پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
نگاره‌ی نادرشاه که در زمان خودش نگاشته شده.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش سوم : غفلت از آینده)

🔸 2ـ این پندها را از من بپذیرید : (تکه‌ی یک از یک)


ـ همیشه درازای راه را پیمایید نه پهنای آن را.

ـ در راه زندگانی همیشه چشمتان بجلو باشد و از پشت‌سر تنها بآزمایشها[تجربه] بسنده نمایید.

ـ پراکندگی اندیشه‌ها را از گرفتاریهای سخت جهان دانسته همواره بچاره‌ی آن بکوشید.

کسروی


.
✴️ طرفداران مفاخر ملی جواب دهند

آقای كسروی دارنده‌ی پرچم
از زمانی كه باب پنجم گلستان را خوانده‌ام پیوسته در صدد بودم كه مقصود سعدی را از نگارش حكایات شرم‌آور و اشعار مزخرف باب مزبور بدانم. گاهی در بعضی مجالس موضوع را پیش كشیده نتیجه‌ی گفتار سعدی را استفسار می‌كردم كه تاكنون موفق بشنیدن پاسخ درستی از كسی نشده‌ام همین چند روز پیش در جایی بودم كه در آن بیشتر كسان از درسخواندگان قدیم بودند از موقع استفاده نموده موضوع باب پنجم را با بیان ساده پرسیدم یك نفر از ایشان كه خود را چیزفهم می‌دانست با خیره‌رویی بسیار گفت :

ای آقا شما چه می‌دانید هر یك از جمله‌های گفتار سعدی هزار معنی دارد. من حكایت بسیار ساده‌ای از باب پنجم كه در یادم بود خواندم باز گفت البته منظور دیگری داشته است در ثانی ما نباید بهیچوجه بچنین دانشمندی خرده بگیریم برای اینكه ما همگی از كتابهای این دانشمند بزرگ درس خوانده و پرورش یافته از گفتارهای او هستیم از طرف دیگر جوانی مرحله‌ی عشق است سعدی نیز این را طی كرده كه جای نكوهش نیست.

دیدم آقایان خیلی پرت هستند طوری نیروی داوری را از دست داده‌اند كه نیك و بد را نمی‌توانند تمیز دهند گفتم آقایان این هم شد حرف چون آقای سعدی است نباید خرده گرفت. مخصوصاً ما بخود حق می‌دهیم كه بكوشیم این اشعار سراپا زیانمند را از میان برداریم بسوزانیم و نگذاریم بچه‌های معصوم و پاك ما این سخنان بسیار زشت را بخوانند چگونه خرده نگیریم؟ در صورتی كه این آشكارا دم از بیغیرتی می‌زند با این سخنان چگونه او را نیك بدانیم یك شخص نیك هرگز این سخنان منافی با عفت را نمی‌زند.

ببینید در مقابل جوابشان چه شد؟ یكی با تمسخر گفت بگمانم آقا نیز از كسرویون می‌باشد. گفتم كسرویون چیست ما طرفدار حقیقت و راستی هستیم. آقای كسروی نیز چون سخنانش سراپا راستی و حقیقت است قبول كرده و ارجمندش می‌داریم. در ثانی شما چه كار با كسرویون بودن من دارید اگر می‌توانید جواب گفته‌های مرا بدهید. خلاصه چون جواب نتوانستند سخن را عوض كردند.

اینك ذیلاً قسمتی از حكایات و اشعار باب پنجم را می‌نگارم. از طرفداران چنین مفاخر ملی خواستارم جواب بنگارند تا منظور دیگر سعدی روشن شود و دانسته شود خوانندگان كتاب را آقای سعدی بكدام طرف سوق می‌دهد.

حكایت (5) یكی از متعلمان جمال بهجتی داشت و معلم را از آنجا كه حس بشریت است با حسن بشره‌ی او میلی داشت زجر و توبیخی كه با كودكان دیگر كردی در حق او روا نداشتی و وقتی كه بخلوتش دریافتی گفتی : شعر
نه آنچنان به تو مشغولم ای بهشتی روی كه یار خویشتنم در ضمیر می‌آید
ز دیدنت نتوانم كه دیده بردوزم و گر مقابله بینم كه تیر می‌آید

در حكایت (8) می‌گوید : یاد دارم كه در ایام پیشین من و دوستی (چون بادام دومغز در پوستی) صحبت داشتم ... یا ـ درها دربسته رقیبان خفته و نفس طالب و شهوت غالب.

سعدی خط سبز دوست دارد نه هر الف جوالدوزی
نگار من چو درآید بخنده‌ی نمكین نمك زیاده كند بر جراحت ریشان
باز آی مرا بكش كه پیشت مردن خوشتر كه پس از تو زندگانی كردن

چون باز آمد بازار حسنش شكسته متوقع بود كه در كنارش گیرم كناره گرفتم

بیك نفس كه برآمیخت یار با اغیار
بسی نماند كه غیرت وجود من بكشد
بخنده گفت كه من شمع جمعم ای سعدی
مرا از آن چه زیان كه پروانه خویشتن بكشد

در فراق یكی می‌گوید :
دوش چون طاووس می‌نازیدم اندر باغ وصل
این زمان اندر فراق یار می‌پیچم چو مار
خلاصه امثال اینها بیشتر است.

ما چندین بار گفته‌ایم شعر سخن است و سخن نیز باید بهنگام نیاز گفته شود. حالا بگویید چه نیازی سعدی را از گفتن این اشعار و سخنان زشت و امثال اینها بوده مگر نه این است كه بآموزگاران (كه سرنوشت تربیت كودكان ما در دست ایشان است) درس بیغیرتی و عشقبازی داده؟

نمی‌دانم آقایانی كه طرفدار مفاخر ملی ( این شعرا) هستند چرا تاكنون جواب داوری توده را نمی‌دهند. جواب بدهید یك دانش‌آموزی كه سالهای سال از پدر و مادر سعدی را چون بت پرستیده و اشعارش را وحی آسمانی دانسته وقتی از زبان آموزگار خود این مزخرفات را بشنود چه می‌فهمد؟ جواب بدهید بنویسید تا شما را بشناسیم.
تبریز ابوالفتح نوتاراج

پرچم : خدا را سپاس كه روزی رسیده كه این سخنان را از جوانان می‌شنویم. كسانی كه می‌گویند جوانی مرحله‌ی عشق است ... بهتر است بدانند كه عشق گرایش یك مرد بیك زنست. آن چیزی كه سعدی می‌گوید عشق نیست و ناپاكیست.

👇
آنگاه گرفتم كه سعدی در جوانی ناپاكیهایی داشته چه می‌بایسته كه در پنجاه‌سالگی آنها را بنویسد و همه را آگاه گرداند ، چه می‌بایسته كه بناپاكیهای خود بنازد؟ هرچه هست امروز باید كوشید و نشانی از اینگونه سخنان نگزاشت. باید مردانگی كرد و همه را بآتش كشید.
(پرچم روزانه ش 213)
پشتیبانان پیمان : یک دسته از یاران شیراز

کسانی که نشسته‌اند (از چپ به راست) : شادروانان سید غیاث‌الدین فیروزآبادی ـ مصطفا غیاثی ـ ستوان 1 حسین شقاقی ـ حبیب‌الله فیاض
کسانی که ایستاده‌اند (از چپ براست) : شادروانان دکتر عزیز واهب‌زاده ـ حبیب‌الله فیروزآبادی ـ مسیح چهره‌نگار ـ عبدالنبی ناصری‌نژاد ـ قاسم کرهانی ـ محمد افشنگ.
🔸 توئیت دو ماه پیش نماینده روسیه در وین

🔸 دو ماه پیش از این هم نماینده روسیه در وین ، در توئیتر خود پیکره‌ای از گفتگوی گروه روسی با آمریکاییها را درباره ایران بنمایش گزارد.

🔸 اگر در گذشته از کار برده‌ای دعوی یا شکایتی پدید می‌آمد، با «ارباب» او گفتگو می‌کردند و از او جبران می‌طلبیدند. کودکی که کار بدی کند ، «ولی» او را خواسته با او گفتگو نمایند. اگر از کار یکی از نوچگان مافیا کشاکشی میان دو دسته مافیا پیدا شود، با «رئیس» او گفتگو خواهند کرد. اگر هم کشوری استقلال و آزادی خود را از دست دهد، دیگران بجای او مذاکره خواهند کرد.

🔸 در زندگانی توده‌ای چیزی ارجدارتر از «استقلال» آن نیست. استقلال ، آزادیست و میان بودن یا نبودن استقلال، جدایی از آزادی تا بردگی است.


.
✴️ 📖 🖌 امروز چاره چیست؟ ، احمد کسروی


🔸 استقلال ، آزادیست
.


دلبستگی باستقلال ایران و از دست ندادن هیچ گوشه‌ای از آن. این باید مقصد اول باشد. ایرانیان باید باستقلال خود قیمت گزارند و دلبستگی نشان‌دهند. باید بهمه توده معنی آن‌را بفهمانند. باید نگزارند تاریخ چندهزارساله ایران پایان پذیرد.

این سرزمین ماست ، اینجا خانه ماست. ما اینجا می‌نشینیم و زندگی می‌کنیم و از آبش و هوایش برخوردار می‌شویم ، در کوه و دشتش می‌گردیم و لذت می‌بریم، زمینهایش را می‌کاریم و خوراک بدست می‌آوریم ، از کان‌هایش و از جنگلهایش بهره می‌جوییم. هرچه داریم از اینجاست. باید قدرش بدانیم و بآبادیش کوشیم.

هر مردمی میهنی دارند و اینجا هم میهن ماست. آنها که هزارها سالست استقلال خود را از دست داده‌اند می‌کوشند که آن را بدست آورند. ما که داریم چگونه از دست دهیم؟!.

در این کشور چه اندیشه‌های زهرآلودی پیدا شده. میگویند : استقلال چیست؟!. باید گفت : استقلال آزادیست. اگر شما جدایی میانه آزادی و بردگی نمی‌گزارید موضوع دیگریست. می‌گویند : اگر نباشد چه خواهد بود؟!. باید گفت : بسیار چیزها خواهد بود : خواری ، سرافکندگی ، توسری‌خوری ، بی‌بهرگی از پیشرفتها ... اینها چیزهای کمی نیست.

آنها که از دولت و از بدی وضع کشور دلتنگند می‌گویند : «ما که از این استقلال هیچی نفهمیدیم». می‌گویم : ممکنست شما از بسیار چیزها هیچی نفهمید. این دلیل آن نیست که دیگران هم نفهمند. شما چرا نمی‌خواهید از راهش بکوشید و باین بدیها چاره کنید؟!. چرا می‌خواهید بکینه آنها از استقلال چشم پوشید؟! آیا این معنی مردانگیست؟!.



.
👍1
🔶 «بدبختی توده و ریشه‌ی آن»

🔸 به آقای ناصر اعتمادی سرودی (تکه‌ی یک از یک)


خواهش می‌کنم اگر حرف حسابی دارید بنویسید و به اداره‌ی پرچم بفرستید من قول می‌دهم زودتر و بهتر از روزنامه‌ی «استوار قم» (1) چاپ خواهند کرد.

بازی موش و گربه چرا؟! در گوشه‌ای تاریک و سیاه پناه بردن و بروشنایی سنگ پراندن چرا؟ مرد و مردانه باش؟ جلو بیا حرفی بزن و جوابی بشنو.

آبادان ـ ع : ع


پرچم : دیروز پاسخی را که آقای شیشه‌گر بناصر اعتمادی بهائی داده بود بچاپ رسانیدیم. این پاسخ را هم آقای عیلامی داده. آری آقای ناصر سرودی ، ما بکیش بهائی ایرادهای بسیاری داریم و خود آرزومندیم که یک بهائی با ما روبرو شود و بایرادهای ما پاسخ دهد. اکنون که شما بجنگ پرچم برخاسته‌اید بهتر است به پرسشهای ما پاسخ دهید ـ پاسخ دهید تا بدانیم کیشتان راستست. در پایین چند پرسش را می‌نویسم :

1) سید باب بسخنان مُهملی که معنی ندارد پرداخته ، از قبیل «بسم‌الله الفرید الفراد ذی‌الافراد الفرود ....» اینها برای چه بوده؟!.. چرا یک مرد خدایی مهمل گوید؟.

2) ازو در تبریز هرچه پرسیدند گفت نمی‌دانم و سپس چون چوب خورد از دعوای خود برگشت و توبه‌نامه نوشت که این توبه‌نامه را میرزاابوالفضل گلپایگانی با دستور عبدالبهاء نشر کرده و چنین گفته می‌شود که نسخه‌ی اصل آن در کتابخانه‌ی مجلس است ـ آیا اینها دلیل دروغگویی او نیست؟!.

3) سید باب برخاسته کتاب و شریعت آورد ولی سیزده سال نگذشت که بهاءالله برخاسته آنها را لغو نمود و خود شریعت و کتاب دیگری آورد. آیا در سیزده سال هم شریعت دیگر می‌گردد؟!.

4) باب و بهاء هر دو از میان ایرانیان برخاسته بودند ، پس چرا بعربی پرداختند و بتقلید قرآن آیه‌بافی کردند؟!. مگر وحی جز با زبان عربی نتواند بود؟!.

5) باب و بهاء هر دو عربی را نمی‌دانستند و اینست غلطهای بسیاری در گفته‌های آنهاست. آیا این ایرادی به آنها نیست؟!.. آیا باور کردنیست که خدا کسی را برانگیزد و باری یک زبان درستی باو ندهد؟!.

6) یک برانگیخته چون برمی‌خیزد باید بگمراهیهای زمان خود پردازد و با آنها نبرد کند و مردمان را از حقایق آگاه گرداند. چنانکه پیغمبر اسلام چون گمراهی زمان او بت‌پرستی بود بآن پرداخت و نبرد کرد تا برانداخت. گمراهی زمان باب و بهاء فلسفه‌ی یونان و صوفیگری و باطنیگری و علی‌اللهیگری و دیگر کیشهای گوناگون بوده. بکدام یکی پرداخته‌اند؟! بکدام یکی پاسخ داده‌اند؟. آیا جز از آنست که خودشان گرفتار همان گمراهیها بوده‌اند؟! بهاءالله از صوفیگری ، از فلسفه ، از شیعیگری ، از باطنیگری استفاده می‌کند ، و در واقع گمراهیهای کهن را درهم آمیخته یک گمراهی نوین پدید می‌آورد. به هر حال می‌پرسم بهاءالله یا باب که بکمترین گمراهی مردمان پاسخی نمی‌توانستند و جز «دعوا» کالایی و جز عربی‌بافیهای غلط هنری نداشتند برای چه خدا آنها را برانگیخته بود؟! کارهای خدا که بیهوده نتواند بود.

7) بهاءالله دعوای خدایی کرده ، بگویید ببینیم این دعوا چه معنایی داشته؟!.. یک مرد ناتوانی که همچون دیگران بی‌اختیار باین جهان آمده و بی‌اختیار رفته چگونه خدا بود؟!..

شما اگر مرد بافهم و خردی هستید و درپی حقایق می‌باشید یا باینها پاسخ دهید و یا از گمراهی خود (و همچنین از بیفرهنگی) پشیمان گردیده براه راست درآیید.

شما بمن ایراد گرفته‌اید که چرا وکالت مختاری را پذیرفته‌ام. خشنودم که چون هیچ ایرادی نتوانسته‌اید ، باین ایراد پرداخته‌اید. ولی بدانید که وکالت پیشه‌ی منست. و من از آن راه نان می‌خورم. من از خدا درخواست کرده‌ام که تا زنده‌ام جز از دسترنج خود زندگی ننمایم. من بهاءالله نیستم که دعوای خدایی کنم ولی روزی از دست بندگان خورم. این مایه‌ی سرفرازی منست که بااینهمه گرفتاریها از پیشه‌ی خود دست برنمی‌دارم و نان از این راه می‌خورم.

اما داستان مختاری شما را این نافهمی بس که از دور ایستاده‌ای و بی‌آنکه از چگونگی آگاه باشی دخالت در موضوع می‌کنی. تو چه دانستی که داستان مختاری چه بود؟!.. چه نتیجه از آن می‌خواستند؟!.. چه دانستی که من و دو سه تن دیگری از وکیلان چه کاری را در آن محاکمه انجام دادیم؟!..

(پرچم روزانه شماره‌ی 237)


پابرگی (از ویراینده) :
1ـ روزنامه‌ی استوار قم در زمان رضاشاه (1314) آغاز بکار کرده و گفتارهایی در زمینه‌ی کیش شیعی چاپ می‌کرده. علی‌اکبر حکمی‌زاده (نویسنده‌ی کتاب اسرار هزار ساله) نیز که منتقد ملایان بوده در آن گفتارهایی می‌نوشته. این روزنامه با داشتن دعوای مسلمانی ، در سال1321 و با میدان‌یابی ملایان گفتارهای بهائیان را چاپ می‌کند! این نشانیست از «استواری» و پابندی آن روزنامه به مرامش.


.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🔸 یک نمونه از آموزاک‌های بهائیگری


🔸 نمونه‌ای از یاوه‌گوییهای جاسوسان و بیگانه‌پرستان در تلویزیون‌های لندنی


🔸 این بیچاره درس بیوطنی را از «حضرت بهاءالله» شان آموخته‌ که گفته : «ليس الفخر لمن يحب الوطن بل لمن يحب العالم».

.
✴️ از نوشته‌های دیگران


✴️ 📖 🖌 امیرکبیر و ایران ، فریدون آدمیت


تا اندازه‌ای که ما سراغ داریم بهترین بررسی عمومی تاریخی [درباره بهائیگری] که به‌زبان فارسی منتشر شده ، رساله «بهائیگری» نگارش دانشمند فقید احمد کسروی است.

... نتیجه‌ای که از مجموعه واقعیتها می‌گیریم اینکه سیاست روس و انگلیس از زمان پیدایش بابیه تا پس از داستان سوءقصد ، جهت انفعالی داشت و علاقه فعلی در کار نبود. اتفاقاً خود بابیان بودند که راه سفارتخانه بیگانه را یاد گرفته بودند، و جناب «حجت» در نبرد زنجان بسفیر انگلیس عریضه‌نگار شد و از او یاری طلبید. اما پس از تبعید صبح‌ازل خلیفه باب، و بیرون شدن برادرش میرزاحسینعلی تحت لوای سفارت روس، و خاصه پس از انشعاب بابیه، سیاست انگلیس و روس نسبت به ازلیان و بهائیان متشکل گردید و جهت مشخص یافت.

صبح‌ازل که سلامت نفس داشت و اهل دوز و کلک سیاسی نبود، از قدرتش و عده پیروانش رفته‌رفته کاسته گردید. در عوض، بساط میرزاحسینعلی که از روز نخست با شیادی بوجود آمد، ناکسان را به‌دور خود گرد آورد، و دستگاه میرغضبی و آدمکشی را در برانداختن ازلیان برپا کرد – قوتی گرفت. در ضمن بر آلودگی سیاسی هیأت بهائیان همچنان افزوده شد.

با جنگ بین‌الملل اول و برافتادن دولت تزاران روس، عمر حمایت آن‌دولت از بهائیان نیز بسر آمد. ولی چون سرزمین فلسطین بدست انگلیس افتاد، لرد «النبی» حاکم حیفا، به‌عبدالبهاء لقب «سر» با نشان دولت انگلیس عطا نمود. از آن پس عنصر بهائی چون عنصر جهود، به‌عنوان یکی از عوامل پیشرفت سیاست انگلیس در ایران درآمد. طرفه اینکه از جهودان نیز کسانی بآن فرقه پیوسته‌اند، و همان میراث سیاست انگلیس به‌آمریکائیان نیز رسیده.

اما در سنجش کارنامه اجتماعی ازلیان و بهائیان، همین اندازه باجمال بگوییم که از فرقه ازلی، عناصری برخاستند که به‌بیداری افکار و اندیشه ناسیونالیسم و نهضت ملی مشروطیت خدمت ارزنده‌ای کرده‌اند. اما فرقه بهائی یکپارچه دستگاه بیگانه‌پرستی است. بهائیان از اصول «جهان‌بینی» سخن می‌رانند، ولی در معنی و عمل مروج بی‌وطنی هستند.

عباس افندی سخنگوی جهان‌بینی، خود را «عبد‌ بهاء» می‌خواند، بهمان شیوه که پیروانش، خود را «غلام‌ عباس» می‌نامند. دفتر اعمال پلید این کسان و ایادی آنان آشکار می‌سازد که جملگی در زمره غلامان حلقه به‌گوش بیگانگان باشند. از این روست که بهائیان و جهودان در ایران منفورترین مردم بشمار آیند.

در یک کلام، داستان باب با دعوی امام زمانی آغاز گشت، و به مرام بی‌وطنی و اجنبی‌پرستی انجام پذیرفت.


.
🔶 محرم (بخشی از کتاب داوری)

🔸 (تکه‌ی یک)


داستان گریه و زاری بکشتگان کربلا ، ایراد بزرگ دیگر می‌باشد. یک داستان بایستی رخ ندهد. پس از آنکه رخ داده از گریستن چه سود تواند بود؟!.. یک داستانی را عنوان کردن و بزمهای سوگواری برپا گردانیدن ، گریستن و گریانیدن با خِرد چه می‌سازد؟!..

اینکه گفته‌اند : «هر که بگرید و بگریاند و خود را گریان وانماید بهشت بَرو بایا گردد» بایستی پرسید : چرا؟!.. گریستن یا گریانیدن چیست که خدا بآنها چنین پاداش بزرگی دهد؟!.. آنگاه شما این سخن را از کجا می‌گویید؟!.. شما را بخدا چه راهی بوده؟!.. ای بیخردان مگر خدا اسکندر ماكدونی است که یک هفستیونی (1) را دوست دارد و چون او مُرد ، مردم را چند ماه بسوگواری وادارد؟!..

حسین‌بن‌علی به طلب خلافت برخاست و نتوانست و کاری از پیش نبرد. لیکن مردانگی بسیار ستوده‌ای از خود نشان داد ، و آن اینکه زبونی ننموده کشته شدن خود و فرزندان و یارانش را ، از گردن گزاردن به یزید و ابن‌زیاد بهتر دانسته مردانه پافشاری کرد و خود و پیروانش کشته گردیدند.

این کار او بسیار ستوده بوده. ولی هرچه بوده بوده. هزاروسیصد سال گریستن چه معنی دارد؟!.. بآن نمایشهای بسیار بیخردانه‌ی ‌محرم و صفر چه توان گفت؟!..

این داستانهای زیارت و گریه با آن حدیثهاشان از راه دیگری نیز درخور ایراد است. اینها ریشه‌ی دین را کندن و آن را از میان بردنست. در جایی که با یک زیارت همه‌ی گناهان آمرزیده شود و با یک گریه بهشت بایا گردد ، کسی چرا از خوشیهای سزا و ناسزا بازایستد؟!.. چرا فلان حاجیِ آزمند انبارداری[=احتکار] نکند؟!.. چرا بَهمان ستمگر خونها نریزد؟!.. چرا آزمندان به پول‌اندوزی نکوشند؟!.. چرا مردان دنبال زنانِ بیگانه نیفتند؟!.. سران شیعه در آن کوششهای سیاسی خود پروای هیچی نکرده هرچه خواسته گفته و هرچه خواسته کرده‌اند. ولی ما آیا می‌توانیم چشم از کارهای سراپا زیان ایشان پوشیم؟!..


پابرگی :
1ـ Hephaestion یکی از سرکردگان لشگر اسکندر ـ و


.
کارهایی که به پندار شیعیان گناهان را می‌آمرزاند : گریستن ،‌ گریانیدن ، خود را گریان نمودن
توسل به بارگاه «حضرت عباس»
✴️ داستان دینها با حال کنونیشان داستان بیمار نیمه‌جانیست که بکاری نتواند برخاست. ولی از کارهای بسیاری جلو تواند گرفت.

مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام بشمارند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی چشم نتوان داشت : آز و هوس را نتواند کشت ، از بیدینی بازنتواند داشت ، چاره‌ی پراکندگی نتواند بود ، از قافیه‌بافی و یاوه‌سرایی که هوس بسیار پستیست جلو نتواند گرفت ، از خودخواهی و گردنکشی نتواند کاست. بهیچ یک از اینها توانا نتواند بود.

ولی از آنسوی این تواند بود که بدستاویز همان دین (یا بهتر گویم : بدستاویز کیش شیعی که شاخه‌ای از آن دینست) بازرگانانِ ملیونی از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ،

این تواند بود که سالانه هزارها کسان بی‌گذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی گشاده بازگردند و بآن گناه خود بنازند ،
این تواند بود که یک دسته مردم هوسباز و تیره‌مغز در محرم دسته‌های سینه‌زن و قمه‌زن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را گردند و آبروی یک توده را بریزند.

این تواند بود که مرده‌ها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و بآهنگ قم و نجف ، راه گیرند.

این تواند بود که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور ، که راست گفته‌اند کفن سیاهست ، بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» برانگیزند و در مشهد و قم و تبریز هنگامه‌ها برپا گردانند.

این تواند بود که وزیرانی که افزار سیاست بیگانگانند و به پسرفت این توده‌ی بدبخت می‌کوشند ، قمه‌زنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها که مایه‌ی رسوایی توده و کشور است ، آزاد گزارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامه‌ای بجلوگیری از آن رسواییها برخاست ، بدستاویز دین بازش دارند .

پس از همه این تواند بود که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را کانونهایی برای خود گیرند و در برابر دولت و توده دستگاهی برپا گردانند و بی‌تاج و تخت ، پادشاهی کنند.

... اینها همگی تواند بود. این هوده‌های[نتیجه] سراپا زیان از آن دین یا کیش تواند برخاست.
(دین و جهان نشست یکم)