🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی صوفیان و درویشان (تکهی یک از چهار)
چند روز پیش در پرچم گفتاری دربارهی صوفیگری بخامهی آقای رحیمی چاپ کردیم و اینک میخواهیم در آن زمینه بیک رشته گفتارهای دیگری پردازیم. این نیز همچون شعر باید دنبال گردد.
اگر ایرانیان تودهای بودند که نیک و بد شناسند و سود و زیان بفهمند ما دربارهی صوفیان بهیچ گفتاری نیاز پیدا نمیکردیم. مگر درویشها و گلِمولاها که تا پانزده سال پیش در ایران بفراوانی یافت میشدند و با آن ریخت «بُلعجایب» و رخت چرکآلود در جلو چشمهای خودی و بیگانه نمودار میگردیدند فراموش شدهاند؟!.. ، مگر آموزاکهایی که نتیجهاش این هیکلهای شوم بوده نیاز بگفتگو دارد؟!.. راستی را باید گفت : این مردم چشم دارند و نمیبینند ، و گوش دارند و نمیشنوند ، و مغز دارند و نمیفهمند.
من میپرسم : آیا درویشان گدایی میکنند یا نه؟.. همه میدانیم که میکنند. یا گدایی میکنند ، یا ماربازی ، یا حقهبازی. باز میپرسم : آیا گدایی بد است یا نه؟!. همه میدانیم که بد است و شرم و آزرم آدمی را از میان میبرد. پس دیگر جای چه گفتگوست؟!.. چرا صالحعلیشاهها و مستعلیشاهها و قطبعلیشاهها از میدان درنمیروند؟!..
چند روز پیش در میدان توپخانه سوار اتوبوس میشدم دیدم یک مردی با ریش توپی و گیسوان حنایی دراز و سرِ باز نیز سوار گردید. دانستم درویش است ، گلِمولاست ، پیر است ، مرشد است ، قطب است ، ولیست ، عارفست. از دیدنش متأثر شده بیاد زمان پیش (1) افتادم که این چرکینکاریها از میان رفته بود.
اتوبوس راه افتاد و چون از جلو باغ ملی درگذشت شاگردشوفر بگرفتن پول پرداخت و چون نوبت بدرویش رسید با یک خیرهچشمی گفت : از من پول نمیگیرند. شاگردشوفر با زمختی گفت : اتوبوس گداخانه نیست پول درآر ، این را گفت و ایستادگی نشان داد. درویش ناگزیر شد و از کشکول خود دهشاهی درآورد و باو داد. ولی سپس درویش رو بمردم گردانیده گفت : این مرا نمیشناسد ، وگرنه در هیچ جا از من پول نمیگیرند. این را گفت بیآنکه اندکشرمی کند. سپس چون اتوبوس بمیدان شاپور رسید و درویش میخواست پیاده شود شاگردشوفر جلوش را گرفته گفت : دهشاهی دیگر! باز درویش بروی او خیره شده با یک خشمی چنین گفت : دست از سر من بردار ، این کاری که تو کردی تاکنون کسی نکرده. این را گفت و بیآنکه پولی دهد پایین رفت و راه خود را پیش گرفت. بدبخت سالها رنج برده ، ریاضت کشیده ، جهاد اکبر کرده ، سیر در نفْس نموده ، ذکر جَلی خوانده ، ذکر خفی خوانده ، چلهها بسر داده ، مقامات پیموده ، و آخرین نتیجهاش این شده که اتوبوس سوار شود و پول ندهد و هیچ نیندیشد که برای چه؟!..
من تا سالیان دراز این را باور نمیکردم که گدایی جزو آداب صوفیگری بوده و با دستور مرشد است که درویشان این کار را میکنند. میگفتم : چنانکه از دیگر فرقهها گدا برمیخیزد از اینان هم برخاسته است. ولی در شگفت بودم که چرا از اینان بیشتر از دیگران گدا برمیخیزد؟.. این بود باور من در سالیان دراز. ولی سپس چون کتابهای ایشان را خواندم دیدم برخی از بزرگانشان همین کار را میکردهاند ، و این را یک راهی از ریاضت و تهذیب نفس میشناختهاند ، و چون این را دانستم بدی آن گروه در اندیشهام هرچه بیشتر نمودار شد ، و برای آنکه گواهی بگفتههای خود بیاورم عبارتهای پایین را از کتاب «اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید» بازمیآورم. چون این کتاب با یک زبان ساده نوشته شده در این رشته گفتار ، بیشترِ گواهیها از آن آورده خواهد شد.
از زبان شیخ ابوسعید داستان آغاز کار او را نقل میکند : «از جهت درویشان بسئوال مشغول شدیم که هیچ سختتر از این ندیدیم بر نفس هر که ما را میدید بابتدا دیناری میداد. چون مدتی برآمد کمتر میشد تا بدانگی بازآمد و فروتر میآمد تا بیک مویز و یک جوز بازآمد. چنان شد که بیش از این نمیدادند تا چنان شد که این نیز نمیدادند. پس روزی جمعی بودند و هیچ چیز گشاده نمیشد. ما دستارکی بر سر داشتیم در راه ایشان نهادیم و بعد از آن کفش بفروختیم پس آستر جبه خرج کردیم پس ابره پس پنبه. پدر ما را روزی بدید سر برهنه و پای برهنه او را طاقت نماند و گفت ای پسر آخر این را چه گویند گفتم این را تو مدان میهنگی» (2) .
خوانندگان این داستان را نیک بیندیشند. ابوسعید برای شکم درویشان بیکاره و مفتخوار گدایی کرده و سپس چون از گدایی چیزی بدست نمیآمده دستار خود را فروخته ، کفش خود را فروخته ، آستر و ابرهی جبهاش را فروخته ، و این را یک کار بزرگ و نیکی دانسته که بدینسان بازمیگوید و بخود میبالد.
👇
🔸 دربارهی صوفیان و درویشان (تکهی یک از چهار)
چند روز پیش در پرچم گفتاری دربارهی صوفیگری بخامهی آقای رحیمی چاپ کردیم و اینک میخواهیم در آن زمینه بیک رشته گفتارهای دیگری پردازیم. این نیز همچون شعر باید دنبال گردد.
اگر ایرانیان تودهای بودند که نیک و بد شناسند و سود و زیان بفهمند ما دربارهی صوفیان بهیچ گفتاری نیاز پیدا نمیکردیم. مگر درویشها و گلِمولاها که تا پانزده سال پیش در ایران بفراوانی یافت میشدند و با آن ریخت «بُلعجایب» و رخت چرکآلود در جلو چشمهای خودی و بیگانه نمودار میگردیدند فراموش شدهاند؟!.. ، مگر آموزاکهایی که نتیجهاش این هیکلهای شوم بوده نیاز بگفتگو دارد؟!.. راستی را باید گفت : این مردم چشم دارند و نمیبینند ، و گوش دارند و نمیشنوند ، و مغز دارند و نمیفهمند.
من میپرسم : آیا درویشان گدایی میکنند یا نه؟.. همه میدانیم که میکنند. یا گدایی میکنند ، یا ماربازی ، یا حقهبازی. باز میپرسم : آیا گدایی بد است یا نه؟!. همه میدانیم که بد است و شرم و آزرم آدمی را از میان میبرد. پس دیگر جای چه گفتگوست؟!.. چرا صالحعلیشاهها و مستعلیشاهها و قطبعلیشاهها از میدان درنمیروند؟!..
چند روز پیش در میدان توپخانه سوار اتوبوس میشدم دیدم یک مردی با ریش توپی و گیسوان حنایی دراز و سرِ باز نیز سوار گردید. دانستم درویش است ، گلِمولاست ، پیر است ، مرشد است ، قطب است ، ولیست ، عارفست. از دیدنش متأثر شده بیاد زمان پیش (1) افتادم که این چرکینکاریها از میان رفته بود.
اتوبوس راه افتاد و چون از جلو باغ ملی درگذشت شاگردشوفر بگرفتن پول پرداخت و چون نوبت بدرویش رسید با یک خیرهچشمی گفت : از من پول نمیگیرند. شاگردشوفر با زمختی گفت : اتوبوس گداخانه نیست پول درآر ، این را گفت و ایستادگی نشان داد. درویش ناگزیر شد و از کشکول خود دهشاهی درآورد و باو داد. ولی سپس درویش رو بمردم گردانیده گفت : این مرا نمیشناسد ، وگرنه در هیچ جا از من پول نمیگیرند. این را گفت بیآنکه اندکشرمی کند. سپس چون اتوبوس بمیدان شاپور رسید و درویش میخواست پیاده شود شاگردشوفر جلوش را گرفته گفت : دهشاهی دیگر! باز درویش بروی او خیره شده با یک خشمی چنین گفت : دست از سر من بردار ، این کاری که تو کردی تاکنون کسی نکرده. این را گفت و بیآنکه پولی دهد پایین رفت و راه خود را پیش گرفت. بدبخت سالها رنج برده ، ریاضت کشیده ، جهاد اکبر کرده ، سیر در نفْس نموده ، ذکر جَلی خوانده ، ذکر خفی خوانده ، چلهها بسر داده ، مقامات پیموده ، و آخرین نتیجهاش این شده که اتوبوس سوار شود و پول ندهد و هیچ نیندیشد که برای چه؟!..
من تا سالیان دراز این را باور نمیکردم که گدایی جزو آداب صوفیگری بوده و با دستور مرشد است که درویشان این کار را میکنند. میگفتم : چنانکه از دیگر فرقهها گدا برمیخیزد از اینان هم برخاسته است. ولی در شگفت بودم که چرا از اینان بیشتر از دیگران گدا برمیخیزد؟.. این بود باور من در سالیان دراز. ولی سپس چون کتابهای ایشان را خواندم دیدم برخی از بزرگانشان همین کار را میکردهاند ، و این را یک راهی از ریاضت و تهذیب نفس میشناختهاند ، و چون این را دانستم بدی آن گروه در اندیشهام هرچه بیشتر نمودار شد ، و برای آنکه گواهی بگفتههای خود بیاورم عبارتهای پایین را از کتاب «اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید» بازمیآورم. چون این کتاب با یک زبان ساده نوشته شده در این رشته گفتار ، بیشترِ گواهیها از آن آورده خواهد شد.
از زبان شیخ ابوسعید داستان آغاز کار او را نقل میکند : «از جهت درویشان بسئوال مشغول شدیم که هیچ سختتر از این ندیدیم بر نفس هر که ما را میدید بابتدا دیناری میداد. چون مدتی برآمد کمتر میشد تا بدانگی بازآمد و فروتر میآمد تا بیک مویز و یک جوز بازآمد. چنان شد که بیش از این نمیدادند تا چنان شد که این نیز نمیدادند. پس روزی جمعی بودند و هیچ چیز گشاده نمیشد. ما دستارکی بر سر داشتیم در راه ایشان نهادیم و بعد از آن کفش بفروختیم پس آستر جبه خرج کردیم پس ابره پس پنبه. پدر ما را روزی بدید سر برهنه و پای برهنه او را طاقت نماند و گفت ای پسر آخر این را چه گویند گفتم این را تو مدان میهنگی» (2) .
خوانندگان این داستان را نیک بیندیشند. ابوسعید برای شکم درویشان بیکاره و مفتخوار گدایی کرده و سپس چون از گدایی چیزی بدست نمیآمده دستار خود را فروخته ، کفش خود را فروخته ، آستر و ابرهی جبهاش را فروخته ، و این را یک کار بزرگ و نیکی دانسته که بدینسان بازمیگوید و بخود میبالد.
👇
این کتاب اسرارالتوحید خواندنی است. شیخ ابوسعید از بزرگان صوفیان بوده و هشتاد سال عمر کرده که پنجاه سال با خانقاهداری گذرانیده که همیشه دستهای از درویشان گردنکلفت در خانقاه او بودهاند و او با درخواست و التماس و تهدید از مردم پول بدست آورده شکمهای ایشان را سیر میساخته. بلکه گاهی کار بگدایی رسمی میکشیده. یک داستانی در آن کتاب هست که ابوسعید بیک زنی میگوید باید بدرویشان طعامی بدهی. میگوید ندارم. میگوید گدایی بکن و وسایلی فراهم آور. شیخ بزرگ یک عمر با این رذالت بسر میبرده و مفتخوار میپرورانده و بجان توده میانداخته و با اینحال خود را نه تالی پیغمبران ، بلکه بالاتر از ایشان میشمارده و بعادت همهی مرشدان صوفی دعوای خدایی (یا بهتر گویم پیوستن بخدا) میکرده است. آن کتاب را بخوانید تا اسرار صوفیان را بفهمید.
پابرگیها :
1ـ اشاره به زمان فرمانروایی رضاشاه است.
2ـ میهنه شهرکی بوده میان ابیورد و سرخس (فرهنگ دهخدا) ، زادگاه ابوسعید. میهنگی = اهل میهنه.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 5ـ گذشته و اکنون (تکهی دو)
هم دیگری میگوید : «شما تا فلسفهی یونان را از آغاز تا انجام نخوانید و درنیابید چگونه میتوانید خرده بر آن گیرید؟..» این خود نمونهایست که برادران ما از بس هوای فلسفه را در سر دارند از شنیدن گفتههای ما خود را باخته بایرادهای دور از خرد نیز میپردازند. آیا این راست است که ما تا کتابی را از آغاز تا انجام نخوانیم نکوهش بر آن نخواهیم توانست؟.. مثلاً اگر کسی سه جلد کتاب سه تفنگدار را تا بپایانش نرساند خرده بر آن نمیتواند گرفت؟! یا اگر کسی سراسر رمانهای اروپا را نخواند نکوهش از رماننویسی نمیتواند نمود؟!
نکوهشهایی که ما از بتپرستی داریم آیا بتپرستی را تا به کنه آن آزموده و کتابهای بتپرستی را سراسر خوانده و شنیدهایم؟! خردهگیریها که بر کشیشهای قرنهای دیرین مینماییم و کشاکشهای ایشان را دربارهی مسیح و سرشت خدایی آن با تلخترین زبانی ملامت میکنیم آیا همهی کتابهای کلیسا را در این زمینه از دیده گذرانیدهایم؟!
چه زشت است که آدمی دربارهی سخن راست به پیکار برخیزد و از ناگزیری بیک رشته ایرادهای سست و خنکی دست بیازد. چه بسیار چیزهایی که ما نزدیکش نرفتهایم و با اینهمه زیان آن را میشناسیم و زبان از نکوهش آن بازنمیداریم! دربارهی فلسفه نیز ما همینکه میبینیم فیلسوفان یونان بنیاد گفتگو را بر گمان و انگار نهادهاند و در زمینههایی که راهی بآنها باز نبوده بسخنرانی پرداخته و از روی گزافه سخنان دور و درازی بیرون ریختهاند از همین جا پی بخطای ایشان برده بنکوهش میپردازیم و هرگز نیاز بخواندن همهی فلسفهی یونان نداریم. (1)
این سخن بسیار نابجاست که بِهر چیزی که ما ایراد میگیریم و عیبهای آن را میشمریم چنین میگویند :
«همهی آن که بد نیست شما اگر ایرادی بپارهای قسمتهای آن دارید نباید همهاش را نکوهش نمایید» یا میگویند : «گفتههای شما درست است ولی باید نیک را از بد جدا کرد». میگوییم : شما اگر یارای آن را داشتید که نیک از بد باز شناسید چرا تاکنون این کار را نکردهاید؟! چرا نیکها را از بدها جدا نساختهاید؟! هر چیزی را تا ما ایراد نگرفتهایم بآسمان برمیدارید و لاف و گزاف از اندازه بیرون میسازید و چون ما ایراد گرفتیم آن زمان هم از تنگی حوصله و سستی خرد نمیتوانید بیکبار از عقیدهی خود برگردید و دست بدامن این عذرها میزنید. بیمار را چه که در کار پزشک دخالت نماید؟..
چیزی که نیک را با بد توأم دارد باید سراسر آن را بد دانست و دور انداخت. نیک آن میباشد که همهی آن نیک باشد و زیانی از آن نزاید. (2) شما هشت و نه سال درس فلسفه میگویید و پندارهای کهنهی دوهزار ساله را که بگفتهی خودتان نیک را با بد توأم دارد در مغز جوانان بدبخت جایگیر میسازید دیگر کی مجال خواهد بود تا نیک از بد جدا کرده شود؟! آیا هشت سال دیگر هم در این راه صرف خواهد شد؟!.
پابرگیها :
1ـ این ایراد را پس از کشته شدن نویسنده بسخنان او دربارهی فلسفهی مادّی نیز گرفتهاند و گردآورنده خود اینجا و آنجا دیدهام. باید گفت : بزرگا خردمندا ! او با آنکه فلسفهی مادّی را سراسر نخوانده ولی بیپایی آن را نشان دادن توانسته. اگر سخنان او ایرادی دارد شما آن را بگویید. چه کار دارید که خوانده یا نخوانده؟!
2ـ خواست آن چیزهاییست که در آیین زندگانی بکار میرود. در اینجا جمله کوتاه افتاده و معنیش روشنی نیافته. گرچه «و زیانی از آن نزاید» بروشنتر ساختن معنی کمک کرده. در کتاب «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی» چنین آمده : باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد و هر آنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمیتوان نامید. در آنجا مثالهایی سخن را بازتر میگرداند و آنگاه دانسته میگردد که سخنِ بسیار پرمغز و سنجیدهایست.
.
🔸 5ـ گذشته و اکنون (تکهی دو)
هم دیگری میگوید : «شما تا فلسفهی یونان را از آغاز تا انجام نخوانید و درنیابید چگونه میتوانید خرده بر آن گیرید؟..» این خود نمونهایست که برادران ما از بس هوای فلسفه را در سر دارند از شنیدن گفتههای ما خود را باخته بایرادهای دور از خرد نیز میپردازند. آیا این راست است که ما تا کتابی را از آغاز تا انجام نخوانیم نکوهش بر آن نخواهیم توانست؟.. مثلاً اگر کسی سه جلد کتاب سه تفنگدار را تا بپایانش نرساند خرده بر آن نمیتواند گرفت؟! یا اگر کسی سراسر رمانهای اروپا را نخواند نکوهش از رماننویسی نمیتواند نمود؟!
نکوهشهایی که ما از بتپرستی داریم آیا بتپرستی را تا به کنه آن آزموده و کتابهای بتپرستی را سراسر خوانده و شنیدهایم؟! خردهگیریها که بر کشیشهای قرنهای دیرین مینماییم و کشاکشهای ایشان را دربارهی مسیح و سرشت خدایی آن با تلخترین زبانی ملامت میکنیم آیا همهی کتابهای کلیسا را در این زمینه از دیده گذرانیدهایم؟!
چه زشت است که آدمی دربارهی سخن راست به پیکار برخیزد و از ناگزیری بیک رشته ایرادهای سست و خنکی دست بیازد. چه بسیار چیزهایی که ما نزدیکش نرفتهایم و با اینهمه زیان آن را میشناسیم و زبان از نکوهش آن بازنمیداریم! دربارهی فلسفه نیز ما همینکه میبینیم فیلسوفان یونان بنیاد گفتگو را بر گمان و انگار نهادهاند و در زمینههایی که راهی بآنها باز نبوده بسخنرانی پرداخته و از روی گزافه سخنان دور و درازی بیرون ریختهاند از همین جا پی بخطای ایشان برده بنکوهش میپردازیم و هرگز نیاز بخواندن همهی فلسفهی یونان نداریم. (1)
این سخن بسیار نابجاست که بِهر چیزی که ما ایراد میگیریم و عیبهای آن را میشمریم چنین میگویند :
«همهی آن که بد نیست شما اگر ایرادی بپارهای قسمتهای آن دارید نباید همهاش را نکوهش نمایید» یا میگویند : «گفتههای شما درست است ولی باید نیک را از بد جدا کرد». میگوییم : شما اگر یارای آن را داشتید که نیک از بد باز شناسید چرا تاکنون این کار را نکردهاید؟! چرا نیکها را از بدها جدا نساختهاید؟! هر چیزی را تا ما ایراد نگرفتهایم بآسمان برمیدارید و لاف و گزاف از اندازه بیرون میسازید و چون ما ایراد گرفتیم آن زمان هم از تنگی حوصله و سستی خرد نمیتوانید بیکبار از عقیدهی خود برگردید و دست بدامن این عذرها میزنید. بیمار را چه که در کار پزشک دخالت نماید؟..
چیزی که نیک را با بد توأم دارد باید سراسر آن را بد دانست و دور انداخت. نیک آن میباشد که همهی آن نیک باشد و زیانی از آن نزاید. (2) شما هشت و نه سال درس فلسفه میگویید و پندارهای کهنهی دوهزار ساله را که بگفتهی خودتان نیک را با بد توأم دارد در مغز جوانان بدبخت جایگیر میسازید دیگر کی مجال خواهد بود تا نیک از بد جدا کرده شود؟! آیا هشت سال دیگر هم در این راه صرف خواهد شد؟!.
پابرگیها :
1ـ این ایراد را پس از کشته شدن نویسنده بسخنان او دربارهی فلسفهی مادّی نیز گرفتهاند و گردآورنده خود اینجا و آنجا دیدهام. باید گفت : بزرگا خردمندا ! او با آنکه فلسفهی مادّی را سراسر نخوانده ولی بیپایی آن را نشان دادن توانسته. اگر سخنان او ایرادی دارد شما آن را بگویید. چه کار دارید که خوانده یا نخوانده؟!
2ـ خواست آن چیزهاییست که در آیین زندگانی بکار میرود. در اینجا جمله کوتاه افتاده و معنیش روشنی نیافته. گرچه «و زیانی از آن نزاید» بروشنتر ساختن معنی کمک کرده. در کتاب «سخنرانی کسروی در انجمن ادبی» چنین آمده : باید دانست در آیین زندگانی آن چیز را نیک میشناسند که از هر باره نیکو باشد و هر آنچه تنها از یک باره نیکو باشد نیک نمیتوان نامید. در آنجا مثالهایی سخن را بازتر میگرداند و آنگاه دانسته میگردد که سخنِ بسیار پرمغز و سنجیدهایست.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 از خوانندگان پیمان (تکهی یک از یک)
دو سه روز پیش از جایی میگذشتم دو نفر از شاگردان دبیرستان تدین را که یکی تقریباً دوازده ساله و دیگری شاید بسن شانزده میرسید دیدم. دوازده ساله جزوهای از اشعار ایرج (که ندانستم جزوهی هفتم بود یا عارفنامه) در دست داشت و برای رفیق بزرگتر از خودش میخواند من هنگامی نزدیک شدم که این بیت را میخواند ....
راستی از نوشتن و تکرار نمودن آن دوباره در اینجا شرم میکنم پس از خواندن آن علاوه نمود (ببخشید میخواهم گفتهی خود آن طفل را بنویسم) : این پدر سوخته چون بچهباز بود تمام اشعار و گفتههایش در همین زمینه است.
خدا میداند از دیدن این وضع بِچه حالی افتادم و دلم باین طفل و امثال او که غیر از نفهمی و اقتضای عالم کودکی گناهی ندارند چه اندازه سوخت. آری گناه در آن مرد خدانشناس و فرومایه است که برای خاطر پول و پر کردن سر کیسهی خود آنها را گرد آورده و در جزوههای کوچکی که خواسته است بقیمت ارزانی تمام شده و خرید آن درخور توانایی هر کس حتا اطفال خردسال نیز باشد با یک آب و تاب چاپ نموده است.
نامرد خجالت نکشیده روی جلد آنها هم نوشته است :
(اگر چه خریدار ندارد سخن گرمی بازار ندارد سخن)
دلسوزی تماشا کنید مردکهی مزخرف این ذنب لایغفر [=گناه ناآمرزیدنی] را نموده بس نیست آرزو داشته است که همهی مردم با دیدن این چرندها بیدریغ مطابق دلخواه او پول ریخته و دو دستی آنها را بآغوش بکشند زهی نادانی و نابخردی که این مزخرفات را شعر گفت. زهی سیهروزی و بدبختی ملتی که آنها را بعنوان شاهکار ادبی ضبط نماید.
ملاحظه نمایید خواندن و شنیدن این اشعار بیشرمانه که اعمال قبیحه و ننگآوری را که انسان از بردن نام آنها شرم میکند مجسم نموده و لابد هر خواننده و شنونده را تهییج مینماید در نوباوگان و اطفال خردسال چه تأثیری نموده و اگر از طفولیت گوششان با اینها آشنا شده و از اول با این قبیل اشعار چشم و گوششان باز گردد که البته آنهمه کارهای ننگین از نظر آنها نخواهد رفت ـ سرانجام چه نتیجه بار خواهد آورد؟. گمان میکنید صدی ده آنها میتوانند جلو نفس را کشیده و در اثر خواندن آنها که شهوت تحریک خواهد شد دامن عصمت خود را لکهدار ننماید؟ پس در اینصورت گوینده و گردآورنده و چاپ کننده و فروشندهی آن سزاوار نفرین نیست؟
باری بیاختیار جلو رفته و با مهربانی زیاد گفتم : عزیزم تو محصلی و درپی تحصیل علم هستی و خودت باید بدانی که از خواندن این مزخرفات غیر از بداخلاقی و بیشرمی نتیجه حاصل نمیشود حیف نیست که با خواندن آنها عمر گرانبهای خود را هدر دهی؟ خدا پدرش را بیامرزد که مثل بعضیها در برابر این نصیحت دوستانهی من پرخاش ننموده با کمال ادب جواب داد : چشم آقا اطاعت میکنم.
اینجاست که باید نوشتههای آقای کسروی را که دربارهی شعر و شاعری در پیمان مینویسد گردن نهاده تمامی این قبیل مجموعهها را گرد آورده و آتش زده و سوزاند. ولی این را باید گفت که در این قسمت تنها سوزاندن آنها کافی نبوده باید وزارت جلیلهی معارف نیز باین موضوع مواظبت و دقت کامل نموده بهیچ وجه اجازه بچاپ و نشر آنها ندهد و باین وسیله اخلاق عموم مردم مخصوصاً شاگردان مدارس را بیمه نماید و همه کس را هم وظیفهی فرضی است که برای از بین بردن آنها از هیچگونه اقدامی فروگذاری ننمایند تا بلکه بتوانیم این لکهی ننگین را از دامن ایران و ایرانیان پاک کرد.
تبریز ـ واعظپور
پیمان : آفرین بر جوان پاکدل! حلالت باد نام ایرانی! آری امروز بر هر ایرانی غیرتمند است که در برابر این سیاهکاریها خاموشی نگزیند و نکوهش و سختگیری دریغ نسازد. امروز چاره گفتن است و داد زدن ولی بزودی خواهد رسید روزی که تودهی غیرتمند ایران جنبشی کرده همهی این کتابها و نوشتههای سیاه را به آتش بسوزانند و یک لکهی ننگی را از دامن شرافت ایران سترده دارند. ایرج پست نابکار بجای خود هزارها شاعر و مؤلف فدای یک نام نیک ایرانی باد!
مگر قافیه بافتن و سخن بقالب زدن چه ارجی دارد که از رهگذر آن اینهمه بدنامیها و نارواییها را برتابیم؟! اگر این شعرها و کتابها نباشد چه از ایران خواهد کاست؟!
آن بیآزرمی که دم از سادهبازی زده از سگ کمتر است بلکه همچون سگ هار خونش را باید ریخت نه اینکه بیآزرمیهای او را کتابی ساخت و بدست بچگان ساده دل بیگناه داد! ما امیدواریم در سایهی این جنبش غیرتمندانه که آغاز شده و اثر آن پیداست بزودی چارهی این سیاهکاریها خواهد شد.
.
🔸 از خوانندگان پیمان (تکهی یک از یک)
دو سه روز پیش از جایی میگذشتم دو نفر از شاگردان دبیرستان تدین را که یکی تقریباً دوازده ساله و دیگری شاید بسن شانزده میرسید دیدم. دوازده ساله جزوهای از اشعار ایرج (که ندانستم جزوهی هفتم بود یا عارفنامه) در دست داشت و برای رفیق بزرگتر از خودش میخواند من هنگامی نزدیک شدم که این بیت را میخواند ....
راستی از نوشتن و تکرار نمودن آن دوباره در اینجا شرم میکنم پس از خواندن آن علاوه نمود (ببخشید میخواهم گفتهی خود آن طفل را بنویسم) : این پدر سوخته چون بچهباز بود تمام اشعار و گفتههایش در همین زمینه است.
خدا میداند از دیدن این وضع بِچه حالی افتادم و دلم باین طفل و امثال او که غیر از نفهمی و اقتضای عالم کودکی گناهی ندارند چه اندازه سوخت. آری گناه در آن مرد خدانشناس و فرومایه است که برای خاطر پول و پر کردن سر کیسهی خود آنها را گرد آورده و در جزوههای کوچکی که خواسته است بقیمت ارزانی تمام شده و خرید آن درخور توانایی هر کس حتا اطفال خردسال نیز باشد با یک آب و تاب چاپ نموده است.
نامرد خجالت نکشیده روی جلد آنها هم نوشته است :
(اگر چه خریدار ندارد سخن گرمی بازار ندارد سخن)
دلسوزی تماشا کنید مردکهی مزخرف این ذنب لایغفر [=گناه ناآمرزیدنی] را نموده بس نیست آرزو داشته است که همهی مردم با دیدن این چرندها بیدریغ مطابق دلخواه او پول ریخته و دو دستی آنها را بآغوش بکشند زهی نادانی و نابخردی که این مزخرفات را شعر گفت. زهی سیهروزی و بدبختی ملتی که آنها را بعنوان شاهکار ادبی ضبط نماید.
ملاحظه نمایید خواندن و شنیدن این اشعار بیشرمانه که اعمال قبیحه و ننگآوری را که انسان از بردن نام آنها شرم میکند مجسم نموده و لابد هر خواننده و شنونده را تهییج مینماید در نوباوگان و اطفال خردسال چه تأثیری نموده و اگر از طفولیت گوششان با اینها آشنا شده و از اول با این قبیل اشعار چشم و گوششان باز گردد که البته آنهمه کارهای ننگین از نظر آنها نخواهد رفت ـ سرانجام چه نتیجه بار خواهد آورد؟. گمان میکنید صدی ده آنها میتوانند جلو نفس را کشیده و در اثر خواندن آنها که شهوت تحریک خواهد شد دامن عصمت خود را لکهدار ننماید؟ پس در اینصورت گوینده و گردآورنده و چاپ کننده و فروشندهی آن سزاوار نفرین نیست؟
باری بیاختیار جلو رفته و با مهربانی زیاد گفتم : عزیزم تو محصلی و درپی تحصیل علم هستی و خودت باید بدانی که از خواندن این مزخرفات غیر از بداخلاقی و بیشرمی نتیجه حاصل نمیشود حیف نیست که با خواندن آنها عمر گرانبهای خود را هدر دهی؟ خدا پدرش را بیامرزد که مثل بعضیها در برابر این نصیحت دوستانهی من پرخاش ننموده با کمال ادب جواب داد : چشم آقا اطاعت میکنم.
اینجاست که باید نوشتههای آقای کسروی را که دربارهی شعر و شاعری در پیمان مینویسد گردن نهاده تمامی این قبیل مجموعهها را گرد آورده و آتش زده و سوزاند. ولی این را باید گفت که در این قسمت تنها سوزاندن آنها کافی نبوده باید وزارت جلیلهی معارف نیز باین موضوع مواظبت و دقت کامل نموده بهیچ وجه اجازه بچاپ و نشر آنها ندهد و باین وسیله اخلاق عموم مردم مخصوصاً شاگردان مدارس را بیمه نماید و همه کس را هم وظیفهی فرضی است که برای از بین بردن آنها از هیچگونه اقدامی فروگذاری ننمایند تا بلکه بتوانیم این لکهی ننگین را از دامن ایران و ایرانیان پاک کرد.
تبریز ـ واعظپور
پیمان : آفرین بر جوان پاکدل! حلالت باد نام ایرانی! آری امروز بر هر ایرانی غیرتمند است که در برابر این سیاهکاریها خاموشی نگزیند و نکوهش و سختگیری دریغ نسازد. امروز چاره گفتن است و داد زدن ولی بزودی خواهد رسید روزی که تودهی غیرتمند ایران جنبشی کرده همهی این کتابها و نوشتههای سیاه را به آتش بسوزانند و یک لکهی ننگی را از دامن شرافت ایران سترده دارند. ایرج پست نابکار بجای خود هزارها شاعر و مؤلف فدای یک نام نیک ایرانی باد!
مگر قافیه بافتن و سخن بقالب زدن چه ارجی دارد که از رهگذر آن اینهمه بدنامیها و نارواییها را برتابیم؟! اگر این شعرها و کتابها نباشد چه از ایران خواهد کاست؟!
آن بیآزرمی که دم از سادهبازی زده از سگ کمتر است بلکه همچون سگ هار خونش را باید ریخت نه اینکه بیآزرمیهای او را کتابی ساخت و بدست بچگان ساده دل بیگناه داد! ما امیدواریم در سایهی این جنبش غیرتمندانه که آغاز شده و اثر آن پیداست بزودی چارهی این سیاهکاریها خواهد شد.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی صوفیان و درویشان (تکهی دو از چهار)
اکنون ببینیم صوفیان چه میگویند؟.. چرا خود را از مردم بکنار میگیرند؟. به چه دستاویزی بیکار میمانند؟.. خود آنان تاریخچهشان را نمیدانند. پیشروانشان برای فریب مردم یک تاریخهای دروغی ساختهاند و سلسلههای خود را بامام علیبنابیطالب و خلیفه ابیبکر و دیگران میرسانند ، و چنین میگویند که پیغمبر اسلام گذشته از هدایتی که برای همگی مردمان آورده یک آگاهیهای خاصی و دستورهای خاصی به برگزیدگانی از یاران خود داده که از آنها دست بدست بما رسیده ، ولی این دروغیست که ساختهاند.
صوفیگری دویست سال پس از اسلام پیدا شده. و آنگاه صوفیگری یکسره با اسلام ناسازگار است. از آنسوی بزرگان صوفیان خود را بالاتر از پیغمبران میپنداشتهاند ، زیرا یک قطب در پیش آنها کسیست که جهان با دستور وی میگردد و نه شگفت است که چنین کسی خود را بالاتر از پیغمبران شمارد.
تاریخچهی صوفیان چنانکه برخی دانشمندان جُسته و بدست آوردهاند ، چنین است : چون در قرن دوم اسلام فلسفهی یونان بعربی ترجمه گردید و انتشار یافت این بدآموزی نیز از آن سرچشمه گرفت : فیلسوفان یونان و روم که هر کدام دربارهی خدا و جهان و آفرینش ، بگمان و پندار سخنانی
سرودهاند ، یکی هم بنام پلوتینوس چنین گفته است : «ما همه از خدایم ، از او جدا گشتهایم و سپس بسوی او بازخواهیم گشت و بدو بازخواهیم پیوست». همو گفته است : «روان آدمی از آنجهانِ آزاد و بیآلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا کرده. لیکن هر کسی که بخواهشهای تنی نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او کمتر خواهد بود ، و کسانی که بخواهند از این دامگه بازرهند و بجای پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».
اینها سخنانی است که از پلوتینوس میآورند. نوشتهاند خود او مرد پارسا و نیکی بوده. اما سخنانش ، این جملههایی که دربارهی روان آدمی گفته چندان بیراه نیست. فرود آمدن روان از یک جهان آزاد و بیآلایش همانست که ما بنام «جان و روان» یاد کردیم. این راست است که روان از جهان مادّی نیست. اما اینکه آدمی بخواهشهای تنی نپردازد و از خوشیهای این جهان دامن درچیند ، و اگر چنین کرد روانش از دامگه مادّی آزاد میگردد و بجایگاه نخستین خود میپیوندد راست نیست. زیرا خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهان چه زیانی یا چه بدی دارد که آدمی از آن دامن درچیند؟! یکی از خواهشهای تنی زن گرفتن است ، دیگر[ی] خوراکهای لذیذ خوردنست ، دیگری خوابیدن و آسودن است ، دیگری دیدن و تماشا کردن است ، اینها چه بدیهایی دارد که آدمی از آن دامن درچیند؟!.. آنچه آدمی باید پرهیز کند و خود را نگه دارد خویهای پست حیوانی است ، از خشم و کینه و رشک و کشاکش و ستم و خودخواهی و خودفروشی[=خودنمایی فزون] و چاپلوسی و مانند اینها. از اینهاست که باید پرهیز کرد و ما نیز شرح خواهیم داد ، نه از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی. و آنگاه از دامن درچیدن از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی ، روان از دامگه مادّی آزاد نگردد ، چنین نتیجهای از آنها نتوان گرفت. آدمی تا زنده است روانش با تن و جان مادّی در یکجاست و جدایی بیمعناست. چیزی که هست ، باید بکوشد و روان را نیرومند گرداند که رشتهی اختیار در دست او باشد نه در دست تن و جان مادّی. این است ایرادی که بسخن دوم پلوتینوس وارد میباشد.
اما سخن نخست پلوتینوس بیکبار بیمعناست. چگونه ما از خداییم؟!.. چگونه از خدا جدا گشتهایم و باو بازخواهیم گردید؟!.. ما کجا و خدا کجا؟!.. آفریدگان کجا و آفریدگار کجا؟!.. این سخن دلیلش چیست؟!.. آیا سخن باین بزرگی دلیل نمیخواهد؟!.
ما اساساً بخدا از چه راه پی بردهایم؟!.. از این راه پی بردهایم که دیدهایم جهان میگردد و اختیاری از خودش ندارد. خودمان را سنجیده دیدهایم باین جهان بیاختیار آمدهایم و بیاختیار میرویم. از اینجا ناگزیر شده گفتهایم پس یک دستگاه دیگری در پشت سر اینجهان هست و یک خدای توانایی میباشد که اختیار ما و همهی جهان در دست اوست. پس کنون چگونه بگوییم ما با آن خدا یکی میباشیم؟!.. اگر ما خدا توانستیم بود چه نیازی بخدا میداشتیم. هرچه هست این سخن بیپاست و پلوتینوس نافهمیده و نااندیشیده آن را بزبان آورده.
هرچه هست سخن پلوتینوس چون پراکنده گردیده دستاویز بدست یک دسته هوسمندانی داده که بدعوای خدایی پردازند و ویلگردان بازار بغداد «لیس فی جُبَّتی الا الله» (1) گویند و بخود بالند و دست از کار و پیشه و خاندان خود کشیده بنام آنکه از جهان و خوشیهایش چشم پوشیدهایم در خانقاهها گرد آیند و به بیکاری روز گزارند و با گدایی و دریوزهگردی شکم خود را سیر سازند.
پابرگی :
1ـ معنی : در جامهی من چیزی جز خدا نیست (من خود خدایم).
.
🔸 دربارهی صوفیان و درویشان (تکهی دو از چهار)
اکنون ببینیم صوفیان چه میگویند؟.. چرا خود را از مردم بکنار میگیرند؟. به چه دستاویزی بیکار میمانند؟.. خود آنان تاریخچهشان را نمیدانند. پیشروانشان برای فریب مردم یک تاریخهای دروغی ساختهاند و سلسلههای خود را بامام علیبنابیطالب و خلیفه ابیبکر و دیگران میرسانند ، و چنین میگویند که پیغمبر اسلام گذشته از هدایتی که برای همگی مردمان آورده یک آگاهیهای خاصی و دستورهای خاصی به برگزیدگانی از یاران خود داده که از آنها دست بدست بما رسیده ، ولی این دروغیست که ساختهاند.
صوفیگری دویست سال پس از اسلام پیدا شده. و آنگاه صوفیگری یکسره با اسلام ناسازگار است. از آنسوی بزرگان صوفیان خود را بالاتر از پیغمبران میپنداشتهاند ، زیرا یک قطب در پیش آنها کسیست که جهان با دستور وی میگردد و نه شگفت است که چنین کسی خود را بالاتر از پیغمبران شمارد.
تاریخچهی صوفیان چنانکه برخی دانشمندان جُسته و بدست آوردهاند ، چنین است : چون در قرن دوم اسلام فلسفهی یونان بعربی ترجمه گردید و انتشار یافت این بدآموزی نیز از آن سرچشمه گرفت : فیلسوفان یونان و روم که هر کدام دربارهی خدا و جهان و آفرینش ، بگمان و پندار سخنانی
سرودهاند ، یکی هم بنام پلوتینوس چنین گفته است : «ما همه از خدایم ، از او جدا گشتهایم و سپس بسوی او بازخواهیم گشت و بدو بازخواهیم پیوست». همو گفته است : «روان آدمی از آنجهانِ آزاد و بیآلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا کرده. لیکن هر کسی که بخواهشهای تنی نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او کمتر خواهد بود ، و کسانی که بخواهند از این دامگه بازرهند و بجای پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».
اینها سخنانی است که از پلوتینوس میآورند. نوشتهاند خود او مرد پارسا و نیکی بوده. اما سخنانش ، این جملههایی که دربارهی روان آدمی گفته چندان بیراه نیست. فرود آمدن روان از یک جهان آزاد و بیآلایش همانست که ما بنام «جان و روان» یاد کردیم. این راست است که روان از جهان مادّی نیست. اما اینکه آدمی بخواهشهای تنی نپردازد و از خوشیهای این جهان دامن درچیند ، و اگر چنین کرد روانش از دامگه مادّی آزاد میگردد و بجایگاه نخستین خود میپیوندد راست نیست. زیرا خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهان چه زیانی یا چه بدی دارد که آدمی از آن دامن درچیند؟! یکی از خواهشهای تنی زن گرفتن است ، دیگر[ی] خوراکهای لذیذ خوردنست ، دیگری خوابیدن و آسودن است ، دیگری دیدن و تماشا کردن است ، اینها چه بدیهایی دارد که آدمی از آن دامن درچیند؟!.. آنچه آدمی باید پرهیز کند و خود را نگه دارد خویهای پست حیوانی است ، از خشم و کینه و رشک و کشاکش و ستم و خودخواهی و خودفروشی[=خودنمایی فزون] و چاپلوسی و مانند اینها. از اینهاست که باید پرهیز کرد و ما نیز شرح خواهیم داد ، نه از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی. و آنگاه از دامن درچیدن از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی ، روان از دامگه مادّی آزاد نگردد ، چنین نتیجهای از آنها نتوان گرفت. آدمی تا زنده است روانش با تن و جان مادّی در یکجاست و جدایی بیمعناست. چیزی که هست ، باید بکوشد و روان را نیرومند گرداند که رشتهی اختیار در دست او باشد نه در دست تن و جان مادّی. این است ایرادی که بسخن دوم پلوتینوس وارد میباشد.
اما سخن نخست پلوتینوس بیکبار بیمعناست. چگونه ما از خداییم؟!.. چگونه از خدا جدا گشتهایم و باو بازخواهیم گردید؟!.. ما کجا و خدا کجا؟!.. آفریدگان کجا و آفریدگار کجا؟!.. این سخن دلیلش چیست؟!.. آیا سخن باین بزرگی دلیل نمیخواهد؟!.
ما اساساً بخدا از چه راه پی بردهایم؟!.. از این راه پی بردهایم که دیدهایم جهان میگردد و اختیاری از خودش ندارد. خودمان را سنجیده دیدهایم باین جهان بیاختیار آمدهایم و بیاختیار میرویم. از اینجا ناگزیر شده گفتهایم پس یک دستگاه دیگری در پشت سر اینجهان هست و یک خدای توانایی میباشد که اختیار ما و همهی جهان در دست اوست. پس کنون چگونه بگوییم ما با آن خدا یکی میباشیم؟!.. اگر ما خدا توانستیم بود چه نیازی بخدا میداشتیم. هرچه هست این سخن بیپاست و پلوتینوس نافهمیده و نااندیشیده آن را بزبان آورده.
هرچه هست سخن پلوتینوس چون پراکنده گردیده دستاویز بدست یک دسته هوسمندانی داده که بدعوای خدایی پردازند و ویلگردان بازار بغداد «لیس فی جُبَّتی الا الله» (1) گویند و بخود بالند و دست از کار و پیشه و خاندان خود کشیده بنام آنکه از جهان و خوشیهایش چشم پوشیدهایم در خانقاهها گرد آیند و به بیکاری روز گزارند و با گدایی و دریوزهگردی شکم خود را سیر سازند.
پابرگی :
1ـ معنی : در جامهی من چیزی جز خدا نیست (من خود خدایم).
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 5ـ گذشته و اکنون (تکهی سه)
همیشه این سخن را بروی ما میکشند : «پیمان تند میرود» میگوییم : «ما تند نمیرویم. شما کند میآیید و نمیتوانید بما برسید. ما هیچ گونه پایبندی نداریم و راه را بآسانی میپیماییم و پیش میرویم ولی شما پایبندها دارید و از راه بازمیمانید. آن پایبندها را پاره نموده و خرد را راهنمای خود ساخته راه پیمایید. آن زمان با ما همگام خواهید بود. کسی که فریفتهی نام ارسطوست او را با ما همراهی نخواهد بود».
این شگفتتر که یکی نامه نوشته چنین میگوید : «زمانهای گذشته دیگر نخواهد برگشت. بزرگانی که در آن زمانها بودند کسی امثال ایشان را نخواهد دید. کو مثل آخوند ملاصدرا ، کو مانند لاهیجی...؟!» این جمله نمونهای از گفتههای نامهنگار است و از این یک نمونه میتوان دانست که چه دلیلهایی را در برابر گفتههای ما دارد.
این گرفتاری دامنگیر بسیار کسانست که همیشه زمانهای گذشته را بهتر میشمارند و مردان پیشین را بر همروزگاران خود برتری مینهند و این از آنجاست که نامهای کسان را هرچه بیشتر میشنوند در دلهای خود جای بزرگتری برای آنان باز میکنند. از اینجاست کسی هرچه دیرینتر است نزد اینان بزرگتر است.
شاید هم گاهی چنین بوده که گذشته بهتر بوده ولی در زمان ما چنین گمانی درست نمیباشد. اگر راستی را بخواهیم از هزار سال پیش شرق را زمانی بهتر از زمان ما نبوده. نپندارید سخن ناسنجیده میگویم و یا گفتههای خود را در جای دیگری فراموش کردهام. در زمانهای گذشته پارهای نیکیها درمیان بوده که امروز نیست ولی رویهمرفته این زمان ما بیمانند میباشد.
منظورم نه نیرومندی دولت و ایمنی کشور و از میان برخاستن خانخانی و اینگونه موضوعهاست که در برابر چشمها باشد و هر کسی آن را میداند بلکه نیکیهای دیگریست که جز از اینها میباشد. کسانی اگر تاریخ ایران را در زمان مغول و دورههای پس از آن خواندهاند میدانند گذشته از گسیختن رشتهی استقلال و چیرگی دشمنان خونخوار ، زبونی گریبانگیر خود ایرانیان گردیده و خردها و فهمها بیاندازه پستی داشته است. کتابهایی را که از آن زمانها یادگار مانده بگیرید و بخوانید تا بدانید چه نارواییها در کار بوده و دانشمندان و پیشوایان به چه نگارشهایی برمیخاستهاند.
.
🔸 5ـ گذشته و اکنون (تکهی سه)
همیشه این سخن را بروی ما میکشند : «پیمان تند میرود» میگوییم : «ما تند نمیرویم. شما کند میآیید و نمیتوانید بما برسید. ما هیچ گونه پایبندی نداریم و راه را بآسانی میپیماییم و پیش میرویم ولی شما پایبندها دارید و از راه بازمیمانید. آن پایبندها را پاره نموده و خرد را راهنمای خود ساخته راه پیمایید. آن زمان با ما همگام خواهید بود. کسی که فریفتهی نام ارسطوست او را با ما همراهی نخواهد بود».
این شگفتتر که یکی نامه نوشته چنین میگوید : «زمانهای گذشته دیگر نخواهد برگشت. بزرگانی که در آن زمانها بودند کسی امثال ایشان را نخواهد دید. کو مثل آخوند ملاصدرا ، کو مانند لاهیجی...؟!» این جمله نمونهای از گفتههای نامهنگار است و از این یک نمونه میتوان دانست که چه دلیلهایی را در برابر گفتههای ما دارد.
این گرفتاری دامنگیر بسیار کسانست که همیشه زمانهای گذشته را بهتر میشمارند و مردان پیشین را بر همروزگاران خود برتری مینهند و این از آنجاست که نامهای کسان را هرچه بیشتر میشنوند در دلهای خود جای بزرگتری برای آنان باز میکنند. از اینجاست کسی هرچه دیرینتر است نزد اینان بزرگتر است.
شاید هم گاهی چنین بوده که گذشته بهتر بوده ولی در زمان ما چنین گمانی درست نمیباشد. اگر راستی را بخواهیم از هزار سال پیش شرق را زمانی بهتر از زمان ما نبوده. نپندارید سخن ناسنجیده میگویم و یا گفتههای خود را در جای دیگری فراموش کردهام. در زمانهای گذشته پارهای نیکیها درمیان بوده که امروز نیست ولی رویهمرفته این زمان ما بیمانند میباشد.
منظورم نه نیرومندی دولت و ایمنی کشور و از میان برخاستن خانخانی و اینگونه موضوعهاست که در برابر چشمها باشد و هر کسی آن را میداند بلکه نیکیهای دیگریست که جز از اینها میباشد. کسانی اگر تاریخ ایران را در زمان مغول و دورههای پس از آن خواندهاند میدانند گذشته از گسیختن رشتهی استقلال و چیرگی دشمنان خونخوار ، زبونی گریبانگیر خود ایرانیان گردیده و خردها و فهمها بیاندازه پستی داشته است. کتابهایی را که از آن زمانها یادگار مانده بگیرید و بخوانید تا بدانید چه نارواییها در کار بوده و دانشمندان و پیشوایان به چه نگارشهایی برمیخاستهاند.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 5 (تکهی یک از دو)
یکی از رفقا که در چند ماه پیش مرا با پیمان آشنا میساخت در ضمن تشویق میگفت پیمان چشم و گوش آدم را باز میکند. من حالا اعتراف میکنم که بیان آن رفیق ما کاملاً بجا بوده و خود من در این چند ماه که پیمان را قرائت میکنم در اغلب موضوعها تغییر نظر پیدا کردهام و چون انصاف میدهم که هر کسی باید شهادت خود را در این زمینهها کتمان ننماید اینست که باین شرح مبادرت میکنم :
من از کسانی بودم دیوان خواجه حافظ را بسیار خوانده همیشه از تکرار اشعار او لذت میبردم. اگر در مجلسی مذاکره از خواجه بمیان میآمد دخالت کرده باظهار عقیده میپرداختم. از اینجهت مقالهای که آقای فخرالتجار کرمانشاهی نوشته و در شمارهی پنجم درج شده سپس هم از طرف خود پیمان چنین عبارتی (آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش مینمودیم در معنی شعرهای خود در میماندند..) قید گردیده سخت بر من ناگوار افتاد زیرا دانستم مقصود خواجه حافظ میباشد پیش خود گفتم پیمان در این باره راه بیانصافی پیش گرفته زیرا خواجه اگر هم اشعار او مخالف عقیدهی غالب اشخاص است بهرحال معانی عالیه را در بر دارد.
قضا را همان شب از روی عادتی که در موقع خواب بخواندن کتاب دارم دیوان خواجه را برداشتم و چون باز کردم از شما چه پنهان که هرچه خواندم نه فقط لذتی نیافتم اساساً دیدم منظرهی کتاب تغییر یافته و جلوهای که همیشه اشعارش داشت این زمان ندارد. غزلی را که شروع بخواندن کرده بودم چنین دریافتم که همانطور که شخص در بیابان اگر سنگی را از دور مشاهده نمود و آن را آدم تصور کرد چهبسا که بقوهی وهم برای او چشم و گوش و دهان نیز تصور مینماید ما نیز در سایهی حسن عقیده یک رشته معانی را برای این اشعار توهم میکنیم که خود آنها ندارد.
این عبارت که آقای کسروی غالباً بکار میبرد (خردها پستی پذیرفته) شاید تا بحال مفاد آن را درنیافته بودم ولی اکنون گواهی میدهم که عقل من تاکنون مقهور وهم بوده. سبحان الله انسان تا چه اندازه ضعیف است و تا چه اندازه میتواند دستخوش اوهام و خیالات باشد.
هنوز گاهی تردید پیدا میکنم که آیا اشعار خواجه بنحوی که الان در نظر من جلوه نموده بیمعنی است یا اینکه من در تحت تأثیر مقالات پیمان بچنان تخیلی راه یافتهام از طرفی هم شهرت خواجه حافظ و عزتی که نزد خودی و بیگانه دارد مرا مانع از آنست که بصراحت اظهار عقیده نمایم. از این جهت میخواهم غزلی را که مورد بحث است در اینجا نقل کرده یکایک ایرادهای خود را ذکر کنم تا مگر کسانی از خوانندگان دستی بجانب من دراز نموده از این حیرت و تردد بیرونم بیاورد بهرحال از خوانندگان خواهشمندم بلاتأمل زبان بطعن و بدگویی نگارنده باز نکنند. این مباحث بالاخره باید مطرح گردیده تکلیف معلوم شود و الا از تناقض عقیده چه نتیجه حاصل خواهد شد.
غزل خواجه :
گر میفروش حاجت رندان روا کند ایزد گنه ببخشد و دفع بلا کند
در معنی این بیت درماندهام. زیرا رندان چه حاجتی بمیفروش داشتند؟ اگر مقصود می خواستن است البته بایستی پول داده می بخورد و الا میفروش که بکسی می مجانی نمیدهد. اما مصرع دوم دیگر زشتتر است. زیرا قطع نظر از اینکه می حرام است یا حلال می دادن به یک دسته رندان چه کاریست که خدا در قبال آن گناه بخشد و دفع بلا بکند؟! من متحیرم حافظ که دعوای مسلمانی داشته بِچه جسارت این عبارتهای طعنآمیز را بزبان میآورده؟!
در کارخانهای که ره عقل و علم نیست وهم ضعیفرای فضولی چرا کند
رسم خواجه است که در غالب غزلهای خود یک شعر پر معنایی میآورد. در این غزل هم این یک بیت معنای عالی دارد. مقصود اینست در دستگاه آفرینش که علم و عقل راه بکنه آن درنیافته اشخاصی چرا از روی وهم تفوهاتی میکنند؟! ولی باید پرسید که مناسبت این مطلب با مضمون شعر اول چیست؟! التماس بمیفروش بتکدی می خواستن کجا این مطلب مهم کجا؟!
.
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 5 (تکهی یک از دو)
یکی از رفقا که در چند ماه پیش مرا با پیمان آشنا میساخت در ضمن تشویق میگفت پیمان چشم و گوش آدم را باز میکند. من حالا اعتراف میکنم که بیان آن رفیق ما کاملاً بجا بوده و خود من در این چند ماه که پیمان را قرائت میکنم در اغلب موضوعها تغییر نظر پیدا کردهام و چون انصاف میدهم که هر کسی باید شهادت خود را در این زمینهها کتمان ننماید اینست که باین شرح مبادرت میکنم :
من از کسانی بودم دیوان خواجه حافظ را بسیار خوانده همیشه از تکرار اشعار او لذت میبردم. اگر در مجلسی مذاکره از خواجه بمیان میآمد دخالت کرده باظهار عقیده میپرداختم. از اینجهت مقالهای که آقای فخرالتجار کرمانشاهی نوشته و در شمارهی پنجم درج شده سپس هم از طرف خود پیمان چنین عبارتی (آن شعرای خراباتی معروف که امروز شعرهای ایشان بدهانها افتاده اگر خودشان زنده بودند و ما از ایشان پرسش مینمودیم در معنی شعرهای خود در میماندند..) قید گردیده سخت بر من ناگوار افتاد زیرا دانستم مقصود خواجه حافظ میباشد پیش خود گفتم پیمان در این باره راه بیانصافی پیش گرفته زیرا خواجه اگر هم اشعار او مخالف عقیدهی غالب اشخاص است بهرحال معانی عالیه را در بر دارد.
قضا را همان شب از روی عادتی که در موقع خواب بخواندن کتاب دارم دیوان خواجه را برداشتم و چون باز کردم از شما چه پنهان که هرچه خواندم نه فقط لذتی نیافتم اساساً دیدم منظرهی کتاب تغییر یافته و جلوهای که همیشه اشعارش داشت این زمان ندارد. غزلی را که شروع بخواندن کرده بودم چنین دریافتم که همانطور که شخص در بیابان اگر سنگی را از دور مشاهده نمود و آن را آدم تصور کرد چهبسا که بقوهی وهم برای او چشم و گوش و دهان نیز تصور مینماید ما نیز در سایهی حسن عقیده یک رشته معانی را برای این اشعار توهم میکنیم که خود آنها ندارد.
این عبارت که آقای کسروی غالباً بکار میبرد (خردها پستی پذیرفته) شاید تا بحال مفاد آن را درنیافته بودم ولی اکنون گواهی میدهم که عقل من تاکنون مقهور وهم بوده. سبحان الله انسان تا چه اندازه ضعیف است و تا چه اندازه میتواند دستخوش اوهام و خیالات باشد.
هنوز گاهی تردید پیدا میکنم که آیا اشعار خواجه بنحوی که الان در نظر من جلوه نموده بیمعنی است یا اینکه من در تحت تأثیر مقالات پیمان بچنان تخیلی راه یافتهام از طرفی هم شهرت خواجه حافظ و عزتی که نزد خودی و بیگانه دارد مرا مانع از آنست که بصراحت اظهار عقیده نمایم. از این جهت میخواهم غزلی را که مورد بحث است در اینجا نقل کرده یکایک ایرادهای خود را ذکر کنم تا مگر کسانی از خوانندگان دستی بجانب من دراز نموده از این حیرت و تردد بیرونم بیاورد بهرحال از خوانندگان خواهشمندم بلاتأمل زبان بطعن و بدگویی نگارنده باز نکنند. این مباحث بالاخره باید مطرح گردیده تکلیف معلوم شود و الا از تناقض عقیده چه نتیجه حاصل خواهد شد.
غزل خواجه :
گر میفروش حاجت رندان روا کند ایزد گنه ببخشد و دفع بلا کند
در معنی این بیت درماندهام. زیرا رندان چه حاجتی بمیفروش داشتند؟ اگر مقصود می خواستن است البته بایستی پول داده می بخورد و الا میفروش که بکسی می مجانی نمیدهد. اما مصرع دوم دیگر زشتتر است. زیرا قطع نظر از اینکه می حرام است یا حلال می دادن به یک دسته رندان چه کاریست که خدا در قبال آن گناه بخشد و دفع بلا بکند؟! من متحیرم حافظ که دعوای مسلمانی داشته بِچه جسارت این عبارتهای طعنآمیز را بزبان میآورده؟!
در کارخانهای که ره عقل و علم نیست وهم ضعیفرای فضولی چرا کند
رسم خواجه است که در غالب غزلهای خود یک شعر پر معنایی میآورد. در این غزل هم این یک بیت معنای عالی دارد. مقصود اینست در دستگاه آفرینش که علم و عقل راه بکنه آن درنیافته اشخاصی چرا از روی وهم تفوهاتی میکنند؟! ولی باید پرسید که مناسبت این مطلب با مضمون شعر اول چیست؟! التماس بمیفروش بتکدی می خواستن کجا این مطلب مهم کجا؟!
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 دربارهی صوفیان و درویشان (تکهی سه از چهار)
صوفیان سرچشمهی باورها و پندارهاشان همان گفتههای پلوتینوس بوده که در گفتار دیروزی شرح داده بیپایی و نادرستی آن را بازنمودیم. ولی سپس برخی از پیشوایانشان از راه فلسفهی یونان پیش آمده داستان «وحدت وجود» یا «یکی بودن هستی» را پدید آوردهاند. لیکن این هم بسود ایشان پایان نیافته و نتیجهای نداده. بلکه باید گفت : بد را بدتر و غلط را غلطتر گردانیده. اینان میگویند : خدا همان هستی است و چیز دیگر نیست ، و شما چون این سخن بشکافید معنایش نبودن خداست. معنایش اینست که ما خود خداییم و بچیز دیگر نیاز نداریم. زیرا هستی نه چیزیست که خود هست باشد. ما هستیم و از این هست بودن ما یک هستی فهمیده میشود ، و نه آنست که ما هستیم و هستی نیز هست. این سخن چون جایش اینجا نیست دامنه نداده درمیگذرم. همین اندازه باید گفت : خود هم نفهمیدهاند که چه میگویند ، و این است چون کتابهاشان بخوانید هر یکی معنای دیگری باین داستان میدهد و مثل دیگری میآورد.
این باورهای ایشانست. اما کردارهاشان : 1ـ بیکاری و خانقاهنشینی 2ـ زن نگرفتن و تنها زیستن. 3ـ نان از دست دیگران خوردن 4ـ با دف و نای پای کوبیدن و با آن ریش و پشم رقصیدن ـ که شما هر یکی از اینها را بگیرید گناه بزرگیست و زیان بزرگی را دربر دارد.
پیشینیانِ اینها پرداختن بکاری یا پیشهای را مانع میشماردند و آن را بد میدانستند. شیخ ابوسعید میگوید : بازار جایگاه شیاطین است. میگفتند : صوفی باید بخود پردازد و ذکر خواند و تهذیب نفس کند ، و اگر بیک کاری یا پیشهای پرداخت «اهل دنیا» میگردد و از راه خود بازمیماند. زن نگرفتن اجباری نبوده ولی بیشترشان نمیگرفتهاند. زیرا زن را نیز از «دنیا» میشماردهاند. نان از دست دیگران خوردن همگانی بوده. زیرا در جایی که بکاری و پیشهای نمیپرداختهاند ناگزیر بودهاند که چشم براه «احسان» و «صدقه»ی توانگران باشند ، و اگر نرسید ببازار افتاده یا بدرِ خانهها رفته گدایی کنند ، و این را نه تنها ننگ نمیدانستهاند بلکه یک قسمتی از ریاضت و عبادت میشماردهاند. اما رقص ، آن را بزبان خود «سماع» مینامیدهاند. یکی دف میزده و دیگری نای مینواخته و دیگری با آواز خوش شعرهای عاشقانه میخوانده ، و در این میان درویشان برقص میپرداختهاند و خود شیخ همان کار را میکرده است.
از همینجا شما فهم و دانش آنها را بسنجید. گروهی تا چه اندازه نافهم باشند که این ندانند بیکاری سامان زندگی را بهم میزند. ندانند که خدا شمارهی زنان و مردان را یکسان گردانیده و یک مردی چون زن نمیگیرد باعث سیاهروزی یک زنی شده است ، ندانند که نان از دست دیگران خوردن نشان پستی و زبونیست و آبرو را میریزد و شرم و آزرم را از میان میبرد ، ندانند که پای کوفتن و رقصیدن جز با هوسِ خود راه رفتن نیست و آن را «عبادت» یا «ریاضت» نام نتوان نهاد.
شگفتتر اینجاست که اینان که به بهانهی چشمپوشی از جهان و دامن درچیدن از لذت و سختی دادن بخود و کاستن از نیروهای تنی بخانقاه خزیده بودند در کردار همه بضد آن برخاسته و همه به تنآسایی و خوشی پرداختهاند!!. کیست که از بیکاری و مفتخواری خوشش نیاید؟!.. کیست که از ساز و آواز و رقص لذت نبرد؟!.. اما زن نگرفتن ، آن نه برای چشمپوشی از لذت ، بلکه برای گریز از رنج خانهداری بوده. وگرنه بیشترشان درمیان خود امردبازی و پستیهای دیگر داشتهاند ، و چون شیوهی ایشان بوده که برای هر کار زشتی یک عنوان نیکی میدادهاند باین زشتکاری نیز نامهایی دادهاند و رختهایی پوشانیدهاند. «بجمال خدا در روی شاهدان تماشا میکردهاند». جامی میگوید :
حُسن خویش از روی خوبان آشکارا کردهای
پس بچشم عاشقان در وی تماشا کردهای
یکی از بزرگان صوفیان ابوحامد کرمانی بوده که دربارهاش چنین مینویسند : «چون در سماع گرم شدی پیراهن خود و حضار را چاک کردی و سینه بسینهی ایشان نهادی و از آن تشفی حاصل نمودی. چون شیخ به بغداد رسید خلیفه پسر بدیع الجمالی داشت خبر ورود شیخ شنید قصد حضور مجلس شیخ نمود. گفتند که طریقهی شیخ اینست. خلیفهزاده گفت از قرار تقریر شما او کافر خواهد بود بمجلس او میروم اگر اینگونه نسبت بمن حرکتی کرد او را قربة الی الله بقتل رسانم و از وجود آن مبدع ، جهان را پاک گردانم و چون در سماع گرم گشت شیخ بکرامت دریافت و این رباعی بگفت :
سهل است مرا بر سر خنجر بودن
در پای مراد دوست بیسر بودن
تو آمدهای که کافری را بکشی
👇
🔸 دربارهی صوفیان و درویشان (تکهی سه از چهار)
صوفیان سرچشمهی باورها و پندارهاشان همان گفتههای پلوتینوس بوده که در گفتار دیروزی شرح داده بیپایی و نادرستی آن را بازنمودیم. ولی سپس برخی از پیشوایانشان از راه فلسفهی یونان پیش آمده داستان «وحدت وجود» یا «یکی بودن هستی» را پدید آوردهاند. لیکن این هم بسود ایشان پایان نیافته و نتیجهای نداده. بلکه باید گفت : بد را بدتر و غلط را غلطتر گردانیده. اینان میگویند : خدا همان هستی است و چیز دیگر نیست ، و شما چون این سخن بشکافید معنایش نبودن خداست. معنایش اینست که ما خود خداییم و بچیز دیگر نیاز نداریم. زیرا هستی نه چیزیست که خود هست باشد. ما هستیم و از این هست بودن ما یک هستی فهمیده میشود ، و نه آنست که ما هستیم و هستی نیز هست. این سخن چون جایش اینجا نیست دامنه نداده درمیگذرم. همین اندازه باید گفت : خود هم نفهمیدهاند که چه میگویند ، و این است چون کتابهاشان بخوانید هر یکی معنای دیگری باین داستان میدهد و مثل دیگری میآورد.
این باورهای ایشانست. اما کردارهاشان : 1ـ بیکاری و خانقاهنشینی 2ـ زن نگرفتن و تنها زیستن. 3ـ نان از دست دیگران خوردن 4ـ با دف و نای پای کوبیدن و با آن ریش و پشم رقصیدن ـ که شما هر یکی از اینها را بگیرید گناه بزرگیست و زیان بزرگی را دربر دارد.
پیشینیانِ اینها پرداختن بکاری یا پیشهای را مانع میشماردند و آن را بد میدانستند. شیخ ابوسعید میگوید : بازار جایگاه شیاطین است. میگفتند : صوفی باید بخود پردازد و ذکر خواند و تهذیب نفس کند ، و اگر بیک کاری یا پیشهای پرداخت «اهل دنیا» میگردد و از راه خود بازمیماند. زن نگرفتن اجباری نبوده ولی بیشترشان نمیگرفتهاند. زیرا زن را نیز از «دنیا» میشماردهاند. نان از دست دیگران خوردن همگانی بوده. زیرا در جایی که بکاری و پیشهای نمیپرداختهاند ناگزیر بودهاند که چشم براه «احسان» و «صدقه»ی توانگران باشند ، و اگر نرسید ببازار افتاده یا بدرِ خانهها رفته گدایی کنند ، و این را نه تنها ننگ نمیدانستهاند بلکه یک قسمتی از ریاضت و عبادت میشماردهاند. اما رقص ، آن را بزبان خود «سماع» مینامیدهاند. یکی دف میزده و دیگری نای مینواخته و دیگری با آواز خوش شعرهای عاشقانه میخوانده ، و در این میان درویشان برقص میپرداختهاند و خود شیخ همان کار را میکرده است.
از همینجا شما فهم و دانش آنها را بسنجید. گروهی تا چه اندازه نافهم باشند که این ندانند بیکاری سامان زندگی را بهم میزند. ندانند که خدا شمارهی زنان و مردان را یکسان گردانیده و یک مردی چون زن نمیگیرد باعث سیاهروزی یک زنی شده است ، ندانند که نان از دست دیگران خوردن نشان پستی و زبونیست و آبرو را میریزد و شرم و آزرم را از میان میبرد ، ندانند که پای کوفتن و رقصیدن جز با هوسِ خود راه رفتن نیست و آن را «عبادت» یا «ریاضت» نام نتوان نهاد.
شگفتتر اینجاست که اینان که به بهانهی چشمپوشی از جهان و دامن درچیدن از لذت و سختی دادن بخود و کاستن از نیروهای تنی بخانقاه خزیده بودند در کردار همه بضد آن برخاسته و همه به تنآسایی و خوشی پرداختهاند!!. کیست که از بیکاری و مفتخواری خوشش نیاید؟!.. کیست که از ساز و آواز و رقص لذت نبرد؟!.. اما زن نگرفتن ، آن نه برای چشمپوشی از لذت ، بلکه برای گریز از رنج خانهداری بوده. وگرنه بیشترشان درمیان خود امردبازی و پستیهای دیگر داشتهاند ، و چون شیوهی ایشان بوده که برای هر کار زشتی یک عنوان نیکی میدادهاند باین زشتکاری نیز نامهایی دادهاند و رختهایی پوشانیدهاند. «بجمال خدا در روی شاهدان تماشا میکردهاند». جامی میگوید :
حُسن خویش از روی خوبان آشکارا کردهای
پس بچشم عاشقان در وی تماشا کردهای
یکی از بزرگان صوفیان ابوحامد کرمانی بوده که دربارهاش چنین مینویسند : «چون در سماع گرم شدی پیراهن خود و حضار را چاک کردی و سینه بسینهی ایشان نهادی و از آن تشفی حاصل نمودی. چون شیخ به بغداد رسید خلیفه پسر بدیع الجمالی داشت خبر ورود شیخ شنید قصد حضور مجلس شیخ نمود. گفتند که طریقهی شیخ اینست. خلیفهزاده گفت از قرار تقریر شما او کافر خواهد بود بمجلس او میروم اگر اینگونه نسبت بمن حرکتی کرد او را قربة الی الله بقتل رسانم و از وجود آن مبدع ، جهان را پاک گردانم و چون در سماع گرم گشت شیخ بکرامت دریافت و این رباعی بگفت :
سهل است مرا بر سر خنجر بودن
در پای مراد دوست بیسر بودن
تو آمدهای که کافری را بکشی
👇
غازی چو تویی رواست کافر بودن
خلیفهزاده گریبان خود را درید و بقدم معذرت پیش آمده سر در قدم شیخ نهاد ...».
گزاشتن نام «شاهد» بخدا ، و پیاپی گردانیدن کلمهی «عشق» و مانند اینها که سراپا بیفرهنگی و بیشرمیست از اینجا برخاسته است. ملا هادی سبزواری (1) که او را یکی از حکما میشناسند خدا را «شاهد هرجایی» خوانده میگوید :
با که توان گفت این سخن که نگارم
شاهد هرجایی است و گوشهنشین است
حکیم گردنشکسته را ببینید که با خدا چه گستاخی میکند ، چه بیفرهنگی نشان میدهد.
پابرگی :
1ـ این همانست که ادوارد براون در سفرنامهاش به ایران او را «بزرگترین فیلسوف ایران در قرن نوزدهم» میخواند و نزدیک به 20 صفحه دربارهی فلسفهی او در آن کتاب مینویسد.
.
خلیفهزاده گریبان خود را درید و بقدم معذرت پیش آمده سر در قدم شیخ نهاد ...».
گزاشتن نام «شاهد» بخدا ، و پیاپی گردانیدن کلمهی «عشق» و مانند اینها که سراپا بیفرهنگی و بیشرمیست از اینجا برخاسته است. ملا هادی سبزواری (1) که او را یکی از حکما میشناسند خدا را «شاهد هرجایی» خوانده میگوید :
با که توان گفت این سخن که نگارم
شاهد هرجایی است و گوشهنشین است
حکیم گردنشکسته را ببینید که با خدا چه گستاخی میکند ، چه بیفرهنگی نشان میدهد.
پابرگی :
1ـ این همانست که ادوارد براون در سفرنامهاش به ایران او را «بزرگترین فیلسوف ایران در قرن نوزدهم» میخواند و نزدیک به 20 صفحه دربارهی فلسفهی او در آن کتاب مینویسد.
.
✴️ راز واعظی
(بمناسبت داستان غدیر خم)
نوشتهی : ن. بغداد
(بخش 1 از 3)
گفتگویی است كه میان یكی از پاكدینان بنام (ن) و واعظی بنام (ح) رفته و در پایان آقای واعظ براز كار خود اعتراف كرده است.
آقای شیخ ح واعظ را از كودكی میشناسم. پدرش كفشدوز بنامی بود. خودش هم چندی بكار پدر مشغول شده و چون سوادكی میدارد و گاهی كتابهایی مانند جودی و جواهری و زیارتنامه را میخواند ، پس از چند سالی كه از آن شهر بیرون رفتم ، در بازگشت او را دیدم دستاری بسر بسته و جُبّه و ردایی دربر كرده خرامان راه میرفت. در شگفت شدم : چه شده كه كفشدوزی باین جامه درآمده؟ جویا شدم گفتند پس از مرگ پدر دكان را فروخته و بجامهی آخوندی درآمده و اینك روضهخوان است.
یكی دو سالی گذشت. روزی در خانه بودم كه در زدند گشودم دیدم شیخ ح است. گرچه پیشینهی دوستی نداشتم ولی چون بخانهام آمده بود او را گرامی داشتم و با گرمی پذیرفتم. نشسته دامنهی سخن را كشانیده بپاكدینی رسانید و گفت :
ـ من پارهای از كتابهای آقای كسروی را خواندهام در همه جا خوب مینویسد. ولی دربارهی شیعه و شیعیگری از جادهی عدالت بیرون رفته و انكار بدیهیات را كرده.
ن ـ بهاییان میگویند : « همهی كتابهای كسروی خوبست جز بهاییگری». صوفیان همهی كتابها را میستایند جر صوفیگری ، چامهسرایان نكوهش از شعر و شاعری را نمیپسندند ، دیگران بهمین ترتیب. هر دسته همهی كتابها را بجا میدانند جز آنچه كه با باورها و عقاید خود آنها سازش ندارد. رویهمرفته از این سخنان پراكنده چنین فهمیده میشود كه تمام كتابهای آقای كسروی پسندیده و بجا است.
ح ـ آخر درباب تشیع دلایلی در دست است.
ن ـ دلایل شما را اگر از قرآن و نهجالبلاغه و تاریخ عمومی اسلام باشد میپذیرم.
ح ـ تاریخ را كنار بگذار. در تاریخ دست بردهاند.
ن ـ بسیار خوب. از دو كتاب دیگر دلیل بیاور
ح ـ از همه واضحتر خطبهی شقشقیه است.
ن ـ نخست باید دانست كه در خطبهی نامبرده اختلاف است كه آیا از خود امام است و یا باو نسبت دادهاند. ما چنین انگاریم كه از خود امام است. باز هم در هیچ جای آن از آنچه شیعیان در باب داستان غدیر خم میگویند ذكری نشدهاست بلكه كوتاهشدهی خطبه گلهگزاری است. این را گفتم و كتاب نهجالبلاغه را از كتابخانه بیرون آورده خواندم :
« اما بعد فقد تقمصها فلان و انه یعلم ان محلی منها محل القطب من الرحی ینحدر عنی السیل و لایرقی الی الطیر ...».
دیدید در هیچ جای این خطبه اشاره بحق صریح خود در خلافت و یا تعیین از طرف پیغمبر ننمودهاست. حتا پس از كشته شدن عثمان خلافت را با اكراه پذیرفته میگوید : «حتی وطیی الحسنان و شق عطفا ردای» در چند جای دیگر و در نامههای خود كه بمعاویه فرستاده صحت خلافت خلفای پیشین را میرساند و حتی در جایی از خلیفهی دوم ستایش كرده میگوید : «لله در فلان ...».
ح ـ گرفتم كه در نهجالبلاغه اشارهی صریحی نشده باشد شاید دیگران حذف كردهاند. ولی در قرآن كه صریحاً خطاب به پیغمبر میگوید : « و اذا فرغت فانصب والی ربك فارغب». این را چه میگویید؟
ن ـ افسوس كه با دستار یك منی و ردا از زبان و دستور عرب آگاهی نداری.
شیخ ح از این گفتهها برآشفت و با روی برافروخته و با تندی گفت : عجب؟
ن ـ در عربی (نصب ینصب) با زبر صاد بمعنی خستگی و تعب است و (نصب ینصب) با زیر صاد بمعنی نصب و نشاندن است. در اینجا هم كه خودت با زبر صاد خواندی در قرآن هم بهمین رُویه[ruye=صورت] آمده پس معنی خستگی و تعب است. از اینرو بستگی با تعیین جانشین ندارد.
چون دیدم گفتهي مرا باور ندارد ، قرآن تفسیر بیضاوی را كه در خانه دارم آوردم همان بود كه گفتم. فرهنگ عربی «المنجد» را آوردم همان بود كه گفتم.
در اینجا راه دلیل بر او بسته شده ناچار تاریخ را كه در آغاز نپذیرفته بود پیش كشیده گفت :
داستان غدیر خم از همه روشنتر [است] و حتی سنیان هم بآن اشاره كردهاند.
ن ـ داستان راست است ولی پیغمبر در آنجا چه گفته؟
ح ـ علی را برداشته بهمه نشان داده فرمود : «من كنت مولاء فهذا علی مولاء». ما اگر پیغمبر اسلام را قبول داریم باید علی را هم قبول داشته باشیم.
این سخنان را چنان میگفت كه تو گویی چیره شده و مرا از میدان بدر كرده.
ن ـ حالا فهمیدم كه حتی فروع دینت را هم نمیدانی.
رنگ از رویش پریده ، نفس تازه كرده ، راست نشست و گفت :
چطور ، نفهمیدم ، یعنی شما ریش تراشیدههای مزّلف بهتر از ما میدانید؟. 👇
(بمناسبت داستان غدیر خم)
نوشتهی : ن. بغداد
(بخش 1 از 3)
گفتگویی است كه میان یكی از پاكدینان بنام (ن) و واعظی بنام (ح) رفته و در پایان آقای واعظ براز كار خود اعتراف كرده است.
آقای شیخ ح واعظ را از كودكی میشناسم. پدرش كفشدوز بنامی بود. خودش هم چندی بكار پدر مشغول شده و چون سوادكی میدارد و گاهی كتابهایی مانند جودی و جواهری و زیارتنامه را میخواند ، پس از چند سالی كه از آن شهر بیرون رفتم ، در بازگشت او را دیدم دستاری بسر بسته و جُبّه و ردایی دربر كرده خرامان راه میرفت. در شگفت شدم : چه شده كه كفشدوزی باین جامه درآمده؟ جویا شدم گفتند پس از مرگ پدر دكان را فروخته و بجامهی آخوندی درآمده و اینك روضهخوان است.
یكی دو سالی گذشت. روزی در خانه بودم كه در زدند گشودم دیدم شیخ ح است. گرچه پیشینهی دوستی نداشتم ولی چون بخانهام آمده بود او را گرامی داشتم و با گرمی پذیرفتم. نشسته دامنهی سخن را كشانیده بپاكدینی رسانید و گفت :
ـ من پارهای از كتابهای آقای كسروی را خواندهام در همه جا خوب مینویسد. ولی دربارهی شیعه و شیعیگری از جادهی عدالت بیرون رفته و انكار بدیهیات را كرده.
ن ـ بهاییان میگویند : « همهی كتابهای كسروی خوبست جز بهاییگری». صوفیان همهی كتابها را میستایند جر صوفیگری ، چامهسرایان نكوهش از شعر و شاعری را نمیپسندند ، دیگران بهمین ترتیب. هر دسته همهی كتابها را بجا میدانند جز آنچه كه با باورها و عقاید خود آنها سازش ندارد. رویهمرفته از این سخنان پراكنده چنین فهمیده میشود كه تمام كتابهای آقای كسروی پسندیده و بجا است.
ح ـ آخر درباب تشیع دلایلی در دست است.
ن ـ دلایل شما را اگر از قرآن و نهجالبلاغه و تاریخ عمومی اسلام باشد میپذیرم.
ح ـ تاریخ را كنار بگذار. در تاریخ دست بردهاند.
ن ـ بسیار خوب. از دو كتاب دیگر دلیل بیاور
ح ـ از همه واضحتر خطبهی شقشقیه است.
ن ـ نخست باید دانست كه در خطبهی نامبرده اختلاف است كه آیا از خود امام است و یا باو نسبت دادهاند. ما چنین انگاریم كه از خود امام است. باز هم در هیچ جای آن از آنچه شیعیان در باب داستان غدیر خم میگویند ذكری نشدهاست بلكه كوتاهشدهی خطبه گلهگزاری است. این را گفتم و كتاب نهجالبلاغه را از كتابخانه بیرون آورده خواندم :
« اما بعد فقد تقمصها فلان و انه یعلم ان محلی منها محل القطب من الرحی ینحدر عنی السیل و لایرقی الی الطیر ...».
دیدید در هیچ جای این خطبه اشاره بحق صریح خود در خلافت و یا تعیین از طرف پیغمبر ننمودهاست. حتا پس از كشته شدن عثمان خلافت را با اكراه پذیرفته میگوید : «حتی وطیی الحسنان و شق عطفا ردای» در چند جای دیگر و در نامههای خود كه بمعاویه فرستاده صحت خلافت خلفای پیشین را میرساند و حتی در جایی از خلیفهی دوم ستایش كرده میگوید : «لله در فلان ...».
ح ـ گرفتم كه در نهجالبلاغه اشارهی صریحی نشده باشد شاید دیگران حذف كردهاند. ولی در قرآن كه صریحاً خطاب به پیغمبر میگوید : « و اذا فرغت فانصب والی ربك فارغب». این را چه میگویید؟
ن ـ افسوس كه با دستار یك منی و ردا از زبان و دستور عرب آگاهی نداری.
شیخ ح از این گفتهها برآشفت و با روی برافروخته و با تندی گفت : عجب؟
ن ـ در عربی (نصب ینصب) با زبر صاد بمعنی خستگی و تعب است و (نصب ینصب) با زیر صاد بمعنی نصب و نشاندن است. در اینجا هم كه خودت با زبر صاد خواندی در قرآن هم بهمین رُویه[ruye=صورت] آمده پس معنی خستگی و تعب است. از اینرو بستگی با تعیین جانشین ندارد.
چون دیدم گفتهي مرا باور ندارد ، قرآن تفسیر بیضاوی را كه در خانه دارم آوردم همان بود كه گفتم. فرهنگ عربی «المنجد» را آوردم همان بود كه گفتم.
در اینجا راه دلیل بر او بسته شده ناچار تاریخ را كه در آغاز نپذیرفته بود پیش كشیده گفت :
داستان غدیر خم از همه روشنتر [است] و حتی سنیان هم بآن اشاره كردهاند.
ن ـ داستان راست است ولی پیغمبر در آنجا چه گفته؟
ح ـ علی را برداشته بهمه نشان داده فرمود : «من كنت مولاء فهذا علی مولاء». ما اگر پیغمبر اسلام را قبول داریم باید علی را هم قبول داشته باشیم.
این سخنان را چنان میگفت كه تو گویی چیره شده و مرا از میدان بدر كرده.
ن ـ حالا فهمیدم كه حتی فروع دینت را هم نمیدانی.
رنگ از رویش پریده ، نفس تازه كرده ، راست نشست و گفت :
چطور ، نفهمیدم ، یعنی شما ریش تراشیدههای مزّلف بهتر از ما میدانید؟. 👇
ن ـ اوقاتت تلخ نشود ، و از حدود نزاكت خارج نشوید. اولاً ریش نمودار فهم و شعور نیست و الا بز هم ریش دارد. پس چرا ضربالمثل نافهمی است؟ ثانیاً زلف كه شرعاً اشكالی ندارد. مگر نه خودتان بالای منبر میگویید : روز عاشورا لیلی زلف علیاكبر را شانه كرد و بمیدان فرستاد؟. ثالثاً اگر سر چَخِش[= مجادله] داری ما را با تو كاری نیست ، و اگر مقصودت فهمیدن است دلیل بخواه.
ح ـ بفرمایید.
ن ـ نخست آنكه یكی از ابواب فقه ولاء است. دوم آنكه مادهی نهم فروع دین تولا و دهم تبرا است. در هر دو جا ولاء و تولا را دوست داشتن و محبت معنی كردهاند. پس مولی كهاز ولاء مشتق است بهمان معنی دوستی است. فرهنگ (المنجد) هم حاضر است در واژهی (المولی) میگوید :
« المالك. السید. العبد. المعتق. العتق. المنعم. المنعم علیه. المحب. الصاحب. الحلیف. الجار. النزیل. الشریك. الابن. ابن العم. ابن الاخت. العم. الصهر. القریب مطلقا. الولی. التابع » دیدید در هیچكدام معنی امارت. خلافت. سلطنت نیست.
از طرف دیگر بگفتهی شما پیغمبر پس از آن جمله فرموده : « اللهم وال من والاء و عاد من عاداه» یعنی «خداوندا ، دوست دار كسی كه او را دوست دارد و دشمن دار كسی كه او را دشمن دارد» این همان خواست مرا میرساند و اگر بگفتهی شما « مولی» بمعنی جانشین و خلیفه باشد باید خَستُوان[= معترف] شد كه پیغمبر گفته است « خداوندا خلیفه كن كسی كه او را خلیفه شناسد» پیداست كه خواست پیغمبر این نبوده وگرنه باید تمام شیعیان بخلافت و سلطنت برسند و دستگاه پادشاهی داشته باشند.
(بخش دوم و سوم فردا و پس فردا خواهد آمد)
ح ـ بفرمایید.
ن ـ نخست آنكه یكی از ابواب فقه ولاء است. دوم آنكه مادهی نهم فروع دین تولا و دهم تبرا است. در هر دو جا ولاء و تولا را دوست داشتن و محبت معنی كردهاند. پس مولی كهاز ولاء مشتق است بهمان معنی دوستی است. فرهنگ (المنجد) هم حاضر است در واژهی (المولی) میگوید :
« المالك. السید. العبد. المعتق. العتق. المنعم. المنعم علیه. المحب. الصاحب. الحلیف. الجار. النزیل. الشریك. الابن. ابن العم. ابن الاخت. العم. الصهر. القریب مطلقا. الولی. التابع » دیدید در هیچكدام معنی امارت. خلافت. سلطنت نیست.
از طرف دیگر بگفتهی شما پیغمبر پس از آن جمله فرموده : « اللهم وال من والاء و عاد من عاداه» یعنی «خداوندا ، دوست دار كسی كه او را دوست دارد و دشمن دار كسی كه او را دشمن دارد» این همان خواست مرا میرساند و اگر بگفتهی شما « مولی» بمعنی جانشین و خلیفه باشد باید خَستُوان[= معترف] شد كه پیغمبر گفته است « خداوندا خلیفه كن كسی كه او را خلیفه شناسد» پیداست كه خواست پیغمبر این نبوده وگرنه باید تمام شیعیان بخلافت و سلطنت برسند و دستگاه پادشاهی داشته باشند.
(بخش دوم و سوم فردا و پس فردا خواهد آمد)
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
یکم دیماه و داستانش.pdf
409 KB
🔸 یکم دیماه و داستانش
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش یکم : زبونیهای گذشتگان)
🔸 5ـ گذشته و اکنون (تکهی چهار)
خواهید گفت دورهی گرفتاری بوده. ما هم از آن زمان میگذریم و از تیمور خونخوار و زمان او نیز سخن نمیرانیم و از آن زبونیها و بیهودهکاریها که روی داده چشم میپوشیم. آیا در زمان صفویان که دورهی درخشان ایرانست خردها پست نبوده؟... اگر نبوده پس آنهمه بدعتهای دینی چه بوده؟ آنهمه دروغبافیها چه علتی داشته؟.
از همهی اینها میگذریم. دیروز زمان قاجاریان چه بوده و آیا یادگارهایی که از آن زمان بازمانده چیست؟.. آیا مردم آن زمان بهتر از زمان ما بودند؟! آری زمانه کی مانند مردان آن دوره را خواهد دید!
ما نمیخواهیم سخن را ببدگویی از این و آن بکشانیم وگرنه نام چند تن از حکیمان (!) گذشته را بویژه از زمان مغول و دورهی قاجار در اینجا میآوردیم.
درخت را از میوهاش میشناسند. آیا آن بزرگان گذشته چه کاری را انجام دادهاند؟! آیا از صدها و هزارها کتاب که در شعر و فلسفه و اصول و منطق و اینگونه موضوعها یادگار گزاردهاند جز زیان چه سودی بدست میآید؟! اگر این کتابها سودی داشت بایستی شرقیان بهترین حال را داشتند و ما میدانیم که تا بیست و سی سال پیش (1) اندازهی بدبختی و تیرهروزی شرق چه بوده؟! اگر راستی را بخواهیم مایهی بدبختی شرق بیش از همه همان بزرگان بودهاند که خودشان شایستهی هیچ کاری نبوده و مردم را نیز از شایستگی انداختهاند و امروز هم چاره جز آن نداریم که بکوشیم و ساختهها و پرداختههای آنان را از میان برداریم و این همان کار است که پیمان بر آن میکوشد. (2)
پابرگیها :
1ـ چون این نوشتار در فروردین سال 1315 نوشته شده خواست نویسنده روزگار «تیرهروزی شرق» پیش از جنبشهای مشروطه در ایران و عثمانی (ترکیه) میباشد. سالهایی که رفتهرفته کشورهایی همچون مصر و چین و هندوستان و افغانستان یکایک از خواب گرانِ دوسدساله و سهسدساله بیدار میگردیدند.
2ـ ایرانیان یادگارهای پیشینیان را که بیش از همه در کتابهای ایشان رویهم انباشته شده دیده و خوانده ولی در آن باره نیندیشیدهاند. این یادگارها یک بخشش در دست ما مدارک تاریخی و بخشی بکار زبانشناسی و جغرافی میآید. ولی بازماندهی آنها نتیجهای جز فرسودن اندیشهها و پست گردیدن خردها و سرانجام پسماندگی توده نمیدهد.
این یادگارها اگر در جای خود میمانْد باز ما را با آنها کاری نمیبود. تیرهبختی اینجاست که آنها هر زمان یک دستهای از پیشافتادگانِ مردم را بخود دچار میسازند و همچون ویروسِ بیماریها خود را در هر دوره چند برابر باززایی میکنند. زیرا آن دسته نیز بحال خود نمانده با سود جستن از همان یادگارها هر یکی با نوشتن کتابی یا پرورش شاگردانی به نیروی این بیماری میافزایند. اکنون ایرانیان میباید سود و زیان آنها را نیک بدیده گیرند. بدیده گیرند تا بایای خود را دربارهی این بازماندههای دورهی زبونی دریابند.
.
🔸 5ـ گذشته و اکنون (تکهی چهار)
خواهید گفت دورهی گرفتاری بوده. ما هم از آن زمان میگذریم و از تیمور خونخوار و زمان او نیز سخن نمیرانیم و از آن زبونیها و بیهودهکاریها که روی داده چشم میپوشیم. آیا در زمان صفویان که دورهی درخشان ایرانست خردها پست نبوده؟... اگر نبوده پس آنهمه بدعتهای دینی چه بوده؟ آنهمه دروغبافیها چه علتی داشته؟.
از همهی اینها میگذریم. دیروز زمان قاجاریان چه بوده و آیا یادگارهایی که از آن زمان بازمانده چیست؟.. آیا مردم آن زمان بهتر از زمان ما بودند؟! آری زمانه کی مانند مردان آن دوره را خواهد دید!
ما نمیخواهیم سخن را ببدگویی از این و آن بکشانیم وگرنه نام چند تن از حکیمان (!) گذشته را بویژه از زمان مغول و دورهی قاجار در اینجا میآوردیم.
درخت را از میوهاش میشناسند. آیا آن بزرگان گذشته چه کاری را انجام دادهاند؟! آیا از صدها و هزارها کتاب که در شعر و فلسفه و اصول و منطق و اینگونه موضوعها یادگار گزاردهاند جز زیان چه سودی بدست میآید؟! اگر این کتابها سودی داشت بایستی شرقیان بهترین حال را داشتند و ما میدانیم که تا بیست و سی سال پیش (1) اندازهی بدبختی و تیرهروزی شرق چه بوده؟! اگر راستی را بخواهیم مایهی بدبختی شرق بیش از همه همان بزرگان بودهاند که خودشان شایستهی هیچ کاری نبوده و مردم را نیز از شایستگی انداختهاند و امروز هم چاره جز آن نداریم که بکوشیم و ساختهها و پرداختههای آنان را از میان برداریم و این همان کار است که پیمان بر آن میکوشد. (2)
پابرگیها :
1ـ چون این نوشتار در فروردین سال 1315 نوشته شده خواست نویسنده روزگار «تیرهروزی شرق» پیش از جنبشهای مشروطه در ایران و عثمانی (ترکیه) میباشد. سالهایی که رفتهرفته کشورهایی همچون مصر و چین و هندوستان و افغانستان یکایک از خواب گرانِ دوسدساله و سهسدساله بیدار میگردیدند.
2ـ ایرانیان یادگارهای پیشینیان را که بیش از همه در کتابهای ایشان رویهم انباشته شده دیده و خوانده ولی در آن باره نیندیشیدهاند. این یادگارها یک بخشش در دست ما مدارک تاریخی و بخشی بکار زبانشناسی و جغرافی میآید. ولی بازماندهی آنها نتیجهای جز فرسودن اندیشهها و پست گردیدن خردها و سرانجام پسماندگی توده نمیدهد.
این یادگارها اگر در جای خود میمانْد باز ما را با آنها کاری نمیبود. تیرهبختی اینجاست که آنها هر زمان یک دستهای از پیشافتادگانِ مردم را بخود دچار میسازند و همچون ویروسِ بیماریها خود را در هر دوره چند برابر باززایی میکنند. زیرا آن دسته نیز بحال خود نمانده با سود جستن از همان یادگارها هر یکی با نوشتن کتابی یا پرورش شاگردانی به نیروی این بیماری میافزایند. اکنون ایرانیان میباید سود و زیان آنها را نیک بدیده گیرند. بدیده گیرند تا بایای خود را دربارهی این بازماندههای دورهی زبونی دریابند.
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 5 (تکهی دو از دو)
مطرب بساز عود که کس بیاجل نمرد هر کو نه این ترانه سراید خطا کند
این مطلب بسیار بجاست که هرکسی تا اجلش نرسد نخواهد مرد ولی این موضوع چه تناسب با مطرب و ساز دارد؟! مگر کسانی که غصهی مرگ را نمیخورند باید همیشه وقت را با عود و ساز بگذرانند؟! بعلاوه تناسب این شعر با بیت سابق چیست؟!.
گر رنج پیشت آید و گر راحت ای حکیم نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند
در این شعر خواجه دم از عقیدهی جبری زده و این عقیده چه درست و چه خطا چه ربط به یک شاعر دارد؟! آنهم شاعری که همیشه سرش بمی و معشوقه بند است؟! گذشته از اینها شاعر در شعر پیش روی سخن را با مطرب داشت چگونه روی آن را بسوی حکیم برگردانید؟!
ما را که درد عشق و بلای خمار هست یا وصل دوست یا می صافی دوا کند
بمردم چه شما درد عشق دارید و خمار هستید؟! این مطلب چه فایده را متضمن است که مرد عاقلی زحمت کشیده آن را بنظم آورد؟! و آنگاه ارتباطش با بیت سابق چیست؟!
حقا که در زمان برسد مژدهی امان گر سالکی بعهد امانت وفا کند
کدام سالک؟ کدام امانت؟ تو که صحبت از خمار و درد عشق داشتی چه شد که یکبار بسر وقت سالک رفتی و دخالت در کار او نمودی؟! وانگاه مقصود از امانت چیست؟! از این یک شعر مبهم و مجمل چه فایده منظور است؟
ساقی بجام عدل بده باده تا گدا غیرت نیاورد که جهان پر بلا کند
در معنی این شعر نیز درماندهام. زیرا بادهخواری و مستبازی این بساطها را ندارد که گدا و توانگر بر سر آن از هم برنجند. هرکس پول داد از می فروش می میگیرد و اگر نداد نمیگیرد. در آنجا صحبت عدالت چیست؟! اگر نظر شاعر به یک مجلس است که در آنجا توانگر و گدا با هم نشسته بادهخواری مینمودهاند در آن صورت پس شعر اول غزل چیست؟!
جان رفت در سر می و حافظ ز عشق سوخت عیسادمی کجاست که احیای ما کند
من در این باره متحیرم که اینهمه گفتگوی می و باده از خواجه و دیگران چه بوده؟! آن تأویلاتی که سابق میشنیدم که میگفتند مقصود از می و شاهد و عشق خداپرستی است یقین کردهام که بیاساس است. زیرا علنی میبینم که شاعر از شراب تلخ و مسکر گفتگو میکند و دستور میدهد که شراب را باید شب خورد و روز بکسب هنر کوشید از اینجهت سخت درماندهام. همچنین نمیدانم مقصود از عشق که اینهمه نام آن میبرند چیست؟! از اشعار خود خواجه میبینم که مقصود عشق خدایی نیست ولی چه عشقی است نمیدانم.
همچنین شعرهای دیگر حافظ که هر یکی چندین ایراد دارد؟! حقیقت من نمیدانم چه فایده بر این اشعار مترتب است؟! یا این چه حالی است که کسانی لذت از خواندن اینها میبرند. چنانکه خود من آنهمه لذت میبردم ولی بگفتهی آقای فخرالتجار حالا دلم را بهم میزند؟! امیدوارم در این باره در پیمان بحثهایی بشود و پرده از روی کار برداشته شود.
ذبیح زاده
.
🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 5 (تکهی دو از دو)
مطرب بساز عود که کس بیاجل نمرد هر کو نه این ترانه سراید خطا کند
این مطلب بسیار بجاست که هرکسی تا اجلش نرسد نخواهد مرد ولی این موضوع چه تناسب با مطرب و ساز دارد؟! مگر کسانی که غصهی مرگ را نمیخورند باید همیشه وقت را با عود و ساز بگذرانند؟! بعلاوه تناسب این شعر با بیت سابق چیست؟!.
گر رنج پیشت آید و گر راحت ای حکیم نسبت مکن بغیر که اینها خدا کند
در این شعر خواجه دم از عقیدهی جبری زده و این عقیده چه درست و چه خطا چه ربط به یک شاعر دارد؟! آنهم شاعری که همیشه سرش بمی و معشوقه بند است؟! گذشته از اینها شاعر در شعر پیش روی سخن را با مطرب داشت چگونه روی آن را بسوی حکیم برگردانید؟!
ما را که درد عشق و بلای خمار هست یا وصل دوست یا می صافی دوا کند
بمردم چه شما درد عشق دارید و خمار هستید؟! این مطلب چه فایده را متضمن است که مرد عاقلی زحمت کشیده آن را بنظم آورد؟! و آنگاه ارتباطش با بیت سابق چیست؟!
حقا که در زمان برسد مژدهی امان گر سالکی بعهد امانت وفا کند
کدام سالک؟ کدام امانت؟ تو که صحبت از خمار و درد عشق داشتی چه شد که یکبار بسر وقت سالک رفتی و دخالت در کار او نمودی؟! وانگاه مقصود از امانت چیست؟! از این یک شعر مبهم و مجمل چه فایده منظور است؟
ساقی بجام عدل بده باده تا گدا غیرت نیاورد که جهان پر بلا کند
در معنی این شعر نیز درماندهام. زیرا بادهخواری و مستبازی این بساطها را ندارد که گدا و توانگر بر سر آن از هم برنجند. هرکس پول داد از می فروش می میگیرد و اگر نداد نمیگیرد. در آنجا صحبت عدالت چیست؟! اگر نظر شاعر به یک مجلس است که در آنجا توانگر و گدا با هم نشسته بادهخواری مینمودهاند در آن صورت پس شعر اول غزل چیست؟!
جان رفت در سر می و حافظ ز عشق سوخت عیسادمی کجاست که احیای ما کند
من در این باره متحیرم که اینهمه گفتگوی می و باده از خواجه و دیگران چه بوده؟! آن تأویلاتی که سابق میشنیدم که میگفتند مقصود از می و شاهد و عشق خداپرستی است یقین کردهام که بیاساس است. زیرا علنی میبینم که شاعر از شراب تلخ و مسکر گفتگو میکند و دستور میدهد که شراب را باید شب خورد و روز بکسب هنر کوشید از اینجهت سخت درماندهام. همچنین نمیدانم مقصود از عشق که اینهمه نام آن میبرند چیست؟! از اشعار خود خواجه میبینم که مقصود عشق خدایی نیست ولی چه عشقی است نمیدانم.
همچنین شعرهای دیگر حافظ که هر یکی چندین ایراد دارد؟! حقیقت من نمیدانم چه فایده بر این اشعار مترتب است؟! یا این چه حالی است که کسانی لذت از خواندن اینها میبرند. چنانکه خود من آنهمه لذت میبردم ولی بگفتهی آقای فخرالتجار حالا دلم را بهم میزند؟! امیدوارم در این باره در پیمان بحثهایی بشود و پرده از روی کار برداشته شود.
ذبیح زاده
.
اکنون و آینده ما راست بخش یکم.pdf
385.7 KB
🔸 اکنون و آینده ما راست
بخش یکم : زبونیهای گذشتگان
همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
بخش یکم : زبونیهای گذشتگان
همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
✴️ راز واعظی
(بمناسبت داستان غدیر خم)
نوشتهی : ن. بغداد
(بخش 2 از 3)
وانگهی در روز غدیر خم هزارها عرب و زبان فهم بودهاند كه بیگمان زبان تازی را صد بار بهتر از من و شما میدانستهاند و مقصود پیغمبر را درمییافتند و اگر راستی را مقصود پیغمبر جانشینی و خلافت بوده باوركردنی نیست كه هزاران مسلمان و اعراب كه چه در دین و چه در زبان از ما صد درجه بالاتر بودهاند اعتنایی بگفتهی دیروز پیغمبرشان نكرده ابوبكر را بخلافت بپذیرند؟
میدانم خواهید گفت : «ارتد الناس الا اربعه». ولی این گفته با خرد ناسازگار است. وانگهی تاریخ میرساند كه در اوج عظمت و قدرت و فرمانروایی بنیامیه و بنیعباس ، شیعیان سرجنبان بودند و در گوشه و كنار زمزمههایی میكردند و از كشتن و هرگونه آزار هراس نداشتند. آنوقت چطور میتوان باور كرد در صدر اسلام كه آزادی بیش از اندازه بود و مسلمانان میتوانستند بخلیفهی خود بیپروا بگویند : «لقومناك بحد السیف» و میتوانستند بر خلیفه شوریده او را بكشند و در جایی كه خلیفه خودش بالای منبر و در برابر صدها مسلمان بگوید «لقد ولیت علیكم و لست بخیركم» آنهمه مسلمانانِ بادینِ از جانگذشته خامش نشینند و شورش برای اجرای اوامر پیغمبر خود نكنند؟. با اینكه برای انتخاب جانشین پیغمبر میان مهاجرین و انصار گفتگوهایی رفت و برودتی روی داد باز هم هیچكدام اشاره بداستان غدیر خم نكردند و آن را دستاویزی برای جدایی نگرفتند. اعرابی كه مرتد شده و از دادن زكات خودداری نموده با عسکریان خلیفهی اول نبرد نمودند بخوبی میتوانستند از این داستان سودجویی كنند.
اینها همه میرساند كه خواست پیغمبر جز این است كه شما مدعی هستید و راستی همانست كه اعراب وقت فهمیده و بكار بستهاند.
بالاتر روم. میخواهم بگویم رفتار ابوبكر و عمر را با علی ابن ابیطالب كه عنوان كردهاید و راهی برای نان درآوردن شما روضهخوانها است سرتا پا دروغ است. منزلت و ارج امام علی والاتر از آن بود كه كس بتواند آن جسارتها را بنماید؟ سرشناسی و بلندنامی علی درمیان تمام اعراب و محبوبیت او درمیان مسلمانان عموماً بالاتر از آن بود كه دستخوش هوا و هوس یكی دو نفر قرار گیرد و آنهمه آزار بخود و همسرش رسانند كه او خاموش نشیند و مسلمانان هم تماشاچی باشند. این داستانها كه در بالای منبرها خوانده میشود جز توهین و كوچك کردن امام نتیجه ندارد. شرم هم خوب چیز است. در واقعهی امام حسین كه خلافت بنیامیه در اوج قدرت و توانایی بود و مسلمانان هم آن فداكاری و خیمهای پسندیدهی یاران پیغمبر را نداشتند دیدیم چه هیاهویی برپا كردند و مردانه ایستادگیهایی نمودند كه خود یكی از علل انقراض دولت بنیامیه گردید. در اینصورت چگونه ممكن است كه پدر امام حسین آنهمه آزار و بیاحترامی بیند و یاران پیغمبر خاموشی گزینند؟ چرا خرد خودتان را بداوری نمیخوانید؟!.
شیخ ح ـ تاب نیاورده ، برای بكرسی نشاندن ادعای خود این بار دلیل دیگری آورده گفت : امام علی ابن ابیطالب مأمور بسكوت و تحمل بود. فرمان داشت كه شمشیر از غلاف نكشد ، و از طرف دیگر نمیخواست اختلافاتی میان مسلمانان رخ دهد.
ن ـ بسیار خوب ، مأمور بخاموشی و بردباری بود ، فرمان داشت شمشیر از نیام نكشد ، دیگران چطور؟ آیا همهی مسلمانان این مأموریت و فرمان را داشتند؟ در كتاب «علایلی» خواندهام كه آن بزرگوار شبانه فاطمهی زهرا را برداشته درب خانهی یكایك مهاجرین و انصار میرفت و استمداد میطلبید. اگر این داستان راست باشد چه شد كه دیگران شمشیر نكشیدند و یاری نكردند؟! اینكه میگویید امام با داشتن حق صریح ، سكوت اختیار كرد معنایش این است كه در اجرای اوامر پیغمبر و احقاق حق خود سستی نموده و بعقیدهی شما ركنی از اركان دین را كه (امامت) است مورد عمل قرار نداده. آیا راست است كه علی در اجرای اوامر الهی و پیغمبر كوتاهی كردهاست؟
آمدیم بر سر قسمت دوم كه میگویید : « نمیخواست اختلافاتی میان مسلمانان رخ دهد» پذیرفتم و باور كردم. ولی میپرسم : پس شما چكار دارید پس از 1360 سال جدایی میان مسلمانان میاندازید؟ صاحب حق خاموش بود شما چرا هیاهو میكنید؟ بقول معروف كاسهی از آتش گرمتر؟ وانگهی داستانی راست یا دروغ 1350 سال پیش رخ داده بامروز چه بستگی دارد؟ جز جدایی و دشمنی و خونریزی تا بامروز چه نتیجه داده؟ فردا و آینده هم جز این نتیجه نخواهد داد كه مسلمانان بروی یكدیگر شمشیر كشند و یكدیگر را تكفیر كنند و خون یكدیگر را بریزند. این كار نه سود دنیوی دارد و نه ثواب اخروی ، هیچ سیاستی نمیتواند بهتر از این مسلمانان را پراكنده و بجان یكدیگر اندازد و زبون كند.
چون دیگر راهی نماند باز هم گردن بدلیل نگزارده گفت : آخر نمیشود.
این آخرین تیری بود كه در تركش داشت.
(بمناسبت داستان غدیر خم)
نوشتهی : ن. بغداد
(بخش 2 از 3)
وانگهی در روز غدیر خم هزارها عرب و زبان فهم بودهاند كه بیگمان زبان تازی را صد بار بهتر از من و شما میدانستهاند و مقصود پیغمبر را درمییافتند و اگر راستی را مقصود پیغمبر جانشینی و خلافت بوده باوركردنی نیست كه هزاران مسلمان و اعراب كه چه در دین و چه در زبان از ما صد درجه بالاتر بودهاند اعتنایی بگفتهی دیروز پیغمبرشان نكرده ابوبكر را بخلافت بپذیرند؟
میدانم خواهید گفت : «ارتد الناس الا اربعه». ولی این گفته با خرد ناسازگار است. وانگهی تاریخ میرساند كه در اوج عظمت و قدرت و فرمانروایی بنیامیه و بنیعباس ، شیعیان سرجنبان بودند و در گوشه و كنار زمزمههایی میكردند و از كشتن و هرگونه آزار هراس نداشتند. آنوقت چطور میتوان باور كرد در صدر اسلام كه آزادی بیش از اندازه بود و مسلمانان میتوانستند بخلیفهی خود بیپروا بگویند : «لقومناك بحد السیف» و میتوانستند بر خلیفه شوریده او را بكشند و در جایی كه خلیفه خودش بالای منبر و در برابر صدها مسلمان بگوید «لقد ولیت علیكم و لست بخیركم» آنهمه مسلمانانِ بادینِ از جانگذشته خامش نشینند و شورش برای اجرای اوامر پیغمبر خود نكنند؟. با اینكه برای انتخاب جانشین پیغمبر میان مهاجرین و انصار گفتگوهایی رفت و برودتی روی داد باز هم هیچكدام اشاره بداستان غدیر خم نكردند و آن را دستاویزی برای جدایی نگرفتند. اعرابی كه مرتد شده و از دادن زكات خودداری نموده با عسکریان خلیفهی اول نبرد نمودند بخوبی میتوانستند از این داستان سودجویی كنند.
اینها همه میرساند كه خواست پیغمبر جز این است كه شما مدعی هستید و راستی همانست كه اعراب وقت فهمیده و بكار بستهاند.
بالاتر روم. میخواهم بگویم رفتار ابوبكر و عمر را با علی ابن ابیطالب كه عنوان كردهاید و راهی برای نان درآوردن شما روضهخوانها است سرتا پا دروغ است. منزلت و ارج امام علی والاتر از آن بود كه كس بتواند آن جسارتها را بنماید؟ سرشناسی و بلندنامی علی درمیان تمام اعراب و محبوبیت او درمیان مسلمانان عموماً بالاتر از آن بود كه دستخوش هوا و هوس یكی دو نفر قرار گیرد و آنهمه آزار بخود و همسرش رسانند كه او خاموش نشیند و مسلمانان هم تماشاچی باشند. این داستانها كه در بالای منبرها خوانده میشود جز توهین و كوچك کردن امام نتیجه ندارد. شرم هم خوب چیز است. در واقعهی امام حسین كه خلافت بنیامیه در اوج قدرت و توانایی بود و مسلمانان هم آن فداكاری و خیمهای پسندیدهی یاران پیغمبر را نداشتند دیدیم چه هیاهویی برپا كردند و مردانه ایستادگیهایی نمودند كه خود یكی از علل انقراض دولت بنیامیه گردید. در اینصورت چگونه ممكن است كه پدر امام حسین آنهمه آزار و بیاحترامی بیند و یاران پیغمبر خاموشی گزینند؟ چرا خرد خودتان را بداوری نمیخوانید؟!.
شیخ ح ـ تاب نیاورده ، برای بكرسی نشاندن ادعای خود این بار دلیل دیگری آورده گفت : امام علی ابن ابیطالب مأمور بسكوت و تحمل بود. فرمان داشت كه شمشیر از غلاف نكشد ، و از طرف دیگر نمیخواست اختلافاتی میان مسلمانان رخ دهد.
ن ـ بسیار خوب ، مأمور بخاموشی و بردباری بود ، فرمان داشت شمشیر از نیام نكشد ، دیگران چطور؟ آیا همهی مسلمانان این مأموریت و فرمان را داشتند؟ در كتاب «علایلی» خواندهام كه آن بزرگوار شبانه فاطمهی زهرا را برداشته درب خانهی یكایك مهاجرین و انصار میرفت و استمداد میطلبید. اگر این داستان راست باشد چه شد كه دیگران شمشیر نكشیدند و یاری نكردند؟! اینكه میگویید امام با داشتن حق صریح ، سكوت اختیار كرد معنایش این است كه در اجرای اوامر پیغمبر و احقاق حق خود سستی نموده و بعقیدهی شما ركنی از اركان دین را كه (امامت) است مورد عمل قرار نداده. آیا راست است كه علی در اجرای اوامر الهی و پیغمبر كوتاهی كردهاست؟
آمدیم بر سر قسمت دوم كه میگویید : « نمیخواست اختلافاتی میان مسلمانان رخ دهد» پذیرفتم و باور كردم. ولی میپرسم : پس شما چكار دارید پس از 1360 سال جدایی میان مسلمانان میاندازید؟ صاحب حق خاموش بود شما چرا هیاهو میكنید؟ بقول معروف كاسهی از آتش گرمتر؟ وانگهی داستانی راست یا دروغ 1350 سال پیش رخ داده بامروز چه بستگی دارد؟ جز جدایی و دشمنی و خونریزی تا بامروز چه نتیجه داده؟ فردا و آینده هم جز این نتیجه نخواهد داد كه مسلمانان بروی یكدیگر شمشیر كشند و یكدیگر را تكفیر كنند و خون یكدیگر را بریزند. این كار نه سود دنیوی دارد و نه ثواب اخروی ، هیچ سیاستی نمیتواند بهتر از این مسلمانان را پراكنده و بجان یكدیگر اندازد و زبون كند.
چون دیگر راهی نماند باز هم گردن بدلیل نگزارده گفت : آخر نمیشود.
این آخرین تیری بود كه در تركش داشت.
ن ـ چرا نمیشود؟ شما تجربه كردید و نشد؟ مردم بمب اتمی اختراع میكنند. تلویزیون میسازند. از رفتن بكرهی ماه سخن میرانند. ولی ما بفكر 1350 سال پیش هستیم و نخواستهایم یك اختلاف بیاساسی را از میان برداریم. جز تیرهدلی و «تعصب اعمی» علتی ندارد. داستان شما همان داستان 1380 سال پیش اعراب است كه برای مسائل پوچ و خیالی بر سرهم میكوفتند و یكدیگر را میچاپیدند و بخاك و خون میكشیدند. دین اساساً برای جلوگیری از اختلافات و ایجاد برادری است. برای این است كه همهی پیروان آن دین در یك راه و یك اندیشه باشند. «و اذكروا نعمـةالله علیكم اذكنتم اعداء فألف بین قلوبكم فاصبحتم بنعمته اخوانا» اما وضع امروز شما درست برعكس این آیه است. شما برادر بودید ولی امروزه دشمن یكدیگرید.
✴️ 📖 🖌 احمد کسروی ، یکم آذر 1323
✴️ درباره روزبه (عید)
... روزبه یا عید آنست که در کشوری پیشامد بزرگ تاریخی بسود آن کشور رخ دهد و مردم برای ارج شناختن از آن پیشامد و از پدیدآورندگانش و تازه گردانیدن یاد آنان، روز رخ دادنش را روزبه گردانند که همه ساله در آن روز جشنی گیرند. چنین روزبه سودهایی تواند داشت. گذشته از آنکه خود بیداری و هوشیاری توده را رساند هزارها کسان را وادارد که از جانفشانی در راه کشور و پدید آوردن مانندهای آن پیشامد بازنایستند. ...
افسوس که در ایران این نیز معنی خود را از دست داده. در این کشور یکی از بدیها عیدهاییست که گرفته میشود. من میپرسم : هجدهم ذیحجه چه عیدیست؟. میگویند : در آن روز پیغمبر اسلام علی را بخلافت برگزیده. میگویم : نخست این داستان دروغست. چنین چیزی نبوده. دوم بتاریخ ایران چه همبستگی داشته؟!. امروز چه سودی از آن توان برداشت؟!. خلافت که میوهاش را عربها و ترکها خورده و سپس هم پوسیده شده و از ریشه برافتاده، ایرانیان بنام آغاز آن جشن میگیرند. آیا این نمونهی نادانی یک توده نیست؟!.
روز پانزدهم شعبان را جشن میگیرند و میگویند : «روز ولادت امام زمانست». ما بارها پرسیدیم و بازهم میپرسیم : آیا این داستان امام زمان راستست؟. آیا چنان کسی هست و بدانسان که میگویند خواهد آمد؟. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و خرد و دانش آن را براست میدارد همهمان بپذیریم و چشم براه آمدنش باشیم. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و جهان را با یک نیرویی «فوقالعاده» به نیکی خواهد آورد ما دیگر نکوشیم و رنج بیهوده بخود ندهیم. بارها این را پرسیدیم و پاسخی نشنیدیم.
آنچه ما میدانیم این اندیشه از ریشه دروغ است. چنان کسی نه بوده است و نه خواهد آمد. چنان چیزی را نه دانشها میپذیرد و نه خرد براست میدارد و نه تاریخ از آن آگاهست. چنین افسانهی بیپایی را دستاویز کردهاند و جشن میگیرند آیا چنین تودهای را بهرهمند از فهم و خرد توان پنداشت؟!. آیا از چنین عیدی مردم چه سودی توانند برد؟!. آیا جز آنست که هر ساله یاد این «خرافه» تازه شود؟!. جز آنست که مردم نادان به بودن چنان امامی باور بیشتر کنند و بآمدنش امید بیشتر بندند و به همان باور و امید بدبختیهای خود را فراموش کنند و درپی چاره نباشند؟!.
یک دلیل روشن بآنکه این عیدها بزیان توده میباشد آنست که ما دیدیم در این سه سال [1320 تا 1323] وزیران که بیگمان دشمن این تودهاند و ببدبختی آن میکوشند همین عیدها را که کمتر شده بود بحال نخست بازگردانیدند.
شنیدنیست که بیشتر این عیدها را ناصرالدینشاه گزارده. همان پانزده شعبان تا سال 1274 [هجری قمری] نمیبوده. در آن سال ناصرالدینشاه عیدش گردانیده دستور جشن و چراغان داده. یک پادشاه نافهم و فریبکار برای فریب مردم و خاموش نگه داشتن آنان باین نمایشها پرداخته و اکنون ما باید پیروی از کارهای سراپا زیان او نماییم.
ما اینها را روزبه (عید) نمیشناسیم. باید اینها از میان رود. ما روزبه را بمعنی راستش گرفتهایم. اینست تاکنون چهار روزبه میداریم :
یکی همین یکم آذر که روز پیدایش مهنامه پیمان و آغاز کوششهای ماست. دیگری یکم دیماه که در آنروز برای سوزانیدن کتابهای زیانمند جشن میگیریم. دیگری نوروز که آغاز سال و آغاز بهار است. دیگری سیزدهم مرداد که روز داده شدن مشروطه است. دیگران آن را چهاردهم مرداد میگیرند. ما آن را غلط میدانیم و سیزدهم را میگیریم.
.
✴️ درباره روزبه (عید)
... روزبه یا عید آنست که در کشوری پیشامد بزرگ تاریخی بسود آن کشور رخ دهد و مردم برای ارج شناختن از آن پیشامد و از پدیدآورندگانش و تازه گردانیدن یاد آنان، روز رخ دادنش را روزبه گردانند که همه ساله در آن روز جشنی گیرند. چنین روزبه سودهایی تواند داشت. گذشته از آنکه خود بیداری و هوشیاری توده را رساند هزارها کسان را وادارد که از جانفشانی در راه کشور و پدید آوردن مانندهای آن پیشامد بازنایستند. ...
افسوس که در ایران این نیز معنی خود را از دست داده. در این کشور یکی از بدیها عیدهاییست که گرفته میشود. من میپرسم : هجدهم ذیحجه چه عیدیست؟. میگویند : در آن روز پیغمبر اسلام علی را بخلافت برگزیده. میگویم : نخست این داستان دروغست. چنین چیزی نبوده. دوم بتاریخ ایران چه همبستگی داشته؟!. امروز چه سودی از آن توان برداشت؟!. خلافت که میوهاش را عربها و ترکها خورده و سپس هم پوسیده شده و از ریشه برافتاده، ایرانیان بنام آغاز آن جشن میگیرند. آیا این نمونهی نادانی یک توده نیست؟!.
روز پانزدهم شعبان را جشن میگیرند و میگویند : «روز ولادت امام زمانست». ما بارها پرسیدیم و بازهم میپرسیم : آیا این داستان امام زمان راستست؟. آیا چنان کسی هست و بدانسان که میگویند خواهد آمد؟. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و خرد و دانش آن را براست میدارد همهمان بپذیریم و چشم براه آمدنش باشیم. اگر چنان چیزی هست و خواهد آمد و جهان را با یک نیرویی «فوقالعاده» به نیکی خواهد آورد ما دیگر نکوشیم و رنج بیهوده بخود ندهیم. بارها این را پرسیدیم و پاسخی نشنیدیم.
آنچه ما میدانیم این اندیشه از ریشه دروغ است. چنان کسی نه بوده است و نه خواهد آمد. چنان چیزی را نه دانشها میپذیرد و نه خرد براست میدارد و نه تاریخ از آن آگاهست. چنین افسانهی بیپایی را دستاویز کردهاند و جشن میگیرند آیا چنین تودهای را بهرهمند از فهم و خرد توان پنداشت؟!. آیا از چنین عیدی مردم چه سودی توانند برد؟!. آیا جز آنست که هر ساله یاد این «خرافه» تازه شود؟!. جز آنست که مردم نادان به بودن چنان امامی باور بیشتر کنند و بآمدنش امید بیشتر بندند و به همان باور و امید بدبختیهای خود را فراموش کنند و درپی چاره نباشند؟!.
یک دلیل روشن بآنکه این عیدها بزیان توده میباشد آنست که ما دیدیم در این سه سال [1320 تا 1323] وزیران که بیگمان دشمن این تودهاند و ببدبختی آن میکوشند همین عیدها را که کمتر شده بود بحال نخست بازگردانیدند.
شنیدنیست که بیشتر این عیدها را ناصرالدینشاه گزارده. همان پانزده شعبان تا سال 1274 [هجری قمری] نمیبوده. در آن سال ناصرالدینشاه عیدش گردانیده دستور جشن و چراغان داده. یک پادشاه نافهم و فریبکار برای فریب مردم و خاموش نگه داشتن آنان باین نمایشها پرداخته و اکنون ما باید پیروی از کارهای سراپا زیان او نماییم.
ما اینها را روزبه (عید) نمیشناسیم. باید اینها از میان رود. ما روزبه را بمعنی راستش گرفتهایم. اینست تاکنون چهار روزبه میداریم :
یکی همین یکم آذر که روز پیدایش مهنامه پیمان و آغاز کوششهای ماست. دیگری یکم دیماه که در آنروز برای سوزانیدن کتابهای زیانمند جشن میگیریم. دیگری نوروز که آغاز سال و آغاز بهار است. دیگری سیزدهم مرداد که روز داده شدن مشروطه است. دیگران آن را چهاردهم مرداد میگیرند. ما آن را غلط میدانیم و سیزدهم را میگیریم.
.