم و بسیاری از حاضران نرم گردیدند و بخاموشی گراییدند. ولی یک تن بهیاهو برخاسته چنین گفت : این دلیلها برای خود او خوبست ما مجبور نیستیم که دلیلهای او را بپذیریم. گفتم عجب سخنی میشنوم. چطور مجبور نیستید دلیلها را بپذیرید؟!. مگر دلیل هندوانه یا خربزهی دکان بقالست که شما مختار باشید بخرید یا نخرید؟!.. آن مردمی که خود را در پذیرفتن و نپذیرفتن دلیل آزاد شمارند و در برابر حقایق به هیاهوی پردازند سرنوشتشان همین باشد که درمیان بیستملیون ، ده تن با یک اندیشه و باور پیدا نشود و در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شکست خورند و لگدمال دیگران گردند. دیدم با این سخن نیز رام نشد و این بار عنوانهای دیگری پیش آورد و اینبود رشتهی سخن را بریدیم و از مجلس برخاستم.
این نمونهای از نادانیهای ایشانست. ببینید برای خودخواهی و کینهورزی تا چه اندازه از فهم و خرد دور میافتند : «ما مجبور نیستیم دلیلهای او را بپذیریم» بیهوده نیست که یک توده بدینسان خوار و بیارج گردیده. بیهوده نیست که همچون حشرات لگدمال و نابود میگردد. این سزای آن پستیها و نادانیهاییست که ما یک نمونهاش را شرح میدهیم.
من بارها یادآوری کردهام و بار دیگر یادآوری میکنم که با اینگونه کسان بگفتگو نباید پرداخت. همینکه کسی را دیدیم درپی فهمیدن حقایق نیست و گوش بدلیل نمیدهد باید بیکبار ازو چشم پوشید و رشتهی گفتگو را برید. یکی از چیزهایی که در آیین ما نارواست چَخِش (مجادله) میباشد که باید سخت پرهیز داشت بخصوص با نادانانی که ببدگوییها و عیبجوییهای شخصی میپردازند. این نادانان پستتر از آنند که ما با ایشان سخنی رانیم. آری ما باید بنشر حقایق کوشیم و این را یک وظیفهی خدایی شناسیم. ولی این وظیفه در جاییست که کسی را شایستهی حقایق یابیم ، و اینگونه کسان کم نیستند. اگر تیرهدرونان دلیلناپذیر فراوانند پاکدرونان راستیپژوه نیز کم نمیباشند. اینست باید از آن تیرهدرونان درگذریم و باین راستیپژوهان پردازیم.
(پرچم روزانه شمارههای 191 و 192)
.
🔸 خود نمیکوشند و بکوشش دیگران نیز رشک میبرند (تکهی دو از دو)
کسانی از آنان از مجادله لذت میبرند و پافشاری دارند که بر سر هر گفتگویی بحث و جدل پیش آورند. تاکنون بارها گفتهایم ، خدا بآدمی خرد داده تا هر سخنی که شنید بداوری آن سپارد و اگر براست یافت بیدرنگ بپذیرد ، بارها گفتهایم : این پراکندگی اندیشهها که شما گرفتارش هستید چارهای جز این ندارد که حقایقی بیرون آید و این پندارهای پراکنده از میان رود و شما اگر رستگاری میخواهید باید از پذیرفتن حقایق سر بازنزنید ، بارها گفتهایم مجادله و پیکار هیچ نتیجهای ندارد و جز نشان نادانی یک کسی نتواند بود ـ با این حال گروهی بجای آنکه سخنان ما را نیک بیندیشند و داوری کنند و اگر پرسشی پیدا کردند بنویسند و اگر ایرادی یافتند بپرسند تنها درپی آنند که یکی را از یاران ما بدست آورند و بمجادله و هیاهو پردازند و بلکه گفتگو را بزباندرازیها و عیبجوییهای شخصی بکشانند.
یکی از یاران میگوید : بمجلسی رفتم دیدم گفتگو از نوشتههای شماست و بدگوییهایی میکنند. این یکی خاموش نگردیده آن دیگری بسخن میپردازد. من خود را ناآشنا نموده گفتم مطلب بر سر چیست؟.. این بدگویی به چه عنوانست؟.. گفتند او میگوید : شاعر نباشد ، صوفی نباشد ، فلسفه نباشد ، مذهب نباشد. گفتم : بهمین عبارتها نوشته است؟!.. یکی از ایشان که زباندارتر بود گفت : بهمین عبارتها ننوشته مطالب مفصلی نوشته که نتیجهاش این عبارتها میشود. گفتم خواهش میکنم یکی از نوشتههای او را بمن نشان دهید. نخست گوش نمیدادند ولی چون ایستادگی نمودم رفتند و یک جلد کتاب «راه رستگاری» آوردند. من آن را گرفتم و قدری ورق زدم و گفتم : راست میگویید. این با صوفیگری و فلسفه و شعرای خراباتی و بسیار چیزهای دیگر مخالف است. ولی من میبینم برای هر مطلبی دلیلها میآورد پس بهتر است از این دلیلها گفتگو کنید که آیا راست است یا نه؟.. این را گفته آغاز کردم گفتار پانزدهم را که دربارهی صوفیگری است خواندن ، و چون چند جملهای میخواندم میگفتم خوب باین چه باید گفت؟!.. اینکه دلیل میآورد؟.. بدینسان یک صفحه بیشتر را خواندم و بسیاری از حاضران نرم گردیدند و بخاموشی گراییدند. ولی یک تن بهیاهو برخاسته چنین گفت : این دلیلها برای خود او خوبست ما مجبور نیستیم که دلیلهای او را بپذیریم. گفتم عجب سخنی میشنوم. چطور مجبور نیستید دلیلها را بپذیرید؟!. مگر دلیل هندوانه یا خربزهی دکان بقالست که شما مختار باشید بخرید یا نخرید؟!.. آن مردمی که خود را در پذیرفتن و نپذیرفتن دلیل آزاد شمارند و در برابر حقایق به هیاهوی پردازند سرنوشتشان همین باشد که درمیان بیستملیون ، ده تن با یک اندیشه و باور پیدا نشود و در سختترین روزی نیز همدستی نتوانند ، و اینست همیشه در برابر حوادث شکست خورند و لگدمال دیگران گردند. دیدم با این سخن نیز رام نشد و این بار عنوانهای دیگری پیش آورد و اینبود رشتهی سخن را بریدیم و از مجلس برخاستم.
این نمونهای از نادانیهای ایشانست. ببینید برای خودخواهی و کینهورزی تا چه اندازه از فهم و خرد دور میافتند : «ما مجبور نیستیم دلیلهای او را بپذیریم» بیهوده نیست که یک توده بدینسان خوار و بیارج گردیده. بیهوده نیست که همچون حشرات لگدمال و نابود میگردد. این سزای آن پستیها و نادانیهاییست که ما یک نمونهاش را شرح میدهیم.
من بارها یادآوری کردهام و بار دیگر یادآوری میکنم که با اینگونه کسان بگفتگو نباید پرداخت. همینکه کسی را دیدیم درپی فهمیدن حقایق نیست و گوش بدلیل نمیدهد باید بیکبار ازو چشم پوشید و رشتهی گفتگو را برید. یکی از چیزهایی که در آیین ما نارواست چَخِش (مجادله) میباشد که باید سخت پرهیز داشت بخصوص با نادانانی که ببدگوییها و عیبجوییهای شخصی میپردازند. این نادانان پستتر از آنند که ما با ایشان سخنی رانیم. آری ما باید بنشر حقایق کوشیم و این را یک وظیفهی خدایی شناسیم. ولی این وظیفه در جاییست که کسی را شایستهی حقایق یابیم ، و اینگونه کسان کم نیستند. اگر تیرهدرونان دلیلناپذیر فراوانند پاکدرونان راستیپژوه نیز کم نمیباشند. اینست باید از آن تیرهدرونان درگذریم و باین راستیپژوهان پردازیم.
(پرچم روزانه شمارههای 191 و 192)
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی پنج)
آقای س. ب. در آن گفتار خود یکی هم نام فرهنگ را میبرد و در یک جایی میگوید : «یکی از آن مللی که دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».
من نمیدانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یک رشتهی آن ، این شعرهاست که همگی حالش را میدانند. باید گفت : خشک و تر هرچه اندیشیده و یا شنیدهاند برشتهی نظم کشیدهاند. یک نمونهای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگوییهای یغما و یاوهسراییهای قاآنی است.
یک رشتهی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است که سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یک رشتهی دیگر ، این کتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامهی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها که ما نمیدانیم آنها را چاپلوسنامه بنامیم یا کتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوهگویی بسخنان خود افزودهاند که تاریخ درمیان آن گم شده. یک رشتهی دیگر کتابهای پندی است که یک نمونهی نیکی از آنها گلستان سعدی ، و یک نمونهی نیکی از این داستان قاضی همدانست.
باین فرهنگهاست که مینازید؟!.. باین فرهنگهاست که پشتگرمی نشان داده میگویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا که پردهی غفلت بروی چشمهای شما فروهِشته شده! دریغا که از حقایق بسیار دورید!
یک نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجهی آن بشما نشان دهم : همان ابوبکر رازی که دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بیسرپرست گزاشت که خودش مینویسد مغولان چون بری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست و بیغیرتی در همان مرصادالعباد که همین داستان را در دیباچهی آن نوشته بیک رشته تحقیقات صوفیانهی شگفتی پرداخته که روی نادانی و کودنی را سفید گردانیده. از جمله یک عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گِل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) که میگویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست که خود صوفیان ساختهاند.
.
🔸 4ـ ایرانیان بکوششْ بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (تکهی پنج)
آقای س. ب. در آن گفتار خود یکی هم نام فرهنگ را میبرد و در یک جایی میگوید : «یکی از آن مللی که دیوارهای باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایران است».
من نمیدانم ایران در زمان مغول چه فرهنگی داشته (و یا امروز چه فرهنگی دارد)؟! فرهنگ ایران یک رشتهی آن ، این شعرهاست که همگی حالش را میدانند. باید گفت : خشک و تر هرچه اندیشیده و یا شنیدهاند برشتهی نظم کشیدهاند. یک نمونهای از آنها بیشرمیهای انوری و دشنامگوییهای یغما و یاوهسراییهای قاآنی است.
یک رشتهی دیگر بافندگیهای باطنیان و صوفیان و خراباتیان است که سراپا بیپا و سراپا گمراهی است. یک رشتهی دیگر ، این کتابهای تاریخست ، از قبیل جهانگشای جوینی ، ظفرنامهی علی یزدی ، تاریخ وصاف ، تاریخ معجم و مانند اینها که ما نمیدانیم آنها را چاپلوسنامه بنامیم یا کتابهای تاریخی. بدبختان چندان چاپلوسی و یاوهگویی بسخنان خود افزودهاند که تاریخ درمیان آن گم شده. یک رشتهی دیگر کتابهای پندی است که یک نمونهی نیکی از آنها گلستان سعدی ، و یک نمونهی نیکی از این داستان قاضی همدانست.
باین فرهنگهاست که مینازید؟!.. باین فرهنگهاست که پشتگرمی نشان داده میگویید : «سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود»؟!.. دریغا که پردهی غفلت بروی چشمهای شما فروهِشته شده! دریغا که از حقایق بسیار دورید!
یک نمونهای از فرهنگ ایران در زمان مغول و از نتیجهی آن بشما نشان دهم : همان ابوبکر رازی که دیروز گفتیم آمدن یمه و سوتای را شنیده شبانه با چند تن درویش لخت و پخت بگریخت ، و زنان و فرزندان خود را بیسرپرست گزاشت که خودش مینویسد مغولان چون بری رسیدند همگی را از تیغ گذرانیدند ، چنین مرد پست و بیغیرتی در همان مرصادالعباد که همین داستان را در دیباچهی آن نوشته بیک رشته تحقیقات صوفیانهی شگفتی پرداخته که روی نادانی و کودنی را سفید گردانیده. از جمله یک عبارت عربی هست : «خمرت طینة آدم بیدی اربعین صباحا» (من گِل آدم را با دست خود چهل روز سرشتم) که میگویند «حدیث قدسی» است و راستی آنست که خود صوفیان ساختهاند.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 (چند سخنی از دفتر) {نبرد با گزند شعرا} (تکهی یک از یک)
بتازگی دانستهایم که دستهای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بیادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانهسر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشهی این بیادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشتهاند کنون هم دست از نادانی و بیادبی برنمیدارند ، خود سزای ایشان است که صد بیاحترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجستهی «ایرانی» که بیادبان بروی خود دارند حیف!
ما بر آن جوانان آفرین میفرستیم و از خداوند فیروزی آنان را میخواهیم.
.
🔸 (چند سخنی از دفتر) {نبرد با گزند شعرا} (تکهی یک از یک)
بتازگی دانستهایم که دستهای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بیادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانهسر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشهی این بیادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشتهاند کنون هم دست از نادانی و بیادبی برنمیدارند ، خود سزای ایشان است که صد بیاحترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجستهی «ایرانی» که بیادبان بروی خود دارند حیف!
ما بر آن جوانان آفرین میفرستیم و از خداوند فیروزی آنان را میخواهیم.
.