7ـ Arthur John Arberry
8ـ Dr. Margaret Smith (بیاری ایرانیکا)
9ـ سَهیدن = برانگیخته شدن احساسات ، احساساتی شدن ـ سهانیدن = احساس (ات) برانگیختن
10ـ این رفتار براون که بسود ایرانیان افتاده از رهگذر ایراندوستی او نبوده. در آن زمان سِر ادوارد گری وزیر خارجهی انگلیس سیاست نرمرفتاری با روس را پیش گرفته بود و کسان بسیاری در پارلمان و جاهای دیگر با آن سیاست دشمنی میورزیدند. براون نیز در این دسته بود و با وزارت خارجهی انگلستان بستگی داشت. این بستگی را جز آنکه از بررسی زندگانی و کارهای براون میتوان دریافت ، محمد قزوینی هم در نامهاش به محمدعلی فروغی یاد میکند. (نامههای محمد قزوینی به فروغی و اقبال ، ص 45 ، تهران ، طهوری 1394)
.
8ـ Dr. Margaret Smith (بیاری ایرانیکا)
9ـ سَهیدن = برانگیخته شدن احساسات ، احساساتی شدن ـ سهانیدن = احساس (ات) برانگیختن
10ـ این رفتار براون که بسود ایرانیان افتاده از رهگذر ایراندوستی او نبوده. در آن زمان سِر ادوارد گری وزیر خارجهی انگلیس سیاست نرمرفتاری با روس را پیش گرفته بود و کسان بسیاری در پارلمان و جاهای دیگر با آن سیاست دشمنی میورزیدند. براون نیز در این دسته بود و با وزارت خارجهی انگلستان بستگی داشت. این بستگی را جز آنکه از بررسی زندگانی و کارهای براون میتوان دریافت ، محمد قزوینی هم در نامهاش به محمدعلی فروغی یاد میکند. (نامههای محمد قزوینی به فروغی و اقبال ، ص 45 ، تهران ، طهوری 1394)
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 گفتارهای بیجا (تکهی یک از یک)
با آب و تاب زیاد میگویند : « مدیر مجلهی پیمان مخالف شعر و شاعری است و نزدیک است افتخارات ما را پایمال کند. به بزرگان ما که مورد احترام تمام دنیا است بیاحترامی کرده و آن اشعاری را که باید زیب و زیور سالونها و سر درب عمارات دانشگاهها قرار داد بیارج دانسته است». آن بیچاره که وقتی ورق پارهای باسم نامهی ادبی انتشار میداد میگوید : فلانی طالب شهرت است و برای کسب شهرت چنین بیانی را نموده است. این بیکاره که با نوشتن شرح احوال چند تن از شعراء خود را ادیب میخواند آن مدیر محترم را افراطی قلمداد کرده برای ادبیات ایران نوحهسرایی و روضهخوانی میکند. آن یکی مقاله نوشته آقای کسروی را مخالف شعر و ادبیات و موافق جهانی که تنها سر درپی مادیات و علوم گذاشته باشد میداند. همینطور عدهای دیگر از ادباء دروغی که عمری را با غزلسرایی تمام کردهاند در هر کوی و برزن که میرسند آه و ناله و زاری میکنند که فلان کس از شعرا بدگویی میکند غافل از اینکه دوستداران شعر و شاعری زیادند و این بازار رونق و رواجی بسزا دارد! مثل اینکه این مطالب را از بر نموده باشند در هرجا آنها را پیش کشیده و تکرار مینمایند. از آنسوی عدهای از جوانان مملکت و محصلین دانشکدهها در مقابل این اشخاص ایستاده و در همه جا حق را به آقای کسروی داده از طرفداران جدی و ناشر افکار ایشان میباشند.
من قبل از آنکه در مطالب و گفتگوهای طرفین قضاوت نمایم لازم دانستم که مجلهی پیمان را بدست آورده مطالعه نمایم تا بعد از آن بحقیقت جزو یکی از دو طرف شوم. در 12 شمارهی شش ماههی سال اول هرچه نگاه کردم چیزی راجع بشعر و شاعری ندیدم ولی در شمارههای بعد و مخصوصاً در چند شمارهی امسال مقالاتی تحت عنوان « در پیرامون شعر و صوفیگری» و عناوین دیگر ملاحظه نمودم با دقت هرچه تمامتر آنها را خوانده و دانستم این آقایان نوحهسرایان بیانصافی کرده بجای اینکه نوشتههای پیمان را فهمیده و دانسته و عین آن را در جاهای دیگر نقل کنند آن گفتهها را بدلخواه خود تحریف مینمایند و آنوقت هرجا که مینشینند بحث از آنها کرده و با کمال بیانصافی بدگویی مینمایند.
راستی باید این مردمان را غرضران و نادان دانست که آقای کسروی را مخالف شعر و شاعری میدانند در صورتی که ایشان با اشعار خوب موافقند و طبع اشعار گزین فردوسی و اشعار دیگر در مجلهی پیمان بهترین دلیل بر این مدعا است.
نویسندهی محترم پیمان اشعار مخالف اخلاق را بد میدانند و معتقدند که این عده اشعار تعلقش بهر گوینده باشد باید از دواوین بیرون آورده و از بین برد و این موضوعی است که هر علاقهمند بمملکت و وطن و مذهب باید بصحت آن ایمان آورده و خود در پیش بردن این مقصود کمک کند. باید امثال اشعار :
سحر آمدم بکویت بشکار رفته بودی تو که سگ نبرده بودی بِچه کار رفته بودی
که گفت دیدن روی نکو خطا باشد خطا بود که نبینند روی زیبا را
یا فلسفهی عرفی « آب زمزم و آتش» و هزاران اشعار دیگر را که متأسفانه در دواوین شعراء فارسی زبان بسیار است بیرون کرده و آتش زد. ملت ما در نتیجهی اشعار قلندرانه و غزلهای عاشقانه بروزی افتاده که ملاحظه نمودید. بس است دیگر دورهی کار است و باید افکار قلندرانه را از شعر بیرون کرد و غزلسرایی و بیهودهگویی را ترک گفت. باید اشعاری ساخت و طبع نمود که موافق روحیات جامعهی امروزی باشد.
آقای کسروی ، ما انتظار داریم بدانسان که در زمینهی رمان ایستادگی کردید و آن بساط را برچیدید در این زمینه نیز ایستادگی نمایید تا نیک از بد و مفید از مضر تشخیص داده شود و البته عقلا و بزرگان همه با شما موافق خواهند بود.
حسین جعفرزاده محصل دانشکدهی حقوق و علوم سیاسی
پیمان : این خود نشان آزادگیست که کسی تا سخن یکی را درست نفهمیده زبان به نکوهش و ستایش باز نکند. کسانی که در برابر هر سخنی نافهمیده بهیاهو برمیخیزند آنان ارج آدمیگری خود را از دست دادهاند بلکه باید گفت ننگ آدمیگری میباشند. ما از جوان آزادهی خردمند سپاسگزاریم و بایشان امیدواری میدهیم که ایران سرزمین هوش و دانش است و بزودی حقیقت فیروز درآمده بر غوغاییان جز شرمندگی بازنخواهد ماند.
.
🔸 گفتارهای بیجا (تکهی یک از یک)
با آب و تاب زیاد میگویند : « مدیر مجلهی پیمان مخالف شعر و شاعری است و نزدیک است افتخارات ما را پایمال کند. به بزرگان ما که مورد احترام تمام دنیا است بیاحترامی کرده و آن اشعاری را که باید زیب و زیور سالونها و سر درب عمارات دانشگاهها قرار داد بیارج دانسته است». آن بیچاره که وقتی ورق پارهای باسم نامهی ادبی انتشار میداد میگوید : فلانی طالب شهرت است و برای کسب شهرت چنین بیانی را نموده است. این بیکاره که با نوشتن شرح احوال چند تن از شعراء خود را ادیب میخواند آن مدیر محترم را افراطی قلمداد کرده برای ادبیات ایران نوحهسرایی و روضهخوانی میکند. آن یکی مقاله نوشته آقای کسروی را مخالف شعر و ادبیات و موافق جهانی که تنها سر درپی مادیات و علوم گذاشته باشد میداند. همینطور عدهای دیگر از ادباء دروغی که عمری را با غزلسرایی تمام کردهاند در هر کوی و برزن که میرسند آه و ناله و زاری میکنند که فلان کس از شعرا بدگویی میکند غافل از اینکه دوستداران شعر و شاعری زیادند و این بازار رونق و رواجی بسزا دارد! مثل اینکه این مطالب را از بر نموده باشند در هرجا آنها را پیش کشیده و تکرار مینمایند. از آنسوی عدهای از جوانان مملکت و محصلین دانشکدهها در مقابل این اشخاص ایستاده و در همه جا حق را به آقای کسروی داده از طرفداران جدی و ناشر افکار ایشان میباشند.
من قبل از آنکه در مطالب و گفتگوهای طرفین قضاوت نمایم لازم دانستم که مجلهی پیمان را بدست آورده مطالعه نمایم تا بعد از آن بحقیقت جزو یکی از دو طرف شوم. در 12 شمارهی شش ماههی سال اول هرچه نگاه کردم چیزی راجع بشعر و شاعری ندیدم ولی در شمارههای بعد و مخصوصاً در چند شمارهی امسال مقالاتی تحت عنوان « در پیرامون شعر و صوفیگری» و عناوین دیگر ملاحظه نمودم با دقت هرچه تمامتر آنها را خوانده و دانستم این آقایان نوحهسرایان بیانصافی کرده بجای اینکه نوشتههای پیمان را فهمیده و دانسته و عین آن را در جاهای دیگر نقل کنند آن گفتهها را بدلخواه خود تحریف مینمایند و آنوقت هرجا که مینشینند بحث از آنها کرده و با کمال بیانصافی بدگویی مینمایند.
راستی باید این مردمان را غرضران و نادان دانست که آقای کسروی را مخالف شعر و شاعری میدانند در صورتی که ایشان با اشعار خوب موافقند و طبع اشعار گزین فردوسی و اشعار دیگر در مجلهی پیمان بهترین دلیل بر این مدعا است.
نویسندهی محترم پیمان اشعار مخالف اخلاق را بد میدانند و معتقدند که این عده اشعار تعلقش بهر گوینده باشد باید از دواوین بیرون آورده و از بین برد و این موضوعی است که هر علاقهمند بمملکت و وطن و مذهب باید بصحت آن ایمان آورده و خود در پیش بردن این مقصود کمک کند. باید امثال اشعار :
سحر آمدم بکویت بشکار رفته بودی تو که سگ نبرده بودی بِچه کار رفته بودی
که گفت دیدن روی نکو خطا باشد خطا بود که نبینند روی زیبا را
یا فلسفهی عرفی « آب زمزم و آتش» و هزاران اشعار دیگر را که متأسفانه در دواوین شعراء فارسی زبان بسیار است بیرون کرده و آتش زد. ملت ما در نتیجهی اشعار قلندرانه و غزلهای عاشقانه بروزی افتاده که ملاحظه نمودید. بس است دیگر دورهی کار است و باید افکار قلندرانه را از شعر بیرون کرد و غزلسرایی و بیهودهگویی را ترک گفت. باید اشعاری ساخت و طبع نمود که موافق روحیات جامعهی امروزی باشد.
آقای کسروی ، ما انتظار داریم بدانسان که در زمینهی رمان ایستادگی کردید و آن بساط را برچیدید در این زمینه نیز ایستادگی نمایید تا نیک از بد و مفید از مضر تشخیص داده شود و البته عقلا و بزرگان همه با شما موافق خواهند بود.
حسین جعفرزاده محصل دانشکدهی حقوق و علوم سیاسی
پیمان : این خود نشان آزادگیست که کسی تا سخن یکی را درست نفهمیده زبان به نکوهش و ستایش باز نکند. کسانی که در برابر هر سخنی نافهمیده بهیاهو برمیخیزند آنان ارج آدمیگری خود را از دست دادهاند بلکه باید گفت ننگ آدمیگری میباشند. ما از جوان آزادهی خردمند سپاسگزاریم و بایشان امیدواری میدهیم که ایران سرزمین هوش و دانش است و بزودی حقیقت فیروز درآمده بر غوغاییان جز شرمندگی بازنخواهد ماند.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکهی دو از سه)
پرچم : ببینید در برابر ایراد ما به چه پاسخی میپردازند. یک دسته برخیزند و مردم را بگمراهیهای بزرگی دعوت کنند و ما چون ایراد گرفته گمراهیهای آنها را نشان دهیم بگویند ببزرگان توهین شده ، و گله کنند که چرا ما راضی بچنان توهینی شدهایم. تو گویی ما بصوفیان دشنام دادهایم یا دروغی بستهایم.
ایشان میگویند «باید باصل مرام مراجعه کرد» و فراموش میکنند که من آنچه دربارهی صوفیان نوشتم از کتابهای بزرگان ایشانست. اصل مرام صوفیگری را هر بافهمی میداند :
1) وحدت وجود که یک پندار بیپا و بیمعنایی است 2) کوشش برای رسیدن بخدا که آرزوی بسیار خامیست 3) ذکرهای خفی و جلی که جز تباه کردن عمر معنی ندارد 4) بیکاری و خانقاهنشینی و رقص و سماع و بالاخره مفتخواری و بلکه گدایی که ننگهای بزرگی است.
اینها چیزهایی است که کتابهای صوفیان پر از آنهاست. شیخ ابوسعید ابوالخیر که یکی از بزرگان این دسته است آشکاره میگوید که خود مدتی بگدایی پرداخته است و کتاب او دلالت آشکار دارد که ابوسعید مریدان خود را بگدایی میفرستاده و پرداختن به یک کار و پیشهای را ممنوع گردانیده بوده.
آری شاهنعمتالله و شیخصفی بمریدان خود اجازهی کار و پیشه دادهاند (میگویم : اجازه ، نمیگویم : دستور) و ما این را میدانیم ولی این جلو ایرادهای ما را نخواهد گرفت زیرا ایراد ما تنها این یکی نبوده.
اما اینکه درویشان خود را بامام علیابنابیطالب منسوب میکنند پذیرفتنی نیست صوفیگری صدوپنجاه سال پس از مرگ آن امام پیدا شده. از آنسوی علی کجا و صوفیگری کجا؟! علی کی بچله نشست؟!. کی بذکر خفی یا جلی پرداخت؟!. کی دعوای پیوستن بخدا کرد؟!. کی طامات بافت؟ در مدینه خانقاه کجا بود؟!.
آن جملهای که بامام علی نسبت دادهاند : «اَسعَ لِدُنْیاکَ کَاَنَّکَ تَعیشُ اَبَدا و اَسعَ لآخِرَتِکَ کَاَنَّکَ تَمُوتُ غَداً» (1) از ریشه دروغست. این سخن دارای گزافه است. در زنجان میگویند : از قزوینیای پرسیدند در پانزدهم جوزا جو به درو میرسد؟. گفت : خیر آ .. مگر چه خبر است؟! گفتند : در بیستم چطور؟. گفت البته که میرسد. مگر میخواستید در بیستم هم نرسد! آن جملهها نیز چنینست و گزافهآمیز میباشد. برای فهمانیدن یک حقیقتی چه نیاز بگزافه است؟!. (کانک تعیش ابدا ، کانک تموت غدا) از این گذشته اساساً اینجهان و آنجهان را از هم جدا گرفتن نافهمی و گمراهیست. اینجهان و آنجهان دنبالهی همست و کسانی که میخواهند در جهان دیگر آسوده و خرسند باشند باید در این جهان نیک زیند و بآیین خرد راه روند. کسانی که در اینجهان پست و آلوده میزیند و معنی درست زندگی را ندانسته با کارهای بیهودهای بسر میبرند در آنجهان نیز پست و شرمنده خواهند بود.
مثلاً امروز ایرانیان که با این پستی و پراکندگی بسر میبرند و بجای کوشیدن بآبادی کشور و آسایش زندگانی و بهره بردن از نعمتهای خدایی ، خود را با کارهای بیهودهای از صوفیگری و خراباتیگری و ادبیاتبازی و فلسفهبافی و کشاکشهای مذهبی و نمایشهای محرم و صفر و مانند اینها سرگرم گردانیدهاند ، این چنین مردم نادان و گمراهی که مقصود خدا را از آفرینش درنیافتهاند در آنجهان روسیاه و شرمنده خواهند بود. خدا بچنین مردم بیخردی که با داشتن یک سرزمینی باین بزرگی و باردهی روزی خود و بچگان خود آماده نمیتوانند گردانند نخواهد بخشایید.
اینکه در کیشها پنداشتهاند که باید اینجهان را خوار داشت ، و برای خوشی در جهان دیگر نیز بکارهای بیهودهای از لب جنبانیدن و سبحه گردانیدن و امامزادهبازی و ریاضت و چلهنشینی و مانند اینها پرداخت ، بسیار بیخردانه است.
پابرگی :
1ـ این همانست که پاسخدهنده معنیش را درون ناخنکها آورده : (بکوش برای دنیای خود ...). برخی نیز آن را به امام حسنبنعلی نسبت دادهاند.
.
🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکهی دو از سه)
پرچم : ببینید در برابر ایراد ما به چه پاسخی میپردازند. یک دسته برخیزند و مردم را بگمراهیهای بزرگی دعوت کنند و ما چون ایراد گرفته گمراهیهای آنها را نشان دهیم بگویند ببزرگان توهین شده ، و گله کنند که چرا ما راضی بچنان توهینی شدهایم. تو گویی ما بصوفیان دشنام دادهایم یا دروغی بستهایم.
ایشان میگویند «باید باصل مرام مراجعه کرد» و فراموش میکنند که من آنچه دربارهی صوفیان نوشتم از کتابهای بزرگان ایشانست. اصل مرام صوفیگری را هر بافهمی میداند :
1) وحدت وجود که یک پندار بیپا و بیمعنایی است 2) کوشش برای رسیدن بخدا که آرزوی بسیار خامیست 3) ذکرهای خفی و جلی که جز تباه کردن عمر معنی ندارد 4) بیکاری و خانقاهنشینی و رقص و سماع و بالاخره مفتخواری و بلکه گدایی که ننگهای بزرگی است.
اینها چیزهایی است که کتابهای صوفیان پر از آنهاست. شیخ ابوسعید ابوالخیر که یکی از بزرگان این دسته است آشکاره میگوید که خود مدتی بگدایی پرداخته است و کتاب او دلالت آشکار دارد که ابوسعید مریدان خود را بگدایی میفرستاده و پرداختن به یک کار و پیشهای را ممنوع گردانیده بوده.
آری شاهنعمتالله و شیخصفی بمریدان خود اجازهی کار و پیشه دادهاند (میگویم : اجازه ، نمیگویم : دستور) و ما این را میدانیم ولی این جلو ایرادهای ما را نخواهد گرفت زیرا ایراد ما تنها این یکی نبوده.
اما اینکه درویشان خود را بامام علیابنابیطالب منسوب میکنند پذیرفتنی نیست صوفیگری صدوپنجاه سال پس از مرگ آن امام پیدا شده. از آنسوی علی کجا و صوفیگری کجا؟! علی کی بچله نشست؟!. کی بذکر خفی یا جلی پرداخت؟!. کی دعوای پیوستن بخدا کرد؟!. کی طامات بافت؟ در مدینه خانقاه کجا بود؟!.
آن جملهای که بامام علی نسبت دادهاند : «اَسعَ لِدُنْیاکَ کَاَنَّکَ تَعیشُ اَبَدا و اَسعَ لآخِرَتِکَ کَاَنَّکَ تَمُوتُ غَداً» (1) از ریشه دروغست. این سخن دارای گزافه است. در زنجان میگویند : از قزوینیای پرسیدند در پانزدهم جوزا جو به درو میرسد؟. گفت : خیر آ .. مگر چه خبر است؟! گفتند : در بیستم چطور؟. گفت البته که میرسد. مگر میخواستید در بیستم هم نرسد! آن جملهها نیز چنینست و گزافهآمیز میباشد. برای فهمانیدن یک حقیقتی چه نیاز بگزافه است؟!. (کانک تعیش ابدا ، کانک تموت غدا) از این گذشته اساساً اینجهان و آنجهان را از هم جدا گرفتن نافهمی و گمراهیست. اینجهان و آنجهان دنبالهی همست و کسانی که میخواهند در جهان دیگر آسوده و خرسند باشند باید در این جهان نیک زیند و بآیین خرد راه روند. کسانی که در اینجهان پست و آلوده میزیند و معنی درست زندگی را ندانسته با کارهای بیهودهای بسر میبرند در آنجهان نیز پست و شرمنده خواهند بود.
مثلاً امروز ایرانیان که با این پستی و پراکندگی بسر میبرند و بجای کوشیدن بآبادی کشور و آسایش زندگانی و بهره بردن از نعمتهای خدایی ، خود را با کارهای بیهودهای از صوفیگری و خراباتیگری و ادبیاتبازی و فلسفهبافی و کشاکشهای مذهبی و نمایشهای محرم و صفر و مانند اینها سرگرم گردانیدهاند ، این چنین مردم نادان و گمراهی که مقصود خدا را از آفرینش درنیافتهاند در آنجهان روسیاه و شرمنده خواهند بود. خدا بچنین مردم بیخردی که با داشتن یک سرزمینی باین بزرگی و باردهی روزی خود و بچگان خود آماده نمیتوانند گردانند نخواهد بخشایید.
اینکه در کیشها پنداشتهاند که باید اینجهان را خوار داشت ، و برای خوشی در جهان دیگر نیز بکارهای بیهودهای از لب جنبانیدن و سبحه گردانیدن و امامزادهبازی و ریاضت و چلهنشینی و مانند اینها پرداخت ، بسیار بیخردانه است.
پابرگی :
1ـ این همانست که پاسخدهنده معنیش را درون ناخنکها آورده : (بکوش برای دنیای خود ...). برخی نیز آن را به امام حسنبنعلی نسبت دادهاند.
.
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)
🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکهی دو)
چیزی که هست شیعیگری در این سادگی خود نایستاد و هر زمان رنگ دیگری بآن زده شد. از همان زمانهای پیش یک دسته به تندروی برخاسته چنین گفتند که در زمان ابوبکر و عمر و عثمان نیز ، علی بخلافت سزندهتر میبوده ، و آن سه تن ستم کردهاند که بجلو افتادهاند. این را گفته از ابوبکر و عمر و عثمان ناخشنودی نمودند.
این نخستآلودگی بود که شیعیگری پیدا کرد. چه راستی آنکه پس از مرگ بنیادگزار اسلام ، یاران او که سران مسلمانان شمرده میشدند ، نخست به ابوبکر و سپس به عمر و سپس به عثمان خلافت داده بودند و علی ناخشنودی از خود نشان نداده بود و نبایستی دهد. در آن زمان که اسلام در شاهراه خود میبود به هوسِ خلافت افتادن و دوتیرگی بمیان مسلمانان انداختن ، بیرون رفتن از اسلام شمرده میشدی ، و پیداست که چنین کاری از امام علیبنابیطالب نسزیدی. همان امام در زمان خلافت خود بمعاویه مینویسد :
«آن گروهی که به ابوبکر و عمر و عثمان دست داده بودند ، بمن دست دادند و کسی را نرسیدی که نپذیرد و گردن نگزارد. برگزیدنِ خلیفه مهاجران و انصار راست. اینان هر کس را برگزیده امام نامیدند خشنودی خدا نیز در آن خواهد بود». (1)
این را نوشته میخواهد معاویه را بنکوهد که در برابر خلیفه ایستاده ، و گناه او ـ یا بهتر گویم : بیرون شدنش را از اسلام ـ به رُخش کشد.
کسی که این نامه را نوشته چگونه توانستی در زمان خلافت ابوبکر و دیگران ناخشنودی نماید و ایستادگی نشان دهد؟! اگر كرده بودی آیا همكار معاویه شمرده نمیشدی؟!...
از آنسو تاریخ نیک نشان میدهد که علی با آن سه تن با مهر و خشنودی زیست. چنانکه دختر دوازده سالهی خود امکلثوم را به زنی به عمر داد ، در کشتن عثمان نیز در آشکار ناخشنودی نمود و پسر خود حسن را برای نگهداری عثمان بدرون خانهی او فرستاد.
ولی تُندروان شیعه پس از پنجاه و شصت سال ، بهوس و نادانی ، دشمنی بمیانهی او با ابوبکر و عمر و عثمان میانداختند و از بدگویی بآن سه تن بازنمیایستادند ، که چنانکه گفتیم نخستآلودگی بود که شیعیگری پیدا میکرد. میباید گفت : این تُندروان نه همگی شیعیان ، بلکه یک دسته از آنان میبودند ، و از همان زمانها در نتیجهی یک داستانی ـ یک داستانی که خود نمونهای از بدی و ناپاکی ایشان میباشد ـ نام «رافضی» پیدا کردند.
چگونگی آنکه در آخرهای امویان زیدبنعلیبنحسین از مدینه به کوفه آمد ، و چون میخواست بازگردد شیعیان نگزاردند و پانزدههزار تن با او دست دادند (بیعت کردند) ، که بشورد و خلافت را بدست آورد. زید فریب ایشان را خورده بکار برخاست ، ولی چون هنگامش رسید و بایستی آمادهی جنگ گردد دستهی انبوهی از شیعه (که همان تُندروان میبودند) بنزدش آمده چنین پرسیدند : «شما دربارهی ابوبکر و عمر چه میگویید؟!..» زید از آنان خشنودی نمود و ستایش سرود. شیعیان همین را دستاویز گرفته زید را رها کرده پراکنده شدند. زید گفت : «مرا در سختترین هنگامِ نیاز رها کردید». از اینجا آن دسته «رافضه» (رها کنندگان) نامیده شدند ، و به شُوندِ[=سبب] این نامردی آنان بود که زید کاری از پیش نبرده کشته گردید.
پابرگی :
1ـ این نامه در نهجالبلاغه هست و در تاریخها نیز یاد شده و اینك خود عربیش را یاد میكنیم :
«إِنَّهُ بَايَعَنِي الْقَوْمُ الَّذِينَ بَايَعُوا أَبَابَکْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمانَ عَلَى مَا بَايَعُوهُمْ ، فَلَمْ يَکُنْ لِلشَّاهِدِ أَنْ يَخْتَارَ ، وَلاَ لِلغَائِبِ أَنْ يَرُدَّ ، وَإنَّمَا الشُّورَى لِلْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ ، فَإِنِ اجْتَمَعُوا عَلَى رَجُلٍ وَسَمَّوْهُ إِمَاماً کَانَ ذلِکَ لِلَّهِ رِضيً ، فَإِنْ خَرَجَ منْ أَمْرِهِمْ بِطَعْنٍ أَوْبِدْعَةٍ رَدُّوهُ إِلَى مَاخَرَجَ مِنْهُ ، فَإِنْ أَبَي قَاتَلُوهُ عَلَى اتِّبَاعِهِ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ». ...
.
🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکهی دو)
چیزی که هست شیعیگری در این سادگی خود نایستاد و هر زمان رنگ دیگری بآن زده شد. از همان زمانهای پیش یک دسته به تندروی برخاسته چنین گفتند که در زمان ابوبکر و عمر و عثمان نیز ، علی بخلافت سزندهتر میبوده ، و آن سه تن ستم کردهاند که بجلو افتادهاند. این را گفته از ابوبکر و عمر و عثمان ناخشنودی نمودند.
این نخستآلودگی بود که شیعیگری پیدا کرد. چه راستی آنکه پس از مرگ بنیادگزار اسلام ، یاران او که سران مسلمانان شمرده میشدند ، نخست به ابوبکر و سپس به عمر و سپس به عثمان خلافت داده بودند و علی ناخشنودی از خود نشان نداده بود و نبایستی دهد. در آن زمان که اسلام در شاهراه خود میبود به هوسِ خلافت افتادن و دوتیرگی بمیان مسلمانان انداختن ، بیرون رفتن از اسلام شمرده میشدی ، و پیداست که چنین کاری از امام علیبنابیطالب نسزیدی. همان امام در زمان خلافت خود بمعاویه مینویسد :
«آن گروهی که به ابوبکر و عمر و عثمان دست داده بودند ، بمن دست دادند و کسی را نرسیدی که نپذیرد و گردن نگزارد. برگزیدنِ خلیفه مهاجران و انصار راست. اینان هر کس را برگزیده امام نامیدند خشنودی خدا نیز در آن خواهد بود». (1)
این را نوشته میخواهد معاویه را بنکوهد که در برابر خلیفه ایستاده ، و گناه او ـ یا بهتر گویم : بیرون شدنش را از اسلام ـ به رُخش کشد.
کسی که این نامه را نوشته چگونه توانستی در زمان خلافت ابوبکر و دیگران ناخشنودی نماید و ایستادگی نشان دهد؟! اگر كرده بودی آیا همكار معاویه شمرده نمیشدی؟!...
از آنسو تاریخ نیک نشان میدهد که علی با آن سه تن با مهر و خشنودی زیست. چنانکه دختر دوازده سالهی خود امکلثوم را به زنی به عمر داد ، در کشتن عثمان نیز در آشکار ناخشنودی نمود و پسر خود حسن را برای نگهداری عثمان بدرون خانهی او فرستاد.
ولی تُندروان شیعه پس از پنجاه و شصت سال ، بهوس و نادانی ، دشمنی بمیانهی او با ابوبکر و عمر و عثمان میانداختند و از بدگویی بآن سه تن بازنمیایستادند ، که چنانکه گفتیم نخستآلودگی بود که شیعیگری پیدا میکرد. میباید گفت : این تُندروان نه همگی شیعیان ، بلکه یک دسته از آنان میبودند ، و از همان زمانها در نتیجهی یک داستانی ـ یک داستانی که خود نمونهای از بدی و ناپاکی ایشان میباشد ـ نام «رافضی» پیدا کردند.
چگونگی آنکه در آخرهای امویان زیدبنعلیبنحسین از مدینه به کوفه آمد ، و چون میخواست بازگردد شیعیان نگزاردند و پانزدههزار تن با او دست دادند (بیعت کردند) ، که بشورد و خلافت را بدست آورد. زید فریب ایشان را خورده بکار برخاست ، ولی چون هنگامش رسید و بایستی آمادهی جنگ گردد دستهی انبوهی از شیعه (که همان تُندروان میبودند) بنزدش آمده چنین پرسیدند : «شما دربارهی ابوبکر و عمر چه میگویید؟!..» زید از آنان خشنودی نمود و ستایش سرود. شیعیان همین را دستاویز گرفته زید را رها کرده پراکنده شدند. زید گفت : «مرا در سختترین هنگامِ نیاز رها کردید». از اینجا آن دسته «رافضه» (رها کنندگان) نامیده شدند ، و به شُوندِ[=سبب] این نامردی آنان بود که زید کاری از پیش نبرده کشته گردید.
پابرگی :
1ـ این نامه در نهجالبلاغه هست و در تاریخها نیز یاد شده و اینك خود عربیش را یاد میكنیم :
«إِنَّهُ بَايَعَنِي الْقَوْمُ الَّذِينَ بَايَعُوا أَبَابَکْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمانَ عَلَى مَا بَايَعُوهُمْ ، فَلَمْ يَکُنْ لِلشَّاهِدِ أَنْ يَخْتَارَ ، وَلاَ لِلغَائِبِ أَنْ يَرُدَّ ، وَإنَّمَا الشُّورَى لِلْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ ، فَإِنِ اجْتَمَعُوا عَلَى رَجُلٍ وَسَمَّوْهُ إِمَاماً کَانَ ذلِکَ لِلَّهِ رِضيً ، فَإِنْ خَرَجَ منْ أَمْرِهِمْ بِطَعْنٍ أَوْبِدْعَةٍ رَدُّوهُ إِلَى مَاخَرَجَ مِنْهُ ، فَإِنْ أَبَي قَاتَلُوهُ عَلَى اتِّبَاعِهِ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ». ...
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی چهار از پنج)
در آن زمان من دربارهی شاعران اندیشهی امروزی را نمیداشتم تنها آن میدانستم که شاعران مفتخوار و بیهودهگو بودهاند. اینبود دربارهی براون نیز بیش از این نیندیشیدم که هوسمندی نموده و بکار بیهودهای پرداخته.
لیکن سپس که در راه کوششهای خود گامهایی پیش رفتم و زیان شعرهای ایران را نیک دانسته و خواستی را که از ادبیات درمیان میبوده دریافتم دربارهی براون نیز بدگمان گردیدم. بویژه که دانستم او را با فروغی و همدستان او همبستگی نزدیک بوده و میرزا محمدخان قزوینی را بیاری براون از تهران فرستادهاند. (1)
سپس دیدم پرفسور براون بهمدستی شاگردش (2) کتاب تذکرةالاولیاء شیخ عطار را بچاپ رسانیده که دیگر جایی برای خوشگمانی نمانده و داستان برای من روشن گردید.
تذکرةالاولیاء کتابیست دربارهی صوفیان و پر است از داستانهای دروغ و رسوا. این کتاب را براون با پول «اوقاف گیب» (3) بچاپ رسانیده. (4) نخست ، بدانیم «اوقاف گیب» بِچه معنیست؟!. چرا یک انگلیسی پولی از خود بیرون ریزد که کتابهای شرقی را بچاپ رسانند؟!. اگر خواستش نیکوکاری میبوده چرا نگفته از آن پول بیمارستان بسازند ، یا در راه رواج دانشها درمیان شرقیان بکار برند؟!. دوم ، آیا پرفسور براون زیان صوفیگری را (بویژه بشرقیان) نمیدانسته؟! آیا چنین گمانی توان برد؟!.
بهر حال بیگمان گردیدم که این شرقشناس که خود را دوست ایران نشان داده جز بدبختی ایرانیان را نمیخواسته و خود با فروغی و تقیزاده و دیگر بدخواهان ایران همدست میبوده.
در اینجا داستانی هست میباید بگویم : روزی یکی از آشنایان با من گفتگو میکرد و میگفت : «من نوشتههای براون و دیگران را خواندهام ، آنها هیچ جا بما نمیگویند شما شاعر باشید ، صوفی شوید. کتابهاییست مینویسند یا بچاپ میرسانند. ما چه ایرادی بآنها داریم؟!.» گفتم : نمیدانم نام روچیلد را شنیدهاید؟ روچیلد خاندانیست جهود و ملیونر ، بُنگاهشان در آلمانست. ولی در پاریس و لندن و استانبول و دیگر جاها شاخهها میدارند. شنیدهام یک بازرگان جهود در استانبول تهیدست و بیارج میبوده ، بازرگانان خوارش میداشتهاند و با او خرید و فروش نمیکردهاند. روزی این بازرگان بنزد روچیلد آنجا رفته و از حال خود گله کرده. روچیلد دست برده که چکی بنام او نویسد. گفته من از شما پول نمیخواهم. شما میتوانید کمکی بهتر از آن بمن کنید. گفته : چه کار کنم؟ گفته : من روزها در گمرک هستم ، بازرگانان دیگر نیز آنجا میباشند. شما هنگامی که بگمرگ میآیید و من و دیگران میایستیم و سلام میدهیم شما سلام مرا با مهربانی بگیرید و آنگاه ایستاده دست دهید و حالپرسی کنید. سه بار که این رفتار را کنید کار من راه افتاده است. روچیلد میپذیرد و همان رفتار را میکند و این شُوَند[=سبب] آن میشود که بازرگانان رو بآن بازرگان جهود میآورند و آرزومند دوستی او میشوند و با خواهش و دلخواه خرید و فروش با او میکنند و چند سال نمیگذرد که او نیز ملیونر میگردد.
براون و دیگران همین سیاست را بکار بردهاند. آنان نیک دانستهاند که ایرانیان امروزی در چه حالند و روانهاشان تا چه اندازه ناتوانست. نیک دانستهاند که همانکه آوازی از اروپا برخیزد هزارها کسان را بتکان تواند آورد. ما میبینیم که همان کار شرقشناسان چه نتیجههایی داده است.
مردک میآید و با من به چَخِش [=مجادله] میپردازد که گوتهی آلمانی از حافظ ستایش کرده است. میگویم : ترا با گوته چه کار است؟!. مگر خودت فهم و خرد نمیداری؟! مگر کتاب حافظ در دست تو نیست؟!. چرا آن نمیکنی که باز کنی و بخوانی و ببینی چیست؟!. چرا آن نمیکنی که بیندیشی و ببینی آیا ایرادهای ما بآن شاعر راستست یا نه؟!. میگوید : «پس چرا گوته آن ستایش را کرده است؟!.» میگویم : من چه میدانم؟!.. گوته هم مانندهی دیگران ، نافهمیده سخنی گفته. آنگاه گوته هم یاوهبافی همچون حافظ میبوده.
مردمی با این ناتوانی خردها ، راه دست انداختن و فریفتنشان همانست که در هر زمینهای چند کتابی یا گفتاری در اروپا بچاپ رسد. براون و دیگران این را نیک فهمیدهاند.
👇
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی چهار از پنج)
در آن زمان من دربارهی شاعران اندیشهی امروزی را نمیداشتم تنها آن میدانستم که شاعران مفتخوار و بیهودهگو بودهاند. اینبود دربارهی براون نیز بیش از این نیندیشیدم که هوسمندی نموده و بکار بیهودهای پرداخته.
لیکن سپس که در راه کوششهای خود گامهایی پیش رفتم و زیان شعرهای ایران را نیک دانسته و خواستی را که از ادبیات درمیان میبوده دریافتم دربارهی براون نیز بدگمان گردیدم. بویژه که دانستم او را با فروغی و همدستان او همبستگی نزدیک بوده و میرزا محمدخان قزوینی را بیاری براون از تهران فرستادهاند. (1)
سپس دیدم پرفسور براون بهمدستی شاگردش (2) کتاب تذکرةالاولیاء شیخ عطار را بچاپ رسانیده که دیگر جایی برای خوشگمانی نمانده و داستان برای من روشن گردید.
تذکرةالاولیاء کتابیست دربارهی صوفیان و پر است از داستانهای دروغ و رسوا. این کتاب را براون با پول «اوقاف گیب» (3) بچاپ رسانیده. (4) نخست ، بدانیم «اوقاف گیب» بِچه معنیست؟!. چرا یک انگلیسی پولی از خود بیرون ریزد که کتابهای شرقی را بچاپ رسانند؟!. اگر خواستش نیکوکاری میبوده چرا نگفته از آن پول بیمارستان بسازند ، یا در راه رواج دانشها درمیان شرقیان بکار برند؟!. دوم ، آیا پرفسور براون زیان صوفیگری را (بویژه بشرقیان) نمیدانسته؟! آیا چنین گمانی توان برد؟!.
بهر حال بیگمان گردیدم که این شرقشناس که خود را دوست ایران نشان داده جز بدبختی ایرانیان را نمیخواسته و خود با فروغی و تقیزاده و دیگر بدخواهان ایران همدست میبوده.
در اینجا داستانی هست میباید بگویم : روزی یکی از آشنایان با من گفتگو میکرد و میگفت : «من نوشتههای براون و دیگران را خواندهام ، آنها هیچ جا بما نمیگویند شما شاعر باشید ، صوفی شوید. کتابهاییست مینویسند یا بچاپ میرسانند. ما چه ایرادی بآنها داریم؟!.» گفتم : نمیدانم نام روچیلد را شنیدهاید؟ روچیلد خاندانیست جهود و ملیونر ، بُنگاهشان در آلمانست. ولی در پاریس و لندن و استانبول و دیگر جاها شاخهها میدارند. شنیدهام یک بازرگان جهود در استانبول تهیدست و بیارج میبوده ، بازرگانان خوارش میداشتهاند و با او خرید و فروش نمیکردهاند. روزی این بازرگان بنزد روچیلد آنجا رفته و از حال خود گله کرده. روچیلد دست برده که چکی بنام او نویسد. گفته من از شما پول نمیخواهم. شما میتوانید کمکی بهتر از آن بمن کنید. گفته : چه کار کنم؟ گفته : من روزها در گمرک هستم ، بازرگانان دیگر نیز آنجا میباشند. شما هنگامی که بگمرگ میآیید و من و دیگران میایستیم و سلام میدهیم شما سلام مرا با مهربانی بگیرید و آنگاه ایستاده دست دهید و حالپرسی کنید. سه بار که این رفتار را کنید کار من راه افتاده است. روچیلد میپذیرد و همان رفتار را میکند و این شُوَند[=سبب] آن میشود که بازرگانان رو بآن بازرگان جهود میآورند و آرزومند دوستی او میشوند و با خواهش و دلخواه خرید و فروش با او میکنند و چند سال نمیگذرد که او نیز ملیونر میگردد.
براون و دیگران همین سیاست را بکار بردهاند. آنان نیک دانستهاند که ایرانیان امروزی در چه حالند و روانهاشان تا چه اندازه ناتوانست. نیک دانستهاند که همانکه آوازی از اروپا برخیزد هزارها کسان را بتکان تواند آورد. ما میبینیم که همان کار شرقشناسان چه نتیجههایی داده است.
مردک میآید و با من به چَخِش [=مجادله] میپردازد که گوتهی آلمانی از حافظ ستایش کرده است. میگویم : ترا با گوته چه کار است؟!. مگر خودت فهم و خرد نمیداری؟! مگر کتاب حافظ در دست تو نیست؟!. چرا آن نمیکنی که باز کنی و بخوانی و ببینی چیست؟!. چرا آن نمیکنی که بیندیشی و ببینی آیا ایرادهای ما بآن شاعر راستست یا نه؟!. میگوید : «پس چرا گوته آن ستایش را کرده است؟!.» میگویم : من چه میدانم؟!.. گوته هم مانندهی دیگران ، نافهمیده سخنی گفته. آنگاه گوته هم یاوهبافی همچون حافظ میبوده.
مردمی با این ناتوانی خردها ، راه دست انداختن و فریفتنشان همانست که در هر زمینهای چند کتابی یا گفتاری در اروپا بچاپ رسد. براون و دیگران این را نیک فهمیدهاند.
👇
پابرگیها :
1ـ این در کتاب در پیرامون «ادبیات» در سال 1323 چاپ شده. قزوینی و همدستان فروغی خود را به ناشنیدن زدند زیرا جای انکار نمیبود. گذشته از این بدلیل زیر میباید آن را یک دعوی سنجیده و اندیشیده و آگاهانه دانست. زیرا آن زمان دستهای از «ادیبان» بودند که چون نمییارستند بلغزشهای خود اعتراف کنند و از سوی دیگر پرداختن بادبیات راه بهرهمندیهای ایشان بود ، خود را دشمن کسروی گردانیده و نوشتههای او را سطر بسطر با هوشداری و موشکافی میخواندند تا یک ایراد کوچکی یافته بزرگش سازند و هایهوی برپا کنند. اینها بیش از همه پیرامونیان فروغی و تقیزاده بودند. اگر این همبستگی و داستان فرستادن قزوینی برای یاری به براون راست نبود ، باری خود قزوینی که در آن زمان در ایران بود (از سال 1318 تا پایان زندگانی) میبایست آن را تهمت بخود دانسته بدفاع از خود برخیزد یا دست کم انکار کند. پس چرا همگی بخاموشی گذرانیدند؟!.
2ـ نیکلسن Reynold Alleyne Nicholson
3ـ E.J.W Gibb Memorial Trust
4ـ برخی از همشهریان براون این را انکار میکنند و نشان راستی سخنشان را نیز فهرست کتابهای اوقاف گیب میگیرند. در حالی که این کتاب همانسان که نویسنده دریافته بوده با پول آن اوقاف بچاپ رسیده. دلیل آن اینست که در سالی که این کتاب نوشته شده (1323) ، قزوینی پنج سال پیش از آن بایران بازگشته بود و هیچگاه بگفتههای کسروی در این زمینه اعتراضی نکرده ، بلکه باعتراف قزوینی در زندگینامهی کوتاهی که نوشته (از جمله در شمارهی هفتم سال اول مهنامهی یغما ، مهرماه سال 27) درمیان کتابهایی که او در آماده گردانیدن آن همدستی داشته و بدست اوقاف گیب چاپ شده یکی همین تذکرةالاولیاء را نام میبرد (دیباچهی دراز آن بقلم قزوینی است).
.
1ـ این در کتاب در پیرامون «ادبیات» در سال 1323 چاپ شده. قزوینی و همدستان فروغی خود را به ناشنیدن زدند زیرا جای انکار نمیبود. گذشته از این بدلیل زیر میباید آن را یک دعوی سنجیده و اندیشیده و آگاهانه دانست. زیرا آن زمان دستهای از «ادیبان» بودند که چون نمییارستند بلغزشهای خود اعتراف کنند و از سوی دیگر پرداختن بادبیات راه بهرهمندیهای ایشان بود ، خود را دشمن کسروی گردانیده و نوشتههای او را سطر بسطر با هوشداری و موشکافی میخواندند تا یک ایراد کوچکی یافته بزرگش سازند و هایهوی برپا کنند. اینها بیش از همه پیرامونیان فروغی و تقیزاده بودند. اگر این همبستگی و داستان فرستادن قزوینی برای یاری به براون راست نبود ، باری خود قزوینی که در آن زمان در ایران بود (از سال 1318 تا پایان زندگانی) میبایست آن را تهمت بخود دانسته بدفاع از خود برخیزد یا دست کم انکار کند. پس چرا همگی بخاموشی گذرانیدند؟!.
2ـ نیکلسن Reynold Alleyne Nicholson
3ـ E.J.W Gibb Memorial Trust
4ـ برخی از همشهریان براون این را انکار میکنند و نشان راستی سخنشان را نیز فهرست کتابهای اوقاف گیب میگیرند. در حالی که این کتاب همانسان که نویسنده دریافته بوده با پول آن اوقاف بچاپ رسیده. دلیل آن اینست که در سالی که این کتاب نوشته شده (1323) ، قزوینی پنج سال پیش از آن بایران بازگشته بود و هیچگاه بگفتههای کسروی در این زمینه اعتراضی نکرده ، بلکه باعتراف قزوینی در زندگینامهی کوتاهی که نوشته (از جمله در شمارهی هفتم سال اول مهنامهی یغما ، مهرماه سال 27) درمیان کتابهایی که او در آماده گردانیدن آن همدستی داشته و بدست اوقاف گیب چاپ شده یکی همین تذکرةالاولیاء را نام میبرد (دیباچهی دراز آن بقلم قزوینی است).
.
🔸هر گروهی که در یکجا گرد آیند توده شمرده نشوند. توده آن را گویند که در میانهشان بهمبستگی باشد.
دوم ، باید معنی راست زندگی را بشناسند و یک راهی را همگی پیش گیرند. ...
🔸باید این بدانند که آسایش هر یکی از آنان جز در آسایش همگان نتواند بود ، و هر یکی همیشه دربند آسایش همگان باشد ، و اگر یکایک مردم این فهم را نداشتند و این پروا را نکردند قانونهایی درمیانشان روان باشد و هر کس را بمرز خود آشنا گرداند ، و خردمندانی از میان ایشان مردم را به پیروی از آیین و قانون برانگیزد.
🔸اگر یک مردمی اینها را نداشتند ، از گرد آمدن ایشان در یکجا جز رنج و آسیب پدید نخواهد آمد. زیرا هر یکی همچون مار و کژدم دیگران را خواهد گزید و یا همچون گرگ و سگ همدیگر را خواهند درید.
🔸در نتیجهی همین گمراهیها و نادانیهاست که در این کشور هر کس جز در اندیشهی خود نمیباشد و جز بسود خود نمیکوشد.
🔸ایرانیان مردم شگفتی هستند. اینان زندگی را شوخی میشمارند و هیچگاه نمیخواهند از راهش بزندگی پردازند. ما سالهاست مینویسیم که مایهی بدبختی ایران بدآموزیها و پراکندهاندیشیهاست. ولی میبینیم جز بیپروایی و خونسردی نشان نمیدهند. لیکن اکنون که بیکی از صدها آسیب آن بدآموزیها [برای مثال شیعیگری] گرفتار شدهاند در این هنگامست که بدست و پا میافتند و بگله و ناله میپردازند.
🔸این یکی از درماندگیهای ایرانیانست که سرچشمهی بدبختیهای خود را نمیفهمند.
(پرچم نیمهماهه ص20 تا 22)
دوم ، باید معنی راست زندگی را بشناسند و یک راهی را همگی پیش گیرند. ...
🔸باید این بدانند که آسایش هر یکی از آنان جز در آسایش همگان نتواند بود ، و هر یکی همیشه دربند آسایش همگان باشد ، و اگر یکایک مردم این فهم را نداشتند و این پروا را نکردند قانونهایی درمیانشان روان باشد و هر کس را بمرز خود آشنا گرداند ، و خردمندانی از میان ایشان مردم را به پیروی از آیین و قانون برانگیزد.
🔸اگر یک مردمی اینها را نداشتند ، از گرد آمدن ایشان در یکجا جز رنج و آسیب پدید نخواهد آمد. زیرا هر یکی همچون مار و کژدم دیگران را خواهد گزید و یا همچون گرگ و سگ همدیگر را خواهند درید.
🔸در نتیجهی همین گمراهیها و نادانیهاست که در این کشور هر کس جز در اندیشهی خود نمیباشد و جز بسود خود نمیکوشد.
🔸ایرانیان مردم شگفتی هستند. اینان زندگی را شوخی میشمارند و هیچگاه نمیخواهند از راهش بزندگی پردازند. ما سالهاست مینویسیم که مایهی بدبختی ایران بدآموزیها و پراکندهاندیشیهاست. ولی میبینیم جز بیپروایی و خونسردی نشان نمیدهند. لیکن اکنون که بیکی از صدها آسیب آن بدآموزیها [برای مثال شیعیگری] گرفتار شدهاند در این هنگامست که بدست و پا میافتند و بگله و ناله میپردازند.
🔸این یکی از درماندگیهای ایرانیانست که سرچشمهی بدبختیهای خود را نمیفهمند.
(پرچم نیمهماهه ص20 تا 22)
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 از خوانندگان پیمان : (تکهی یک از یک)
برخی از شمارههای مهنامهی پیمان را از آقای صادقی گرفته و پس از مطالعه بر خامهی توانای شما آفرین گفتم آری گرچه من در تمام چامهسرایی خود بیش از ده الی دوازده غزل نگفتهام آن هم در اوان صباوت و در سن یازده و دوازده سالگی بوده است و از این معدود بیش از دو یا سه غزل از آن را با اینکه اشعار زیادی به جرائد و مجلات دادهام نفرستادهام برای درج ، ولی انصافاً از غزل خوشی نداشته اما تا این پایه هم که امروز نگارشهای شما مرا به عیوب آن آشنا کرده بدی آن را نمیپنداشتهام. بلی ـ از حقیقت نباید گذشت غزلسرایی کار خوبی نبوده و نیست و علت شیوع آن در ایران همانا جلوگیری نکردن بلکه تشویق صاحبقلمان بوده. جای بسی مسرت است که در پرتو راهنمایی شما این عادت از بین شعراء ایران مرتفع شده و میشود لیکن نمیشود تقصیر را یکجا بار شعرا نمود و نه میتوان آنها را نیز بیتقصیر خواند زیرا کاری را که قرنها در توده شیوع پیدا کرده و کسی بمضرت آن برنخورده و اگر هم برخورده است ساکت نشسته بدیهی است چنین بار میدهد. نظیر این امر روزی با یکی از دانشمندان سترگ از یکی از کوچهها میگذشتم جمعی از کودکان گرد هم نشسته و در کار قمار سرگرم بودند دانشمند تا بکودکان رسید نهیبی داده آنها را متفرق ساخته و ضمناً به آنها از مضرت قمار میگفت. غرض آن اطفال متفرق شدند و ما گذشتیم یکی از همراهان سئوال کرد که چه اثری بر این تهدید مترتب است و حال آنکه حتم میدانید پس از رفتن شما باز گرد هم آیند و مشغول شوند؟! فرمودند اولاً شاید نشوند و ثانیاً اگر کسی به اینها چیزی نگفته و ازین عمل زشت لساناً و عملاً جلوگیری نکنند این کودکان هیچگاه به قبح آن برنخورده و بدون اینکه بدانند کار زشتی است و بدین و دنیا مضر است بکار خود ادامه داده و بدیهی است بزرگ هم که شدند ترک نخواهند کرد ـ پس از اندک تفکری هر کسی تصدیق میکند که غزلسرایی و همچنین سایر کارهای زشت سبب شیوع و ازدیادش همین بوده و بس.
شعرهایی که باید چند بار چاپ شود
ای که سرمایهی خرد داری مکن از یاوهگو هواداری
یاوهگو ننگ تودهی بشر است یاوهگویی ز هر بدی بتر است
ش
شاعر هجوگو
دو صد بار از شاعر هجوگوی سگ ناگهانگیر بهتر بود
رضائیه گشتاسبی
.
🔸 از خوانندگان پیمان : (تکهی یک از یک)
برخی از شمارههای مهنامهی پیمان را از آقای صادقی گرفته و پس از مطالعه بر خامهی توانای شما آفرین گفتم آری گرچه من در تمام چامهسرایی خود بیش از ده الی دوازده غزل نگفتهام آن هم در اوان صباوت و در سن یازده و دوازده سالگی بوده است و از این معدود بیش از دو یا سه غزل از آن را با اینکه اشعار زیادی به جرائد و مجلات دادهام نفرستادهام برای درج ، ولی انصافاً از غزل خوشی نداشته اما تا این پایه هم که امروز نگارشهای شما مرا به عیوب آن آشنا کرده بدی آن را نمیپنداشتهام. بلی ـ از حقیقت نباید گذشت غزلسرایی کار خوبی نبوده و نیست و علت شیوع آن در ایران همانا جلوگیری نکردن بلکه تشویق صاحبقلمان بوده. جای بسی مسرت است که در پرتو راهنمایی شما این عادت از بین شعراء ایران مرتفع شده و میشود لیکن نمیشود تقصیر را یکجا بار شعرا نمود و نه میتوان آنها را نیز بیتقصیر خواند زیرا کاری را که قرنها در توده شیوع پیدا کرده و کسی بمضرت آن برنخورده و اگر هم برخورده است ساکت نشسته بدیهی است چنین بار میدهد. نظیر این امر روزی با یکی از دانشمندان سترگ از یکی از کوچهها میگذشتم جمعی از کودکان گرد هم نشسته و در کار قمار سرگرم بودند دانشمند تا بکودکان رسید نهیبی داده آنها را متفرق ساخته و ضمناً به آنها از مضرت قمار میگفت. غرض آن اطفال متفرق شدند و ما گذشتیم یکی از همراهان سئوال کرد که چه اثری بر این تهدید مترتب است و حال آنکه حتم میدانید پس از رفتن شما باز گرد هم آیند و مشغول شوند؟! فرمودند اولاً شاید نشوند و ثانیاً اگر کسی به اینها چیزی نگفته و ازین عمل زشت لساناً و عملاً جلوگیری نکنند این کودکان هیچگاه به قبح آن برنخورده و بدون اینکه بدانند کار زشتی است و بدین و دنیا مضر است بکار خود ادامه داده و بدیهی است بزرگ هم که شدند ترک نخواهند کرد ـ پس از اندک تفکری هر کسی تصدیق میکند که غزلسرایی و همچنین سایر کارهای زشت سبب شیوع و ازدیادش همین بوده و بس.
شعرهایی که باید چند بار چاپ شود
ای که سرمایهی خرد داری مکن از یاوهگو هواداری
یاوهگو ننگ تودهی بشر است یاوهگویی ز هر بدی بتر است
ش
شاعر هجوگو
دو صد بار از شاعر هجوگوی سگ ناگهانگیر بهتر بود
رضائیه گشتاسبی
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکهی سه از سه)
به هر حال آن دو جمله بسیار بیمعنی است و از امام علیبنابیطالب نباید شمرد. از آنسوی این سخن چه ربط بصوفیگری دارد؟! ما مگر کتابهای صوفیان را در دست نداریم و نمیدانیم بنیاد کار آنها بخوار داشتن اینجهان بوده؟! مگر ما آگاه نیستیم که کتابهای صوفیان پر از نکوهش «دنیا» است.
ما از همه چیز آگاهیم. تاریخچهی آن عبارت عربی (یا حدیث) اینست : چنانکه گفتیم ملایان همیشه در منبر و در پایین از «دنیا» نکوهش مینمودند و صد حدیث در بدی «دنیا» ازبر میداشتند : «الدنیا جیفة و طلابها کلاب» (1) ، «حب الدنیا رأس کل خطیئه» (2) و مانند اینها. سپس چون در ایران جنبش مشروطه برخاست یکی از ایرادها بملایان همین را میگرفتند و میگفتند : ما اگر بدنیا نپردازیم چگونه میتوانیم آزادی و استقلال خود را نگه داریم. چگونه میتوانیم کارخانهها بیاوریم و صنعت را رواج دهیم. در برابر این ایراد بود که کسانی از ملایان رفتند و آن عبارت عربی را پیدا کردند و به رخ آزادیخواهان کشیدند که ما نیز بآبادی دنیا علاقهمندیم و با یک عبارتی خواستند بخطاهای هزارسالهی خود پرده کشند. این کاری بود که ملایان کردند. اکنون نوبت رسیده که صوفیها آن کار را کنند. آقای سلطانی[ضیائی درست است] این عبارت را به رخ ما کشیده و میخواهد بگوید صوفیان هم آبادی این جهان را میخواهند ولی یک رفتار بیجاییست زیرا ما نیک میدانیم که صوفیان که بودهاند و هستند و در چه گمراهیهایی غرقند و چه آتشی باین کشور زدهاند. دیروز زبانزد همگیشان بود :
اهل دنیا از کهین و از مهین لعنتالله علیهم اجمعین
امروز میخواهند «متجدد» بشوند و آنان نیز هوادار آبادی کشور شناخته گردند. اینست مقصود از یاد کردن آن جملههای عربی (یا ترجمهی آنها). اینها میخواهند هر زمان خود را برنگ آن زمان اندازند.
اما عنوان اینکه صوفیها در زمان صفویان ایران را نگه داشتهاند پاسخش را در جای دیگری
دادهایم. ایران را ایلهای ترک نگاه داشتند. در آن زمان در آذربایجان هفت ایل ترک مینشستند که مرید خاندان صفوی ، ولی صوفی نبودند و هیچ اثری از صوفیگری درمیان ایشان نبود. بلکه معنی آن را نیز نمیدانستند. اینان بودند که خاندان صفوی را بپادشاهی رسانیدند نه درویشان. از آنسوی اگر یک مرشدی چون آرزوی پادشاهی میداشته مریدان خود را جنگجو بار آورده آیا این دلیل است که ما کارهای کشورـ برباد ـ ده و آموزاکهای غیرتکش صدها و هزارها مرشد دیگر را فراموش کنیم؟!.. (3) اینکه کتاب پند صالح را فرستادهاید بسیار نابجاست. یک دفترچهای که برای فریب مردم نوشته شده و مقصود آنست که یک رنگ تجددی به مریدبازی و درویشپروری داده شود من از دیدن آن فریب نخواهم خورد. ما کتابهای صوفیان را در دست داریم و میدانیم که پایه و بنیاد صوفیگری چیست.
اینکه خواستهاید من تحقیقات کاملتری کنم ، من تحقیقاتم را کردهام و از روی بینش مینویسم. شما تحقیقات کاملتری کنید که «وحدت وجود» چیست؟!.. چلهنشینی چه سودی تواند داشت؟!.. از ذکر خفی یا جلی چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر اینها سودی توانستی داشت پس چرا خود پیران و پیشروان صوفیگری بیسودترین مردم بودهاند؟!. چرا در داستان مغول از صدها پیر و مرشد که زنده بودند یکی کمترین دستگیری از مردم نتوانست؟!.. چرا ابوبکر رازی با صد بیغیرتی زنان و فرزندان خود را گزاشت و بگریخت؟!.. چرا پیران صوفیگری بدروغگویی آن اندازه گستاخ بودهاند؟!. چرا شیخ عطار در تذکرةالاولیاء و جامی در نفحات و درویش توکلی در صفوةالصفا آنهمه داستانهای سراپا دروغ را برشته کشیدهاند؟!.. چرا چند تن از سرشناسان صوفیگری همچون اوحدی کرمانی و عراقی و مؤلف بستانالسیاحة آشکاره دم از بچهبازی زدهاند و بیشرمانه و خیرهرویانه باین کار ناپاک خود رخت خداپرستی پوشانیده «المجاز قنطرةالحقیقه» (4) سرودهاند؟!.. اینها را بیندیشید تا مگر از گمراهی بیرون آیید.
👇
🔸 پاسخ یکی از هواداران صوفیگری (تکهی سه از سه)
به هر حال آن دو جمله بسیار بیمعنی است و از امام علیبنابیطالب نباید شمرد. از آنسوی این سخن چه ربط بصوفیگری دارد؟! ما مگر کتابهای صوفیان را در دست نداریم و نمیدانیم بنیاد کار آنها بخوار داشتن اینجهان بوده؟! مگر ما آگاه نیستیم که کتابهای صوفیان پر از نکوهش «دنیا» است.
ما از همه چیز آگاهیم. تاریخچهی آن عبارت عربی (یا حدیث) اینست : چنانکه گفتیم ملایان همیشه در منبر و در پایین از «دنیا» نکوهش مینمودند و صد حدیث در بدی «دنیا» ازبر میداشتند : «الدنیا جیفة و طلابها کلاب» (1) ، «حب الدنیا رأس کل خطیئه» (2) و مانند اینها. سپس چون در ایران جنبش مشروطه برخاست یکی از ایرادها بملایان همین را میگرفتند و میگفتند : ما اگر بدنیا نپردازیم چگونه میتوانیم آزادی و استقلال خود را نگه داریم. چگونه میتوانیم کارخانهها بیاوریم و صنعت را رواج دهیم. در برابر این ایراد بود که کسانی از ملایان رفتند و آن عبارت عربی را پیدا کردند و به رخ آزادیخواهان کشیدند که ما نیز بآبادی دنیا علاقهمندیم و با یک عبارتی خواستند بخطاهای هزارسالهی خود پرده کشند. این کاری بود که ملایان کردند. اکنون نوبت رسیده که صوفیها آن کار را کنند. آقای سلطانی[ضیائی درست است] این عبارت را به رخ ما کشیده و میخواهد بگوید صوفیان هم آبادی این جهان را میخواهند ولی یک رفتار بیجاییست زیرا ما نیک میدانیم که صوفیان که بودهاند و هستند و در چه گمراهیهایی غرقند و چه آتشی باین کشور زدهاند. دیروز زبانزد همگیشان بود :
اهل دنیا از کهین و از مهین لعنتالله علیهم اجمعین
امروز میخواهند «متجدد» بشوند و آنان نیز هوادار آبادی کشور شناخته گردند. اینست مقصود از یاد کردن آن جملههای عربی (یا ترجمهی آنها). اینها میخواهند هر زمان خود را برنگ آن زمان اندازند.
اما عنوان اینکه صوفیها در زمان صفویان ایران را نگه داشتهاند پاسخش را در جای دیگری
دادهایم. ایران را ایلهای ترک نگاه داشتند. در آن زمان در آذربایجان هفت ایل ترک مینشستند که مرید خاندان صفوی ، ولی صوفی نبودند و هیچ اثری از صوفیگری درمیان ایشان نبود. بلکه معنی آن را نیز نمیدانستند. اینان بودند که خاندان صفوی را بپادشاهی رسانیدند نه درویشان. از آنسوی اگر یک مرشدی چون آرزوی پادشاهی میداشته مریدان خود را جنگجو بار آورده آیا این دلیل است که ما کارهای کشورـ برباد ـ ده و آموزاکهای غیرتکش صدها و هزارها مرشد دیگر را فراموش کنیم؟!.. (3) اینکه کتاب پند صالح را فرستادهاید بسیار نابجاست. یک دفترچهای که برای فریب مردم نوشته شده و مقصود آنست که یک رنگ تجددی به مریدبازی و درویشپروری داده شود من از دیدن آن فریب نخواهم خورد. ما کتابهای صوفیان را در دست داریم و میدانیم که پایه و بنیاد صوفیگری چیست.
اینکه خواستهاید من تحقیقات کاملتری کنم ، من تحقیقاتم را کردهام و از روی بینش مینویسم. شما تحقیقات کاملتری کنید که «وحدت وجود» چیست؟!.. چلهنشینی چه سودی تواند داشت؟!.. از ذکر خفی یا جلی چه نتیجه تواند بود؟!.. اگر اینها سودی توانستی داشت پس چرا خود پیران و پیشروان صوفیگری بیسودترین مردم بودهاند؟!. چرا در داستان مغول از صدها پیر و مرشد که زنده بودند یکی کمترین دستگیری از مردم نتوانست؟!.. چرا ابوبکر رازی با صد بیغیرتی زنان و فرزندان خود را گزاشت و بگریخت؟!.. چرا پیران صوفیگری بدروغگویی آن اندازه گستاخ بودهاند؟!. چرا شیخ عطار در تذکرةالاولیاء و جامی در نفحات و درویش توکلی در صفوةالصفا آنهمه داستانهای سراپا دروغ را برشته کشیدهاند؟!.. چرا چند تن از سرشناسان صوفیگری همچون اوحدی کرمانی و عراقی و مؤلف بستانالسیاحة آشکاره دم از بچهبازی زدهاند و بیشرمانه و خیرهرویانه باین کار ناپاک خود رخت خداپرستی پوشانیده «المجاز قنطرةالحقیقه» (4) سرودهاند؟!.. اینها را بیندیشید تا مگر از گمراهی بیرون آیید.
👇
پابرگیها :
1ـ معنی : دنیا مردار و خواهندگان آن ، سگانند.
2ـ معنی : دنیا دوستی سرآغاز همهی گناهان است.
3ـ این هم بهانهای شده که کسانی دهها کتاب را جستجو کنند و یکی دو صوفی را بیابند که گدایی نمیکرده یا زن و پیشهای داشته و بگویند همگی چنان نبودهاند و این را رخنهای در ایرادهای ما به صوفیان نشان دهند. اینها چشمداشت خامی دارند : ما باید تأثیری را که صوفیگری بر غیرت و ارادهی ایرانیان در گذشته (بویژه در رخداد مغول) داشته و اکنون دارد نادیده گیریم و از نبرد با این «سرطان توده» چشم پوشیم چرا که یک عده نمیخواهند دست از صوفیبازی بردارند ، نمیخواهند این مردم همدوش تودههای پیشرفتهی جهان باشند. زهی خامی و کوتاهبینی! در نزد این تیرهمغزان هوسها بر سود توده پیشی دارد ، بهتر گوییم به چیزی که نمیاندیشند سرفرازی مردمان و رستگاری ایشان است.
4ـ معنی : مجاز پل حقیقت است.
.
1ـ معنی : دنیا مردار و خواهندگان آن ، سگانند.
2ـ معنی : دنیا دوستی سرآغاز همهی گناهان است.
3ـ این هم بهانهای شده که کسانی دهها کتاب را جستجو کنند و یکی دو صوفی را بیابند که گدایی نمیکرده یا زن و پیشهای داشته و بگویند همگی چنان نبودهاند و این را رخنهای در ایرادهای ما به صوفیان نشان دهند. اینها چشمداشت خامی دارند : ما باید تأثیری را که صوفیگری بر غیرت و ارادهی ایرانیان در گذشته (بویژه در رخداد مغول) داشته و اکنون دارد نادیده گیریم و از نبرد با این «سرطان توده» چشم پوشیم چرا که یک عده نمیخواهند دست از صوفیبازی بردارند ، نمیخواهند این مردم همدوش تودههای پیشرفتهی جهان باشند. زهی خامی و کوتاهبینی! در نزد این تیرهمغزان هوسها بر سود توده پیشی دارد ، بهتر گوییم به چیزی که نمیاندیشند سرفرازی مردمان و رستگاری ایشان است.
4ـ معنی : مجاز پل حقیقت است.
.
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)
🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکهی سه)
چنانکه گفتیم عباسیان در ایران دستهها پدید میآوردند و زمینه میچیدند و سرانجام با دست ابومسلم خلافت را بچنگ آوردند. پیداست که آنان نیز با علویان دشمنی مینمودند. بنیامیه از میان رفته این زمان کشاکش میانهی علویان و عباسیان افتاده ، و در زمان اینان بود که محمد نفس زکیه و برادرش ابراهیم و یحییبنزید و حسین صاحب فَخ و کسان دیگری کشته شدند. اینان چون با شمشیر برمیخاستند ناچار زود از میان میرفتند.
در آن زمان یکی از کسانی که دعوای خلافت میداشت جعفربنمحمدبنعلیبنالحسین میبود (برادرزادهی زید). این مرد که پیروانی میداشت یک راه نوین دیگری پیش گرفته چنین میگفت : خلیفه باید از نزد خدا برگزیده شود ، و کسی که از نزد خدا برگزیده شده خلیفه است چه توانا باشد و سررشتهی کارها را بدست گیرد و چه توانا نباشد و در خانه نشیند. آنان كه از مردم ، میخواهند رستگار گردند باید باین برگزیدهی خدا گردن گزارند و فرمان برند و خمس و مال امام پردازند.
بدینسان در گوشه نشسته ، «بیدردسر» دعوای خلافت میکرد و پیروانش گردن بدعوا گزارده گفتههای او را میپذیرفتند. ولی همانا از ترس ، بردنِ نامِ «خلیفه» نیارسته خواست خود را در زیر نام «امام» پوشیده میداشت. تا این زمان «خلیفه» و «امام» به یک معنی میبودی و همان خلیفه را «امام» نیز نامیدندی(1) ولی در این زمان و در زبان این دسته اندکجدایی درمیانهی آنها پدید میآمد. اینان امام را بمعنی «برگزیده شده از سوی خدا» میگرفتند.
این داستانِ بسیار شگفتی بود. زیرا دیگر نیازی بآنکه در راه خلافت بجنگ و کوشش برخاسته شود بازنمیمانْد ، و یک کسی میتوانست در خانه نشیند و دعوای خلافت کند و گروهی را ، بیش یا کم ، بسر خود گرد آورد. از آنسوی خلافت یا امامت نیز ارج خود را از دست داده یک چیز بسیار کوچک میگردید.
این دومرنگی بود که شیعیگری پیدا میکرد و یک جنبش سیاسی رُویهی کیش میگرفت. از آنسوی معنی خلافت نیز دیگر شده چنانکه گفتیم خلیفه (یا بگفتهی خودشان : امام) یک پیشوای دینی میبود نه یک سررشتهدار سیاسی.
پیروان این امام که همان تُندروان (یا رافضیان) میبودند ، میدان پیدا کرده و در تُندروی گام بزرگ دیگری برداشته چنین میگفتند : «امام علیبنابیطالب از سوی خدا برای جانشینی پیغمبر برگزیده شده و پیغمبر او را جانشین گردانیده بود. ابوبکر و عمر با زور او را بکنار زدند ، و با زور او را واداشتند که بخلافت ابوبکر گردن گزارد» ، و بدین دستاویز زبان نفرین و بدگویی به ابوبکر و عمر و عثمان و بسیاری از یاران پیغمبر میگشادند. بدروغبافی گستاخ گردیده میگفتند : «عمر چون رفت علی را بکِشد و بیاورد که به ابوبکر بیعت کند دختر پیغمبر در را نمیگشاد ، عمر او را میانهی لِنگهی در و دیوار گزاشت و او «محسن»نام بچهای را سِقط کرد و از همین گزند بود که از جهان درگذشت». از اینگونه داستانها که تاریخ آگاهی نمیداشت بسیار میگفتند.
چون بنیادِ کار را بگزافگویی و تُندروی گزارده بودند رفتهرفته از این اندازه هم گذشتند و این زمان سخنان دیگری بمیان آوردند : «هر که بمیرد و امام زمان خود را نشناسد بیدین مرده است» (2) ، «خدا ما را از آب و گِل والاتری آفریده و شیعیان ما را از بازماندهی آن آب و گِل پدید آورده» (3) ، «خدا دوستی و پیروی ما را بزمینها نشان داد ، آنها که پذیرفتند بارده شدند و آنها که نپذیرفتند شورهزار گردیدند ، بکوهها نشان داد ، آنها که پذیرفتند بلند گردیدند و آنها که نپذیرفتند پست شدند ، بآبها نشان داد ، آنها که پذیرفتند شیرین شدند و آنها که نپذیرفتند شور گردیدند» ، «کارهای شما هر روزه بما نشان داده میشود که اگر نیکو کردهاید ما شاد باشیم و اگر بد کردهاید اندوهناک گردیم» ، «معنی قرآن را جز ما کسی نداند ، همه باید از ما بپرسند». از اینگونه ، سخنان بسیاری که جز لافزدن و گزافه گفتن شمرده نشود ، و گویندهاش بیگمان بیدین و خداناشناس میبوده ، و ما نمیدانیم اینها را که گفته است و آیا راستست و یا دروغ و ساخته میباشد.
پابرگیها:
1ـ چنانكه در همان نامهی امام علیبنابیطالب كه بمعاویه نوشته خلیفه «امام» نامیده شده.
2ـ مَنْ ماتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ مَاتَ مِیتَةً الجَاهِلِیَّة.
3ـ إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَنَا مِنْ أَعْلَى عِلِّيِّينَ وَ خَلَقَ شِيعَتِنَا مِنّا.
.
🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکهی سه)
چنانکه گفتیم عباسیان در ایران دستهها پدید میآوردند و زمینه میچیدند و سرانجام با دست ابومسلم خلافت را بچنگ آوردند. پیداست که آنان نیز با علویان دشمنی مینمودند. بنیامیه از میان رفته این زمان کشاکش میانهی علویان و عباسیان افتاده ، و در زمان اینان بود که محمد نفس زکیه و برادرش ابراهیم و یحییبنزید و حسین صاحب فَخ و کسان دیگری کشته شدند. اینان چون با شمشیر برمیخاستند ناچار زود از میان میرفتند.
در آن زمان یکی از کسانی که دعوای خلافت میداشت جعفربنمحمدبنعلیبنالحسین میبود (برادرزادهی زید). این مرد که پیروانی میداشت یک راه نوین دیگری پیش گرفته چنین میگفت : خلیفه باید از نزد خدا برگزیده شود ، و کسی که از نزد خدا برگزیده شده خلیفه است چه توانا باشد و سررشتهی کارها را بدست گیرد و چه توانا نباشد و در خانه نشیند. آنان كه از مردم ، میخواهند رستگار گردند باید باین برگزیدهی خدا گردن گزارند و فرمان برند و خمس و مال امام پردازند.
بدینسان در گوشه نشسته ، «بیدردسر» دعوای خلافت میکرد و پیروانش گردن بدعوا گزارده گفتههای او را میپذیرفتند. ولی همانا از ترس ، بردنِ نامِ «خلیفه» نیارسته خواست خود را در زیر نام «امام» پوشیده میداشت. تا این زمان «خلیفه» و «امام» به یک معنی میبودی و همان خلیفه را «امام» نیز نامیدندی(1) ولی در این زمان و در زبان این دسته اندکجدایی درمیانهی آنها پدید میآمد. اینان امام را بمعنی «برگزیده شده از سوی خدا» میگرفتند.
این داستانِ بسیار شگفتی بود. زیرا دیگر نیازی بآنکه در راه خلافت بجنگ و کوشش برخاسته شود بازنمیمانْد ، و یک کسی میتوانست در خانه نشیند و دعوای خلافت کند و گروهی را ، بیش یا کم ، بسر خود گرد آورد. از آنسوی خلافت یا امامت نیز ارج خود را از دست داده یک چیز بسیار کوچک میگردید.
این دومرنگی بود که شیعیگری پیدا میکرد و یک جنبش سیاسی رُویهی کیش میگرفت. از آنسوی معنی خلافت نیز دیگر شده چنانکه گفتیم خلیفه (یا بگفتهی خودشان : امام) یک پیشوای دینی میبود نه یک سررشتهدار سیاسی.
پیروان این امام که همان تُندروان (یا رافضیان) میبودند ، میدان پیدا کرده و در تُندروی گام بزرگ دیگری برداشته چنین میگفتند : «امام علیبنابیطالب از سوی خدا برای جانشینی پیغمبر برگزیده شده و پیغمبر او را جانشین گردانیده بود. ابوبکر و عمر با زور او را بکنار زدند ، و با زور او را واداشتند که بخلافت ابوبکر گردن گزارد» ، و بدین دستاویز زبان نفرین و بدگویی به ابوبکر و عمر و عثمان و بسیاری از یاران پیغمبر میگشادند. بدروغبافی گستاخ گردیده میگفتند : «عمر چون رفت علی را بکِشد و بیاورد که به ابوبکر بیعت کند دختر پیغمبر در را نمیگشاد ، عمر او را میانهی لِنگهی در و دیوار گزاشت و او «محسن»نام بچهای را سِقط کرد و از همین گزند بود که از جهان درگذشت». از اینگونه داستانها که تاریخ آگاهی نمیداشت بسیار میگفتند.
چون بنیادِ کار را بگزافگویی و تُندروی گزارده بودند رفتهرفته از این اندازه هم گذشتند و این زمان سخنان دیگری بمیان آوردند : «هر که بمیرد و امام زمان خود را نشناسد بیدین مرده است» (2) ، «خدا ما را از آب و گِل والاتری آفریده و شیعیان ما را از بازماندهی آن آب و گِل پدید آورده» (3) ، «خدا دوستی و پیروی ما را بزمینها نشان داد ، آنها که پذیرفتند بارده شدند و آنها که نپذیرفتند شورهزار گردیدند ، بکوهها نشان داد ، آنها که پذیرفتند بلند گردیدند و آنها که نپذیرفتند پست شدند ، بآبها نشان داد ، آنها که پذیرفتند شیرین شدند و آنها که نپذیرفتند شور گردیدند» ، «کارهای شما هر روزه بما نشان داده میشود که اگر نیکو کردهاید ما شاد باشیم و اگر بد کردهاید اندوهناک گردیم» ، «معنی قرآن را جز ما کسی نداند ، همه باید از ما بپرسند». از اینگونه ، سخنان بسیاری که جز لافزدن و گزافه گفتن شمرده نشود ، و گویندهاش بیگمان بیدین و خداناشناس میبوده ، و ما نمیدانیم اینها را که گفته است و آیا راستست و یا دروغ و ساخته میباشد.
پابرگیها:
1ـ چنانكه در همان نامهی امام علیبنابیطالب كه بمعاویه نوشته خلیفه «امام» نامیده شده.
2ـ مَنْ ماتَ وَ لَمْ یَعْرِفْ إمامَ زَمانِهِ مَاتَ مِیتَةً الجَاهِلِیَّة.
3ـ إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَنَا مِنْ أَعْلَى عِلِّيِّينَ وَ خَلَقَ شِيعَتِنَا مِنّا.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی پنج از پنج)
این گفتگویی بود که با آن آشنا داشتم. میباید بگویم : این یک سیاست کهنی در اروپا میبوده که شرقیان را بفریبند و در آلودگیهاشان پایدار و پافشار گردانند. این سیاست را همهی دولتها دنبال کردهاند. آلمانها که هنوز دستی در شرق نمیداشتند به پیروی از دیگران و بامید آنکه در آینده دستی خواهند داشت آن سیاست را دنبال میکردند. در جشن فردوسی (1) آلمانها کتابی آوردند که مایهی شگفت من گردید. یک تن شرقشناس فهرست حرفی بشاهنامهی فردوسی نوشته. (مثلاً حرف «از» چند بار در سراسر شاهنامه آمده و در کجاها آمده). میگفتند : «بیست سال رنج برده تا آن را بپایان رسانیده». چنین کار بیهوده و بیخردانه را چرا کرده؟. یک آلمانی بایستی یا دیوانه و سبکسر باشد که چنان کاری کند و یا خواستش فریفتن ایرانیان و بچنان کارهای بیهوده برانگیختن ایشان باشد. دولت آلمان چنان کتابی را بما ارمغان فرستاده بود. شنیدنیتر آنست که همان روز دیدم کسانی با من گفتگو میکردند و چنین میگفتند : «این اروپاییها آدمهای غریبیند ، پشتکار عجیبی دارند. ببین چه کار کرده. بیست سال بر سر یک کتاب زحمت کشیده ، بیجهت نیست که آنها همیشه جلوند و ما عقبیم». دیدم درزمان[=بیدرنگ] تخم سیاست در دلها روییدن گرفته.
دولت تزاری روس که از هر باره از دولتهای دیگر اروپا پستر میبود او نیز این سیاست را دربارهی شرق دنبال میکرد. در کشور روس نیز شرقشناسانی میبودند که جز درپی این کارهای فریبآمیز نمیبودند. در آنجا هم شرقشناسانی میبودند که خود را «عاشق نظامی» نشان میدادند و یا سه ماه رنج میبردند و بیک قصیدهی خاقانی «شرح» مینوشتند.
شنیدنیتر از آنها اینست که دولت روس کنونی (2) که درفشدار آزادیست و از آن سیاستهای کهن اروپایی بیزاری نشان میدهد (3) هنوز این سیاست کهن فریبآمیز را نشُسته و از میان نبرده. ما گاهی کارهایی نیز از آن دولت میبینیم. مثلاً میبینیم در آن کشور بنامِ نظامی جشن گرفته میشود.
آیا نظامی چه کرده؟!. چه نیکی را برای جهانیان انجام داده؟!. کسی که خود را در برابر فرماندار ارزنجان سگ ، بلکه کمتر از سگ گردانیده (4) ، کسی که یک عمر با مفتخواری و یاوهگویی بسر برده ، در دیدهی مردم سوسیالیست چه ارجی تواند داشت؟! چه جا میدارد که دولت شوروی بنام او جشن گیرد؟!. اگر خواست دولت شوروی دلجویی از ایرانیان و دوستی نشان دادن با این توده است بهتر است مردان ارجمند و آزاده را که در تاریخ این کشور کم نیستند برگزینند. (5)
مرا شگفت افتاده که در اهواز از مسیو باتمانوف (6) شنیدم که کمونیستها از تولستوی با آنهمه آوازه و نامی که در جهان پیدا کرده خرسند نیستند و چون گفتههای او با آموزاکهای کمونیستی سازگار نبوده ارجش نمیگزارند. در همان حال میبینیم شرقشناسان کشور شوروی به نظامی با آن بدیهایش ارج میگزارند و دولت شوروی بنام او جشن برپا میگرداند. اینها سخنانیست که میخواستم در پیرامون شرقشناسان بگویم.
پابرگیها :
1ـ خواست جشن هزارهی فردوسی است که در سال 1313 گرفتند.
2ـ خواست دولت شوروی سوسیالیستی است که در زمان نوشته شدن این کتاب (آغازِ سال 1945) با دولت جهانگیری مانند آلمان نازی جنگیده خود را پشتیبان آزادیخواهان جهان وامینمود و هنوز رسواییهایی ازو همچون در آذربایجان (حکومت پیشهوری) و کردستان در ایران و مجارستان و چکسلواکی در اروپا بآشکار نیفتاده آزمندیهایش پدیدار نبود.
3ـ برای مثال : بهم زدن پیماننامههای تزاری با ایران در زمان لنین.
4ـ نشست دوم کتاب «در پیرامون ادبیات» دیده شود.
5ـ هواداری از شاعران بیهودهگوی ایران را دولت شوروی تا زمان فروپاشیاش همچنان دنبال میکرد. برای مثال نزدیک بسال 1350 علیاف نامی از آن کشور بایران آمده سنگ سعدی بسینه میکوفت. از سیاست روسیهی کنونی آگاهی نیافتهایم.
6ـ کنسول روس در اهواز. بنگرید بکتاب «ده سال در عدلیه».
.
🔸 4ـ دنبالهی سخن از شرقشناسان (تکهی پنج از پنج)
این گفتگویی بود که با آن آشنا داشتم. میباید بگویم : این یک سیاست کهنی در اروپا میبوده که شرقیان را بفریبند و در آلودگیهاشان پایدار و پافشار گردانند. این سیاست را همهی دولتها دنبال کردهاند. آلمانها که هنوز دستی در شرق نمیداشتند به پیروی از دیگران و بامید آنکه در آینده دستی خواهند داشت آن سیاست را دنبال میکردند. در جشن فردوسی (1) آلمانها کتابی آوردند که مایهی شگفت من گردید. یک تن شرقشناس فهرست حرفی بشاهنامهی فردوسی نوشته. (مثلاً حرف «از» چند بار در سراسر شاهنامه آمده و در کجاها آمده). میگفتند : «بیست سال رنج برده تا آن را بپایان رسانیده». چنین کار بیهوده و بیخردانه را چرا کرده؟. یک آلمانی بایستی یا دیوانه و سبکسر باشد که چنان کاری کند و یا خواستش فریفتن ایرانیان و بچنان کارهای بیهوده برانگیختن ایشان باشد. دولت آلمان چنان کتابی را بما ارمغان فرستاده بود. شنیدنیتر آنست که همان روز دیدم کسانی با من گفتگو میکردند و چنین میگفتند : «این اروپاییها آدمهای غریبیند ، پشتکار عجیبی دارند. ببین چه کار کرده. بیست سال بر سر یک کتاب زحمت کشیده ، بیجهت نیست که آنها همیشه جلوند و ما عقبیم». دیدم درزمان[=بیدرنگ] تخم سیاست در دلها روییدن گرفته.
دولت تزاری روس که از هر باره از دولتهای دیگر اروپا پستر میبود او نیز این سیاست را دربارهی شرق دنبال میکرد. در کشور روس نیز شرقشناسانی میبودند که جز درپی این کارهای فریبآمیز نمیبودند. در آنجا هم شرقشناسانی میبودند که خود را «عاشق نظامی» نشان میدادند و یا سه ماه رنج میبردند و بیک قصیدهی خاقانی «شرح» مینوشتند.
شنیدنیتر از آنها اینست که دولت روس کنونی (2) که درفشدار آزادیست و از آن سیاستهای کهن اروپایی بیزاری نشان میدهد (3) هنوز این سیاست کهن فریبآمیز را نشُسته و از میان نبرده. ما گاهی کارهایی نیز از آن دولت میبینیم. مثلاً میبینیم در آن کشور بنامِ نظامی جشن گرفته میشود.
آیا نظامی چه کرده؟!. چه نیکی را برای جهانیان انجام داده؟!. کسی که خود را در برابر فرماندار ارزنجان سگ ، بلکه کمتر از سگ گردانیده (4) ، کسی که یک عمر با مفتخواری و یاوهگویی بسر برده ، در دیدهی مردم سوسیالیست چه ارجی تواند داشت؟! چه جا میدارد که دولت شوروی بنام او جشن گیرد؟!. اگر خواست دولت شوروی دلجویی از ایرانیان و دوستی نشان دادن با این توده است بهتر است مردان ارجمند و آزاده را که در تاریخ این کشور کم نیستند برگزینند. (5)
مرا شگفت افتاده که در اهواز از مسیو باتمانوف (6) شنیدم که کمونیستها از تولستوی با آنهمه آوازه و نامی که در جهان پیدا کرده خرسند نیستند و چون گفتههای او با آموزاکهای کمونیستی سازگار نبوده ارجش نمیگزارند. در همان حال میبینیم شرقشناسان کشور شوروی به نظامی با آن بدیهایش ارج میگزارند و دولت شوروی بنام او جشن برپا میگرداند. اینها سخنانیست که میخواستم در پیرامون شرقشناسان بگویم.
پابرگیها :
1ـ خواست جشن هزارهی فردوسی است که در سال 1313 گرفتند.
2ـ خواست دولت شوروی سوسیالیستی است که در زمان نوشته شدن این کتاب (آغازِ سال 1945) با دولت جهانگیری مانند آلمان نازی جنگیده خود را پشتیبان آزادیخواهان جهان وامینمود و هنوز رسواییهایی ازو همچون در آذربایجان (حکومت پیشهوری) و کردستان در ایران و مجارستان و چکسلواکی در اروپا بآشکار نیفتاده آزمندیهایش پدیدار نبود.
3ـ برای مثال : بهم زدن پیماننامههای تزاری با ایران در زمان لنین.
4ـ نشست دوم کتاب «در پیرامون ادبیات» دیده شود.
5ـ هواداری از شاعران بیهودهگوی ایران را دولت شوروی تا زمان فروپاشیاش همچنان دنبال میکرد. برای مثال نزدیک بسال 1350 علیاف نامی از آن کشور بایران آمده سنگ سعدی بسینه میکوفت. از سیاست روسیهی کنونی آگاهی نیافتهایم.
6ـ کنسول روس در اهواز. بنگرید بکتاب «ده سال در عدلیه».
.
🔶 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🔸 شعر بخردانه (تکهی یک از یک)
الا ای چامهگوی نغزگفتار که گردیده است نطق تو شکربار
سخن از بهر معنی گو چو گوئی ز بهر بخردان اینست معیار
نخستین باید اندیشه بسر داشت سپس فرسود تن از بهر اشعار
بدا آن بیخرد کو در همه عمر کند وصف بتان چین و فرخار
خنک آنکس که بهر سرخرویان نسازد خویشتن را زردرخسار
ز سروقد دلا کمتر سخن گوی که نارد این شجر جز بیبری بار
مزن از خط و خال گلرخان دم مکن عمر گران را صرف این کار
بهل از کف رخ چون قرص مه را برو یک قرصه نانی بدست آر
لب چاه زنخ لبتشنه تا چند چو نبود آبی اندر وی پدیدار
کمان منمای سرو قامت خویش بپای سرو قد و قامت یار
گهی در سایهی زلفش نشینی گه از هجر رخش گردی تو بیمار
مخاطب گه کنی باد صبا را که مشک آرد ز موی وی بخروار
گه از لعل لب یاقوترنگش گهی از در دندان درربار
سخن گوئی گه از خال سیاهش گهی از نرگس چشمان خمار
گهی تشبیه زلفش را بعقرب مقابل موی وی را گاه با مار
گهی ناخورده می مستی و گاهی اناالحقگو چو منصوری سر دار
نسازد دفع صفرا از مزاجت ترنج غبغب و پستان چون نار
در این ره هرچه باید گفت گفتند ادیبان جهان با طبع سرشار
بقدری گشته این کالا فراوان که نبود بهر وی دیگر خریدار
در این بیهودهگوئی عمر خود را مکن مصرف که ان العمر سیار
بیا زین حرفهای زشت موهوم برای خاطر حق دست بردار
بگیر از من فرا این نکتهی نغز که زود این نکته را دریافت انصار
قم ـ انصاری
پیمان : آفرین بر آزادهمرد پاکدل! امروز ایران باینگونه شعرهای خردمندانه نیاز دارد وگرنه شعرهای بیهوده از خروارهای آن چه سود؟!
دریغ که آنهمه عمرهای گرانبها هدر گردیده و ما امروز جز سرشکستگی و شرمندگی نتیجهی دیگری از آنها نمییابیم. مگر این سخنوران پاکدل خردمند جبران آن بیخردیها را بکنند!
پایان
.
🔸 شعر بخردانه (تکهی یک از یک)
الا ای چامهگوی نغزگفتار که گردیده است نطق تو شکربار
سخن از بهر معنی گو چو گوئی ز بهر بخردان اینست معیار
نخستین باید اندیشه بسر داشت سپس فرسود تن از بهر اشعار
بدا آن بیخرد کو در همه عمر کند وصف بتان چین و فرخار
خنک آنکس که بهر سرخرویان نسازد خویشتن را زردرخسار
ز سروقد دلا کمتر سخن گوی که نارد این شجر جز بیبری بار
مزن از خط و خال گلرخان دم مکن عمر گران را صرف این کار
بهل از کف رخ چون قرص مه را برو یک قرصه نانی بدست آر
لب چاه زنخ لبتشنه تا چند چو نبود آبی اندر وی پدیدار
کمان منمای سرو قامت خویش بپای سرو قد و قامت یار
گهی در سایهی زلفش نشینی گه از هجر رخش گردی تو بیمار
مخاطب گه کنی باد صبا را که مشک آرد ز موی وی بخروار
گه از لعل لب یاقوترنگش گهی از در دندان درربار
سخن گوئی گه از خال سیاهش گهی از نرگس چشمان خمار
گهی تشبیه زلفش را بعقرب مقابل موی وی را گاه با مار
گهی ناخورده می مستی و گاهی اناالحقگو چو منصوری سر دار
نسازد دفع صفرا از مزاجت ترنج غبغب و پستان چون نار
در این ره هرچه باید گفت گفتند ادیبان جهان با طبع سرشار
بقدری گشته این کالا فراوان که نبود بهر وی دیگر خریدار
در این بیهودهگوئی عمر خود را مکن مصرف که ان العمر سیار
بیا زین حرفهای زشت موهوم برای خاطر حق دست بردار
بگیر از من فرا این نکتهی نغز که زود این نکته را دریافت انصار
قم ـ انصاری
پیمان : آفرین بر آزادهمرد پاکدل! امروز ایران باینگونه شعرهای خردمندانه نیاز دارد وگرنه شعرهای بیهوده از خروارهای آن چه سود؟!
دریغ که آنهمه عمرهای گرانبها هدر گردیده و ما امروز جز سرشکستگی و شرمندگی نتیجهی دیگری از آنها نمییابیم. مگر این سخنوران پاکدل خردمند جبران آن بیخردیها را بکنند!
پایان
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
یکم دیماه و داستانش.pdf
409 KB
🔸 یکم دیماه و داستانش
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🖌 احمد کسروی
☀️ اجتماعی
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 باید بهتر از این چاره اندیشید (تکهی یک از یک)
چندی است روزنامههای تهران از سختی زندگانی و کمی خواربار سخن میرانند ولی ما بخاموشی گراییدهایم. چرا بخاموشی گراییدهایم؟.. برای آنکه در گفتن و نوشتن چندان اثری نمیبینیم. جنگ بزرگی در جهان پیش میرود و دولتهای نیرومند بزرگی باهم میجنگند و صدملیونها سپاه بتکان آمده از شرق بغرب و از غرب بشرق میروند و میآیند ، و در این میان یک تودهی پراکنده و نیرو ـ از ـ دست دادهای ، در سر راه واقع شده پیداست که لگدمال خواهند گردید ، پیداست که گزندها خواهند دید. پیداست که در سالی که از آسمان باریده و از زمین روییده بگرسنگی خواهند افتاد. این نتیجهی پراکندگی و درماندگی آنهاست.
آن مردمی که از راهش برهایی خود نمیکوشند ، آن مردمی که چشم براه حوادث دوخته رهایی خود را از آن میخواهند ، آن مردمی که چارهی سختیها را با نذر و دعا و قربانی میکنند ، آن مردمی که مقصود خدا را از آفرینش درنیافته خود را با کارهای بیهودهای سرگرم میسازند ـ چنین مردمی همیشه دچار سختیها خواهند بود و همیشه لگدمال دیگران خواهند گردید. ما از سالیانی این روزها را میدیدیم و پیاپی یادآوری میکردیم.
با این حال ما نمیخواهیم با هممیهنان خود همدردی نکنیم. نمیخواهیم در چنین هنگامی زبان بسرزنش بگشاییم. ما نیز در این درد شریکیم. ما نیز دلمان بمردم بینوا میسوزد. اینجا پایتخت است ، هنوز ما در نخستین ماه پاییز میباشیم ، هنوز همهی خرمنها برچیده نشده. در چنین جایی و در چنین هنگامی مردم گرسنگی میکشند. پس جاهای دیگر در چه حال است؟!.. پس زمستان یا بهار چه خواهد بود؟! تا هنگام درو سال دیگر برسد چه سختیها روی خواهد داد؟!.. اینها اندیشههایی است که هر کس را بحیرت میاندازد.
باز باید گفت و نوشت. باز باید آواز بلند گردانید. روزنامهها نیک میکنند که مینویسند. آن گفتگوها که پریروز در مجلس رخ داده نیز نیک بوده. این رفتار دولتها که پیاپی اسکناس چاپ میکنند و بر سختی زندگانی میافزایند بخردانه نیست. این کشور را بیک آشوب بزرگی دچار خواهد گردانید و بیش از همه خود دولت بسختی خواهد افتاد.
این کارکنان ادارات که یک گروه انبوهی در تهران و دیگر شهرها هستند در برابر افزایش روزافزون نرخها که بیش از همه نتیجهی اسکناس چاپ کردنهای دولت است از پا افتاده و بالاخره در یک آیندهی نزدیکی بآنجا خواهد کشید که دست از کار بکشند و درپی چاره باشند. تا کی میتوان بگرسنگی تاب آورد؟!.. تا کی میتوان خاموش ایستاد و آوازی درنیاورد؟!.. آیا دولت چنین گمانی نمیبرد؟!.. آیا از نتیجهی بسیار بد آن نمیاندیشد؟!.
ما میدانیم که دولت با یک دشواریها روبرو میباشد. کشور ما اکنون در حال عادی نیست. بودن بیگانگان از یکسو و بسته بودن راه اروپا از سوی دیگر دشواریهایی برای این کشور پدید آورده که هر بافهمی آن را میداند. لیکن باید دید آیا چارهی دشواریها تنها اسکناس چاپ کردن است؟ آیا راه دیگری ندارد؟!.. و آنگاه این رشته که بدینسان سر درازی پیدا کرده بکجا خواهد انجامید؟!..
نزدیک بیک سال است که قانون منع احتکار وضع شده و هنوز کمترین نتیجهای از آن بدست نیامده. دولت بیکبار خود را از پرداختن بانبارداران و گرانفروشان کنار میگیرد. دولت تنها راه چاره را در افزودن بشمارهی اسکناسها میداند و همینکه خبر آن انتشار مییابد بهانهی نوینی بدست گرانفروشان میافتد که نرخها را بار دیگر بالا برند. این است حال کشور بدبخت ایران.
(پرچم روزانه شمارهی 216)
.
🔸 باید بهتر از این چاره اندیشید (تکهی یک از یک)
چندی است روزنامههای تهران از سختی زندگانی و کمی خواربار سخن میرانند ولی ما بخاموشی گراییدهایم. چرا بخاموشی گراییدهایم؟.. برای آنکه در گفتن و نوشتن چندان اثری نمیبینیم. جنگ بزرگی در جهان پیش میرود و دولتهای نیرومند بزرگی باهم میجنگند و صدملیونها سپاه بتکان آمده از شرق بغرب و از غرب بشرق میروند و میآیند ، و در این میان یک تودهی پراکنده و نیرو ـ از ـ دست دادهای ، در سر راه واقع شده پیداست که لگدمال خواهند گردید ، پیداست که گزندها خواهند دید. پیداست که در سالی که از آسمان باریده و از زمین روییده بگرسنگی خواهند افتاد. این نتیجهی پراکندگی و درماندگی آنهاست.
آن مردمی که از راهش برهایی خود نمیکوشند ، آن مردمی که چشم براه حوادث دوخته رهایی خود را از آن میخواهند ، آن مردمی که چارهی سختیها را با نذر و دعا و قربانی میکنند ، آن مردمی که مقصود خدا را از آفرینش درنیافته خود را با کارهای بیهودهای سرگرم میسازند ـ چنین مردمی همیشه دچار سختیها خواهند بود و همیشه لگدمال دیگران خواهند گردید. ما از سالیانی این روزها را میدیدیم و پیاپی یادآوری میکردیم.
با این حال ما نمیخواهیم با هممیهنان خود همدردی نکنیم. نمیخواهیم در چنین هنگامی زبان بسرزنش بگشاییم. ما نیز در این درد شریکیم. ما نیز دلمان بمردم بینوا میسوزد. اینجا پایتخت است ، هنوز ما در نخستین ماه پاییز میباشیم ، هنوز همهی خرمنها برچیده نشده. در چنین جایی و در چنین هنگامی مردم گرسنگی میکشند. پس جاهای دیگر در چه حال است؟!.. پس زمستان یا بهار چه خواهد بود؟! تا هنگام درو سال دیگر برسد چه سختیها روی خواهد داد؟!.. اینها اندیشههایی است که هر کس را بحیرت میاندازد.
باز باید گفت و نوشت. باز باید آواز بلند گردانید. روزنامهها نیک میکنند که مینویسند. آن گفتگوها که پریروز در مجلس رخ داده نیز نیک بوده. این رفتار دولتها که پیاپی اسکناس چاپ میکنند و بر سختی زندگانی میافزایند بخردانه نیست. این کشور را بیک آشوب بزرگی دچار خواهد گردانید و بیش از همه خود دولت بسختی خواهد افتاد.
این کارکنان ادارات که یک گروه انبوهی در تهران و دیگر شهرها هستند در برابر افزایش روزافزون نرخها که بیش از همه نتیجهی اسکناس چاپ کردنهای دولت است از پا افتاده و بالاخره در یک آیندهی نزدیکی بآنجا خواهد کشید که دست از کار بکشند و درپی چاره باشند. تا کی میتوان بگرسنگی تاب آورد؟!.. تا کی میتوان خاموش ایستاد و آوازی درنیاورد؟!.. آیا دولت چنین گمانی نمیبرد؟!.. آیا از نتیجهی بسیار بد آن نمیاندیشد؟!.
ما میدانیم که دولت با یک دشواریها روبرو میباشد. کشور ما اکنون در حال عادی نیست. بودن بیگانگان از یکسو و بسته بودن راه اروپا از سوی دیگر دشواریهایی برای این کشور پدید آورده که هر بافهمی آن را میداند. لیکن باید دید آیا چارهی دشواریها تنها اسکناس چاپ کردن است؟ آیا راه دیگری ندارد؟!.. و آنگاه این رشته که بدینسان سر درازی پیدا کرده بکجا خواهد انجامید؟!..
نزدیک بیک سال است که قانون منع احتکار وضع شده و هنوز کمترین نتیجهای از آن بدست نیامده. دولت بیکبار خود را از پرداختن بانبارداران و گرانفروشان کنار میگیرد. دولت تنها راه چاره را در افزودن بشمارهی اسکناسها میداند و همینکه خبر آن انتشار مییابد بهانهی نوینی بدست گرانفروشان میافتد که نرخها را بار دیگر بالا برند. این است حال کشور بدبخت ایران.
(پرچم روزانه شمارهی 216)
.
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری)
🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکهی چهار)
بدینسان یک راه جدای دیگری در اسلام پیدا شده و گروهی خود را از مسلمانان جدا گردانیدند. اینان دشمنی سخت با دستههای دیگر نشان میدادند و بسران اسلام از ابوبکر و عمر و دیگران نفرین و دشنام دریغ نمیگفتند. در پندار اینان دیگران همگی بیدین میبودند و تنها این دسته از شیعیان دین میداشتند. دیگران همگی بدوزخ خواستندی رفت و تنها اینان در بهشت خواستندی بود. خود را «فرقهی ناجیه» نامیده دیگران را همگی گمراه و تباه میشماردند. چیزی که هست با این کینهجویی و پافشاری ، با دستور پیشوایشان ، باورها و سَهِشهای[احساس] خود را پوشیده داشته با «تقیه» راه میرفتند.
جعفربنمحمد که ما او را بنیادگزار این کیش میشناسیم ، پسر خود اسماعیل را بجانشینی نامزد گردانیده بود. ولی اسماعیل پیش از وی مُرد (و این مرگ او داستانی پیدا کرد که خواهیم نوشت) ، و اینبود پس از وی پسر دیگرش موسیالکاظم جانشین گردید.
در زمان این امام ، خلیفهی عباسی بدگمان گردیده او را از مدینه به بغداد آورد و بیستوهفت سال در زندان نگه داشت تا درگذشت.
پس از وی پسرش علیالرضا جانشین میبود و این همانست که مأمون بولیعهدیش برگزید و بخراسانش خواست ، و این خود پرسشیست که کسی که خود را از سوی خدا برگزیده برای خلافت میشناخت و خلیفهی عباسی را «جائر و غاصب» میدانست چگونه ولیعهدی او را پذیرفت؟!.
پس از وی پسرش محمدالتقی که دختر مأمون را نیز گرفته بود امام شد. پس از وی پسرش علیالنقی جانشین گردید. پس از وی پسرش حسنالعسکری ، که بشمارش خود شیعیان امام یازدهم میبود ، جایش را گرفت. ولی چون این نیز مُرد ، یک داستان شگفتتری در تاریخچهی شیعیگری رُخ داد و شیعیگری بار دیگر رنگی بخود گرفت.
چگونگی آنکه این امام یازدهم را فرزندی شناخته نشده بود. از اینرو چون مُرد بمیان پیروانش پراکندگی افتاد. یک دسته گفتند : «امامت پایان پذیرفت». یک دسته برادر او جعفر را (که شیعیان جعفر کذّاب مینامند) بامامی پذیرفتند. یک دسته هم چنین گفتند : «آن امام را پسری پنجساله هست که در سرداب نهان میباشد و امام اوست». سردستهی اینان و گویندهی این سخن عثمانبنسعید نامی میبود که خود را «باب» (یا درِ امام) نامیده میگفت : «آن امام مرا میانهی خود و مردم میانجی گردانیده. شما هر سخنی میدارید بمن بگویید و هر پولی میدهید بمن دهید» و گاهی نیز پیامهایی از سوی آن امام ناپیدا (بگفتهی خودش : «توقیع») بمردم میرسانید.
دوباره میگویم : داستان بسیار شگفتی میبود. آن بچهای که اینان میگفتند کسی ندیده و از بودنش آگاه نشده بود و این نپذیرفتنیست که کسی را فرزندی باشد و هیچکس نداند. آنگاه امام چرا رو میپوشید؟!.. چرا از سرداب بیرون نمیآمد؟!.. اگر امام پیشواست باید درمیان مردم باشد و آنان را راه بَرد. نهفتگی بَهر چه میبود؟!..
لیکن در شیعیگری دلیل خواستن و یا چیزی را بداوری خِرد سپاردن از نخست نبوده کنون هم نبایستی بود. آنگاه شیعیان با آن پافشاری که در کیش خود میداشتند و با آن دوری که از مسلمانان (یا سُنّیان) پیدا کرده بودند این نشدی که از راه خود بازگردند ، و ناچار میبودند که هرچه پیش میآید بپذیرند و گردن گزارند.
.
🔸 گفتار یکم : شیعیگری چگونه پیدا شده؟... (تکهی چهار)
بدینسان یک راه جدای دیگری در اسلام پیدا شده و گروهی خود را از مسلمانان جدا گردانیدند. اینان دشمنی سخت با دستههای دیگر نشان میدادند و بسران اسلام از ابوبکر و عمر و دیگران نفرین و دشنام دریغ نمیگفتند. در پندار اینان دیگران همگی بیدین میبودند و تنها این دسته از شیعیان دین میداشتند. دیگران همگی بدوزخ خواستندی رفت و تنها اینان در بهشت خواستندی بود. خود را «فرقهی ناجیه» نامیده دیگران را همگی گمراه و تباه میشماردند. چیزی که هست با این کینهجویی و پافشاری ، با دستور پیشوایشان ، باورها و سَهِشهای[احساس] خود را پوشیده داشته با «تقیه» راه میرفتند.
جعفربنمحمد که ما او را بنیادگزار این کیش میشناسیم ، پسر خود اسماعیل را بجانشینی نامزد گردانیده بود. ولی اسماعیل پیش از وی مُرد (و این مرگ او داستانی پیدا کرد که خواهیم نوشت) ، و اینبود پس از وی پسر دیگرش موسیالکاظم جانشین گردید.
در زمان این امام ، خلیفهی عباسی بدگمان گردیده او را از مدینه به بغداد آورد و بیستوهفت سال در زندان نگه داشت تا درگذشت.
پس از وی پسرش علیالرضا جانشین میبود و این همانست که مأمون بولیعهدیش برگزید و بخراسانش خواست ، و این خود پرسشیست که کسی که خود را از سوی خدا برگزیده برای خلافت میشناخت و خلیفهی عباسی را «جائر و غاصب» میدانست چگونه ولیعهدی او را پذیرفت؟!.
پس از وی پسرش محمدالتقی که دختر مأمون را نیز گرفته بود امام شد. پس از وی پسرش علیالنقی جانشین گردید. پس از وی پسرش حسنالعسکری ، که بشمارش خود شیعیان امام یازدهم میبود ، جایش را گرفت. ولی چون این نیز مُرد ، یک داستان شگفتتری در تاریخچهی شیعیگری رُخ داد و شیعیگری بار دیگر رنگی بخود گرفت.
چگونگی آنکه این امام یازدهم را فرزندی شناخته نشده بود. از اینرو چون مُرد بمیان پیروانش پراکندگی افتاد. یک دسته گفتند : «امامت پایان پذیرفت». یک دسته برادر او جعفر را (که شیعیان جعفر کذّاب مینامند) بامامی پذیرفتند. یک دسته هم چنین گفتند : «آن امام را پسری پنجساله هست که در سرداب نهان میباشد و امام اوست». سردستهی اینان و گویندهی این سخن عثمانبنسعید نامی میبود که خود را «باب» (یا درِ امام) نامیده میگفت : «آن امام مرا میانهی خود و مردم میانجی گردانیده. شما هر سخنی میدارید بمن بگویید و هر پولی میدهید بمن دهید» و گاهی نیز پیامهایی از سوی آن امام ناپیدا (بگفتهی خودش : «توقیع») بمردم میرسانید.
دوباره میگویم : داستان بسیار شگفتی میبود. آن بچهای که اینان میگفتند کسی ندیده و از بودنش آگاه نشده بود و این نپذیرفتنیست که کسی را فرزندی باشد و هیچکس نداند. آنگاه امام چرا رو میپوشید؟!.. چرا از سرداب بیرون نمیآمد؟!.. اگر امام پیشواست باید درمیان مردم باشد و آنان را راه بَرد. نهفتگی بَهر چه میبود؟!..
لیکن در شیعیگری دلیل خواستن و یا چیزی را بداوری خِرد سپاردن از نخست نبوده کنون هم نبایستی بود. آنگاه شیعیان با آن پافشاری که در کیش خود میداشتند و با آن دوری که از مسلمانان (یا سُنّیان) پیدا کرده بودند این نشدی که از راه خود بازگردند ، و ناچار میبودند که هرچه پیش میآید بپذیرند و گردن گزارند.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش دوم : آهنگهای بدخواهانه)
🔸 5ـ بجوانان چه حمایتی باید کرد؟.. (تکهی یک از یک)
از پست دیروز از تبریز گفتاری رسیده زیر عنوان : «از تودهی جوانان حمایت کنید». نویسندهی گفتار از جوانان ستایشهایی نوشته اظهار افسوس میکند از اینکه قدردانی از آنان نمیشود.
میگویم : امروز چه از جوانان و چه از پیران ، جای هیچ ستایشی نیست. امروز این توده سخت آلوده است : اندیشههای گمراه و پراکنده ، خویهای پست و دور از هم ـ و خود نتیجهی این آلودگیهاست که چنین خوار و زبون میباشیم.
آفریدگار جهان ستمگر نیست. یک توده را برای زبونی و زیردستی و دیگری را برای سرفرازی و فرمانروایی نیافریند. در این جهان هر مردمی چه نیک و بد سزای خود را یابد.
ما نیز از بدی چنین خوار و زبونیم. از بدی زیردست و لگدمال شدهایم. همین خواری و زبونی دلیل است که خود آلودهایم. باید بجای ستایش که دروغ است و سودی هم ندارد ، بدیها را بدانیم و بشناسیم و بچارهی آنها کوشیم ، باید بجای لاف زدن از نیکی ، براستی نیک باشیم و این آلودگیها را از خود دور گردانیم.
گرفتم که کسانی خود نیکند ، از نیکی آنان چه سودی تواند بود؟!.. باید کوشید و تا میتوان توده را نیک گردانید. اساساً یک دلیل نیکی کوشیدن باصلاح توده است. آن چه نیکیست که کسی تودهاش چنین آلوده باشد و بچاره نکوشد؟!.
دو سال پیش در همان تبریز دبیری جشنی برای خود گرفت و شاگردان زیردست را واداشت که در روزنامه «خدمات سیسالهی او را بفرهنگ» ، بنویسند و ستایشها نمایند. من چون در تبریز بودم از این کار او دلتنگ گردیدم. در این توده چه جای جشن است؟!.. با این گرفتاریها چه جای شادیست؟!. کدام فیروزی بدست آمده؟!. کدام پیشرفت رخ داده؟!.
جشن ما آن روزی خواهد بود که باین آلودگیها چاره کنیم. این اندیشههای پراکنده را از میان برداریم ، این خویهای پست را از ریشه براندازیم ، وگرنه یک تن یکتا دانشمند جهان باشد چون تودهاش خوار و زبونست او نیز ارج نخواهد داشت. ...
از جوانان جای هیچ ستایشی نیست ، تا توده چنین آلوده و گرفتار است به نیکی یک تن یا یک دسته قیمتی نباید گزاشت. از آنسوی امروز جوانان دارای نقیصههای بسیاریند و باید بجای ستایش کوشید و این نقیصهها را رفع نمود.
این جوانان درسهایی را که در دبیرستانها و دانشکدهها خوانده و آگاهیهای پراکندهای را که از روزنامهها و کتابها یاد گرفتهاند یک سرمایهی مهمی میشمارند و بغرور آن در کارهای توده دخالت میکنند و اظهار عقیده مینمایند ، و چون خود را از حیث دانش و آگاهی درحد کمال میشناسند بسخن دیگران گوش نمیدهند و سر بیاد گرفتن چیزی فرونمیآورند.
در حالی که آن آموختههای اینان جز چیزهای ناقصی نیست و هرگز سرمایهی زندگی نتواند بود. آنان خود از این حقیقت غفلت دارند و بآسانی نخواهند پذیرفت.
در بیست سال گذشته ، یکی از سیاستها این بوده که جوانان را در دبیرستانها و دانشکدهها گیج گردانند و مغزهای آنان را با تاریخچهی فلان شاعر ، و یا یادگرفتن فلان قصیده ، و با خواندن فلان فلسفه و مانند اینها فرسوده ساخته از کار اندازند. این را بقصد کرده و از روی یک نقشهای پیش بردهاند.(1)
در اینجا از آن زمینه گفتگو نخواهم کرد. در اینجا میخواهم بگویم : جوانان بیآنکه خود بدانند و بیآنکه مقصر باشند گرفتار این نقیصهاند و ما باید بجای ستایش از آنها برفع این نقیصه پردازیم.
...
کنون باید این نقص را دریابند و بگردن گیرند و تکانی بخود داده بفراگرفتن حقایق پردازند. میدانم این به بسیاری از آنان گران خواهد افتاد. ولی چه باید کرد؟!. راستی اگرهم تلخ است باید گفته شود. اگرهم سخت است باید پذیرفته گردد.
اگر میخواهند بارزش خود بیفزایند باید این را بپذیرند. اگر میخواهند بکشور و تودهی خود نیکی توانند باید از این گردن نپیچند وگرنه با حال کنونی ، خود تباه گردیده و بتوده نیز جز زیان نتوانند رسانید. ...
دوباره میگویم : اینها گناه آنان نیست. گناه آن کسانیست که در بیست و چند سال گذشته بگیج گردانیدن جوانان کوشیدهاند ، گناه آن کسانیست که روانهای اینان را فرسوده گردانیده ، و از آنسوی با یاد دادن یک رشته تعلیمات پراکنده و بیهوده مغرورشان ساخته با اینحال بمیان توده فرستادهاند.
ما کنون باید بچاره پردازیم. کنون باید بجبران گذشته کوشیم. نویسندهی گفتار از تبریز
میگوید : «بتودهی جوان حمایت کنید» ، میگویم : بهترین حمایت ما اینست که نقیصههای آنان را رفع کنیم و اینک بهمان میکوشیم.
👇
🔸 5ـ بجوانان چه حمایتی باید کرد؟.. (تکهی یک از یک)
از پست دیروز از تبریز گفتاری رسیده زیر عنوان : «از تودهی جوانان حمایت کنید». نویسندهی گفتار از جوانان ستایشهایی نوشته اظهار افسوس میکند از اینکه قدردانی از آنان نمیشود.
میگویم : امروز چه از جوانان و چه از پیران ، جای هیچ ستایشی نیست. امروز این توده سخت آلوده است : اندیشههای گمراه و پراکنده ، خویهای پست و دور از هم ـ و خود نتیجهی این آلودگیهاست که چنین خوار و زبون میباشیم.
آفریدگار جهان ستمگر نیست. یک توده را برای زبونی و زیردستی و دیگری را برای سرفرازی و فرمانروایی نیافریند. در این جهان هر مردمی چه نیک و بد سزای خود را یابد.
ما نیز از بدی چنین خوار و زبونیم. از بدی زیردست و لگدمال شدهایم. همین خواری و زبونی دلیل است که خود آلودهایم. باید بجای ستایش که دروغ است و سودی هم ندارد ، بدیها را بدانیم و بشناسیم و بچارهی آنها کوشیم ، باید بجای لاف زدن از نیکی ، براستی نیک باشیم و این آلودگیها را از خود دور گردانیم.
گرفتم که کسانی خود نیکند ، از نیکی آنان چه سودی تواند بود؟!.. باید کوشید و تا میتوان توده را نیک گردانید. اساساً یک دلیل نیکی کوشیدن باصلاح توده است. آن چه نیکیست که کسی تودهاش چنین آلوده باشد و بچاره نکوشد؟!.
دو سال پیش در همان تبریز دبیری جشنی برای خود گرفت و شاگردان زیردست را واداشت که در روزنامه «خدمات سیسالهی او را بفرهنگ» ، بنویسند و ستایشها نمایند. من چون در تبریز بودم از این کار او دلتنگ گردیدم. در این توده چه جای جشن است؟!.. با این گرفتاریها چه جای شادیست؟!. کدام فیروزی بدست آمده؟!. کدام پیشرفت رخ داده؟!.
جشن ما آن روزی خواهد بود که باین آلودگیها چاره کنیم. این اندیشههای پراکنده را از میان برداریم ، این خویهای پست را از ریشه براندازیم ، وگرنه یک تن یکتا دانشمند جهان باشد چون تودهاش خوار و زبونست او نیز ارج نخواهد داشت. ...
از جوانان جای هیچ ستایشی نیست ، تا توده چنین آلوده و گرفتار است به نیکی یک تن یا یک دسته قیمتی نباید گزاشت. از آنسوی امروز جوانان دارای نقیصههای بسیاریند و باید بجای ستایش کوشید و این نقیصهها را رفع نمود.
این جوانان درسهایی را که در دبیرستانها و دانشکدهها خوانده و آگاهیهای پراکندهای را که از روزنامهها و کتابها یاد گرفتهاند یک سرمایهی مهمی میشمارند و بغرور آن در کارهای توده دخالت میکنند و اظهار عقیده مینمایند ، و چون خود را از حیث دانش و آگاهی درحد کمال میشناسند بسخن دیگران گوش نمیدهند و سر بیاد گرفتن چیزی فرونمیآورند.
در حالی که آن آموختههای اینان جز چیزهای ناقصی نیست و هرگز سرمایهی زندگی نتواند بود. آنان خود از این حقیقت غفلت دارند و بآسانی نخواهند پذیرفت.
در بیست سال گذشته ، یکی از سیاستها این بوده که جوانان را در دبیرستانها و دانشکدهها گیج گردانند و مغزهای آنان را با تاریخچهی فلان شاعر ، و یا یادگرفتن فلان قصیده ، و با خواندن فلان فلسفه و مانند اینها فرسوده ساخته از کار اندازند. این را بقصد کرده و از روی یک نقشهای پیش بردهاند.(1)
در اینجا از آن زمینه گفتگو نخواهم کرد. در اینجا میخواهم بگویم : جوانان بیآنکه خود بدانند و بیآنکه مقصر باشند گرفتار این نقیصهاند و ما باید بجای ستایش از آنها برفع این نقیصه پردازیم.
...
کنون باید این نقص را دریابند و بگردن گیرند و تکانی بخود داده بفراگرفتن حقایق پردازند. میدانم این به بسیاری از آنان گران خواهد افتاد. ولی چه باید کرد؟!. راستی اگرهم تلخ است باید گفته شود. اگرهم سخت است باید پذیرفته گردد.
اگر میخواهند بارزش خود بیفزایند باید این را بپذیرند. اگر میخواهند بکشور و تودهی خود نیکی توانند باید از این گردن نپیچند وگرنه با حال کنونی ، خود تباه گردیده و بتوده نیز جز زیان نتوانند رسانید. ...
دوباره میگویم : اینها گناه آنان نیست. گناه آن کسانیست که در بیست و چند سال گذشته بگیج گردانیدن جوانان کوشیدهاند ، گناه آن کسانیست که روانهای اینان را فرسوده گردانیده ، و از آنسوی با یاد دادن یک رشته تعلیمات پراکنده و بیهوده مغرورشان ساخته با اینحال بمیان توده فرستادهاند.
ما کنون باید بچاره پردازیم. کنون باید بجبران گذشته کوشیم. نویسندهی گفتار از تبریز
میگوید : «بتودهی جوان حمایت کنید» ، میگویم : بهترین حمایت ما اینست که نقیصههای آنان را رفع کنیم و اینک بهمان میکوشیم.
👇
یکی از مقاصد ما همانست که جوانان را با حقایق آشنا گردانیم و از معنی درست زندگانی آگاهشان سازیم. این گفتارهای پیاپی برای همینست. ما از یکسوی این حقایق را برای ایشان روشن میگردانیم و از یکسو یک راهی برای کوشش و همدستی ـ چه در تهران و چه در تبریز ـ بروی ایشان باز کردهایم.
پابرگی :
یادداشت گردآورنده در پایان همین بخش آمده. [فرداشب پراکنده خواهد گردید.]
.
پابرگی :
یادداشت گردآورنده در پایان همین بخش آمده. [فرداشب پراکنده خواهد گردید.]
.