✴️ داستان دینها با حال کنونیشان داستان بیمار نیمهجانیست که بکاری نتواند برخاست. ولی از کارهای بسیاری جلو تواند گرفت.
مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام بشمارند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی چشم نتوان داشت : آز و هوس را نتواند کشت ، از بیدینی بازنتواند داشت ، چارهی پراکندگی نتواند بود ، از قافیهبافی و یاوهسرایی که هوس بسیار پستیست جلو نتواند گرفت ، از خودخواهی و گردنکشی نتواند کاست. بهیچ یک از اینها توانا نتواند بود.
ولی از آنسوی این تواند بود که بدستاویز همان دین (یا بهتر گویم : بدستاویز کیش شیعی که شاخهای از آن دینست) بازرگانانِ ملیونی از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ،
این تواند بود که سالانه هزارها کسان بیگذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی گشاده بازگردند و بآن گناه خود بنازند ،
این تواند بود که یک دسته مردم هوسباز و تیرهمغز در محرم دستههای سینهزن و قمهزن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را گردند و آبروی یک توده را بریزند.
این تواند بود که مردهها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و بآهنگ قم و نجف ، راه گیرند.
این تواند بود که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور ، که راست گفتهاند کفن سیاهست ، بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» برانگیزند و در مشهد و قم و تبریز هنگامهها برپا گردانند.
این تواند بود که وزیرانی که افزار سیاست بیگانگانند و به پسرفت این تودهی بدبخت میکوشند ، قمهزنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها که مایهی رسوایی توده و کشور است ، آزاد گزارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامهای بجلوگیری از آن رسواییها برخاست ، بدستاویز دین بازش دارند .
پس از همه این تواند بود که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را کانونهایی برای خود گیرند و در برابر دولت و توده دستگاهی برپا گردانند و بیتاج و تخت ، پادشاهی کنند.
... اینها همگی تواند بود. این هودههای[نتیجه] سراپا زیان از آن دین یا کیش تواند برخاست.
(دین و جهان نشست یکم)
مثلاً ایرانیان ، از پیروان اسلام بشمارند. از آن دین ، امروز با آن آلودگیهایی که یافته و سستیهایی که پیدا کرده سودی چشم نتوان داشت : آز و هوس را نتواند کشت ، از بیدینی بازنتواند داشت ، چارهی پراکندگی نتواند بود ، از قافیهبافی و یاوهسرایی که هوس بسیار پستیست جلو نتواند گرفت ، از خودخواهی و گردنکشی نتواند کاست. بهیچ یک از اینها توانا نتواند بود.
ولی از آنسوی این تواند بود که بدستاویز همان دین (یا بهتر گویم : بدستاویز کیش شیعی که شاخهای از آن دینست) بازرگانانِ ملیونی از دادن مالیات بدولت سر باززنند و هر یکی دو دفتر نگه دارند ،
این تواند بود که سالانه هزارها کسان بیگذرنامه از مرز گذشته بزیارت روند و پس از چند ماهی با پیشانی گشاده بازگردند و بآن گناه خود بنازند ،
این تواند بود که یک دسته مردم هوسباز و تیرهمغز در محرم دستههای سینهزن و قمهزن و زنجیرزن و زینب و کلثوم و سکینه درست کنند و در پیش چشم بیگانگان بازارها را گردند و آبروی یک توده را بریزند.
این تواند بود که مردهها را از گور درآورده و با بویهای بسیار زننده بار اتومبیلها کنند و بآهنگ قم و نجف ، راه گیرند.
این تواند بود که اگر خواسته شد زنها را از چادر و چاقچور ، که راست گفتهاند کفن سیاهست ، بیرون آورند ، یک دسته تباهکاران فریاد «وادینا» برانگیزند و در مشهد و قم و تبریز هنگامهها برپا گردانند.
این تواند بود که وزیرانی که افزار سیاست بیگانگانند و به پسرفت این تودهی بدبخت میکوشند ، قمهزنی و زنجیرزنی و مرده بار کردن و مانند اینها که مایهی رسوایی توده و کشور است ، آزاد گزارند بلکه پشتیبانی نمایند. ولی اگر روزنامهای بجلوگیری از آن رسواییها برخاست ، بدستاویز دین بازش دارند .
پس از همه این تواند بود که گروهی از ملایان ، نجف و کربلا و قم را کانونهایی برای خود گیرند و در برابر دولت و توده دستگاهی برپا گردانند و بیتاج و تخت ، پادشاهی کنند.
... اینها همگی تواند بود. این هودههای[نتیجه] سراپا زیان از آن دین یا کیش تواند برخاست.
(دین و جهان نشست یکم)
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔶 دین و جهان
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : گرفتاری دینها در جهان ، همبستگی دین و دانش ، براندازی دینها ، گرفتاری مادّیگری در ایران و جهان ، سختی زندگانی کنونی ، آفت جنگ ، ماشینیزم ، اقتصاد دادگرانه ، شورش (یا انقلاب)
📊 شمار ساتها : ۸۵
بازپسین پراکنش : شهریور…
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : گرفتاری دینها در جهان ، همبستگی دین و دانش ، براندازی دینها ، گرفتاری مادّیگری در ایران و جهان ، سختی زندگانی کنونی ، آفت جنگ ، ماشینیزم ، اقتصاد دادگرانه ، شورش (یا انقلاب)
📊 شمار ساتها : ۸۵
بازپسین پراکنش : شهریور…
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش سوم : غفلت از آینده)
🔸 3ـ در پیرامون شَت زردشت و آیین او (تکهی یک از یک)
ما چون بارها نام زردشت را برده و او را فرستادهی خدا خواندهایم پرسشهای بسیاری دربارهی او میشود. ...
نخست میباید دانست که گفتگو از زردشت و آیین او را نباید مایهی سرگرمی ساخت. اینکه ما سخن ازو راندیم ، چون در ایران یک دسته او را یگانه فرستادهی خدا میشناسند و جز او دیگری را نمیپذیرند ، و از اینسوی دستهی انبوهی او را فرستاده نمیشمارند ، و این یک زمینهی دوتیرگی و پراکندگی میباشد ، و ما میخواهیم دوتیرگیها و پراکندگیها را از هر راهی که باشد از میان برداریم ، از اینرو بآن سخنان پرداختیم.
ولی چنانکه اندیشههای پراکنده زیانآور است بگذشته پرداختن و آن را مایهی سرگرمی ساختن نیز زیانها دارد. زندگانی راه خواهد ، و باید در راه همیشه چشم بسوی جلو داشتن. مردمی که بگذشته پردازند رستگار نگردند.
شت زردشت را باید در تاریخ شناخت ، و اگر راستی را دربارهی او خواهند باید گفت : فرستادهی خدا بوده ولی یگانه فرستاده نبوده. جهان آفرینش بسیار بزرگتر از آنست که بر سر یک تن و دو تن گردد. ...
اینها از دیدهی تاریخ و تنها از بهر آنست که اگر کسانی بخواهند یاد گیرند. اگر کسی نخواست و یاد نگرفت هیچ باکی نیست و هرگز نباید بر روی این چیزها رنجیدگی نمود و از هم جدا گردید. گذشته گذشته و ما را میباید که بامروز پردازیم و در اندیشهی آینده باشیم. اوستا که نام بردم و گفتم آن را نامهی زردشت میشناسند امروز را بیش از این ارجی ندارد که نمونهای از زبان باستان ایران میباشد ، وگرنه هیچ سود دیگری از آن نتوان برداشتن. یک پاکمردی که روزی مایهی رستگاری ملیونها مردمان گردیده امروز نشاید نام او را مایهی پراکندگی و درماندگی گردانید. ...
.
🔸 3ـ در پیرامون شَت زردشت و آیین او (تکهی یک از یک)
ما چون بارها نام زردشت را برده و او را فرستادهی خدا خواندهایم پرسشهای بسیاری دربارهی او میشود. ...
نخست میباید دانست که گفتگو از زردشت و آیین او را نباید مایهی سرگرمی ساخت. اینکه ما سخن ازو راندیم ، چون در ایران یک دسته او را یگانه فرستادهی خدا میشناسند و جز او دیگری را نمیپذیرند ، و از اینسوی دستهی انبوهی او را فرستاده نمیشمارند ، و این یک زمینهی دوتیرگی و پراکندگی میباشد ، و ما میخواهیم دوتیرگیها و پراکندگیها را از هر راهی که باشد از میان برداریم ، از اینرو بآن سخنان پرداختیم.
ولی چنانکه اندیشههای پراکنده زیانآور است بگذشته پرداختن و آن را مایهی سرگرمی ساختن نیز زیانها دارد. زندگانی راه خواهد ، و باید در راه همیشه چشم بسوی جلو داشتن. مردمی که بگذشته پردازند رستگار نگردند.
شت زردشت را باید در تاریخ شناخت ، و اگر راستی را دربارهی او خواهند باید گفت : فرستادهی خدا بوده ولی یگانه فرستاده نبوده. جهان آفرینش بسیار بزرگتر از آنست که بر سر یک تن و دو تن گردد. ...
اینها از دیدهی تاریخ و تنها از بهر آنست که اگر کسانی بخواهند یاد گیرند. اگر کسی نخواست و یاد نگرفت هیچ باکی نیست و هرگز نباید بر روی این چیزها رنجیدگی نمود و از هم جدا گردید. گذشته گذشته و ما را میباید که بامروز پردازیم و در اندیشهی آینده باشیم. اوستا که نام بردم و گفتم آن را نامهی زردشت میشناسند امروز را بیش از این ارجی ندارد که نمونهای از زبان باستان ایران میباشد ، وگرنه هیچ سود دیگری از آن نتوان برداشتن. یک پاکمردی که روزی مایهی رستگاری ملیونها مردمان گردیده امروز نشاید نام او را مایهی پراکندگی و درماندگی گردانید. ...
.
اکنون و آینده ما راست 3.pdf
146.8 KB
🔸 اکنون و آینده ما راست
🔹 بخش سوم : غفلت از آینده
🔹 1ـ گذشته و آینده
🔹 2ـ این پندها را از من بپذیرید :
🔹 3ـ در پیرامون شَت زردشت و آیین او
🖌 احمد کسروی
🔹 بخش سوم : غفلت از آینده
🔹 1ـ گذشته و آینده
🔹 2ـ این پندها را از من بپذیرید :
🔹 3ـ در پیرامون شَت زردشت و آیین او
🖌 احمد کسروی
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 در بدی تا کجا پیش رفتهاند؟!. (تکهی یک از یک)
چنانکه خوانندگان میدانند در تبریز هر سال زمستان برای دستگیری از بینوایان پولی از توانگران گرد آورده میشود ، امسال نیز آقای استاندار آذربایجان بهمدستی آزادگان[=اعضای باهَماد آزادگان] پیشگام شدند و باز کوشش آغاز کردند ، و چنانکه تلگرافشان را در پرچم بچاپ رسانیدیم یک زمینهی نیکی برای این دستگیری فراهم گردانیدند.
لیکن چنانکه گفته میشود کسانی بنام آنکه چرا دیگران پیشگام شدهاند یا چرا ما در کمیسیون نیستیم بکارشکنی میکوشند. این سخن که ما میشنویم مایهی اندوهی میگردد. زیرا ما ایرانیان را پستاندیشه و آلوده میشناسیم ولی باین اندازه گمان نمیبردیم که کسانی در چنین کاری نیز دربند رشک و خودخواهی باشند. این شیوهی ایرانیانست که چون چند تنی بیک کوششی پرداختند دیگران نه تنها بیاوری برنخیزند ، بلکه از راه رشک بدشمنی و کارشکنی پردازند و یا «مانندهسازی» نمایند. این شیوه را ما از این مردمِ آلوده نیک میشناسیم. لیکن گمان نمیبردیم که در کوشش بدستگیری درماندگان نیز آن شیوه را بکار اندازند.
این رفتار ایرانیان نیک نشان میدهد که یک مردمی به هر اندازه که از سرفرازیها بیبهره باشند خودخواهیشان بیشتر خواهد گردید. ای بیچارگان! چرا آن بشما برنمیخورد که زیردست و لگدمال بیگانگان شدهاید و هیچ گونه ارزشی بشما نمیگزارند ، آن بشما برنمیخورد که بیستملیون مردمید و در حساب هیچی نمیباشید ، آن بشما برنمیخورد که صد گونه آلودگیهای رسوا دارید ـ ولی این برمیخورد که در فلان کمیسیون عضویت نیافتهاید؟!
داستان شما داستان گدایان راهنشین است که به بیخ دیواری خزیده و بآیندگان و روندگان گردن کج کنند و بطمع دهشاهی صد فروتنی نشان دهند ولی درمیان خود بیکدیگر بزرگی فروشند ، گردن کشند ، رشک برند ، خودستایی نمایند. این بآن گوید : «چرا سلام ندادی ، آخر من از تو ده سال بزرگترم؟!..» آن باین برتری فروشد و گوید : «من مثل تو نیستم که به هر کسی دست دراز کنم». آنهمه پول و توانایی را در دیگران دیده و درشکه و اتومبیل و رختهای شیک آیندگان و روندگان را تماشا کرده هیچی نگویند و حسرتی نکشند ولی همینکه یکی از خودشان پیش افتاد و یک دهشاهی پول از کسی گرفت آتش رشک در دلهاشان زبانه زند و زبانها بنکوهش و پرخاش باز میشود. آن یکی دندان ساییده گوید : «ای پررو باز هم جلو افتادی؟!..» آن دیگری برای شنوانیدن بپولدهنده ، آواز بلند گردانیده میگوید : «آخر تو مستحق نیستی چرا جلو میدوی؟!..». بر سر ده شاهی پوست همدیگر را کنند.
شما نیز همانگونه شدهاید. آنهمه سرفرازیها و تواناییها را در دیگران میبینید و هیچ نمیگویید : «ما چرا نداریم؟!... ما چرا از آنان پستر و پستتر باشیم؟!» ولی چون یک تنی از خودتان بیک کاری برخاست و یک نامی پیدا کرد دیگ رشک و خشم در سینههاتان بجوش میآید و ناآرام میگردید!..
هیچ پروا نمیکنید که رشتهی سرنوشت خود را از دست دادهاید و این دیگرانند که باید آیندهی شما را معین گردانند ولی این بشما برمیخورد که در فلان کمیسیون عضویت پیدا نکردهاید. دریغ ای ایرانیان دریغ! دریغ که در لجنزار پستی فرورفتهاید و این بدتر که سرگیجید و نمیدانید و با جنبهای بیجای خود هرچه فروتر میروید.
از سخن خود پردور نرویم : گفتگو از «کمیسیون دستگیری از بینوایان» تبریز بود. ما از دور ایستادهایم و از چگونگی آگاه نیستیم ولی از اینکه همراهان ما (آزادگان) بچنین کوششی برخاستهاند خشنودیم. پیشروان آزادگان در تبریز مردان آزموده و کاردانند و این بیجاست که ما از این دوری ، راه بآنان نماییم. برای جلوگیری از بهانهی دیگرانست که میگویم : اگر مایهی آزردگی و رشک دیگران ، در کمیسیون ، بودن آزادگانست یاران ما بیشتر پاکدلی نمایند و جاهای خود را بآنان بازگزارند و کوشش را که خواهند کرد در بیرون کنند.
ما میشنویم چون پولی که زمینه برای گرد آوردنش فراهم گردیده مبلغ بزرگیست کسانی آب بدهانهاشان افتاده و اینست میکوشند که خود را در کمیسیون جا دهند تا بلکه کیسهی خود را پر گردانند. ولی من بآنان پیام میفرستم که در کاری که پای پاکدینان و آزادگان درمیان باشد میدانی بچنان بهرهمندی نامشروع باز نخواهد بود و من بیاران یادآوری میکنم که بیش از همه باین موضوع نظارت کنند و از هر کسی که طمعی فهمیدند ـ از بزرگ و کوچک ـ جلوشان گیرند و باک از کسی ننمایند.
اینها چیزهاییست که ما در تهران میشنویم و باشد که هیچ راست نباشد. اما کوشش در تهران برای گرفتن پول از آذربایجانیانِ اینجا ، با نمایندگان گفتگوهایی شده و نتیجه را آگاهی خواهیم داد.
(پرچم روزانه شمارهی 240)
.
🔸 در بدی تا کجا پیش رفتهاند؟!. (تکهی یک از یک)
چنانکه خوانندگان میدانند در تبریز هر سال زمستان برای دستگیری از بینوایان پولی از توانگران گرد آورده میشود ، امسال نیز آقای استاندار آذربایجان بهمدستی آزادگان[=اعضای باهَماد آزادگان] پیشگام شدند و باز کوشش آغاز کردند ، و چنانکه تلگرافشان را در پرچم بچاپ رسانیدیم یک زمینهی نیکی برای این دستگیری فراهم گردانیدند.
لیکن چنانکه گفته میشود کسانی بنام آنکه چرا دیگران پیشگام شدهاند یا چرا ما در کمیسیون نیستیم بکارشکنی میکوشند. این سخن که ما میشنویم مایهی اندوهی میگردد. زیرا ما ایرانیان را پستاندیشه و آلوده میشناسیم ولی باین اندازه گمان نمیبردیم که کسانی در چنین کاری نیز دربند رشک و خودخواهی باشند. این شیوهی ایرانیانست که چون چند تنی بیک کوششی پرداختند دیگران نه تنها بیاوری برنخیزند ، بلکه از راه رشک بدشمنی و کارشکنی پردازند و یا «مانندهسازی» نمایند. این شیوه را ما از این مردمِ آلوده نیک میشناسیم. لیکن گمان نمیبردیم که در کوشش بدستگیری درماندگان نیز آن شیوه را بکار اندازند.
این رفتار ایرانیان نیک نشان میدهد که یک مردمی به هر اندازه که از سرفرازیها بیبهره باشند خودخواهیشان بیشتر خواهد گردید. ای بیچارگان! چرا آن بشما برنمیخورد که زیردست و لگدمال بیگانگان شدهاید و هیچ گونه ارزشی بشما نمیگزارند ، آن بشما برنمیخورد که بیستملیون مردمید و در حساب هیچی نمیباشید ، آن بشما برنمیخورد که صد گونه آلودگیهای رسوا دارید ـ ولی این برمیخورد که در فلان کمیسیون عضویت نیافتهاید؟!
داستان شما داستان گدایان راهنشین است که به بیخ دیواری خزیده و بآیندگان و روندگان گردن کج کنند و بطمع دهشاهی صد فروتنی نشان دهند ولی درمیان خود بیکدیگر بزرگی فروشند ، گردن کشند ، رشک برند ، خودستایی نمایند. این بآن گوید : «چرا سلام ندادی ، آخر من از تو ده سال بزرگترم؟!..» آن باین برتری فروشد و گوید : «من مثل تو نیستم که به هر کسی دست دراز کنم». آنهمه پول و توانایی را در دیگران دیده و درشکه و اتومبیل و رختهای شیک آیندگان و روندگان را تماشا کرده هیچی نگویند و حسرتی نکشند ولی همینکه یکی از خودشان پیش افتاد و یک دهشاهی پول از کسی گرفت آتش رشک در دلهاشان زبانه زند و زبانها بنکوهش و پرخاش باز میشود. آن یکی دندان ساییده گوید : «ای پررو باز هم جلو افتادی؟!..» آن دیگری برای شنوانیدن بپولدهنده ، آواز بلند گردانیده میگوید : «آخر تو مستحق نیستی چرا جلو میدوی؟!..». بر سر ده شاهی پوست همدیگر را کنند.
شما نیز همانگونه شدهاید. آنهمه سرفرازیها و تواناییها را در دیگران میبینید و هیچ نمیگویید : «ما چرا نداریم؟!... ما چرا از آنان پستر و پستتر باشیم؟!» ولی چون یک تنی از خودتان بیک کاری برخاست و یک نامی پیدا کرد دیگ رشک و خشم در سینههاتان بجوش میآید و ناآرام میگردید!..
هیچ پروا نمیکنید که رشتهی سرنوشت خود را از دست دادهاید و این دیگرانند که باید آیندهی شما را معین گردانند ولی این بشما برمیخورد که در فلان کمیسیون عضویت پیدا نکردهاید. دریغ ای ایرانیان دریغ! دریغ که در لجنزار پستی فرورفتهاید و این بدتر که سرگیجید و نمیدانید و با جنبهای بیجای خود هرچه فروتر میروید.
از سخن خود پردور نرویم : گفتگو از «کمیسیون دستگیری از بینوایان» تبریز بود. ما از دور ایستادهایم و از چگونگی آگاه نیستیم ولی از اینکه همراهان ما (آزادگان) بچنین کوششی برخاستهاند خشنودیم. پیشروان آزادگان در تبریز مردان آزموده و کاردانند و این بیجاست که ما از این دوری ، راه بآنان نماییم. برای جلوگیری از بهانهی دیگرانست که میگویم : اگر مایهی آزردگی و رشک دیگران ، در کمیسیون ، بودن آزادگانست یاران ما بیشتر پاکدلی نمایند و جاهای خود را بآنان بازگزارند و کوشش را که خواهند کرد در بیرون کنند.
ما میشنویم چون پولی که زمینه برای گرد آوردنش فراهم گردیده مبلغ بزرگیست کسانی آب بدهانهاشان افتاده و اینست میکوشند که خود را در کمیسیون جا دهند تا بلکه کیسهی خود را پر گردانند. ولی من بآنان پیام میفرستم که در کاری که پای پاکدینان و آزادگان درمیان باشد میدانی بچنان بهرهمندی نامشروع باز نخواهد بود و من بیاران یادآوری میکنم که بیش از همه باین موضوع نظارت کنند و از هر کسی که طمعی فهمیدند ـ از بزرگ و کوچک ـ جلوشان گیرند و باک از کسی ننمایند.
اینها چیزهاییست که ما در تهران میشنویم و باشد که هیچ راست نباشد. اما کوشش در تهران برای گرفتن پول از آذربایجانیانِ اینجا ، با نمایندگان گفتگوهایی شده و نتیجه را آگاهی خواهیم داد.
(پرچم روزانه شمارهی 240)
.
🔶 محرم (بخشی از کتاب داوری)
🔸 (تکهی دو)
میباید از داستان گریه و روضهخوانی نیز جداگانه سخن رانیم. این نیز زیانهای بسیاری را درپی دارد.
چنانکه گفتیم نخست از این راه سودجویی سیاسی میکردهاند ، بکسی که ستم رسیده مردم دلهاشان سوزد و خواهان و ناخواهان هواداری ازو نمایند. از اینرو سران شیعه از ستمدیدگی حسینبنعلی به پیشرفت کار خود میافزودهاند.
چیزی که هست در آن زمانها کار تنها «شعرهایی خواندن و گریستن» میبوده که سالی یک بار و دو بار بآن میپرداختهاند. در زمان خود امامان بیش از این سراغ نمیداریم. سپس در تاریخها میبینیم که در زمان خاندان بویه در بغداد روزهای عاشورا تکانی هم در شیعیان پدید میآمده و نمایشی میرفته.
پس از آن یادی در کتابها در این باره نمیبینیم تا از زمان صفویان دوباره آغاز یافته است. ملاحسین کاشفی کتابی دربارهی داستان کربلا بنام «روضةالشهداء» نوشته بوده ، و کسانی در نشستها از آن خوانده مردم را میگریانیدهاند و همانا نام «روضهخوان» از همانجا پیدا شده است.
گویا نخست نشستهای سادهای از سوی مردم برپا میشده. ولی سپس شاه و پیرامونیان او بکار برخاستهاند و توان گفت که در روزهای عاشورا برخی نمایشها از جمله شبیهسازی میرفته است.
از آن زمان آگاهی کمتر است. ولی چون بزمان قاجاریان میرسیم که نوشتههای جهانگردان اروپایی در دستست میبینیم دستگاه بزرگی درمیان میبوده و در ایران و هندوستان و قفقاز و دیگر جاها در دوازده روزِ محرم روضهخوانیهای بسیار میشده و سینهزنی و قمهزنی و شاهحسینی از همان زمانها شناخته میبوده.
هرچه هست در زمان ما روضهخوانی و نمایشهای محرمی یک گرفتاری بزرگی برای ایرانیان گردیده و این میدانْ بیاندازه پهناور شده بود. در شهرهای بزرگ شمارهی روضهخوانها از دویست و سیصد گذشتی ، و بسیاری از آنان از آن راه ، داراک اندوخته توانگر بودندی. برخی نیز بدربار بستگی داشته لقبهایی ـ از سلطانالذاکرین ، ملکالذاکرین و مانند اینها ـ یافتندی. در سراسر سال روضهخوانیها رفتی. اگر کسی درگذشتی ، و یا از سفر آمدی ، و یا عروسی کردی ، و یا خانهی تازه خریدی ، و یا فرزندی پیدا کردی ، در خانهی خود روضه خوانانیدی. هر توانگری سالانه ده روز یا بیشتر نشست برپا کردی و درِ خانهاش را بروی مردم گشادی. کمتر نشست بودی که روضهای خوانده نشود.
شیعی بافهم و باور ، کسی بودی که اگر پدرش مرده بحسین گرید ، اگر برادرش درگذشته یاد عباس برادر حسین کند ، اگر پسر جوانی از دستش رفته علیاکبر را بیاد آورد ، اگر عروسی کند روضه از عروسی قاسم خواناند. یک زن شیعی بایستی همیشه یاد از زینب و امکلثوم کند و هر اندوهی که رخ دهد آن را بکنار گزارده باندوه خواهران و زنان حسین گرید. این دستوری میبود که پیشوایانشان داده بودند : «وَ عَلِيالحُسَین فَلْيَبْكِ الْبَاكُونَ َلْيَنْدُبِ النَّادِبُونَ». [معنی : بر حسین گریند گریهكنندگان و شیون كنند شیونكنندگان]
.
🔸 (تکهی دو)
میباید از داستان گریه و روضهخوانی نیز جداگانه سخن رانیم. این نیز زیانهای بسیاری را درپی دارد.
چنانکه گفتیم نخست از این راه سودجویی سیاسی میکردهاند ، بکسی که ستم رسیده مردم دلهاشان سوزد و خواهان و ناخواهان هواداری ازو نمایند. از اینرو سران شیعه از ستمدیدگی حسینبنعلی به پیشرفت کار خود میافزودهاند.
چیزی که هست در آن زمانها کار تنها «شعرهایی خواندن و گریستن» میبوده که سالی یک بار و دو بار بآن میپرداختهاند. در زمان خود امامان بیش از این سراغ نمیداریم. سپس در تاریخها میبینیم که در زمان خاندان بویه در بغداد روزهای عاشورا تکانی هم در شیعیان پدید میآمده و نمایشی میرفته.
پس از آن یادی در کتابها در این باره نمیبینیم تا از زمان صفویان دوباره آغاز یافته است. ملاحسین کاشفی کتابی دربارهی داستان کربلا بنام «روضةالشهداء» نوشته بوده ، و کسانی در نشستها از آن خوانده مردم را میگریانیدهاند و همانا نام «روضهخوان» از همانجا پیدا شده است.
گویا نخست نشستهای سادهای از سوی مردم برپا میشده. ولی سپس شاه و پیرامونیان او بکار برخاستهاند و توان گفت که در روزهای عاشورا برخی نمایشها از جمله شبیهسازی میرفته است.
از آن زمان آگاهی کمتر است. ولی چون بزمان قاجاریان میرسیم که نوشتههای جهانگردان اروپایی در دستست میبینیم دستگاه بزرگی درمیان میبوده و در ایران و هندوستان و قفقاز و دیگر جاها در دوازده روزِ محرم روضهخوانیهای بسیار میشده و سینهزنی و قمهزنی و شاهحسینی از همان زمانها شناخته میبوده.
هرچه هست در زمان ما روضهخوانی و نمایشهای محرمی یک گرفتاری بزرگی برای ایرانیان گردیده و این میدانْ بیاندازه پهناور شده بود. در شهرهای بزرگ شمارهی روضهخوانها از دویست و سیصد گذشتی ، و بسیاری از آنان از آن راه ، داراک اندوخته توانگر بودندی. برخی نیز بدربار بستگی داشته لقبهایی ـ از سلطانالذاکرین ، ملکالذاکرین و مانند اینها ـ یافتندی. در سراسر سال روضهخوانیها رفتی. اگر کسی درگذشتی ، و یا از سفر آمدی ، و یا عروسی کردی ، و یا خانهی تازه خریدی ، و یا فرزندی پیدا کردی ، در خانهی خود روضه خوانانیدی. هر توانگری سالانه ده روز یا بیشتر نشست برپا کردی و درِ خانهاش را بروی مردم گشادی. کمتر نشست بودی که روضهای خوانده نشود.
شیعی بافهم و باور ، کسی بودی که اگر پدرش مرده بحسین گرید ، اگر برادرش درگذشته یاد عباس برادر حسین کند ، اگر پسر جوانی از دستش رفته علیاکبر را بیاد آورد ، اگر عروسی کند روضه از عروسی قاسم خواناند. یک زن شیعی بایستی همیشه یاد از زینب و امکلثوم کند و هر اندوهی که رخ دهد آن را بکنار گزارده باندوه خواهران و زنان حسین گرید. این دستوری میبود که پیشوایانشان داده بودند : «وَ عَلِيالحُسَین فَلْيَبْكِ الْبَاكُونَ َلْيَنْدُبِ النَّادِبُونَ». [معنی : بر حسین گریند گریهكنندگان و شیون كنند شیونكنندگان]
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 1ـ بِچه دانشی باید پرداخت؟.. (تکهی یک)
در شمارهی دوم پیمان گفتاری در پیرامون فلسفهی یونان و بیارجی آن نگاشتیم و اینک بار دیگر در آن زمینهها بگفتگو میپردازیم :
چنانکه در گفتار پیشین گفتهایم بنیاد سخن ما بر دو چیز است : یکی ، جز بجستجوهای سودمند نباید پرداخت. دوم ، جستجو را باید از راهش کرد و از گمان و گزافه دوری گزید.
دربارهی هر یک جمله سخنهایی میرانیم :
الف ـ جز بجستجوهای سودمند نباید پرداخت
جستجویی که نتیجهای از آن در دست نخواهد بود چرا باید هوش را در راه آن گداخت؟! چرا باید زمینهی کشاکش و پیکار پدید آورد؟! چرا باید پهنای راه را پیمود و خود را فرسوده گردانید؟!
«وجود اصل است یا ماهیت؟..» آیا چه سودی از این جُستار[=مبحث] در دست تواند بود؟! کی وجود از ماهیت یا ماهیت از وجود جدا بوده؟! آیا از انگار (فرض) نتیجهای پدید میآید؟!
اینکه کسانی میگویند : «به هر جستجویی باید پرداخت» یا میگویند : «دانستن هر چیزی بهتر از ندانستن اوست» اینان بدانند که زمان گرانبهاتر و مجال زندگانی تنگتر از آنست که ایشان میپندارند.(1) و آنگاه اینگونه جستارها کجاندیشی بار میدهد و از جُربُزهی[استعداد] خدادادی میکاهد.
کسی که هر خوراک سنگین و هضمناپذیری را میبلعد و معدهی خود را از کار میاندازد زیانکارتر از کسی نیست که به هر انگار و پنداری پرداخته مغز خود را فرسوده میگرداند.
اینکه ما به هر جستجویی پردازیم بدان میماند که کسی که گذرش بباغی افتاده بخواهد از همه چیز آن بهره برگیرد و پیش از همه دست بگیاههای تلخ و هرزه بیازد و بر و دوش خود را پر سازد و بدینسان از گلها و میوهها بیبهره بماند.
آدمی را بیش از هر چیز فهم درست میباید.
پابرگی :
1ـ امروز این تنگی مجال زندگی نمایانتر از گذشته است زیرا در روزگاری میزییم که «انفجار اطلاعات»اش خواندهاند و چون هر کسی در برابر خود انبوهی از جستارها ـ بایسته یا بیهوده ، سودمند یا زیانمند ، راست یا دروغ ـ را مییابد که میتواند برگزیند و بآنها پردازد ، اینست با اندک غفلتی در اولویتبندی میتواند خود را در این اقیانوس آگاهیها ، در کار غرق شدن یابد و زمانی بخود آید که سالهای ارزشمند عمر را از دست هِشته است. کسانی که براه پاکدینی آشنا گردیدهاند نیک میدانند گذشته از آنکه این راه ایشان را از پابندهای بیمناکی همچون پرداختن بشعرهای بیهوده ، فلسفه ، رمان ، پندارها (خرافه) ، عرفان ، بهائیگری ، شیعیگری و مانند اینها رهانیده ، با یاد دادن حقایق زندگانی ، ایشان را از پرداختن بدیگر گمراهیها که به تباه گردیدن عمر گرانمایه میانجامد بازداشته است. اینها بایستهی رستگاری است.
.
🔸 1ـ بِچه دانشی باید پرداخت؟.. (تکهی یک)
در شمارهی دوم پیمان گفتاری در پیرامون فلسفهی یونان و بیارجی آن نگاشتیم و اینک بار دیگر در آن زمینهها بگفتگو میپردازیم :
چنانکه در گفتار پیشین گفتهایم بنیاد سخن ما بر دو چیز است : یکی ، جز بجستجوهای سودمند نباید پرداخت. دوم ، جستجو را باید از راهش کرد و از گمان و گزافه دوری گزید.
دربارهی هر یک جمله سخنهایی میرانیم :
الف ـ جز بجستجوهای سودمند نباید پرداخت
جستجویی که نتیجهای از آن در دست نخواهد بود چرا باید هوش را در راه آن گداخت؟! چرا باید زمینهی کشاکش و پیکار پدید آورد؟! چرا باید پهنای راه را پیمود و خود را فرسوده گردانید؟!
«وجود اصل است یا ماهیت؟..» آیا چه سودی از این جُستار[=مبحث] در دست تواند بود؟! کی وجود از ماهیت یا ماهیت از وجود جدا بوده؟! آیا از انگار (فرض) نتیجهای پدید میآید؟!
اینکه کسانی میگویند : «به هر جستجویی باید پرداخت» یا میگویند : «دانستن هر چیزی بهتر از ندانستن اوست» اینان بدانند که زمان گرانبهاتر و مجال زندگانی تنگتر از آنست که ایشان میپندارند.(1) و آنگاه اینگونه جستارها کجاندیشی بار میدهد و از جُربُزهی[استعداد] خدادادی میکاهد.
کسی که هر خوراک سنگین و هضمناپذیری را میبلعد و معدهی خود را از کار میاندازد زیانکارتر از کسی نیست که به هر انگار و پنداری پرداخته مغز خود را فرسوده میگرداند.
اینکه ما به هر جستجویی پردازیم بدان میماند که کسی که گذرش بباغی افتاده بخواهد از همه چیز آن بهره برگیرد و پیش از همه دست بگیاههای تلخ و هرزه بیازد و بر و دوش خود را پر سازد و بدینسان از گلها و میوهها بیبهره بماند.
آدمی را بیش از هر چیز فهم درست میباید.
پابرگی :
1ـ امروز این تنگی مجال زندگی نمایانتر از گذشته است زیرا در روزگاری میزییم که «انفجار اطلاعات»اش خواندهاند و چون هر کسی در برابر خود انبوهی از جستارها ـ بایسته یا بیهوده ، سودمند یا زیانمند ، راست یا دروغ ـ را مییابد که میتواند برگزیند و بآنها پردازد ، اینست با اندک غفلتی در اولویتبندی میتواند خود را در این اقیانوس آگاهیها ، در کار غرق شدن یابد و زمانی بخود آید که سالهای ارزشمند عمر را از دست هِشته است. کسانی که براه پاکدینی آشنا گردیدهاند نیک میدانند گذشته از آنکه این راه ایشان را از پابندهای بیمناکی همچون پرداختن بشعرهای بیهوده ، فلسفه ، رمان ، پندارها (خرافه) ، عرفان ، بهائیگری ، شیعیگری و مانند اینها رهانیده ، با یاد دادن حقایق زندگانی ، ایشان را از پرداختن بدیگر گمراهیها که به تباه گردیدن عمر گرانمایه میانجامد بازداشته است. اینها بایستهی رستگاری است.
.
🔶 «بدبختی توده و ریشهی آن»
🔸 پاسخ یک بهائی (تکهی یک)
حضور محترم آقای مدیر روزنامهی پرچم
عرض میشود چندی قبل دو روزنامهی پرچم بدست حقیر افتاد که در آن راجع به بهائیت چیزهایی نوشته شده بود که عیناً بحرفهای عوامالناس بیمعلومات شباهت داشت.
بنده البته قطع بدانید نمیخواهم جواب راجع بآن بیانات اباطیل و پوچ و بکلی عاری از حقیقت بدهم. اولاً اگر جواب دادنی باشد مرکز تهران میدهد و در ثانی خود سرکار بهتر میدانید قلم دست دشمن است (با این آزادی قلم) که در ایران موجود است البته شما هم چاپ نخواهید کرد و اجازه هم نخواهند داد و الا بخداوند یگانه قسم که جواب آن ترّهات را نه فقط یک نفر بهائی و نه جوان بهائی بلکه یک بچه بهائی فوری میدهد ولی افسوس صد افسوس که در این دورهی آزادی فقط برای یک طرف اجازه هست و برای طرف دوم نیست.
و ما هم البته صبر میکنیم که انشاءالله روزی برسد که برای طرفین اجازه دهند تا سیهروی شود هر که در او غش باشد. ولی چیزی که هست عجبم از شما آقای مدیر است و مجبورم این چند کلمه را تذکر دهم. اگر معلومات ندارید از بهائیت و مردم هرچه نوشت شما قبول میکنید و خیال میکنید راستی راستی شقالقمر کرده است (نویسنده) خوب است کتابهای اقدس ، ایقان ، اشراقات ، اقتدار ، فرائد و سایر کتب بهائی را پیدا نموده من دون غرض و طرفیت مطالعه فرمایید. اگر دارید و مینویسید برای چه خودتان و روزنامهتان را در مقابل چندین صدهزار بهائی ایران بدنام و رسوا میکنید و نام زشتی برای آتیهی خودتان یادگار میگذارید چهبسا که بعد از مدتی خودتان پشیمان شوید اگر منصفید جواب و مقالهی بهائی را هم در روزنامه چاپ کنید اگر دشمنی دارید و مغرضید
گر جمله کاینات کافر گردد بر دامن کبریاش ننشیند گرد
آواره ... (1) با آن قلم و اطلاعاتش و نمکدانش چه خاک بر سر ریخت که شما بکنید. خلاصه اگر شما یک نفر روزنامهنویس بیطرف و بامعلومات و خداپرست و انسان حقیقی قرن بیستم هستید باید قطعاً بدانید جسم عالَم امکان مریض است.
دارویش فقط و فقط تعالیم و احکام حضرت بهاءالله است و بس و بدانید این احکام و تعالیم به اکثر سلاطین اروپا و آمریکا رسیده و کلاً مطلعند و نزدیک است آن روزی که این تعالیم عالمگیر شود و بموجب عملی کردن آن ، عالَم از این بلایای متواتره و مصائب گوناگون رهایی یابد چون دیانت بهائی خصوصی نیست عمومیست و برای یک ملت نیست بلکه برای کرهی زمین است چنانچه حضرت بهاءالله میفرماید ای اهل عالم همه بار یک دارید و برگ یک شاخسار.
سراپردهی یگانگی بلند شد بچشم بیگانگان همدیگر را مبینید و همچنین لیس الفخر لمن یحب الوطن بل لمن یحب العالم. (2) باری آقای مدیر محترم افسوس که بیش از این نمیخواهم مزاحم شوم و نتیجه هم ندارد ولی شما که مدیر یک روزنامهی ملی هستید ضرر ندارد که از تعالیم و احکام بهائیت باخبر باشید چنانچه در قرآن میفرماید :
هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون (3)
خیلی معذرت میخواهم و این چند سطر را بدون غرض نوشتم که سرکار مطلع شوید و الا مختارید.
گر جمله کائنات کافر گردد بر دامن کبریاش ننشیند گرد!
پابرگیها از ویراینده :
1ـ یا نام دیگرش «آیتی» از مُبلّغان بهائی بود که سپس از آن کیش دست کشید و کتابی بنام کشفالحیل در خردهگیری به بهائیگری نوشت. مهنامهای ادبی نیز بنام نمکدان بیرون میداد.
2ـ معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.
3ـ معنی : آیا کسانی که میدانند و آنها که نمیدانند یکسانند؟
[پاسخ فردا خواهد آمد]
.
🔸 پاسخ یک بهائی (تکهی یک)
حضور محترم آقای مدیر روزنامهی پرچم
عرض میشود چندی قبل دو روزنامهی پرچم بدست حقیر افتاد که در آن راجع به بهائیت چیزهایی نوشته شده بود که عیناً بحرفهای عوامالناس بیمعلومات شباهت داشت.
بنده البته قطع بدانید نمیخواهم جواب راجع بآن بیانات اباطیل و پوچ و بکلی عاری از حقیقت بدهم. اولاً اگر جواب دادنی باشد مرکز تهران میدهد و در ثانی خود سرکار بهتر میدانید قلم دست دشمن است (با این آزادی قلم) که در ایران موجود است البته شما هم چاپ نخواهید کرد و اجازه هم نخواهند داد و الا بخداوند یگانه قسم که جواب آن ترّهات را نه فقط یک نفر بهائی و نه جوان بهائی بلکه یک بچه بهائی فوری میدهد ولی افسوس صد افسوس که در این دورهی آزادی فقط برای یک طرف اجازه هست و برای طرف دوم نیست.
و ما هم البته صبر میکنیم که انشاءالله روزی برسد که برای طرفین اجازه دهند تا سیهروی شود هر که در او غش باشد. ولی چیزی که هست عجبم از شما آقای مدیر است و مجبورم این چند کلمه را تذکر دهم. اگر معلومات ندارید از بهائیت و مردم هرچه نوشت شما قبول میکنید و خیال میکنید راستی راستی شقالقمر کرده است (نویسنده) خوب است کتابهای اقدس ، ایقان ، اشراقات ، اقتدار ، فرائد و سایر کتب بهائی را پیدا نموده من دون غرض و طرفیت مطالعه فرمایید. اگر دارید و مینویسید برای چه خودتان و روزنامهتان را در مقابل چندین صدهزار بهائی ایران بدنام و رسوا میکنید و نام زشتی برای آتیهی خودتان یادگار میگذارید چهبسا که بعد از مدتی خودتان پشیمان شوید اگر منصفید جواب و مقالهی بهائی را هم در روزنامه چاپ کنید اگر دشمنی دارید و مغرضید
گر جمله کاینات کافر گردد بر دامن کبریاش ننشیند گرد
آواره ... (1) با آن قلم و اطلاعاتش و نمکدانش چه خاک بر سر ریخت که شما بکنید. خلاصه اگر شما یک نفر روزنامهنویس بیطرف و بامعلومات و خداپرست و انسان حقیقی قرن بیستم هستید باید قطعاً بدانید جسم عالَم امکان مریض است.
دارویش فقط و فقط تعالیم و احکام حضرت بهاءالله است و بس و بدانید این احکام و تعالیم به اکثر سلاطین اروپا و آمریکا رسیده و کلاً مطلعند و نزدیک است آن روزی که این تعالیم عالمگیر شود و بموجب عملی کردن آن ، عالَم از این بلایای متواتره و مصائب گوناگون رهایی یابد چون دیانت بهائی خصوصی نیست عمومیست و برای یک ملت نیست بلکه برای کرهی زمین است چنانچه حضرت بهاءالله میفرماید ای اهل عالم همه بار یک دارید و برگ یک شاخسار.
سراپردهی یگانگی بلند شد بچشم بیگانگان همدیگر را مبینید و همچنین لیس الفخر لمن یحب الوطن بل لمن یحب العالم. (2) باری آقای مدیر محترم افسوس که بیش از این نمیخواهم مزاحم شوم و نتیجه هم ندارد ولی شما که مدیر یک روزنامهی ملی هستید ضرر ندارد که از تعالیم و احکام بهائیت باخبر باشید چنانچه در قرآن میفرماید :
هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون (3)
خیلی معذرت میخواهم و این چند سطر را بدون غرض نوشتم که سرکار مطلع شوید و الا مختارید.
گر جمله کائنات کافر گردد بر دامن کبریاش ننشیند گرد!
پابرگیها از ویراینده :
1ـ یا نام دیگرش «آیتی» از مُبلّغان بهائی بود که سپس از آن کیش دست کشید و کتابی بنام کشفالحیل در خردهگیری به بهائیگری نوشت. مهنامهای ادبی نیز بنام نمکدان بیرون میداد.
2ـ معنی : دوستاری میهن سرفرازی ندارد ، این دوستاری جهانست که دارد.
3ـ معنی : آیا کسانی که میدانند و آنها که نمیدانند یکسانند؟
[پاسخ فردا خواهد آمد]
.
🔶 محرم (بخشی از کتاب داوری)
🔸 (تکهی سه)
از آنسوی چون محرم رسیدی بسیاری از مردم رخت سیاه پوشیدندی ، و از همان روزِ نخستین در تیمچهها و کاروانسراها و در خانههای مجتهدان و بزرگان دستگاه سوگواری درچیده شدی. در همه جا روضهخوانیها آغاز یافتی. بازار روضهخوانان بسیار گرم شده هر یکی سوار اسب یا خر از اینجا درآمده بآنجا شتافتی. در هر جایی روضهخوانان همینکه یکی از منبر پایین آمدی آن دیگری بالا رفتی.
در همان هنگام از هر کویی دستهای راه افتادی. سینهزنها ، عربها ، زنجیرزنان ، هر گروهی دنبال دیگری را گرفته ، درفشهای بسیار جلو انداخته ، با طبل و شیپور (و یا بیآنها) نالان و مویان (1) براه افتادندی. در بازارها گردیده و به تیمچهها و خانههای مجتهدان و بزرگان رفته بدینسان روز را بپایان رسانیدندی.
هنگام شام در هر کویی و کوچهای دستهی شاهحسینی راه افتادی. سپس نیز در هر مسجدی روضهخوانی رفتی.
از روزهای هشتم یا نهم «شبیه» نیز درآمدی. شمر و یزید و حسین و عباس و علیاکبر و قاسم و زینالعابدین بیمار و زینب و امکلثوم و سکینه بروی اسبها در بازارها گردیدندی. در تبریز روز نهم «شیر» آوردندی که خود داستانی داشتی.
روز دهم یا عاشورا «دیوانگی» بالا گرفتی. از آغاز روز صد دستهی شاهحسینی راه افتادی. از هر کوی و کویچه قمهزنان با سرهای شکافته و کفنهای سفیدِ خونآلود بیرون آمدندی. مردم قرهباغ در تبریز و تهران «قفل بتنان» آوردندی. در این روز ملایان و بازرگانان و توانگران نیز خودداری ننموده با پاهای برهنه و سرهای باز ، گِل بِرو مالیده بجلو دستهها افتادندی ، بسرهاشان خاکستر و کاه ریختندی ، کسانی چندان گریستندی و بسر کوفتندی که از خود رفته افتادندی. بدینسان دستههای گوناگون از اینسو و از آنسو راه افتادندی و در بازارها بهم رسیدندی. انبوه زنان و مردان بتماشا ایستاده گریه کردندی. بسیاری از قمهزنان بخودنمایی چندان زدندی که افتاده از خود رفتندی و سالانه چند کس با این آسیب درگذشتندی.
پابرگی از ویراینده:
1ـ مویه = گریه با آواز بلند ؛ موییدن فعل آن و مویان (= مویهکنان) اسم فاعلِ «همانزمانی» است.
.
🔸 (تکهی سه)
از آنسوی چون محرم رسیدی بسیاری از مردم رخت سیاه پوشیدندی ، و از همان روزِ نخستین در تیمچهها و کاروانسراها و در خانههای مجتهدان و بزرگان دستگاه سوگواری درچیده شدی. در همه جا روضهخوانیها آغاز یافتی. بازار روضهخوانان بسیار گرم شده هر یکی سوار اسب یا خر از اینجا درآمده بآنجا شتافتی. در هر جایی روضهخوانان همینکه یکی از منبر پایین آمدی آن دیگری بالا رفتی.
در همان هنگام از هر کویی دستهای راه افتادی. سینهزنها ، عربها ، زنجیرزنان ، هر گروهی دنبال دیگری را گرفته ، درفشهای بسیار جلو انداخته ، با طبل و شیپور (و یا بیآنها) نالان و مویان (1) براه افتادندی. در بازارها گردیده و به تیمچهها و خانههای مجتهدان و بزرگان رفته بدینسان روز را بپایان رسانیدندی.
هنگام شام در هر کویی و کوچهای دستهی شاهحسینی راه افتادی. سپس نیز در هر مسجدی روضهخوانی رفتی.
از روزهای هشتم یا نهم «شبیه» نیز درآمدی. شمر و یزید و حسین و عباس و علیاکبر و قاسم و زینالعابدین بیمار و زینب و امکلثوم و سکینه بروی اسبها در بازارها گردیدندی. در تبریز روز نهم «شیر» آوردندی که خود داستانی داشتی.
روز دهم یا عاشورا «دیوانگی» بالا گرفتی. از آغاز روز صد دستهی شاهحسینی راه افتادی. از هر کوی و کویچه قمهزنان با سرهای شکافته و کفنهای سفیدِ خونآلود بیرون آمدندی. مردم قرهباغ در تبریز و تهران «قفل بتنان» آوردندی. در این روز ملایان و بازرگانان و توانگران نیز خودداری ننموده با پاهای برهنه و سرهای باز ، گِل بِرو مالیده بجلو دستهها افتادندی ، بسرهاشان خاکستر و کاه ریختندی ، کسانی چندان گریستندی و بسر کوفتندی که از خود رفته افتادندی. بدینسان دستههای گوناگون از اینسو و از آنسو راه افتادندی و در بازارها بهم رسیدندی. انبوه زنان و مردان بتماشا ایستاده گریه کردندی. بسیاری از قمهزنان بخودنمایی چندان زدندی که افتاده از خود رفتندی و سالانه چند کس با این آسیب درگذشتندی.
پابرگی از ویراینده:
1ـ مویه = گریه با آواز بلند ؛ موییدن فعل آن و مویان (= مویهکنان) اسم فاعلِ «همانزمانی» است.
.
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
آیا این بیخردیها ، تاریکاندیشیها و «سرگرمیهای» زیانمند که از عوامل اصلی عقب ماندگی این توده میباشد ، بیآنکه با آن نبردی رود از میان خواهد رفت؟!
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 1ـ بِچه دانشی باید پرداخت؟.. (تکهی دو)
ب ـ جستجو را باید از راهش کرد و از گمان و از گزافه دوری گزید
این را باید پذیرفت که آدمی جز بیکی از پنج راه ، دریافت نمیتواند کرد. 1ـ دیدن با چشم 2ـ شنیدن با گوش 3ـ سودن با دست و اندام دیگری 4ـ بوییدن با دماغ 5ـ چشیدن با کام و این همانست که«حواس پنجگانه» نامیده میشود.
جز گرسنگی و تشنگی و درد و فرسودگی و اینگونه چیزها که آدمی از تن خود درمییابد دیگر دانستنیها را جز بیکی از آن پنج راه بدست نمیتوان آورد.
آری چیزهایی را با اندیشه توان دانست. لیکن در اندیشه هم باید یک پایهی آن از این دریافتها باشد. ما از جای پایی در یک بیابان پی میبریم کسی از آنجا گذشته ولی این پس از آنست که آن جای پای را با چشم بینیم و یا اگر کس دیگری دیده با گوش ازو بشنویم.
میدانم همین گفته را کسانی بآسانی نخواهند پذیرفت و بسخنانی خواهند پرداخت. لیکن این هم میدانم که راه بجایی نبرده سرانجام ناگزیر خواهند بود آن را بپذیرند و یا بخاموشی گرایند.
ما میگوییم : کسانی که راز جهان را میجویند و گفتگو از آفرینش و آفریدگان مینمایند باید جستجو را از راهش کنند تا خودشان و دیگران را گمراه نسازند.
میگوییم : علم فلسفه که از یونان برخاسته و در شرق پر و بال پیدا کرده و امروز صدها کتاب از آن علم در دستهاست بنیاد آن گزافه و گمان میباشد و اینست ارجی بآن نمیتوان گزاشت.
از آنسوی همین فلسفه مایهی گرفتاریست که در هر زمان هزاران کسان نادانسته بسوی آن میگرایند و سالها عمر خود را در راه آن هدر میسازند. نیز از همین فلسفه است که چندین کیش ناروا برخاسته و مایهی گمراهی مردم گردیده.
نتیجهی دیگر آنکه زیانش بیشتر میباشد اینکه چون همیشه از چیزهای دور از فهم گفتگو میدارد و بعبارت دیگر مو را شکافته میان آن میدان برای سخنرانی پدید میآورد از اینجا باعث کجی فهمهاست. کسانی «موشکافی» را هنر میپندارند ولی جز عیب نمیتواند بود. خرد از چنین کارها بیزار است.
کسانی بگذشته با دیدهی نیکبینی مینگرند و این بر ایشان ناگواراست که بر فلسفه و دیگر فنها که یادگار گذشته میباشد نکوهش کرده شود و بآسانی نمیخواهند دست از آن بیهودهکاریها بردارند. اینست ما در این گفتار بیش از همه میخواهیم حال قرنهای گذشته را بازنماییم.
بارها گفتهایم ده قرن گذشته از بدترین دورههای شرق بوده. در این دوره پستی خردها با زبونی توأم گردیده شرقیان را بس بیارج گردانیده. یکی از نشانههای این دوره رواج گزافهبافیست که چون نیک مینگریم علم را جز از گزافهبافی نشناخته در هر رشته گستاخانه بافندگی میکردهاند.
.
🔸 1ـ بِچه دانشی باید پرداخت؟.. (تکهی دو)
ب ـ جستجو را باید از راهش کرد و از گمان و از گزافه دوری گزید
این را باید پذیرفت که آدمی جز بیکی از پنج راه ، دریافت نمیتواند کرد. 1ـ دیدن با چشم 2ـ شنیدن با گوش 3ـ سودن با دست و اندام دیگری 4ـ بوییدن با دماغ 5ـ چشیدن با کام و این همانست که«حواس پنجگانه» نامیده میشود.
جز گرسنگی و تشنگی و درد و فرسودگی و اینگونه چیزها که آدمی از تن خود درمییابد دیگر دانستنیها را جز بیکی از آن پنج راه بدست نمیتوان آورد.
آری چیزهایی را با اندیشه توان دانست. لیکن در اندیشه هم باید یک پایهی آن از این دریافتها باشد. ما از جای پایی در یک بیابان پی میبریم کسی از آنجا گذشته ولی این پس از آنست که آن جای پای را با چشم بینیم و یا اگر کس دیگری دیده با گوش ازو بشنویم.
میدانم همین گفته را کسانی بآسانی نخواهند پذیرفت و بسخنانی خواهند پرداخت. لیکن این هم میدانم که راه بجایی نبرده سرانجام ناگزیر خواهند بود آن را بپذیرند و یا بخاموشی گرایند.
ما میگوییم : کسانی که راز جهان را میجویند و گفتگو از آفرینش و آفریدگان مینمایند باید جستجو را از راهش کنند تا خودشان و دیگران را گمراه نسازند.
میگوییم : علم فلسفه که از یونان برخاسته و در شرق پر و بال پیدا کرده و امروز صدها کتاب از آن علم در دستهاست بنیاد آن گزافه و گمان میباشد و اینست ارجی بآن نمیتوان گزاشت.
از آنسوی همین فلسفه مایهی گرفتاریست که در هر زمان هزاران کسان نادانسته بسوی آن میگرایند و سالها عمر خود را در راه آن هدر میسازند. نیز از همین فلسفه است که چندین کیش ناروا برخاسته و مایهی گمراهی مردم گردیده.
نتیجهی دیگر آنکه زیانش بیشتر میباشد اینکه چون همیشه از چیزهای دور از فهم گفتگو میدارد و بعبارت دیگر مو را شکافته میان آن میدان برای سخنرانی پدید میآورد از اینجا باعث کجی فهمهاست. کسانی «موشکافی» را هنر میپندارند ولی جز عیب نمیتواند بود. خرد از چنین کارها بیزار است.
کسانی بگذشته با دیدهی نیکبینی مینگرند و این بر ایشان ناگواراست که بر فلسفه و دیگر فنها که یادگار گذشته میباشد نکوهش کرده شود و بآسانی نمیخواهند دست از آن بیهودهکاریها بردارند. اینست ما در این گفتار بیش از همه میخواهیم حال قرنهای گذشته را بازنماییم.
بارها گفتهایم ده قرن گذشته از بدترین دورههای شرق بوده. در این دوره پستی خردها با زبونی توأم گردیده شرقیان را بس بیارج گردانیده. یکی از نشانههای این دوره رواج گزافهبافیست که چون نیک مینگریم علم را جز از گزافهبافی نشناخته در هر رشته گستاخانه بافندگی میکردهاند.
.
👆 از کتاب دین و جهان نشست چهارم به کوتاهی
«چنانکه میدانیم از بیست و چند سال پیش کمونیستی یا سوسیالیستی در کشور بزرگ روسستان (شوروی) روان گردیده و پس از کوششها و خونریزیهای بسیار ، زندگانی در آنجا سامان پذیرفته و بینواییها برافتاده ، و با اینحال دیده میشود دینها که بگفتهی دکتر اَرانی و همراهانش از ریشهی نادانی و بیراهی بوده و بگفتهی ما با حال کنونیش جز مایهی گرفتاری نیست ، از آن کشور رخت برنبسته و با همهی نبردهایی که در بیست و چند سال با آنها رفته ، از میان برنخاسته. بلکه چنانکه در این تازگیها دانسته شده ، چه کشیشان و چه ملایان و چه دیگر پیشروان دینی در آن کشور همچنان میبودهاند و چون بتازگی از دولت پَرگ [=اجازه] گرفتهاند ، ادارههای خود را از سر نو بنیاد گزاردهاند. ...
در این باره راز داستان آنست که یک گمراهی و یا نادانی ـ از هر گونه ـ که درمیان مردم هست ، اگر خواسته میشود که ریشهاش کنده گردد ، باید یکسره بخود آن پرداخته شود و رزمی رود ، آنگاه آمیغهایی[حقایق] در آن زمینه بجای آن گزارده شود.
در همان زمینهی دین ، بایستی از یکسو به یکایک کیشها پرداخته شود و بیپایی هر یکی با دلیلها روشن گردد و ناسازگاریها که میانهی آنها با دانشهاست بگوشها رسد و زیانهای بسیاری را که میدارند ، مردمان بدانند. از سوی دیگر معنی راست دین و اینکه آیا آن را بنیادی هست و یا بیکبار بیبنیاد میباشد ، با دلیلهای استوار بازنموده شود. چنانکه در پیش هم گفتهایم از این راهست که توان به نتیجهای رسید ، و این راهست که ما پیش گرفتهایم»
«چنانکه میدانیم از بیست و چند سال پیش کمونیستی یا سوسیالیستی در کشور بزرگ روسستان (شوروی) روان گردیده و پس از کوششها و خونریزیهای بسیار ، زندگانی در آنجا سامان پذیرفته و بینواییها برافتاده ، و با اینحال دیده میشود دینها که بگفتهی دکتر اَرانی و همراهانش از ریشهی نادانی و بیراهی بوده و بگفتهی ما با حال کنونیش جز مایهی گرفتاری نیست ، از آن کشور رخت برنبسته و با همهی نبردهایی که در بیست و چند سال با آنها رفته ، از میان برنخاسته. بلکه چنانکه در این تازگیها دانسته شده ، چه کشیشان و چه ملایان و چه دیگر پیشروان دینی در آن کشور همچنان میبودهاند و چون بتازگی از دولت پَرگ [=اجازه] گرفتهاند ، ادارههای خود را از سر نو بنیاد گزاردهاند. ...
در این باره راز داستان آنست که یک گمراهی و یا نادانی ـ از هر گونه ـ که درمیان مردم هست ، اگر خواسته میشود که ریشهاش کنده گردد ، باید یکسره بخود آن پرداخته شود و رزمی رود ، آنگاه آمیغهایی[حقایق] در آن زمینه بجای آن گزارده شود.
در همان زمینهی دین ، بایستی از یکسو به یکایک کیشها پرداخته شود و بیپایی هر یکی با دلیلها روشن گردد و ناسازگاریها که میانهی آنها با دانشهاست بگوشها رسد و زیانهای بسیاری را که میدارند ، مردمان بدانند. از سوی دیگر معنی راست دین و اینکه آیا آن را بنیادی هست و یا بیکبار بیبنیاد میباشد ، با دلیلهای استوار بازنموده شود. چنانکه در پیش هم گفتهایم از این راهست که توان به نتیجهای رسید ، و این راهست که ما پیش گرفتهایم»