🔶 یاد یک سفر
🔸 (تکهی پنج از پنج)
در اینجا یاد داستانی افتادم که به سخن ما همبسته است. چندین سال پیش روزی جوانی از نابسامانیها و کاستیهای پارکی که در آن نشسته بودیم افسوس میخورد و پیاپی خردهها میگرفت؟!. من میگفتم : باید ببینیم اینها را با چه کسانی گفتگو کنیم و چگونه میتوان راهی برای بسامان گردانیدن این آشفتگیها بیابیم ولی او پیاپی شهرداری و پلیس را نام میبرد و میگفت : اینها بایای مردم نیست اینها بایای دولت و این ادارههاست. سپس که دید من پافشاری میکنم که آنها اگر به بایای خود کار نبستند ما توانیم ایشان را به انجام کارهاشان واداریم ، داد نومیدی سر داد بدینسان که : شما سادهاید و کارها را آسان میگیرید. مگر کسی گوش به اعتراض میدهد؟!. ... تا آنکه سرانجام گفتم : شما درست میگویی. اگر ما تنها گله کنیم کاری از پیش نخواهیم برد. ولی اگر دست به هم دهیم و همدل گردیم و شمارمان هم کم نباشد توانیم هر سازمانی را به انجام بایاهایش واداریم.
اینجا باز ساز نومیدی نواخت و من ناچار شده پرسیدم : شاه را چه کسانی برانداختند؟! چون زمینهی سخن روشن بود نمیتوانست بگوید : کشورهای بیگانه. زیرا در آن حال میپرسیدم : با چه وسیلهای این کار را کردند؟! اینبود گفت : مردم. آنگاه گفتم : پس اگر به هم دست یگانگی دهیم بسیار کارها توانیم کرد. ما همان مردمیم و اکنون تنها چیزی که رخ داده آنست که امید در دلهای ما مرده و چون دلمرده گردیدهایم ، گمان داریم کاری از ما ساخته نیست. از هم دور گردیدن و به کاری نپرداختن در ما تخم نومیدی را کاشته چندانکه تاریخ نزدیک خود را نیز از یاد بردهایم. به سخن استوارتر درد اصلی ما پراکندگی (تفرق) است که ما را از هم دور گردانیده.
اساساً امروز که سمنها (سازمان مردم نهاد یا NGO) در بسیاری کشورها برپا میشود و مردم در آنها گرد میآیند و برای آرمانهاشان میکوشند ، برای اینست که بجای گله و ایراد و آرزو بکوشند و کاری را به نتیجه رسانند. بجای آنکه من و شما بنشینیم و پیاپی غر بزنیم و از دولت و شهرداری و پلیس و دادگستری بدگوییم بهتر آنست که ببینیم از چه راهی میتوانیم گرفتاری خود را از میان برداریم. بدینسان من میخواستم آن جوان را به سمنها پروا دهم تا نومید نباشد و این بداند که راه کوشش به برداشتن گرفتاری بسته نیست. بداند که اگر بجای نالیدن با دیگران همدستی کند و به رفع اشکال از راهش بکوشد ، فیروز خواهد گردید و هم لذت بسیاری خواهد داشت. این سخنها امیدمندم برای آن جوان تکانی بوده که بداند برای بدست آوردن هر چیزی باید اندیشید و کار کرد. بداند از گله و ناله کمترین کاری انجام نگیرد.
بیشتر اینها که بدینسان گله میکنند گمان دارند تنها راه بهبود اینست که ناگهان «انقلابی» شود و بیکبار درهای رفاه و خوشبختی بروشان گشوده گردد. هرگز این سخن که هر کس باید بنیکی خود کوشد تا شایندگی یا رشد سیاسی فراهم گردد و بهبود نه یکباره بلکه گام بگام بدست آید به مغزشان راه نیافته. شایندگی از دید ایشان یک مشت آگاهیهای پراکنده را از بر کردن است. اینکه باید در خردها و رفتارها و خویها نیز تکانی پدید آید نه چیزیست که بگوششان رسیده باشد.
بازگردیم به داستان سفر.
در هر حال به آخرهای سفر رسیده بودیم و من دلخوش از این آشنایی و شنیدن سخنان دلنشین او و شادمان از اینکه بایای خود را تا اندازهای بکار بسته بودم و تکانی در اندیشههای او رخ داده بود. این تکان بیگمان راه را برای او روشن میگرداند و بجای تباه کردن زمان و به آشفتهگوییهای تلویزیونهایی که کمترین اعتمادی به آنها نیست پروا کردن ، جویای راهی برای یافتن چاره به دردهای تودهی ایرانی خواهد افتاد.
فرصتی نیافتم که او را با کانال پاکدینی در تلگرام (@pakdini) یا نشانیهای دیگر آشنا گردانم. تنها توانسته بودم پرسشی کنم که همانا پیشتر نشنیده بود و با این امید که تکانی در اندیشههایش پدید آمده باشد شادمان بودم.
با خوشی و لبخندهای مهرآمیز از هم جدا گردیدیم.
Telegram.me/pakdini
Kasravi-ahmad.blogspot.com
farhixt@gmail.com
.
🔸 (تکهی پنج از پنج)
در اینجا یاد داستانی افتادم که به سخن ما همبسته است. چندین سال پیش روزی جوانی از نابسامانیها و کاستیهای پارکی که در آن نشسته بودیم افسوس میخورد و پیاپی خردهها میگرفت؟!. من میگفتم : باید ببینیم اینها را با چه کسانی گفتگو کنیم و چگونه میتوان راهی برای بسامان گردانیدن این آشفتگیها بیابیم ولی او پیاپی شهرداری و پلیس را نام میبرد و میگفت : اینها بایای مردم نیست اینها بایای دولت و این ادارههاست. سپس که دید من پافشاری میکنم که آنها اگر به بایای خود کار نبستند ما توانیم ایشان را به انجام کارهاشان واداریم ، داد نومیدی سر داد بدینسان که : شما سادهاید و کارها را آسان میگیرید. مگر کسی گوش به اعتراض میدهد؟!. ... تا آنکه سرانجام گفتم : شما درست میگویی. اگر ما تنها گله کنیم کاری از پیش نخواهیم برد. ولی اگر دست به هم دهیم و همدل گردیم و شمارمان هم کم نباشد توانیم هر سازمانی را به انجام بایاهایش واداریم.
اینجا باز ساز نومیدی نواخت و من ناچار شده پرسیدم : شاه را چه کسانی برانداختند؟! چون زمینهی سخن روشن بود نمیتوانست بگوید : کشورهای بیگانه. زیرا در آن حال میپرسیدم : با چه وسیلهای این کار را کردند؟! اینبود گفت : مردم. آنگاه گفتم : پس اگر به هم دست یگانگی دهیم بسیار کارها توانیم کرد. ما همان مردمیم و اکنون تنها چیزی که رخ داده آنست که امید در دلهای ما مرده و چون دلمرده گردیدهایم ، گمان داریم کاری از ما ساخته نیست. از هم دور گردیدن و به کاری نپرداختن در ما تخم نومیدی را کاشته چندانکه تاریخ نزدیک خود را نیز از یاد بردهایم. به سخن استوارتر درد اصلی ما پراکندگی (تفرق) است که ما را از هم دور گردانیده.
اساساً امروز که سمنها (سازمان مردم نهاد یا NGO) در بسیاری کشورها برپا میشود و مردم در آنها گرد میآیند و برای آرمانهاشان میکوشند ، برای اینست که بجای گله و ایراد و آرزو بکوشند و کاری را به نتیجه رسانند. بجای آنکه من و شما بنشینیم و پیاپی غر بزنیم و از دولت و شهرداری و پلیس و دادگستری بدگوییم بهتر آنست که ببینیم از چه راهی میتوانیم گرفتاری خود را از میان برداریم. بدینسان من میخواستم آن جوان را به سمنها پروا دهم تا نومید نباشد و این بداند که راه کوشش به برداشتن گرفتاری بسته نیست. بداند که اگر بجای نالیدن با دیگران همدستی کند و به رفع اشکال از راهش بکوشد ، فیروز خواهد گردید و هم لذت بسیاری خواهد داشت. این سخنها امیدمندم برای آن جوان تکانی بوده که بداند برای بدست آوردن هر چیزی باید اندیشید و کار کرد. بداند از گله و ناله کمترین کاری انجام نگیرد.
بیشتر اینها که بدینسان گله میکنند گمان دارند تنها راه بهبود اینست که ناگهان «انقلابی» شود و بیکبار درهای رفاه و خوشبختی بروشان گشوده گردد. هرگز این سخن که هر کس باید بنیکی خود کوشد تا شایندگی یا رشد سیاسی فراهم گردد و بهبود نه یکباره بلکه گام بگام بدست آید به مغزشان راه نیافته. شایندگی از دید ایشان یک مشت آگاهیهای پراکنده را از بر کردن است. اینکه باید در خردها و رفتارها و خویها نیز تکانی پدید آید نه چیزیست که بگوششان رسیده باشد.
بازگردیم به داستان سفر.
در هر حال به آخرهای سفر رسیده بودیم و من دلخوش از این آشنایی و شنیدن سخنان دلنشین او و شادمان از اینکه بایای خود را تا اندازهای بکار بسته بودم و تکانی در اندیشههای او رخ داده بود. این تکان بیگمان راه را برای او روشن میگرداند و بجای تباه کردن زمان و به آشفتهگوییهای تلویزیونهایی که کمترین اعتمادی به آنها نیست پروا کردن ، جویای راهی برای یافتن چاره به دردهای تودهی ایرانی خواهد افتاد.
فرصتی نیافتم که او را با کانال پاکدینی در تلگرام (@pakdini) یا نشانیهای دیگر آشنا گردانم. تنها توانسته بودم پرسشی کنم که همانا پیشتر نشنیده بود و با این امید که تکانی در اندیشههایش پدید آمده باشد شادمان بودم.
با خوشی و لبخندهای مهرآمیز از هم جدا گردیدیم.
Telegram.me/pakdini
Kasravi-ahmad.blogspot.com
farhixt@gmail.com
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 یك تاریخچه (تکهی یک از هشت)
یك رشته پراكندگی از راه كیشهاست. در ایران چهارده كیش هست و هر كیشی برای خود سیاست دیگری و مقصد دیگری دارد.
یك رشتهی دیگر از راه زبانست. در این كشور هفت یا هشت زبانست و اینها با یكدیگر همچشمی و دو تیرگی دارند.
یك رشتهی دیگر از راه مسلكهاست ، چندین مسلك رواج یافته و به هر یكی كسانی گراییدهاند و دنبال میكنند.
اینها چیزهاییست كه آشكار است و بچشم برمیخورد و همه میدانند. یك رشته پراكندگیهای نامحسوس دیگری نیز هست. مثلاً شهری دستهی دیگری و روستایی دستهی دیگریست. زنان دستهی دیگری و مردان دستهی دیگریست. جوانان خود را از دیگران جدا میگیرند. اروپادیدگان خود را از دیگران برتر شمرده جدا میایستند. مانند اینها بسیار است كه بشمردن نیاید.
كنون ما اگر «وحدت ملی» یا «یگانگی توده» میخواهیم باید با همهی اینها نبرد كنیم و همهی اینها را از میان برداریم. گذشته از اینها باید اندیشه و آرمان یكی باشد. مردم را بهمدیگر جز اندیشه و آرمان نبندد.
صد تن یا هزار تن كه در یكجا گرد آمدهاند شما اگر بخواهید آنان را یكی گردانید با زنجیر یا طناب كه بهم نخواهید بست ، و باید همهی ایشان را دارای یك اندیشه و یك آرمان (مقصد) گردانید. وگرنه از هم جدا و پراكندهاند ، اگرچه در یكجا باشند و اگرچه با زبان دعوای یگانگی[=اتحاد] كنند.
آن كسانی كه حزب میسازند و عبارت «وحدت ملی» را در مرامنامهی خود مینویسند از اینها كمترین آگاهی ندارند ، و خود چندان نادان و نافهمند كه میبینی از یكسو در مرامنامهشان این عبارت را مینویسند و از یكسو در بیرون در این مجلس و آن مجلس دعوای ترك و فارس راه میاندازند.
اینست حال حزب و حزبسازان در ایران. در بیست و چند سال پیش یكی از رسواییها همین بود. ماجراجویانی چون دستشان بچیز دیگری نمیرسید ، چند تن گرد هم آمده حزب میساختند و كار بجایی رسید كه همگی نفرت كردند و یكی از چیزهایی كه زمینه برای دیكتاتوری شاه پیشین آماده گردانید این موضوع بود. اینست میگویم : در ایران معنی حزب را نمیدانند.
.
🔸 یك تاریخچه (تکهی یک از هشت)
یك رشته پراكندگی از راه كیشهاست. در ایران چهارده كیش هست و هر كیشی برای خود سیاست دیگری و مقصد دیگری دارد.
یك رشتهی دیگر از راه زبانست. در این كشور هفت یا هشت زبانست و اینها با یكدیگر همچشمی و دو تیرگی دارند.
یك رشتهی دیگر از راه مسلكهاست ، چندین مسلك رواج یافته و به هر یكی كسانی گراییدهاند و دنبال میكنند.
اینها چیزهاییست كه آشكار است و بچشم برمیخورد و همه میدانند. یك رشته پراكندگیهای نامحسوس دیگری نیز هست. مثلاً شهری دستهی دیگری و روستایی دستهی دیگریست. زنان دستهی دیگری و مردان دستهی دیگریست. جوانان خود را از دیگران جدا میگیرند. اروپادیدگان خود را از دیگران برتر شمرده جدا میایستند. مانند اینها بسیار است كه بشمردن نیاید.
كنون ما اگر «وحدت ملی» یا «یگانگی توده» میخواهیم باید با همهی اینها نبرد كنیم و همهی اینها را از میان برداریم. گذشته از اینها باید اندیشه و آرمان یكی باشد. مردم را بهمدیگر جز اندیشه و آرمان نبندد.
صد تن یا هزار تن كه در یكجا گرد آمدهاند شما اگر بخواهید آنان را یكی گردانید با زنجیر یا طناب كه بهم نخواهید بست ، و باید همهی ایشان را دارای یك اندیشه و یك آرمان (مقصد) گردانید. وگرنه از هم جدا و پراكندهاند ، اگرچه در یكجا باشند و اگرچه با زبان دعوای یگانگی[=اتحاد] كنند.
آن كسانی كه حزب میسازند و عبارت «وحدت ملی» را در مرامنامهی خود مینویسند از اینها كمترین آگاهی ندارند ، و خود چندان نادان و نافهمند كه میبینی از یكسو در مرامنامهشان این عبارت را مینویسند و از یكسو در بیرون در این مجلس و آن مجلس دعوای ترك و فارس راه میاندازند.
اینست حال حزب و حزبسازان در ایران. در بیست و چند سال پیش یكی از رسواییها همین بود. ماجراجویانی چون دستشان بچیز دیگری نمیرسید ، چند تن گرد هم آمده حزب میساختند و كار بجایی رسید كه همگی نفرت كردند و یكی از چیزهایی كه زمینه برای دیكتاتوری شاه پیشین آماده گردانید این موضوع بود. اینست میگویم : در ایران معنی حزب را نمیدانند.
.
✴️ اتحاد یا یگانگی چگونه بدست آید؟!
🔸اینها تنها مربوط شدن صد تن یا کمتر یا بیشتر را بهمدیگر یگانگی میشناسند. در حالی که آن یگانگی نیست و خود سودی ندارد.
🔸زیرا یک دستهای که با آن ترتیب بهم مربوط شوند و درمیان ایشان اشتراکی در اندیشه و باور و آرزو نباشد با یک پیشامدی پراکنده گردند و اساساً از چنین دستهای کاری ساخته نگردد.
🔸از تاریخ دلیلهای بسیار برای این گفته پیدا توان کرد. در آغاز مشروطه روزنامهها پیاپی مردم را به «اتحاد و اتفاق» دعوت میکردند. هر روز گفتارها بود که در این زمینه نوشته میشد. نویسندگان بجای آنکه معنی درست مشروطه را بمردم بفهمانند و حقایق را شرح داده تصرف در اندیشههای آنان کنند و از این راه «یگانگی و همدستی» درمیان ایشان پدید آورند ، هر روز فشار آورده بمردم میگفتند : «اتحاد کنید» و «دست برادری بهم دهید» و «اعتصموا بحبل الله» و مانند اینها. آن وقت داستانها از یگانگی و همدستی تودههای اروپایی میسرودند.
🔸در نتیجهی این کار مردم در تهران و دیگر جاها بتکان آمده آرزو میکردند که همدستی نمایند. ولی چه میکردند؟... مثلاً در یک مسجدی پانصد تن گرد میآمدند و یکی پا میشد و ستایش از «اتحاد» میکرد و بالاخره همگی پیمان میبستند که «متحد» باشند و باهم برادری نمایند ، و سپس برداشته بتهران یا بشهرهای دیگر تلگرافهای گزافهآمیز میکردند که ما مردم فلان شهر ده هزار نفر متحد شدهایم و پیمان برادری بستهایم.
در حالی که دلهای آنها پر از اندیشههای گوناگون بود و در نهان کمترین وسیله برای همدستی و یگانگی باهم نداشتند ، و این بود پس از چند ماهی همینکه در تهران حاجیشیخ فضل الله نوری و در نجف سید کاظم یزدی با مشروطه مخالفت نمودند همان کسان بمیانشان دوتیرگی افتاده و دستهی انبوهی از آنان که دیروز بنام مشروطهخواهی اتحاد کرده بودند امروز مشروطهخواهان را بیدین شناختند و در تبریز و برخی شهرهای دیگر تفنگهای خود را برداشته بکشتن مشروطهخواهان برخاستند. این بود پایان آن پیمانهای اتحاد که باهم میبستند.
(پرچم روزانه شمارهی 68)
🔸اینها تنها مربوط شدن صد تن یا کمتر یا بیشتر را بهمدیگر یگانگی میشناسند. در حالی که آن یگانگی نیست و خود سودی ندارد.
🔸زیرا یک دستهای که با آن ترتیب بهم مربوط شوند و درمیان ایشان اشتراکی در اندیشه و باور و آرزو نباشد با یک پیشامدی پراکنده گردند و اساساً از چنین دستهای کاری ساخته نگردد.
🔸از تاریخ دلیلهای بسیار برای این گفته پیدا توان کرد. در آغاز مشروطه روزنامهها پیاپی مردم را به «اتحاد و اتفاق» دعوت میکردند. هر روز گفتارها بود که در این زمینه نوشته میشد. نویسندگان بجای آنکه معنی درست مشروطه را بمردم بفهمانند و حقایق را شرح داده تصرف در اندیشههای آنان کنند و از این راه «یگانگی و همدستی» درمیان ایشان پدید آورند ، هر روز فشار آورده بمردم میگفتند : «اتحاد کنید» و «دست برادری بهم دهید» و «اعتصموا بحبل الله» و مانند اینها. آن وقت داستانها از یگانگی و همدستی تودههای اروپایی میسرودند.
🔸در نتیجهی این کار مردم در تهران و دیگر جاها بتکان آمده آرزو میکردند که همدستی نمایند. ولی چه میکردند؟... مثلاً در یک مسجدی پانصد تن گرد میآمدند و یکی پا میشد و ستایش از «اتحاد» میکرد و بالاخره همگی پیمان میبستند که «متحد» باشند و باهم برادری نمایند ، و سپس برداشته بتهران یا بشهرهای دیگر تلگرافهای گزافهآمیز میکردند که ما مردم فلان شهر ده هزار نفر متحد شدهایم و پیمان برادری بستهایم.
در حالی که دلهای آنها پر از اندیشههای گوناگون بود و در نهان کمترین وسیله برای همدستی و یگانگی باهم نداشتند ، و این بود پس از چند ماهی همینکه در تهران حاجیشیخ فضل الله نوری و در نجف سید کاظم یزدی با مشروطه مخالفت نمودند همان کسان بمیانشان دوتیرگی افتاده و دستهی انبوهی از آنان که دیروز بنام مشروطهخواهی اتحاد کرده بودند امروز مشروطهخواهان را بیدین شناختند و در تبریز و برخی شهرهای دیگر تفنگهای خود را برداشته بکشتن مشروطهخواهان برخاستند. این بود پایان آن پیمانهای اتحاد که باهم میبستند.
(پرچم روزانه شمارهی 68)
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات (تکهی دو از سه)
نتیجهای که از این هیاهو برمیخاست آن بود که از یکسو انبوهی از مردم ـ از جوانان و پیران ـ بدیوانهای شاعران رو آورده و با یک گرمی آنها را میخواندند و شعرهای آنها را بیاد میسپردند و بگفتهی آنها دل میبستند ، و کسانی فرصت یافته پیاپی دیوانهای شعر چاپ کرده بدست مردم میدادند ، و کسانی کتابها دربارهی شاعران مینوشتند و ستایشهای گزافهآمیز از آنان مینمودند ، و در دبستانها «تاریخ شعرا» درس میگفتند ، و از یکسو شعرسرایی و قافیهبافی رواج بیاندازه یافته هزارها کسان شاعری مینمودند و در بیشتر شهرها انجمنهای ادبی برپا میشد. فراموش نکردهام جوانی را از کرمان که به بیشتر روزنامههای تهران و شیراز شعر میفرستاد و این روزنامهها که بدست من میرسید هر یکی را باز میکردم شعرهای تازهای ازو میدیدم. جوان بدبخت فریب هیاهو را خورده و چنین میپنداشت شعر هرچه فزونتر بهتر ، و بدانسان خودکشی میکرد.
تنها در این اندازه نایستاده و جنبش شاخههایی نیز داده و یک دسته در این گرماگرم ببدآموزیهای کهن صوفیان و باطنیان و بفلسفه پرداخته و بدستاویز «تحقیق» برواج آنها میکوشیدند و یک دسته سخن از ایران باستان و شت زردشت بمیان آورده باین بهانه پندارهای بیپای زردشتیگری را از سر نو پراکنده میگردانیدند.
ما امروز تاریخچه و سرچشمهی آن شور را نیک میدانیم و روزی که آن را با نشانیهایش بنویسیم مردم نیز چگونگی را خواهند دانست. ولی آن روز این تاریخچه را نمیدانستیم و تنها این میدانستیم که یک شور بسیار زیانآور و سبکمغزانهایست و میباید با آن نبرد کنیم. شوریست که سودش بیگانگان را خواهد بود و ما نباید در برابر آن خاموش ایستیم. از این گذشته این شور از هر باره آخشیج[=ضد] خواست ما بود. ما میخواستیم اندیشههای پراکنده را براندازیم ، و این شور رواج آنها را بیشتر میگردانید. ما میخواستیم پستیها و آلودگیهای زمان مغول را از میان بریم و اینان آنها را پایدارتر میساختند. ما میخواستیم مردم را از پرداختن بگذشته بازداریم و رویها را بسوی آینده برگردانیم و اینان میکوشیدند آنان را سرگرم آلودگیهای کهن گردانند. (1)
با کسانی که از آشنایان گفتگو میکردیم و انگیزهی این شور را میپرسیدیم بیش از این پاسخ نمیشنیدیم : «ادبیات روح مملکت است و هر ملتی باید بحفظ ادبیات خود بکوشد ...» همین جملههای تاریک و بیمغزی بود که سرچشمهی آن شور و هیاهو شمرده میشد ، و چون گامی فراتر گزارده میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟! سود اینها چه میباشد؟!.. » در اینجا بود که درمیماندند ، در اینجا بود که ما بار دیگر با یک آزمایش تلخی روبرو میشدیم. آزمایش چه؟!. آزمایش اینکه در بسیاری از مردم نیروی «فهم» بیکاره گردیده (2) و یک چیزی که میشنوند نمیتوانند فهمید و بمعنای درست آن نرسیده و بیک معنای تاریکی در دل خود بس میکنند. با این آزمایش نخست دربارهی «تمدن» دچار آمده بودیم و اینک دوباره با آن روبرو میشدیم. اینان یک نام ادبیات شنیده و در دل گرفته ولی یک معنای روشنی از آن نفهمیده بودند و اینست چون میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟!.» نخست آزردگی نموده میگفتند : «مگر باید ادبیات را هم معنی نمود؟!.» میگفتیم : «چرا نباید معنی نمود؟!. بگویید ببینیم چه معنایی از آن میخواهید ، و چه چیزهاست که از ادبیات میشمارید؟!.. این شعرها که ما میبینیم چیز ارجداری نیست و سودی از آنها جز زیان چشم نتوان داشت پس بگویید چگونه بآنها نام ادبیات میدهید و بدینسان بشور و سرگرمی برخاستهاید؟!..» میدیدیم که از پاسخ درمیمانند و میدانستیم که معنای درستی برای ادبیات نفهمیدهاند و این پرسش که ما میکنیم هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده.
پابرگیها :
1ـ جای سد افسوس و بیم است که هنوز هم این سیاست کهن ننگآور را زنده نگاه داشتهاند تا با شور و هیاهوی بسیار همچنان دنبال شود.
2ـ این خود زمینهی ارجداریست و ما پارسال سخن از آن راندهایم ولی باید بیشتر از آن اندازه سخن برانیم. (پ)
.
🔸 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات (تکهی دو از سه)
نتیجهای که از این هیاهو برمیخاست آن بود که از یکسو انبوهی از مردم ـ از جوانان و پیران ـ بدیوانهای شاعران رو آورده و با یک گرمی آنها را میخواندند و شعرهای آنها را بیاد میسپردند و بگفتهی آنها دل میبستند ، و کسانی فرصت یافته پیاپی دیوانهای شعر چاپ کرده بدست مردم میدادند ، و کسانی کتابها دربارهی شاعران مینوشتند و ستایشهای گزافهآمیز از آنان مینمودند ، و در دبستانها «تاریخ شعرا» درس میگفتند ، و از یکسو شعرسرایی و قافیهبافی رواج بیاندازه یافته هزارها کسان شاعری مینمودند و در بیشتر شهرها انجمنهای ادبی برپا میشد. فراموش نکردهام جوانی را از کرمان که به بیشتر روزنامههای تهران و شیراز شعر میفرستاد و این روزنامهها که بدست من میرسید هر یکی را باز میکردم شعرهای تازهای ازو میدیدم. جوان بدبخت فریب هیاهو را خورده و چنین میپنداشت شعر هرچه فزونتر بهتر ، و بدانسان خودکشی میکرد.
تنها در این اندازه نایستاده و جنبش شاخههایی نیز داده و یک دسته در این گرماگرم ببدآموزیهای کهن صوفیان و باطنیان و بفلسفه پرداخته و بدستاویز «تحقیق» برواج آنها میکوشیدند و یک دسته سخن از ایران باستان و شت زردشت بمیان آورده باین بهانه پندارهای بیپای زردشتیگری را از سر نو پراکنده میگردانیدند.
ما امروز تاریخچه و سرچشمهی آن شور را نیک میدانیم و روزی که آن را با نشانیهایش بنویسیم مردم نیز چگونگی را خواهند دانست. ولی آن روز این تاریخچه را نمیدانستیم و تنها این میدانستیم که یک شور بسیار زیانآور و سبکمغزانهایست و میباید با آن نبرد کنیم. شوریست که سودش بیگانگان را خواهد بود و ما نباید در برابر آن خاموش ایستیم. از این گذشته این شور از هر باره آخشیج[=ضد] خواست ما بود. ما میخواستیم اندیشههای پراکنده را براندازیم ، و این شور رواج آنها را بیشتر میگردانید. ما میخواستیم پستیها و آلودگیهای زمان مغول را از میان بریم و اینان آنها را پایدارتر میساختند. ما میخواستیم مردم را از پرداختن بگذشته بازداریم و رویها را بسوی آینده برگردانیم و اینان میکوشیدند آنان را سرگرم آلودگیهای کهن گردانند. (1)
با کسانی که از آشنایان گفتگو میکردیم و انگیزهی این شور را میپرسیدیم بیش از این پاسخ نمیشنیدیم : «ادبیات روح مملکت است و هر ملتی باید بحفظ ادبیات خود بکوشد ...» همین جملههای تاریک و بیمغزی بود که سرچشمهی آن شور و هیاهو شمرده میشد ، و چون گامی فراتر گزارده میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟! سود اینها چه میباشد؟!.. » در اینجا بود که درمیماندند ، در اینجا بود که ما بار دیگر با یک آزمایش تلخی روبرو میشدیم. آزمایش چه؟!. آزمایش اینکه در بسیاری از مردم نیروی «فهم» بیکاره گردیده (2) و یک چیزی که میشنوند نمیتوانند فهمید و بمعنای درست آن نرسیده و بیک معنای تاریکی در دل خود بس میکنند. با این آزمایش نخست دربارهی «تمدن» دچار آمده بودیم و اینک دوباره با آن روبرو میشدیم. اینان یک نام ادبیات شنیده و در دل گرفته ولی یک معنای روشنی از آن نفهمیده بودند و اینست چون میپرسیدیم : «ادبیات چیست؟!.» نخست آزردگی نموده میگفتند : «مگر باید ادبیات را هم معنی نمود؟!.» میگفتیم : «چرا نباید معنی نمود؟!. بگویید ببینیم چه معنایی از آن میخواهید ، و چه چیزهاست که از ادبیات میشمارید؟!.. این شعرها که ما میبینیم چیز ارجداری نیست و سودی از آنها جز زیان چشم نتوان داشت پس بگویید چگونه بآنها نام ادبیات میدهید و بدینسان بشور و سرگرمی برخاستهاید؟!..» میدیدیم که از پاسخ درمیمانند و میدانستیم که معنای درستی برای ادبیات نفهمیدهاند و این پرسش که ما میکنیم هیچگاه باندیشهی ایشان نرسیده.
پابرگیها :
1ـ جای سد افسوس و بیم است که هنوز هم این سیاست کهن ننگآور را زنده نگاه داشتهاند تا با شور و هیاهوی بسیار همچنان دنبال شود.
2ـ این خود زمینهی ارجداریست و ما پارسال سخن از آن راندهایم ولی باید بیشتر از آن اندازه سخن برانیم. (پ)
.
✴️ از نوشتههای دیگران
🔸 📖 🖌 گروگان خمینی ، رابرت دریفوس
« پدر شریعتی ، آقا محمد تقی شریعتی ، بود که بخشی از جنبش اطلاعاتی فراماسونی انگلیس بود و کانون نشر حقایق اسلامی را در مشهد تأسیس کرده بود. ... »
✴️ کانال :
🔸 «روشنفکری مذهبی» : پروژه دستگاه اطلاعاتی انگلیس
پدر علی شریعتی، «کانون نشر حقایق اسلامی» را در مشهد در برابر باهماد آزادگان و کوششهای شادروان کسروی و برای جلوگیری از گرایش جوانان مشهدی بپاکدینی پدید آورده بود.
(دنباله گفتار را در پایین بخوانید)
.
🔸 📖 🖌 گروگان خمینی ، رابرت دریفوس
« پدر شریعتی ، آقا محمد تقی شریعتی ، بود که بخشی از جنبش اطلاعاتی فراماسونی انگلیس بود و کانون نشر حقایق اسلامی را در مشهد تأسیس کرده بود. ... »
✴️ کانال :
🔸 «روشنفکری مذهبی» : پروژه دستگاه اطلاعاتی انگلیس
پدر علی شریعتی، «کانون نشر حقایق اسلامی» را در مشهد در برابر باهماد آزادگان و کوششهای شادروان کسروی و برای جلوگیری از گرایش جوانان مشهدی بپاکدینی پدید آورده بود.
(دنباله گفتار را در پایین بخوانید)
.
✴️ از نوشتههای دیگران
🔸 📖 🖌 گروگان خمینی ، رابرت دریفوس
« پدر شریعتی ، آقا محمد تقی شریعتی ، بود که بخشی از جنبش اطلاعاتی فراماسونی انگلیس بود و کانون نشر حقایق اسلامی را در مشهد تأسیس کرده بود. ... »
✴️ کانال :
🔸 «روشنفکری مذهبی» : پروژه دستگاه اطلاعاتی انگلیس
پدر علی شریعتی، «کانون نشر حقایق اسلامی» را در مشهد در برابر باهماد آزادگان و کوششهای شادروان کسروی و برای جلوگیری از گرایش جوانان مشهدی بپاکدینی پدید آورده بود.
در آن سالها شادروان کسروی هواداران بسیاری در مشهد پیدا کرده بود. شادروان حسین یزدانیان یک نمونه از آن جوانان بود که از مشهد بتهران آمده و از همراهان شادروان کسروی گردیده بود چنانکه در پیشامد ترور نخست شادروان کسروی در روز هشتم اردیبهشت 1324 یزدانیان نیز همراه او بود و در برابر حمله جنایتکاران مزدور ، جانبازی و فداکاری از خود نشان داد.
بیگمان برای انگلیسها که سیاست خود را برپایه ناتوان و پس نگهداشتن ایرانیان و تودههای شرقی استوار کردهاند ، شهر «سومناتی» مشهد ، بعنوان دژی برای ارتجاع و پایگاه بتپرستی و خرافات آخوندی شمرده میشود و از این رو ، برخاستن جوانانی مانند حسین یزدانیان که چنان بیدار و آگاه گردیده و آماده باشند تا پای جان در راه نبرد با خرافات فداکاری نمایند ، از دید جاسوسان و شبکه اطلاعاتی انگلیس در مشهد پنهان نمانده بوده و آن را خطری برای خود شناخته بودهاند.
رویدادهای آن سالها نشان میدهد که سیاستگزاران و برنامهریزان اطلاعاتی انگلیس باین نکته پی برده بودند که در این روزگار ، خرافات شیعیگری و ملایان نفرتانگیز ، توانایی کشانیدن جوانان را بسوی خود یا پایداری در برابر روشنگریهای شادروان کسروی را ندارند و چنانکه سایت بیبیسی فارسی هم در گفتار خود اشاره کرده، چارهای که اندیشیدند این بود که ناچار برای نگهداری این کیش تباه و پوسیده ، باید بآن رنگ و لعاب «مُد روز» زد ، آن را بزک کرده و بر روی آن ماله کشید تا بتوان جوانان را بسوی آن کشانید. شریعتی پدر ، «کانون نشر حقایق اسلامی» را با چنین انگیزهای برپا داشت چنانکه در سالهای آینده سیاست پشت برپایی «حسینیه ارشاد» در تهران نیز همین بود. شریعتی پسر در «حسینیه ارشاد» تهران نیز همان «پروژه»ای را دنبال میکرد که دستگاه اطلاعاتی انگلیس در مشهد بپدرش آموخته بود.
نوشته رابرت دریفوس گواهی دیگری است که سررشته جست وخیزهای آدمکهایی مانند شریعتی پدر و پسر و شیادان دیگری که با عنوانهایی همچون «روشنفکر مذهبی» یا «نواندیش مذهبی» نامیده میشوند ، در دست «مغزهای اطلاعاتی» انگلیس بوده و این یک نقشه حسابشده در برابر «جنبش پاکدینی» بوده تا جوانان را با زدن رنگ و لعاب «مُد روز» و «جوان پسند» بمذهب آخوندی سرگرم و وابسته نگهدارند.
اگر دستگاه اطلاعاتی انگلیس ، «کانون نشر حقایق اسلامی» را بدست محمدتقی شریعتی و دیگر مزدوران خود برای جلوگیری از گسترش پاکدینی در مشهد برپا داشته بود ، همزمان بدست یک آخوندی که پس از چند سال از «هندبریتانیا» بازگشته بود، تشکیلاتی همانند آن در تهران نیز ساخته بودند.
آیا میدانید آن «آخوند از هند بازگشته» یا «آخوند - جاسوس» آموزشدیده در کانون جاسوسپروری انگلیس در هند که در همان سالها با مأموریت «مبارزه با کسروی» از هند روانه تهران شده بود ، که بوده ؟!
.
🔸 📖 🖌 گروگان خمینی ، رابرت دریفوس
« پدر شریعتی ، آقا محمد تقی شریعتی ، بود که بخشی از جنبش اطلاعاتی فراماسونی انگلیس بود و کانون نشر حقایق اسلامی را در مشهد تأسیس کرده بود. ... »
✴️ کانال :
🔸 «روشنفکری مذهبی» : پروژه دستگاه اطلاعاتی انگلیس
پدر علی شریعتی، «کانون نشر حقایق اسلامی» را در مشهد در برابر باهماد آزادگان و کوششهای شادروان کسروی و برای جلوگیری از گرایش جوانان مشهدی بپاکدینی پدید آورده بود.
در آن سالها شادروان کسروی هواداران بسیاری در مشهد پیدا کرده بود. شادروان حسین یزدانیان یک نمونه از آن جوانان بود که از مشهد بتهران آمده و از همراهان شادروان کسروی گردیده بود چنانکه در پیشامد ترور نخست شادروان کسروی در روز هشتم اردیبهشت 1324 یزدانیان نیز همراه او بود و در برابر حمله جنایتکاران مزدور ، جانبازی و فداکاری از خود نشان داد.
بیگمان برای انگلیسها که سیاست خود را برپایه ناتوان و پس نگهداشتن ایرانیان و تودههای شرقی استوار کردهاند ، شهر «سومناتی» مشهد ، بعنوان دژی برای ارتجاع و پایگاه بتپرستی و خرافات آخوندی شمرده میشود و از این رو ، برخاستن جوانانی مانند حسین یزدانیان که چنان بیدار و آگاه گردیده و آماده باشند تا پای جان در راه نبرد با خرافات فداکاری نمایند ، از دید جاسوسان و شبکه اطلاعاتی انگلیس در مشهد پنهان نمانده بوده و آن را خطری برای خود شناخته بودهاند.
رویدادهای آن سالها نشان میدهد که سیاستگزاران و برنامهریزان اطلاعاتی انگلیس باین نکته پی برده بودند که در این روزگار ، خرافات شیعیگری و ملایان نفرتانگیز ، توانایی کشانیدن جوانان را بسوی خود یا پایداری در برابر روشنگریهای شادروان کسروی را ندارند و چنانکه سایت بیبیسی فارسی هم در گفتار خود اشاره کرده، چارهای که اندیشیدند این بود که ناچار برای نگهداری این کیش تباه و پوسیده ، باید بآن رنگ و لعاب «مُد روز» زد ، آن را بزک کرده و بر روی آن ماله کشید تا بتوان جوانان را بسوی آن کشانید. شریعتی پدر ، «کانون نشر حقایق اسلامی» را با چنین انگیزهای برپا داشت چنانکه در سالهای آینده سیاست پشت برپایی «حسینیه ارشاد» در تهران نیز همین بود. شریعتی پسر در «حسینیه ارشاد» تهران نیز همان «پروژه»ای را دنبال میکرد که دستگاه اطلاعاتی انگلیس در مشهد بپدرش آموخته بود.
نوشته رابرت دریفوس گواهی دیگری است که سررشته جست وخیزهای آدمکهایی مانند شریعتی پدر و پسر و شیادان دیگری که با عنوانهایی همچون «روشنفکر مذهبی» یا «نواندیش مذهبی» نامیده میشوند ، در دست «مغزهای اطلاعاتی» انگلیس بوده و این یک نقشه حسابشده در برابر «جنبش پاکدینی» بوده تا جوانان را با زدن رنگ و لعاب «مُد روز» و «جوان پسند» بمذهب آخوندی سرگرم و وابسته نگهدارند.
اگر دستگاه اطلاعاتی انگلیس ، «کانون نشر حقایق اسلامی» را بدست محمدتقی شریعتی و دیگر مزدوران خود برای جلوگیری از گسترش پاکدینی در مشهد برپا داشته بود ، همزمان بدست یک آخوندی که پس از چند سال از «هندبریتانیا» بازگشته بود، تشکیلاتی همانند آن در تهران نیز ساخته بودند.
آیا میدانید آن «آخوند از هند بازگشته» یا «آخوند - جاسوس» آموزشدیده در کانون جاسوسپروری انگلیس در هند که در همان سالها با مأموریت «مبارزه با کسروی» از هند روانه تهران شده بود ، که بوده ؟!
.
✴️ رضاشاه پهلوی
نوشتهی یک بانو
آقای کسروی
من از طرف خودم خیلی تشکر میکنم برای اینکه در این دوره تا حال از یک نفر نشنیده و ندیدم که بگوید آن شاهنشاه سابق ما در راه ایرانیان در این مدت کم چقدر زحمتها کشیده[1] و اقبال ایران مرده را تازه زنده کرده بود و آن خدماتی که آن شاهنشاه کرده بود تا حال هیچ یک از پادشاهان ایران باین کار قادر نشده بودند. بعضی از مردمان نادان و بیتجربه عیب میگیرند و میگویند : خیلی ظلم کرده بود ، سئوال میکنم چه ظلم؟ میگویند پول میگرفت! چه پول؟ مالیات زیاد. خوب ، آنکه عیب نیست که برای شاه میگیرید ولی اگر قدری در اطراف این موضوع تفکر کنید همان پولها را بخود شماها رد میکرد و همان پولها را بآبادی کشور خرج میکرد ، از آن پولها کارخانجات و راهآهن و راه شوسه درست میکرد و بیشتر احتیاجات و راحتی مردم را فراهم مینمود و هزاران افراد در این کارخانجات و راه کار کرده و اسباب معیشت زندگی خود را فراهم میکردند.
همچنین مدارس بسیار عالی از قبیل علمی و صنعتی و دانشگاهی تأسیس کرده بود و تمام بچههای غنی و فقیر آنجا تحصیل کرده و بعد از اتمام درس هر کس پی کاری رفته و در حقیقت از کارهای بد هزاران فرسنگ دور بودند و از همه مهمتر امنیت کشور بود که تمام آن پولها را داده بود برای پاسبان و نظامی و امنیه که جان و مال مردم را حفظ میکردند که در آن موقع یک نفر زن نصف شب از مشرق تا مغرب راه میرفت کسی از ترس آن جرئت نمیکرد بپرسد کجا میروی و همان پولهاست که آنها را برای تأمین بیمارستانها و پرورشگاهها که جان هزاران مردمان فقیر را از بدبختی نجات داده صرف کرده است.
باری اگر همهی خدمات آن شاه را اینجا بنویسم البته یک کتاب تاریخی خواهد شد.
آن نعمتی عظیم بود که خداوند آن را به ایرانیان عطا فرموده بود و چون شکرش را بجا نیاوردیم دوباره از دست ما گرفت.
بانو م. افشار
پرچم : از این احساسات پاکدلانهی یک بانو خشنودیم.
ولی ای بانوی بافهم یکی از کارهای نیک آن شاه از میان بردن چادر و چاقچور و یا پیچه و روبند زنان بود که اکنون بدخواهانی میکوشند آن را دوباره برگردانند و این بشما بانوان بافهم است که دست بهم دهید و از بازگشت آن جلو گیرید. بشماست که در چنین هنگامی یک هنر و دلیری از خود نشان دهید. شما بکوشید و همهی مردان بافهم و غیرتمند پشتیبان شما هستند.
شما بانوان درسخوانده باید این اندازه فهم و جربزه از خود نشان دهید که افزار دست ملایان نافهم و مغرض نشوید. این اندازه فهم و هوش از خود نشان دهید که پس از اینهمه جشنها که بنام برداشته شدن چادر و روبند گرفتید و آنهمه سخنها راندید دوباره خود را گرفتار آن توبرهی سیاه نسازید. این بسیار ننگست که شما تصور کنید پاکدامنی در آن چادر و پیچه بوده است. چنین تصوری بسیار بیخردانه است. بازگشتن بچادر یک لطمهی بزرگی بآبروی کشور شماست. همت کنید و جلو گیرید.
بسخن آن پیرهزنان پندارپرست که رشتهی اختیارشان در دست ملایان مردمفریب است گوش ندهید.
[1] : این سپاسگزاری از آنروست که پس از پیشامدهای تلخ شهریور 1320 و برافتادن رضاشاه ، همه و از جمله آنها که تا دیروز ستایشگر او بودند آغاز کردند به بدگویی از او. نویسندهی روزنامهای نبود که جرئت کند یکی از کارهای رضاشاه را بستاید. ستایش بجای خود همهی گرفتاریهای مردم را نیز بپای آن پادشاه سترگ مینوشتند. تنها پرچم بود که قد برافراشت و از کار روزنامهنویسان و مردم نادان نکوهش کرد و دلیرانه از کارهای بزرگ او ستایش نوشت.
نکتهی بس ارجدار و درخور پروا اینبود که آن روزنامهنویسان بیشترشان ستایشگران دیروزی بودند ولی کسروی در هفت سال مهنامهی پیمان جز یکی دو بار نامی از رضاشاه نبرد و هیچگاه به ستایشگری ازو برنخاست. بلکه اگر داستان اوین (در کتاب زندگانی من بخوانید) را بدیده گیریم ، رای بُرندهی او در دادگستری بزیان دربار رضاشاهی ، دلیری و حقیقتپرستی او و اینکه تا چه اندازه پشتیبان ستمدیدگان میباشد را نیک نشان میدهد.
(پرچم روزانه ش 214)
نوشتهی یک بانو
آقای کسروی
من از طرف خودم خیلی تشکر میکنم برای اینکه در این دوره تا حال از یک نفر نشنیده و ندیدم که بگوید آن شاهنشاه سابق ما در راه ایرانیان در این مدت کم چقدر زحمتها کشیده[1] و اقبال ایران مرده را تازه زنده کرده بود و آن خدماتی که آن شاهنشاه کرده بود تا حال هیچ یک از پادشاهان ایران باین کار قادر نشده بودند. بعضی از مردمان نادان و بیتجربه عیب میگیرند و میگویند : خیلی ظلم کرده بود ، سئوال میکنم چه ظلم؟ میگویند پول میگرفت! چه پول؟ مالیات زیاد. خوب ، آنکه عیب نیست که برای شاه میگیرید ولی اگر قدری در اطراف این موضوع تفکر کنید همان پولها را بخود شماها رد میکرد و همان پولها را بآبادی کشور خرج میکرد ، از آن پولها کارخانجات و راهآهن و راه شوسه درست میکرد و بیشتر احتیاجات و راحتی مردم را فراهم مینمود و هزاران افراد در این کارخانجات و راه کار کرده و اسباب معیشت زندگی خود را فراهم میکردند.
همچنین مدارس بسیار عالی از قبیل علمی و صنعتی و دانشگاهی تأسیس کرده بود و تمام بچههای غنی و فقیر آنجا تحصیل کرده و بعد از اتمام درس هر کس پی کاری رفته و در حقیقت از کارهای بد هزاران فرسنگ دور بودند و از همه مهمتر امنیت کشور بود که تمام آن پولها را داده بود برای پاسبان و نظامی و امنیه که جان و مال مردم را حفظ میکردند که در آن موقع یک نفر زن نصف شب از مشرق تا مغرب راه میرفت کسی از ترس آن جرئت نمیکرد بپرسد کجا میروی و همان پولهاست که آنها را برای تأمین بیمارستانها و پرورشگاهها که جان هزاران مردمان فقیر را از بدبختی نجات داده صرف کرده است.
باری اگر همهی خدمات آن شاه را اینجا بنویسم البته یک کتاب تاریخی خواهد شد.
آن نعمتی عظیم بود که خداوند آن را به ایرانیان عطا فرموده بود و چون شکرش را بجا نیاوردیم دوباره از دست ما گرفت.
بانو م. افشار
پرچم : از این احساسات پاکدلانهی یک بانو خشنودیم.
ولی ای بانوی بافهم یکی از کارهای نیک آن شاه از میان بردن چادر و چاقچور و یا پیچه و روبند زنان بود که اکنون بدخواهانی میکوشند آن را دوباره برگردانند و این بشما بانوان بافهم است که دست بهم دهید و از بازگشت آن جلو گیرید. بشماست که در چنین هنگامی یک هنر و دلیری از خود نشان دهید. شما بکوشید و همهی مردان بافهم و غیرتمند پشتیبان شما هستند.
شما بانوان درسخوانده باید این اندازه فهم و جربزه از خود نشان دهید که افزار دست ملایان نافهم و مغرض نشوید. این اندازه فهم و هوش از خود نشان دهید که پس از اینهمه جشنها که بنام برداشته شدن چادر و روبند گرفتید و آنهمه سخنها راندید دوباره خود را گرفتار آن توبرهی سیاه نسازید. این بسیار ننگست که شما تصور کنید پاکدامنی در آن چادر و پیچه بوده است. چنین تصوری بسیار بیخردانه است. بازگشتن بچادر یک لطمهی بزرگی بآبروی کشور شماست. همت کنید و جلو گیرید.
بسخن آن پیرهزنان پندارپرست که رشتهی اختیارشان در دست ملایان مردمفریب است گوش ندهید.
[1] : این سپاسگزاری از آنروست که پس از پیشامدهای تلخ شهریور 1320 و برافتادن رضاشاه ، همه و از جمله آنها که تا دیروز ستایشگر او بودند آغاز کردند به بدگویی از او. نویسندهی روزنامهای نبود که جرئت کند یکی از کارهای رضاشاه را بستاید. ستایش بجای خود همهی گرفتاریهای مردم را نیز بپای آن پادشاه سترگ مینوشتند. تنها پرچم بود که قد برافراشت و از کار روزنامهنویسان و مردم نادان نکوهش کرد و دلیرانه از کارهای بزرگ او ستایش نوشت.
نکتهی بس ارجدار و درخور پروا اینبود که آن روزنامهنویسان بیشترشان ستایشگران دیروزی بودند ولی کسروی در هفت سال مهنامهی پیمان جز یکی دو بار نامی از رضاشاه نبرد و هیچگاه به ستایشگری ازو برنخاست. بلکه اگر داستان اوین (در کتاب زندگانی من بخوانید) را بدیده گیریم ، رای بُرندهی او در دادگستری بزیان دربار رضاشاهی ، دلیری و حقیقتپرستی او و اینکه تا چه اندازه پشتیبان ستمدیدگان میباشد را نیک نشان میدهد.
(پرچم روزانه ش 214)
01 سفر به اراک.pdf
222.7 KB
🔸 یاد یک سفر
🔹 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔹 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 یک تاریخچه (تکهی دو از هشت)
معنی درست حزب آنست كه یك دسته از مردان بافهم و خرد ، و پاكدل و علاقمند ، نیازمندیهای كشور را بدیده گیرند ، و دردها را تشخیص داده راه چاره پیدا كنند و باهم نشسته و با گفتگو اندیشه و سخن یكی گردانند ، و آنوقت بكوشش برخاسته از یكسو دیگر مردان بافهم و باخرد را بسوی خود خوانند و بجمعیت خود بیفزایند ، و از یكسو در راه چارهسازی گامهایی بردارند.
این معنی درست حزبست ، و چنانكه میبینید اساس آن سه چیز است : 1ـ فهم و خرد كه دردها و چارهها را نیك فهمند و حقایق را درك كنند. 2ـ پاكدلی و علاقهمندی كه مقصود جانفشانی و رنج بردن باشد و اغراض پست خود را داخل موضوع حزبی نكنند. 3ـ كوشش بفزونی جمعیت كه نیرو بیشتر گردد و پیشرفت آسان باشد.
یك چنین حزبی موفق بكارهای بزرگی تواند بود و از خود نامی در تاریخ تواند گزاشت. در سالهای اخیر در اروپا و آسیا بیشتر كارها با دست این حزبها پیش رفته و تاریخ بیش از همه كارهای آنان را یاد میكند.
امروز در آلمان كارها در دست كیست؟!. در روسیه این كارهای شگرف را كه انجام میدهد؟. در تركیه سررشتهی كارها را كه در دست دارد؟. در همهی اینها ، و همچنین در بسیاری از كشورهای دیگر رشتهی كارها در دست حزبها میباشد.
میتوان مثلهای نزدیكتری یاد كرد. حزب «اتحاد و ترقی» عثمانی فراموش نگردیده كه در آن كشور ، مشروطه بنیاد نهاد و تا سالیانی سررشتهی همهی كارها در دست آنان بود ، و امروز كه آن حزب از میان رفته نامهای پیشروان آنها ـ از انورپاشا ، و نیازیبیگ ، محمود شوكتپاشا و دیگران ـ با احترام برده میشود و در تاریخها عكسهای آنان بچاپ میرسد.
در مصر آن كارهای تاریخی را «حزب وَفْد» انجام داده و ما باآنكه از ایشان دوریم نامهای مصطفا كامل و سعد زغلولپاشا و دیگران را شنیدهایم و همیشه با احترام بزبان میآوریم.
.
🔸 یک تاریخچه (تکهی دو از هشت)
معنی درست حزب آنست كه یك دسته از مردان بافهم و خرد ، و پاكدل و علاقمند ، نیازمندیهای كشور را بدیده گیرند ، و دردها را تشخیص داده راه چاره پیدا كنند و باهم نشسته و با گفتگو اندیشه و سخن یكی گردانند ، و آنوقت بكوشش برخاسته از یكسو دیگر مردان بافهم و باخرد را بسوی خود خوانند و بجمعیت خود بیفزایند ، و از یكسو در راه چارهسازی گامهایی بردارند.
این معنی درست حزبست ، و چنانكه میبینید اساس آن سه چیز است : 1ـ فهم و خرد كه دردها و چارهها را نیك فهمند و حقایق را درك كنند. 2ـ پاكدلی و علاقهمندی كه مقصود جانفشانی و رنج بردن باشد و اغراض پست خود را داخل موضوع حزبی نكنند. 3ـ كوشش بفزونی جمعیت كه نیرو بیشتر گردد و پیشرفت آسان باشد.
یك چنین حزبی موفق بكارهای بزرگی تواند بود و از خود نامی در تاریخ تواند گزاشت. در سالهای اخیر در اروپا و آسیا بیشتر كارها با دست این حزبها پیش رفته و تاریخ بیش از همه كارهای آنان را یاد میكند.
امروز در آلمان كارها در دست كیست؟!. در روسیه این كارهای شگرف را كه انجام میدهد؟. در تركیه سررشتهی كارها را كه در دست دارد؟. در همهی اینها ، و همچنین در بسیاری از كشورهای دیگر رشتهی كارها در دست حزبها میباشد.
میتوان مثلهای نزدیكتری یاد كرد. حزب «اتحاد و ترقی» عثمانی فراموش نگردیده كه در آن كشور ، مشروطه بنیاد نهاد و تا سالیانی سررشتهی همهی كارها در دست آنان بود ، و امروز كه آن حزب از میان رفته نامهای پیشروان آنها ـ از انورپاشا ، و نیازیبیگ ، محمود شوكتپاشا و دیگران ـ با احترام برده میشود و در تاریخها عكسهای آنان بچاپ میرسد.
در مصر آن كارهای تاریخی را «حزب وَفْد» انجام داده و ما باآنكه از ایشان دوریم نامهای مصطفا كامل و سعد زغلولپاشا و دیگران را شنیدهایم و همیشه با احترام بزبان میآوریم.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات (تکهی سه از سه)
این درماندگیشان بسیار بکار ما میخورد. یک دسته مردان سخننافهمی که ما چون میگفتیم :
«هر کار برای نتیجه باید بود. این غزلهای بیهوده که میسرایید و بچاپ میرسانید چه نتیجه از آن میخواهید؟!.. این چه معنی دارد که یک مردی با دل سرد و آسوده و با پنجاه و شصت سال زندگانی بدروغ خود را بعاشقی زند و از سوزش دل و بیداری شب و اشک دیده که همه دروغ است بنالد؟!.. اگر کسی بیمار نباشد و بخیره[=بیجهت] فریاد زند : «وای کمرم ! از درد سر مُردم !» بچنین کسی با چه دیده نگرید و جز «دیوانه» چه نام دیگری باو دهید؟! آیا عاشق نبودن و بخیره از درد عشق ناله کردن و هر چند روز یک غزل بیرون دادن جز بیهودهگویی چه نام دیگری دارد؟!..» در پاسخ میگفتند : «آ.. آقا ! شما چه میفرمایید؟!.. غزل یک بابی از شعر و ادبیات است و همهی شعرا غزل سرودهاند». در برابر چنان پرسش بچنین پاسخ بیمغزی بس میکردند. ما از خرد و زندگانی سخن میراندیم و اینان تنها یک نام «ادبیات» پیش میآوردند ، و اینبود ناگزیر میشدیم معنی ادبیات را بپرسیم تا درمانند و اندکی بخود آیند.
در این هشت سال که ما میکوشیم و هر زمان با یک نادانی دیگری در نبردیم هیچ چیزی باندازهی آن شور و هیاهو مرا نیازرده. شعر اگرهم نیک و بیزیانش را بگیریم یکی از هزار کارهای زندگانی نیست. ما اگر در زندگی هزار نیاز میداریم یکی از آنها شعر نمیباشد و شاعری خود هنر بزرگی شمرده نمیشود. با اینحال ، تا چه اندازه دلآزار بود که میدیدیم یک دستهی بزرگی از ایرانیان همه کار را کنار نهاده و تنها بآن پرداختهاند. میدیدیم آنان را باین راه شرقشناسان انداختهاند و بیچارگان نافهمیده فریب آنان را خوردهاند. میدیدیم بروی چنان گمراهی و فریبخوارگی ایستادگی مینمایند و مردان چهل ساله و پنجاه ساله بر سر یکمشت سخن با ما از در دشمنی میآیند و بسیاری از آنان پستی و بیفرهنگی نیز دریغ نمیگویند. در زمانی که زندگانی بسختترین کوششها نیاز پیدا کرده اینان سخنان پوچی را سرمایهای برای خود میشماردند. داد از این نادانی! داد از این بیچارگی. ...
این شاعران کمترین گناهشان ستایشگری برای بیگانگان و نان خوردن از دست دیگران بوده و بسیاری از ایشان بیباک و بیپروا زشتکاریهای خود را نیز برشتهی سخن کشیدهاند و پردهی آبروی خود را دریدهاند. اینها گناههایی نیست که بتوان بپاس شیوایی سخن چشم از آنها پوشید.
بدانید تودهای که سود و زیان خود را نشناسند و بدینسان بسخن دلباختگی نمایند سزد که دیگران آنان را سبکخرد شناسند و شایندهی زندگانی آزاد ندانند. شما فریب آن را نخورید که یک دسته شرقشناسان باینها ارج میگزارند. آنان افزار سیاستند و جز فریفتن شما را نمیخواهند. مگر فراموش کردهاید که سی سال پیش[در زمان جنبش مشروطه] بیگانگان در کشور ما چه آتش میافروختند و بملیونها شعر و هزارها دیوان شاعر کمترین ارجی نمیدادند؟!.. آخر شما فهم و خردتان بکجا رفته؟!.. چه شده که خودتان نفهمید و همه رفتار و گفتار دیگران را پیش کشید؟!.. ...
.
🔸 4ـ بدخواهی در رخت کوشش بادبیات (تکهی سه از سه)
این درماندگیشان بسیار بکار ما میخورد. یک دسته مردان سخننافهمی که ما چون میگفتیم :
«هر کار برای نتیجه باید بود. این غزلهای بیهوده که میسرایید و بچاپ میرسانید چه نتیجه از آن میخواهید؟!.. این چه معنی دارد که یک مردی با دل سرد و آسوده و با پنجاه و شصت سال زندگانی بدروغ خود را بعاشقی زند و از سوزش دل و بیداری شب و اشک دیده که همه دروغ است بنالد؟!.. اگر کسی بیمار نباشد و بخیره[=بیجهت] فریاد زند : «وای کمرم ! از درد سر مُردم !» بچنین کسی با چه دیده نگرید و جز «دیوانه» چه نام دیگری باو دهید؟! آیا عاشق نبودن و بخیره از درد عشق ناله کردن و هر چند روز یک غزل بیرون دادن جز بیهودهگویی چه نام دیگری دارد؟!..» در پاسخ میگفتند : «آ.. آقا ! شما چه میفرمایید؟!.. غزل یک بابی از شعر و ادبیات است و همهی شعرا غزل سرودهاند». در برابر چنان پرسش بچنین پاسخ بیمغزی بس میکردند. ما از خرد و زندگانی سخن میراندیم و اینان تنها یک نام «ادبیات» پیش میآوردند ، و اینبود ناگزیر میشدیم معنی ادبیات را بپرسیم تا درمانند و اندکی بخود آیند.
در این هشت سال که ما میکوشیم و هر زمان با یک نادانی دیگری در نبردیم هیچ چیزی باندازهی آن شور و هیاهو مرا نیازرده. شعر اگرهم نیک و بیزیانش را بگیریم یکی از هزار کارهای زندگانی نیست. ما اگر در زندگی هزار نیاز میداریم یکی از آنها شعر نمیباشد و شاعری خود هنر بزرگی شمرده نمیشود. با اینحال ، تا چه اندازه دلآزار بود که میدیدیم یک دستهی بزرگی از ایرانیان همه کار را کنار نهاده و تنها بآن پرداختهاند. میدیدیم آنان را باین راه شرقشناسان انداختهاند و بیچارگان نافهمیده فریب آنان را خوردهاند. میدیدیم بروی چنان گمراهی و فریبخوارگی ایستادگی مینمایند و مردان چهل ساله و پنجاه ساله بر سر یکمشت سخن با ما از در دشمنی میآیند و بسیاری از آنان پستی و بیفرهنگی نیز دریغ نمیگویند. در زمانی که زندگانی بسختترین کوششها نیاز پیدا کرده اینان سخنان پوچی را سرمایهای برای خود میشماردند. داد از این نادانی! داد از این بیچارگی. ...
این شاعران کمترین گناهشان ستایشگری برای بیگانگان و نان خوردن از دست دیگران بوده و بسیاری از ایشان بیباک و بیپروا زشتکاریهای خود را نیز برشتهی سخن کشیدهاند و پردهی آبروی خود را دریدهاند. اینها گناههایی نیست که بتوان بپاس شیوایی سخن چشم از آنها پوشید.
بدانید تودهای که سود و زیان خود را نشناسند و بدینسان بسخن دلباختگی نمایند سزد که دیگران آنان را سبکخرد شناسند و شایندهی زندگانی آزاد ندانند. شما فریب آن را نخورید که یک دسته شرقشناسان باینها ارج میگزارند. آنان افزار سیاستند و جز فریفتن شما را نمیخواهند. مگر فراموش کردهاید که سی سال پیش[در زمان جنبش مشروطه] بیگانگان در کشور ما چه آتش میافروختند و بملیونها شعر و هزارها دیوان شاعر کمترین ارجی نمیدادند؟!.. آخر شما فهم و خردتان بکجا رفته؟!.. چه شده که خودتان نفهمید و همه رفتار و گفتار دیگران را پیش کشید؟!.. ...
.
🔶 گفت و شنید ۵
🔸 تکهی یک از چهار
چنانکه خوانندگان میدانند یک سخن درمیان گفت و شنید بهتر روشن گردد و چون ما در این شماره از گمراهیها دربارهی اسلام سخن راندهایم برخی گفت و شنیدهایی را دربارهی آن در اینجا میآوریم : شبهای آدینه که کسانی از یاران بخانهی من آیند و گفتگوها رود گاهی نیز برخی خردهگیران فرصت یافته با آنان همراهی نمایند و ببرخی پرسشها و خردههایی پردازند و من پاسخها دهم ، این پرسشها و پاسخها خود داستانهای شیرینیست و اینست گاهی در پیمان از آنها میآوریم.
دو هفته پیش دو تن نزد من آمدند و چون نشستند نخست بسخنان دیگری پرداختند. سپس یکی چنین گفت : «ما شنیدیم شما با اسلام مخالفید». گفتم : چه سخن شگفتی!.. سپس گفتم : من اگر بخواهم بشما پاسخ دهم سخن بدرازی خواهد انجامید. بهتر است به یک پرسشی از شما بس کنم : آیا امروز اسلام هست یا نه؟.. گفت : «البته هست منتها ...» گفتم : «منتها چه؟..» گفت : «منتها آلوده گردیده» گفتم : چیزی که آلوده گردیده چگونه خواهد توانست دیگران را بپاکی رساند؟!.. اگر من با چنین چیزی مخالف باشم چه باکی دارد؟!.. دیگر پاسخی نداد و بخاموشی گرایید.
سپس آن دیگری بسخن درآمده چنین گفت : «ما اصل اسلام را میگوییم». گفتم : «اصل اسلام در کجاست؟!.. امروز مسلمانان بچند تیرهاند و هر کدام باورهای دیگری میدارند و با دستورهای دیگری زندگی میکنند : شیعی و سنی ، شیخی و متشرع و کریمخانی ، علیاللهی ، باطنی ـ اصل اسلام در پیش کدام یکی از اینهاست؟!.». گفت : «در پیش هیچ کدام نیست. در قرآنست. اصل اسلام در قرآنست». گفتم : اگر در قرآنست پس چرا مسلمانان آن را نگرفتهاند؟!.. چرا خود شما آن را نگرفتهاید و کیش شیعی را دنبال میکنید؟!.. از پاسخ درمانده بخاموشی گرایید.
ولی دیگری از شنوندگان که سپس دانسته شد همراه ایشانست بسخن درآمده چنین گفت : «باید اسلام را اصلاح کرد». گفتم : این سخن شما بهتر از گفتههای آنان نیست.
نخست باید فراموش نکرد که شما را باین گفته دینداری و خداشناسی یا دلسوزی بمردم برنینگیخته و راستی را خواهان یک دین درستی نیستید. شما اگر خدا را شناخته بلندی نام او را خواستیدی یا دلسوزی بمردم داشتیدی بایستی از این کوششهای ما که در این راه بکار بردهایم خشنود گردیده با ما یاری کنید. شما اگر خواهان یک دین درستی میباشید برای چه با ما دشمنی مینمایید؟!. ما دینی را نشان میدهیم که کوچکترین ایرادی بآن نتوان گرفت. با اینحال شما از در دشمنی درمیآیید. راستی آنست که شما میخواهید این دستگاهی که میدارید و بگفتهی خودتان آلوده میباشد نگه دارید ، و برای نگه داشتن آنست که هر زمان بسخن دیگری میپردازید و بهانهی دیگری پیش میکشید. راستی را شما از سنگری بسنگری میگریزید. شصت سالست که این عنوان «اصلاح اسلام» بزبانها افتاده و تاکنون کاری در بیرون دیده نشده و شما که اکنون این سخنان را میگویید چون از اینجا بیرون رفتید باز بر سر کیشهای بیهودهی خود خواهید رفت. داستان شما داستان آن قمارباز است که هر زمان که خویشان و دوستانش نکوهش کردندی چون بهانهی دیگری نمیداشت چنین پاسخ دادی : «توبه خواهم کرد». این را گفتی ولی همیشه بر سر قماربازی خود بودی.
.
🔸 تکهی یک از چهار
چنانکه خوانندگان میدانند یک سخن درمیان گفت و شنید بهتر روشن گردد و چون ما در این شماره از گمراهیها دربارهی اسلام سخن راندهایم برخی گفت و شنیدهایی را دربارهی آن در اینجا میآوریم : شبهای آدینه که کسانی از یاران بخانهی من آیند و گفتگوها رود گاهی نیز برخی خردهگیران فرصت یافته با آنان همراهی نمایند و ببرخی پرسشها و خردههایی پردازند و من پاسخها دهم ، این پرسشها و پاسخها خود داستانهای شیرینیست و اینست گاهی در پیمان از آنها میآوریم.
دو هفته پیش دو تن نزد من آمدند و چون نشستند نخست بسخنان دیگری پرداختند. سپس یکی چنین گفت : «ما شنیدیم شما با اسلام مخالفید». گفتم : چه سخن شگفتی!.. سپس گفتم : من اگر بخواهم بشما پاسخ دهم سخن بدرازی خواهد انجامید. بهتر است به یک پرسشی از شما بس کنم : آیا امروز اسلام هست یا نه؟.. گفت : «البته هست منتها ...» گفتم : «منتها چه؟..» گفت : «منتها آلوده گردیده» گفتم : چیزی که آلوده گردیده چگونه خواهد توانست دیگران را بپاکی رساند؟!.. اگر من با چنین چیزی مخالف باشم چه باکی دارد؟!.. دیگر پاسخی نداد و بخاموشی گرایید.
سپس آن دیگری بسخن درآمده چنین گفت : «ما اصل اسلام را میگوییم». گفتم : «اصل اسلام در کجاست؟!.. امروز مسلمانان بچند تیرهاند و هر کدام باورهای دیگری میدارند و با دستورهای دیگری زندگی میکنند : شیعی و سنی ، شیخی و متشرع و کریمخانی ، علیاللهی ، باطنی ـ اصل اسلام در پیش کدام یکی از اینهاست؟!.». گفت : «در پیش هیچ کدام نیست. در قرآنست. اصل اسلام در قرآنست». گفتم : اگر در قرآنست پس چرا مسلمانان آن را نگرفتهاند؟!.. چرا خود شما آن را نگرفتهاید و کیش شیعی را دنبال میکنید؟!.. از پاسخ درمانده بخاموشی گرایید.
ولی دیگری از شنوندگان که سپس دانسته شد همراه ایشانست بسخن درآمده چنین گفت : «باید اسلام را اصلاح کرد». گفتم : این سخن شما بهتر از گفتههای آنان نیست.
نخست باید فراموش نکرد که شما را باین گفته دینداری و خداشناسی یا دلسوزی بمردم برنینگیخته و راستی را خواهان یک دین درستی نیستید. شما اگر خدا را شناخته بلندی نام او را خواستیدی یا دلسوزی بمردم داشتیدی بایستی از این کوششهای ما که در این راه بکار بردهایم خشنود گردیده با ما یاری کنید. شما اگر خواهان یک دین درستی میباشید برای چه با ما دشمنی مینمایید؟!. ما دینی را نشان میدهیم که کوچکترین ایرادی بآن نتوان گرفت. با اینحال شما از در دشمنی درمیآیید. راستی آنست که شما میخواهید این دستگاهی که میدارید و بگفتهی خودتان آلوده میباشد نگه دارید ، و برای نگه داشتن آنست که هر زمان بسخن دیگری میپردازید و بهانهی دیگری پیش میکشید. راستی را شما از سنگری بسنگری میگریزید. شصت سالست که این عنوان «اصلاح اسلام» بزبانها افتاده و تاکنون کاری در بیرون دیده نشده و شما که اکنون این سخنان را میگویید چون از اینجا بیرون رفتید باز بر سر کیشهای بیهودهی خود خواهید رفت. داستان شما داستان آن قمارباز است که هر زمان که خویشان و دوستانش نکوهش کردندی چون بهانهی دیگری نمیداشت چنین پاسخ دادی : «توبه خواهم کرد». این را گفتی ولی همیشه بر سر قماربازی خود بودی.
.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 یک تاریخچه (تکهی سه از هشت)
در خود ایران جنبش مشروطه چگونه برخاست و چگونه پیش رفت؟. نه آنست که شادروانان بهبهانی و طباطبایی بهمدستی کسانی از ملایان و بازرگانان در تهران بکوشش برخاستند ، و بیآنکه نام حزب درمیان باشد خود حزبی برای مشروطهطلبی پدید آوردند و همین حزب بینام بود که مشروطه گرفت و پارلمان بنیاد نهاد؟!.
سپس در تبریز چند تنی از بازرگانان و دیگران ـ از حاجی رسول صدقیانی و حاجی علی دوافروش و علیمسیو و جعفرآقا گنجهای و آقامیر باقر استانبولچی و مانند اینهاـ یک انجمنی نهانی بنام «مرکز غیبی» برپا کرده و با دست آن دستهی مجاهدان را بنیاد نهادند ، و در نتیجهی کوششهای این دسته بود که مشروطه در ایران ریشه گرفت.
اینان همگی نامهاشان در تاریخ بازخواهد ماند و شما میبینید که ما تاریخ مینویسیم و از کارهای جوانمردانهی آنان ستایش میکنیم و عکسهای آنان را از اینجا و آنجا بدست آورده کلیشه میکنیم و بچاپ میرسانیم.
هر کاری چون از راهش بود و پاکدلانه بود این نتیجهها را دهد که ما در اینجا یاد میکنیم و ستایش و خشنودی دریغ نمیگوییم و چون از راهش نبود و پاکدلانه نبود همچون حزبسازیهای بیست سال پیش ایران باشد که ما چون بیاد میآوریم از نفرت خودداری نمیتوانیم.
کنون شما کدام یکی از این دو رشته را میخواهید؟ آیا حزب را بآن معنی که در ایران فهمیده و عمل میکنند طالبید یا درپی معنی درست آن هستید؟
اینها را با یاران و همراهان میگفتم که گوشهاشان باین مطالب چندان بیگانه نبود و خود میدانستم که مقصودشان حزب بمعنی درست است. اینبود چون پاسخهایی دادند و پاره گفتگوها رفت قرار نهادیم در پیرامون نیازمندیهای ایران جستجوها و گفتگوها کنیم و زمینه برای پدید آوردن یک جمعیتی آماده گردانیم.
.
🔸 یک تاریخچه (تکهی سه از هشت)
در خود ایران جنبش مشروطه چگونه برخاست و چگونه پیش رفت؟. نه آنست که شادروانان بهبهانی و طباطبایی بهمدستی کسانی از ملایان و بازرگانان در تهران بکوشش برخاستند ، و بیآنکه نام حزب درمیان باشد خود حزبی برای مشروطهطلبی پدید آوردند و همین حزب بینام بود که مشروطه گرفت و پارلمان بنیاد نهاد؟!.
سپس در تبریز چند تنی از بازرگانان و دیگران ـ از حاجی رسول صدقیانی و حاجی علی دوافروش و علیمسیو و جعفرآقا گنجهای و آقامیر باقر استانبولچی و مانند اینهاـ یک انجمنی نهانی بنام «مرکز غیبی» برپا کرده و با دست آن دستهی مجاهدان را بنیاد نهادند ، و در نتیجهی کوششهای این دسته بود که مشروطه در ایران ریشه گرفت.
اینان همگی نامهاشان در تاریخ بازخواهد ماند و شما میبینید که ما تاریخ مینویسیم و از کارهای جوانمردانهی آنان ستایش میکنیم و عکسهای آنان را از اینجا و آنجا بدست آورده کلیشه میکنیم و بچاپ میرسانیم.
هر کاری چون از راهش بود و پاکدلانه بود این نتیجهها را دهد که ما در اینجا یاد میکنیم و ستایش و خشنودی دریغ نمیگوییم و چون از راهش نبود و پاکدلانه نبود همچون حزبسازیهای بیست سال پیش ایران باشد که ما چون بیاد میآوریم از نفرت خودداری نمیتوانیم.
کنون شما کدام یکی از این دو رشته را میخواهید؟ آیا حزب را بآن معنی که در ایران فهمیده و عمل میکنند طالبید یا درپی معنی درست آن هستید؟
اینها را با یاران و همراهان میگفتم که گوشهاشان باین مطالب چندان بیگانه نبود و خود میدانستم که مقصودشان حزب بمعنی درست است. اینبود چون پاسخهایی دادند و پاره گفتگوها رفت قرار نهادیم در پیرامون نیازمندیهای ایران جستجوها و گفتگوها کنیم و زمینه برای پدید آوردن یک جمعیتی آماده گردانیم.
.