🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 ما از مردم چه میخواهیم؟.. (تکهی دو از پنج)
اگرچه این بار نیز جنگ را مجاهدان و بختیاریان کردند و با دست اینان بود که ارشدالدوله سردارِ محمدعلیمیرزا دستگیر و کشته گردیده و خود محمدعلی شکستهای پیدرپی یافته به استرآباد گریخت لیکن در پارلمان و در تهران ایستادگی دمکراتها در برابر بدخواهان و پشتیبانی آنان بدولت اثر بزرگی را داشت.
سپس چون در همان سال روسیان اُلتیماتم داده سپاه تا بقزوین آوردند و ایران در برابر یک خطر بزرگی واقع شد ، در این پیشامد نیز دمکراتها در اظهار احساسات و ایستادگی شایستگی از خود نشان دادند. اگرچه بیک کاری موفق نشدند (و خود نمیتوانستند شد) لیکن زبونی از خود ننمودند.
در اهمیت این حزب آن بس که روس و انگلیس نبودن آنان را میخواستند ، و چون پس از پذیرفته شدن اُلتیماتم مجلس بسته گردید ناصرالملک و وزیران او که فرصت یافته بودند بکندن ریشهی اینان کوشیدند ، از آنسوی در تبریز روسیان چند تن از اینان را که میرزا احمد سهیلی و آقامحمدابراهیم و دیگران بودند بدار کشیدند.
سپس چون در سال 1332[1293 خورشیدی] جنگ جهانگیر اروپا برخاست و در ایران نیز تبدلاتی رخ داد [و] مجلس بار دیگر باز شد در این هنگام نیز دمکراتها جوش و جنب بزرگی از خود نشان دادند و بیک کار بزرگی برخاسته برای جنگ با دو دولت همسایه از تهران مهاجرت کردند ، و با آلمان و عثمانی همدست شده با دستههای سپاه روس ، جنگ و خونریزی نمودند و دولت مرکزی را بنام آنکه با روس و انگلیس همدست میباشد برسمیت نشناخته خود ، در کرمانشاهان دولت دیگری بنیاد نهادند. اینها نیز کارهای حزب دمکراتست. اینها نیز در تاریخ ایران مؤثر افتادند و نامی از خود در آن یادگار گزاردند.
ولی در داستان مهاجرت یک چیزهای ناستودهای رخ داد ، زیرا آلمانها برای پیشرفت مقاصد خود در ایران از دادن پول مضایفه نمیکردند و لیرههای بسیاری سکه زده همراه خود آورده بودند. کسانی از سران مهاجران بپول گرویده رفتار ناستودهای کردند و این مایهی تنفر دیگران شد و درمیانه اختلافها رخ داد.
از آنسوی خود مهاجرت نتیجهی نیکی نداد. یک دستهی بزرگی از ژاندارم ایران و از مهاجران در جنگ کشته گردیدند و آخرین نتیجه آن شد که مهاجران پس از دو سال رنج و آوارگی از خاک ایران بیرون رفته در عثمانی و دیگر جاها پراکنده گردیدند.
این نافیروزیها نتیجه آن را داد که بیشتر آزادیخواهان نومید گردیده کنارهجویی کردند. بخصوص مردان پاکدامنی که جز رهایی این کشور و توده را نمیخواستند و درپی سود شخصی نبودند. اینان بیکبار دلسرد شده بکناری رفتند.
این دلسردی و کنارجویی آنان نیز نتیجه آن را داد که میدان برای کسان سودجو و آلودهدامن باز گردید که بنام آزادیخواهی یا دمکراتی بمیان افتادند و بخودنمایی و سودجویی پرداختند. باید گفت یک «تحولی» در عالم آزادیخواهی پدید آمد و دستگاه تغییر یافت.
این زمان ده سال بیشتر از آغاز جنبش مشروطه میگذشت. در آن ده سال بیشتر ، کمکم در تهران کسانی پیدا شده بودند که شیوهی سود جستن و پول درآوردن را ـ از راه دستهبندی و روزنامهنویسی و هیاهو و دخالت در کار کابینهها و هواداری از این وزیر و از آن وزیر و مانند اینها ـ نیک یاد گرفته بودند.
در آن ده سال و بیشتر این قبیل سودجویان از این شهر و از آن شهر بتهران آمده و در اینجا مانده کمکم یک دستهی بزرگی شده بودند.
بسیاری از نمایندگان پارلمان از شهرها بتهران آمده و پس از پایان دورهی وکالت بازنگشته و در اینجا مانده و از آن راهی که گفتیم بپولاندوزی و خوشگذرانی پرداخته بودند. این کسان را در آن زمان «هوچی» نامیدهاند ما نیز به همان نام میخوانیم.
آزادیخواهان غیرتمند و جانفشان از میان رفته و این هوچیان جای آنان را گرفته بودند.
.
🔸 ما از مردم چه میخواهیم؟.. (تکهی دو از پنج)
اگرچه این بار نیز جنگ را مجاهدان و بختیاریان کردند و با دست اینان بود که ارشدالدوله سردارِ محمدعلیمیرزا دستگیر و کشته گردیده و خود محمدعلی شکستهای پیدرپی یافته به استرآباد گریخت لیکن در پارلمان و در تهران ایستادگی دمکراتها در برابر بدخواهان و پشتیبانی آنان بدولت اثر بزرگی را داشت.
سپس چون در همان سال روسیان اُلتیماتم داده سپاه تا بقزوین آوردند و ایران در برابر یک خطر بزرگی واقع شد ، در این پیشامد نیز دمکراتها در اظهار احساسات و ایستادگی شایستگی از خود نشان دادند. اگرچه بیک کاری موفق نشدند (و خود نمیتوانستند شد) لیکن زبونی از خود ننمودند.
در اهمیت این حزب آن بس که روس و انگلیس نبودن آنان را میخواستند ، و چون پس از پذیرفته شدن اُلتیماتم مجلس بسته گردید ناصرالملک و وزیران او که فرصت یافته بودند بکندن ریشهی اینان کوشیدند ، از آنسوی در تبریز روسیان چند تن از اینان را که میرزا احمد سهیلی و آقامحمدابراهیم و دیگران بودند بدار کشیدند.
سپس چون در سال 1332[1293 خورشیدی] جنگ جهانگیر اروپا برخاست و در ایران نیز تبدلاتی رخ داد [و] مجلس بار دیگر باز شد در این هنگام نیز دمکراتها جوش و جنب بزرگی از خود نشان دادند و بیک کار بزرگی برخاسته برای جنگ با دو دولت همسایه از تهران مهاجرت کردند ، و با آلمان و عثمانی همدست شده با دستههای سپاه روس ، جنگ و خونریزی نمودند و دولت مرکزی را بنام آنکه با روس و انگلیس همدست میباشد برسمیت نشناخته خود ، در کرمانشاهان دولت دیگری بنیاد نهادند. اینها نیز کارهای حزب دمکراتست. اینها نیز در تاریخ ایران مؤثر افتادند و نامی از خود در آن یادگار گزاردند.
ولی در داستان مهاجرت یک چیزهای ناستودهای رخ داد ، زیرا آلمانها برای پیشرفت مقاصد خود در ایران از دادن پول مضایفه نمیکردند و لیرههای بسیاری سکه زده همراه خود آورده بودند. کسانی از سران مهاجران بپول گرویده رفتار ناستودهای کردند و این مایهی تنفر دیگران شد و درمیانه اختلافها رخ داد.
از آنسوی خود مهاجرت نتیجهی نیکی نداد. یک دستهی بزرگی از ژاندارم ایران و از مهاجران در جنگ کشته گردیدند و آخرین نتیجه آن شد که مهاجران پس از دو سال رنج و آوارگی از خاک ایران بیرون رفته در عثمانی و دیگر جاها پراکنده گردیدند.
این نافیروزیها نتیجه آن را داد که بیشتر آزادیخواهان نومید گردیده کنارهجویی کردند. بخصوص مردان پاکدامنی که جز رهایی این کشور و توده را نمیخواستند و درپی سود شخصی نبودند. اینان بیکبار دلسرد شده بکناری رفتند.
این دلسردی و کنارجویی آنان نیز نتیجه آن را داد که میدان برای کسان سودجو و آلودهدامن باز گردید که بنام آزادیخواهی یا دمکراتی بمیان افتادند و بخودنمایی و سودجویی پرداختند. باید گفت یک «تحولی» در عالم آزادیخواهی پدید آمد و دستگاه تغییر یافت.
این زمان ده سال بیشتر از آغاز جنبش مشروطه میگذشت. در آن ده سال بیشتر ، کمکم در تهران کسانی پیدا شده بودند که شیوهی سود جستن و پول درآوردن را ـ از راه دستهبندی و روزنامهنویسی و هیاهو و دخالت در کار کابینهها و هواداری از این وزیر و از آن وزیر و مانند اینها ـ نیک یاد گرفته بودند.
در آن ده سال و بیشتر این قبیل سودجویان از این شهر و از آن شهر بتهران آمده و در اینجا مانده کمکم یک دستهی بزرگی شده بودند.
بسیاری از نمایندگان پارلمان از شهرها بتهران آمده و پس از پایان دورهی وکالت بازنگشته و در اینجا مانده و از آن راهی که گفتیم بپولاندوزی و خوشگذرانی پرداخته بودند. این کسان را در آن زمان «هوچی» نامیدهاند ما نیز به همان نام میخوانیم.
آزادیخواهان غیرتمند و جانفشان از میان رفته و این هوچیان جای آنان را گرفته بودند.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج میدهند؟! (تکهی چهار از چهار)
اینها نمونههایی از اندیشهها و از خویهای مسلمانان آن زمان است و اینست ما میگوییم : آن مغولان دُژآگاه بیابانگرد برتری باینان داشته و بزندگانی شایندهتر از اینان میبودهاند ، و آن چیرگی که یافتهاند از روی آیین جهان بوده است. آن مغول بیابانگرد هرگز این نکردی که زنان و فرزندان خود را در جلو دشمن بگزارد و شبانه جان خود را برداشته بگریزد. اگر کسی از میان ایشان برخاسته چنین گفتی : «بجنگ نروید و بیهوده جان خود را به بیم نیندازید» او را یک بدآموز پستی شناخته دهانش را خُرد کردندی. اگر کسی چنین گفتی : «ما باید نه اندیشهی آینده کنیم ، و نه پروای گذشته داریم ، و تنها این دم را غنیمت شمرده خوش باشیم آن مغولی دُژآگاه ، پستی این اندیشه را دریافتی و او را از خود دور راندی. آن چنگیز خونخوار در فهم و اندیشه برتری بر المستنصربالله و همهی وزیران او داشته که چون شنید خوارزمشاه بازرگانان فرستادهی او را کشته است بخونخواهی و کینهجویی برخاست. ولی این نافهم و پستنهاد آنهمه خونهای مسلمانان را فراموش گردانیده پولها را در راه مدرسه ساختن و فقیه و صوفی پروردن بکار برد.
کنون از اینجا بیک نتیجهی دیگری نیز توان رسید ، و آن اینکه کوششهای اروپاییان در راه رواج بدآموزیها و اندیشههای زمان مغول از چه راهست؟.. آن ستایشهای گزافهآمیز از خیام ـ خیام دیوانه ـ برای چیست؟.. آن هواداریها از سعدی ـ سعدی تردامن ـ چه معنی دارد؟.. آن جایگاه بلند برای حافظ ـ حافظ پریشانگو ـ بهر چه میباشد؟..
چگونه است که مردمی که خود در راه زندگی سختترین نبرد را میکنند و همهی دانشها و آگاهیهای خود را جز در این راه بکار نمیبرند و از کنون اندیشهی صد سال دیگر را میدارند چنین مردمی برای ایرانیان پیروی از بدآموزیهای خیام و حافظ و سعدی و مولوی را که سراپای آن بیدردی و بیپروایی و بیغیرتیست آرزو میکنند؟!..
چگونه است که در راه این کار سالانه صدهزار لیره بکار میبرند و شرقشناسان میپرورند و کتابهای شرقی بچاپ رسانیده پراکنده میسازند؟!..
باید راستی را گفت : اینها همه برای آنست که شرقیان را در همان حال آلودگی و پستی که در زمان مغول داشتهاند نگه دارند و بدینسان همیشه زیردست خود گردانند. اینست خواست اروپا ، اینست انگیزهی آن کوششهای شرقشناسان.
اما کسانی که از شرقیان با آنان همدستی مینمایند و پیاپی کتابهای شعری از خیام و سعدی و حافظ بچاپ رسانیده پراکنده میکنند ، اینان بدو گونهاند : یکی آنان که مزدوران بیگانگانند و دانسته و فهمیده در آن راه میکوشند. دیگری آنان که فریب خوردهاند و از نافهمی بکندن ریشهی تودهی خود میکوشند.
از اینسوی دشمنی ما که با این کتابها و دیوانها مینماییم و چند سالست که در این راه میکوشیم از همان رهگذر است. آنان زبونی و زیردستی شرقیان را میخواهند و آن کوششها را میکنند و ما سرفرازی و شایندگی شرقیان را میخواهیم و این تلاشها را بکار میبریم. آنان میکوشند که کتابهای خیام و سعدی و حافظ و مولوی و دیگر مانندهای آنها را که همچون زهری برای اندیشههای شرقیان است فراوان گردانند و همگی را بخواندن آنها وادارند و ما براهنمایی خدا میکوشیم که بهمهی آنها آتش زنیم و مردم را از خواندن آنها بازداریم. آن انگیزهی کوششهای ایشانست و این سرچشمهی تلاشها ما.
.
🔸 6 ـ چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج میدهند؟! (تکهی چهار از چهار)
اینها نمونههایی از اندیشهها و از خویهای مسلمانان آن زمان است و اینست ما میگوییم : آن مغولان دُژآگاه بیابانگرد برتری باینان داشته و بزندگانی شایندهتر از اینان میبودهاند ، و آن چیرگی که یافتهاند از روی آیین جهان بوده است. آن مغول بیابانگرد هرگز این نکردی که زنان و فرزندان خود را در جلو دشمن بگزارد و شبانه جان خود را برداشته بگریزد. اگر کسی از میان ایشان برخاسته چنین گفتی : «بجنگ نروید و بیهوده جان خود را به بیم نیندازید» او را یک بدآموز پستی شناخته دهانش را خُرد کردندی. اگر کسی چنین گفتی : «ما باید نه اندیشهی آینده کنیم ، و نه پروای گذشته داریم ، و تنها این دم را غنیمت شمرده خوش باشیم آن مغولی دُژآگاه ، پستی این اندیشه را دریافتی و او را از خود دور راندی. آن چنگیز خونخوار در فهم و اندیشه برتری بر المستنصربالله و همهی وزیران او داشته که چون شنید خوارزمشاه بازرگانان فرستادهی او را کشته است بخونخواهی و کینهجویی برخاست. ولی این نافهم و پستنهاد آنهمه خونهای مسلمانان را فراموش گردانیده پولها را در راه مدرسه ساختن و فقیه و صوفی پروردن بکار برد.
کنون از اینجا بیک نتیجهی دیگری نیز توان رسید ، و آن اینکه کوششهای اروپاییان در راه رواج بدآموزیها و اندیشههای زمان مغول از چه راهست؟.. آن ستایشهای گزافهآمیز از خیام ـ خیام دیوانه ـ برای چیست؟.. آن هواداریها از سعدی ـ سعدی تردامن ـ چه معنی دارد؟.. آن جایگاه بلند برای حافظ ـ حافظ پریشانگو ـ بهر چه میباشد؟..
چگونه است که مردمی که خود در راه زندگی سختترین نبرد را میکنند و همهی دانشها و آگاهیهای خود را جز در این راه بکار نمیبرند و از کنون اندیشهی صد سال دیگر را میدارند چنین مردمی برای ایرانیان پیروی از بدآموزیهای خیام و حافظ و سعدی و مولوی را که سراپای آن بیدردی و بیپروایی و بیغیرتیست آرزو میکنند؟!..
چگونه است که در راه این کار سالانه صدهزار لیره بکار میبرند و شرقشناسان میپرورند و کتابهای شرقی بچاپ رسانیده پراکنده میسازند؟!..
باید راستی را گفت : اینها همه برای آنست که شرقیان را در همان حال آلودگی و پستی که در زمان مغول داشتهاند نگه دارند و بدینسان همیشه زیردست خود گردانند. اینست خواست اروپا ، اینست انگیزهی آن کوششهای شرقشناسان.
اما کسانی که از شرقیان با آنان همدستی مینمایند و پیاپی کتابهای شعری از خیام و سعدی و حافظ بچاپ رسانیده پراکنده میکنند ، اینان بدو گونهاند : یکی آنان که مزدوران بیگانگانند و دانسته و فهمیده در آن راه میکوشند. دیگری آنان که فریب خوردهاند و از نافهمی بکندن ریشهی تودهی خود میکوشند.
از اینسوی دشمنی ما که با این کتابها و دیوانها مینماییم و چند سالست که در این راه میکوشیم از همان رهگذر است. آنان زبونی و زیردستی شرقیان را میخواهند و آن کوششها را میکنند و ما سرفرازی و شایندگی شرقیان را میخواهیم و این تلاشها را بکار میبریم. آنان میکوشند که کتابهای خیام و سعدی و حافظ و مولوی و دیگر مانندهای آنها را که همچون زهری برای اندیشههای شرقیان است فراوان گردانند و همگی را بخواندن آنها وادارند و ما براهنمایی خدا میکوشیم که بهمهی آنها آتش زنیم و مردم را از خواندن آنها بازداریم. آن انگیزهی کوششهای ایشانست و این سرچشمهی تلاشها ما.
.
کوشاد تلگرام : شهریور 1320 یکی از پیشامدهای سراسر بدبختی برای این کشور بود. این سخن را کسانی بهتر میفهمند که بدانند ارتجاع یا بهتر بگوییم دستگاه ملایان را حکومت رضاشاه توانسته بود از کارهای کشورداری دور دارد و میدان را به آنها تنگ گرداند. کسانی بهتر میفهمند که بدانند ملایان نیز خود «دورهی روحانیت را خاتمه یافته» دانسته پیاپی رخت ملایی از تن بدر میآوردند. آنهایی بهتر میفهمند که دانسته باشند همینکه رضاشاه افتاد ، بساط ارتجاع بدست وزیران خائن بازگردانیده شد. ملایان رو و میدان یافتند و پشتیبانی شدند (کتاب دادگاه دیده شود).
رویهمرفته پس از رضاشاه کابینههایی که سررشتهی کارها را بدست گرفتند همیخواستند کارهای نیک رضاشاه را بازگردانند. یک رشته از آن کارهای نیک همین گوشهنشین گردانیدن ملایان و گرفتن کارها از دستشان بود. غدغن کردن نمایشهای محرم ، سینهزنی و زنجیرزنی و قمهزنی بود. کاستن از شمار واعظان بود. ... ولی پس از برافتادن آن سردار بزرگ ایران ، خائنان به این کشور خواستند ایرانی آبرومند و در راه پیشرفت نباشد. خواستند بدست ارتجاع بنیاد آزادیخواهی را ریشه کنند. خواستند مردم را سرگرم و گرفتار اندیشههای پست ملایان گردانند.
از جمله کارهایی که خائنان کردند بازگردانیدن چادر و چاقچور بود. آنها روبازی زنان را نیز برنتافتند. اینبود ملایان رو یافتند و میدان برایشان گشاده شد که بر منبرها بروند و باز به مردمآزاری بپردازند. در این میان فراوان نبودند کسانی که غم توده میخوردند و یا بیمگینی نیرو گرفتن ملایان را درمییافتند.
یک شمار کمی از زنان هم که این وضع را بیمگین و آزادیهای بدست آمده را در کار پایمال شدن دیده فریاد برمیآوردند پشتیبانی نشدند. کوشندگان سیاسی آن دوره که برافتادن رضاشاه را فرصتی تاریخی میشماردند چندان سرگرم آرزوهای خود ـ کوشش برای بدست آوردن جایگاههایی در حکومت ـ بودند که اساساً نیرو گرفتن ملایان را بچیزی نگرفتند. اینست بازگشت چادر و چاقچور و نمایشهای محرم و منبر یافتن ملایان نه چیزهایی بود که نزد ایشان ارجدار باشد.
نویسندهی این نامه بانویی از بانوان بافهم بوده که ارزش برداشتن چادر و آزادیهایی را که زنان یافتند نیک میفهمیده. این گفتار یک سال پس از رفتن رضاشاه از ایران نوشته شده و نشان میدهد که چادر را با دست ملایان بازآورده و چنان مینمودند که اکنون روزگار آزادیست : هر که خواست چادر بسر کند و هر که نخواست نکند. آن دیکتاتوری بود و این دمکراسی است! بسیاری با همین دو نام فریب میخوردند و نیرنگی را که در پس کارها بود درنمییافتند.
✴️ تربیت ـ سیر قهقرایی
مثلی است میگویند : تربیت نااهل را چون گردکان بر گنبد است. آری تربیت و سکوت و امنیت این کشور نیز مانند گردویی بود که در پرتو نیروی استبداد حکومت خودکامه در بالای گنبد قرار گرفته بود و چون فشار وارده بر آن سلب شد دوباره مانند گردو از بالای گنبد سقوط نموده و بحکم خاصیت در جای خود قرار گرفت و در حقیقت تمدن ما ایرانیان رجوع باصل کرد.
مثل اینکه آن آرامش و امنیت را اجباراً و آن تربیت موقتی را برخلاف میل و آرزو و در تحت فشار فرسماژور قبول نموده بودیم. در صورتی که تمدن رشد طبیعی انسان است و بشر همینکه از روی حقیقت معنی تمدن و وظایف انسانیت را تشخیص داد ، بهیچ نیرویی آن حقیقت از نهاد وی بیرون نرفته و مانند گردو از رأس گنبد سرازیر نخواهد گردید.
سخن اینجاست ایرانیان معنی درست تمدن و تربیت را درنیافته و از این پایهی گرانمایه هم مانند هزاران حقایق دیگر دور افتادهاند. ببینید : در کشورهای دورافتادهی اروپا و آمریکا هم تحولات بسیاری رخ داد و حوادث بزرگی بروز کرد و تغییرات سیاسی و اجتماعی متعددی انجام گرفت ولی هیچیک مانع پیشرفت آنان بسوی مقصود نشده و سررشتهی تکامل را از دست آنان نگرفت. زیرا آنها معنی درست تربیت را دانسته و وظیفهی اجتماعی خود را از روی حقیقت دریافته بودند. لیکن دربارهی ایران با اینکه از قدیمترین ملل باستانی دنیا و دارای آثار تاریخی پرشکوه و عظمتی میباشند که بوجود سامان و تمدن تاریخی این کشور گواهی میدهند این حقیقت صدق نمیکند. زیرا ما میبینیم هر حادثهای که رخ داده و هر بحرانی که اتفاق افتاده آثار شوم و نتایج زشت و ناستودهای از خود بیادگار گزارده. اینک آن آثار و نتایج است که باستمرار زمان کار خود را کرده و اکنون بصورت خرافات ضلالتانگیز و موهومپرستیهای جنونآمیز و هزاران گمراهیهای خطرناک دیگر ظاهر گشته و اذهان این سرگشتگان وادی بدبختی را آلوده و پریشان ساخته است.
رویهمرفته پس از رضاشاه کابینههایی که سررشتهی کارها را بدست گرفتند همیخواستند کارهای نیک رضاشاه را بازگردانند. یک رشته از آن کارهای نیک همین گوشهنشین گردانیدن ملایان و گرفتن کارها از دستشان بود. غدغن کردن نمایشهای محرم ، سینهزنی و زنجیرزنی و قمهزنی بود. کاستن از شمار واعظان بود. ... ولی پس از برافتادن آن سردار بزرگ ایران ، خائنان به این کشور خواستند ایرانی آبرومند و در راه پیشرفت نباشد. خواستند بدست ارتجاع بنیاد آزادیخواهی را ریشه کنند. خواستند مردم را سرگرم و گرفتار اندیشههای پست ملایان گردانند.
از جمله کارهایی که خائنان کردند بازگردانیدن چادر و چاقچور بود. آنها روبازی زنان را نیز برنتافتند. اینبود ملایان رو یافتند و میدان برایشان گشاده شد که بر منبرها بروند و باز به مردمآزاری بپردازند. در این میان فراوان نبودند کسانی که غم توده میخوردند و یا بیمگینی نیرو گرفتن ملایان را درمییافتند.
یک شمار کمی از زنان هم که این وضع را بیمگین و آزادیهای بدست آمده را در کار پایمال شدن دیده فریاد برمیآوردند پشتیبانی نشدند. کوشندگان سیاسی آن دوره که برافتادن رضاشاه را فرصتی تاریخی میشماردند چندان سرگرم آرزوهای خود ـ کوشش برای بدست آوردن جایگاههایی در حکومت ـ بودند که اساساً نیرو گرفتن ملایان را بچیزی نگرفتند. اینست بازگشت چادر و چاقچور و نمایشهای محرم و منبر یافتن ملایان نه چیزهایی بود که نزد ایشان ارجدار باشد.
نویسندهی این نامه بانویی از بانوان بافهم بوده که ارزش برداشتن چادر و آزادیهایی را که زنان یافتند نیک میفهمیده. این گفتار یک سال پس از رفتن رضاشاه از ایران نوشته شده و نشان میدهد که چادر را با دست ملایان بازآورده و چنان مینمودند که اکنون روزگار آزادیست : هر که خواست چادر بسر کند و هر که نخواست نکند. آن دیکتاتوری بود و این دمکراسی است! بسیاری با همین دو نام فریب میخوردند و نیرنگی را که در پس کارها بود درنمییافتند.
✴️ تربیت ـ سیر قهقرایی
مثلی است میگویند : تربیت نااهل را چون گردکان بر گنبد است. آری تربیت و سکوت و امنیت این کشور نیز مانند گردویی بود که در پرتو نیروی استبداد حکومت خودکامه در بالای گنبد قرار گرفته بود و چون فشار وارده بر آن سلب شد دوباره مانند گردو از بالای گنبد سقوط نموده و بحکم خاصیت در جای خود قرار گرفت و در حقیقت تمدن ما ایرانیان رجوع باصل کرد.
مثل اینکه آن آرامش و امنیت را اجباراً و آن تربیت موقتی را برخلاف میل و آرزو و در تحت فشار فرسماژور قبول نموده بودیم. در صورتی که تمدن رشد طبیعی انسان است و بشر همینکه از روی حقیقت معنی تمدن و وظایف انسانیت را تشخیص داد ، بهیچ نیرویی آن حقیقت از نهاد وی بیرون نرفته و مانند گردو از رأس گنبد سرازیر نخواهد گردید.
سخن اینجاست ایرانیان معنی درست تمدن و تربیت را درنیافته و از این پایهی گرانمایه هم مانند هزاران حقایق دیگر دور افتادهاند. ببینید : در کشورهای دورافتادهی اروپا و آمریکا هم تحولات بسیاری رخ داد و حوادث بزرگی بروز کرد و تغییرات سیاسی و اجتماعی متعددی انجام گرفت ولی هیچیک مانع پیشرفت آنان بسوی مقصود نشده و سررشتهی تکامل را از دست آنان نگرفت. زیرا آنها معنی درست تربیت را دانسته و وظیفهی اجتماعی خود را از روی حقیقت دریافته بودند. لیکن دربارهی ایران با اینکه از قدیمترین ملل باستانی دنیا و دارای آثار تاریخی پرشکوه و عظمتی میباشند که بوجود سامان و تمدن تاریخی این کشور گواهی میدهند این حقیقت صدق نمیکند. زیرا ما میبینیم هر حادثهای که رخ داده و هر بحرانی که اتفاق افتاده آثار شوم و نتایج زشت و ناستودهای از خود بیادگار گزارده. اینک آن آثار و نتایج است که باستمرار زمان کار خود را کرده و اکنون بصورت خرافات ضلالتانگیز و موهومپرستیهای جنونآمیز و هزاران گمراهیهای خطرناک دیگر ظاهر گشته و اذهان این سرگشتگان وادی بدبختی را آلوده و پریشان ساخته است.
گاهی تسلط اعراب زمانی حملهی مغول ، هنگامی تغییر سلطنت پادشاهان و یا سلسلههای مختلف سلاطین اتفاق افتاده تو گویی هر یک باری از جهل و نادانی همراه آورده و در دلهای سکنهی این سرزمین پراکندهاند و اکنون مبارزه با این گمراهیهای روزافزون و نادانیهای خانهبرانداز کار بس دشواری گردیده.
اینک من برخلاف آرزو و میل درونی خود از اظهار این حقیقت دلخراش ناگزیرم و با کمال تأسف چنان احساس میکنم که ما مستحق زور و نیروی ماورای ارادی هستیم که تا در پرتو آن وظایف فردی و اجتماعی خود را انجام دهیم.
پس از تحمل مشقتها و صدمات که تا اندازهای خرافات و موهومات از این کشور رخت بربسته بود ، بمحض اینکه بویی از آزادی شنیدیم آن را بنحو دیگر تعبیر و سوءاستفاده از آزادی خود کرده به سیر قهقرایی شروع میکنیم یعنی در حقیقت مثل دیوانه از بند گسیخته میشویم.
آیا سزاوار است که بانوان کشور ما پس از آنکه در معایب چادر و حجاب ظاهری گفتند و نوشتند که موفق شدند تا اندازهای روگرفتن و پردهپوشی را رفع کنند و پس از آنکه چندین سال 17 دی را روز آزادی و نهضت بانوان قرار دادند ، دوباره بزیر پردهی جهل و تاریکی فرورفته و از نو زنده بگور شوند و باصطلاح خودشان این بدبختی را آزادی فرض کرده و متکی باین شوند که عفت و دیانت خود را محفوظ داشتهاند؟ در این صورت بمن حق خواهند داد که آن آزادی و نهضت بانوان را بنام نهضت دیکتاتوری نام گزارم زیرا مگر مکرر بآنها گوشزد نشد که عفت زن بسته بپوشانیدن سر و کلهی خود نیست ، عصمت در ظاهرسازی و تظاهرات نیست ، چادر سر کردن در خیابانها و معابر و اتوبوس در انظار خودی و بیگانه دلیل عفاف و خداپرستی نبوده بلکه دلیل است بر آنکه ما ملت بدبخت و جاهل و عوام بیچارهای هستیم که باید در تحت سرپرستی دیگران بزندگانی کثیف خود ادامه دهیم.
این بود قسمتی از گفتار من برای بانوانی که میخواهند عصمت خود را بوسیلهی چادر جلوه دهند و در آتیه با بانوانی هم که در اثر کشف حجاب خویشتن را به برخی تظاهرات بیمنطق مقید نموده و متحمل مخارج گزاف و بیهودهای میشوند سخن خواهیم راند.
فرنگیس معتضدی درخشان
(پرچم روزانه ش 213)
اینک من برخلاف آرزو و میل درونی خود از اظهار این حقیقت دلخراش ناگزیرم و با کمال تأسف چنان احساس میکنم که ما مستحق زور و نیروی ماورای ارادی هستیم که تا در پرتو آن وظایف فردی و اجتماعی خود را انجام دهیم.
پس از تحمل مشقتها و صدمات که تا اندازهای خرافات و موهومات از این کشور رخت بربسته بود ، بمحض اینکه بویی از آزادی شنیدیم آن را بنحو دیگر تعبیر و سوءاستفاده از آزادی خود کرده به سیر قهقرایی شروع میکنیم یعنی در حقیقت مثل دیوانه از بند گسیخته میشویم.
آیا سزاوار است که بانوان کشور ما پس از آنکه در معایب چادر و حجاب ظاهری گفتند و نوشتند که موفق شدند تا اندازهای روگرفتن و پردهپوشی را رفع کنند و پس از آنکه چندین سال 17 دی را روز آزادی و نهضت بانوان قرار دادند ، دوباره بزیر پردهی جهل و تاریکی فرورفته و از نو زنده بگور شوند و باصطلاح خودشان این بدبختی را آزادی فرض کرده و متکی باین شوند که عفت و دیانت خود را محفوظ داشتهاند؟ در این صورت بمن حق خواهند داد که آن آزادی و نهضت بانوان را بنام نهضت دیکتاتوری نام گزارم زیرا مگر مکرر بآنها گوشزد نشد که عفت زن بسته بپوشانیدن سر و کلهی خود نیست ، عصمت در ظاهرسازی و تظاهرات نیست ، چادر سر کردن در خیابانها و معابر و اتوبوس در انظار خودی و بیگانه دلیل عفاف و خداپرستی نبوده بلکه دلیل است بر آنکه ما ملت بدبخت و جاهل و عوام بیچارهای هستیم که باید در تحت سرپرستی دیگران بزندگانی کثیف خود ادامه دهیم.
این بود قسمتی از گفتار من برای بانوانی که میخواهند عصمت خود را بوسیلهی چادر جلوه دهند و در آتیه با بانوانی هم که در اثر کشف حجاب خویشتن را به برخی تظاهرات بیمنطق مقید نموده و متحمل مخارج گزاف و بیهودهای میشوند سخن خواهیم راند.
فرنگیس معتضدی درخشان
(پرچم روزانه ش 213)
زنان : پیش از 17 دی 1314 ، پس از 1314 تا برافتادن رضاشاه ، در دورهی محمدرضاشاه
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 ما از مردم چه میخواهیم؟.. (تکهی سه از پنج)
در این میان در سال 1335[1296 خورشیدی] شورش روسیه رخ داد ، و این شورش بزرگ که در همهی جهان تکانی پدید آورد در ایران نتیجهاش این شد که دولت بیکبار ناتوان گردید و در همه جا آزادیخواهان ـ یا بهتر گویم سرجنبانان ـ بتکان آمدند و بیک رشته کارها پرداختند.
چنانکه گفتیم در تهران میدان برای این هوچیان باز مانده بود و اینان از پیشامد استفاده جسته بیک رشته کارهای ناستودهای شروع کردند.
از همان آغاز شورش روسیه تا هنگامی که رضاشاه رشتهی اختیارات کشور را بدست گرفت ، که نزدیک به ده سال است یک دورهی خاصی از تاریخ ایران میباشد و در این یک دوره این هوچیان یک عامل مؤثری در کشور بودند و آسیبهای بزرگی رسانیدند.
من اگر کارهای اینان را بنویسم باید یک کتاب جداگانه پردازم. در اینجا بیآنکه از کسی نامی برم بیاد دو رشته از کارهای ننگین ایشان میپردازم :
نخست اینان دخالت در سیاست (یا بهتر بگویم هوچیگری) را پیشهای برای خود گرفته از آن راه نان میخوردند ، بلکه دارایی میاندوختند. هر نخستوزیری که میخواست کابینه تشکیل دهد میبایست پولی درمیان اینان تقسیم کند و بکسانی از آنان در ادارات کار دهد ، وگرنه بهیاهو پرداخته نمیگزاردند کابینه پا گیرد و بکاری پردازد.
این یک رسمی شده بود و خود وزیران بآن عادت داشتند و دادن پول سختشان نمیآمد. بلکه اگر کسی میخواست کابینه درست کند خود از پی اینان میفرستاد و نوید پول میداد و برای برانداختن کابینهی حاضر بکارشان وامیداشت. این معاملهی رایجی بود.
از اینرو یک کابینه نمیتوانست بیش از دو یا سه ماهی دوام کند. زیرا اینان پولی را که میگرفتند و میخوردند و تمام میکردند بایستی اسبابی فراهم کنند که دوباره پول گیرند. از اینرو بایستی بسراغ یک خریدار تازهای روند و یا او بسراغ اینان بیاید.
اینکه نوشتیم که در بیست و چند سال پیش چون در یک سال چهار کابینه عوض شد آنها را «کابینههای چهار فصلی» نامیدند ، یکی از علل آنها دخالت همین دستهی هوچیان بوده.
از اینان در این زمینهها کارهای بسیار زشتتری هم سر زده که میبینم اگر بنویسم بغیرت ایرانیگریم خواهد برخورد و اینست خامه را نگه میدارم ـ از آنسوی برای آنکه گفتههایم بیکبار بیدلیل نباشد تنها یک داستانی را یاد میکنم :
.
🔸 ما از مردم چه میخواهیم؟.. (تکهی سه از پنج)
در این میان در سال 1335[1296 خورشیدی] شورش روسیه رخ داد ، و این شورش بزرگ که در همهی جهان تکانی پدید آورد در ایران نتیجهاش این شد که دولت بیکبار ناتوان گردید و در همه جا آزادیخواهان ـ یا بهتر گویم سرجنبانان ـ بتکان آمدند و بیک رشته کارها پرداختند.
چنانکه گفتیم در تهران میدان برای این هوچیان باز مانده بود و اینان از پیشامد استفاده جسته بیک رشته کارهای ناستودهای شروع کردند.
از همان آغاز شورش روسیه تا هنگامی که رضاشاه رشتهی اختیارات کشور را بدست گرفت ، که نزدیک به ده سال است یک دورهی خاصی از تاریخ ایران میباشد و در این یک دوره این هوچیان یک عامل مؤثری در کشور بودند و آسیبهای بزرگی رسانیدند.
من اگر کارهای اینان را بنویسم باید یک کتاب جداگانه پردازم. در اینجا بیآنکه از کسی نامی برم بیاد دو رشته از کارهای ننگین ایشان میپردازم :
نخست اینان دخالت در سیاست (یا بهتر بگویم هوچیگری) را پیشهای برای خود گرفته از آن راه نان میخوردند ، بلکه دارایی میاندوختند. هر نخستوزیری که میخواست کابینه تشکیل دهد میبایست پولی درمیان اینان تقسیم کند و بکسانی از آنان در ادارات کار دهد ، وگرنه بهیاهو پرداخته نمیگزاردند کابینه پا گیرد و بکاری پردازد.
این یک رسمی شده بود و خود وزیران بآن عادت داشتند و دادن پول سختشان نمیآمد. بلکه اگر کسی میخواست کابینه درست کند خود از پی اینان میفرستاد و نوید پول میداد و برای برانداختن کابینهی حاضر بکارشان وامیداشت. این معاملهی رایجی بود.
از اینرو یک کابینه نمیتوانست بیش از دو یا سه ماهی دوام کند. زیرا اینان پولی را که میگرفتند و میخوردند و تمام میکردند بایستی اسبابی فراهم کنند که دوباره پول گیرند. از اینرو بایستی بسراغ یک خریدار تازهای روند و یا او بسراغ اینان بیاید.
اینکه نوشتیم که در بیست و چند سال پیش چون در یک سال چهار کابینه عوض شد آنها را «کابینههای چهار فصلی» نامیدند ، یکی از علل آنها دخالت همین دستهی هوچیان بوده.
از اینان در این زمینهها کارهای بسیار زشتتری هم سر زده که میبینم اگر بنویسم بغیرت ایرانیگریم خواهد برخورد و اینست خامه را نگه میدارم ـ از آنسوی برای آنکه گفتههایم بیکبار بیدلیل نباشد تنها یک داستانی را یاد میکنم :
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🔸 7ـ شعر ، شاعری و شرقشناسی (تکهی یک از سه)
... خوانندگان فراموش نکردهاند که ما چون گفتارهایی در پیرامون شعر نوشتیم و خردهگیریها نمودیم یک دسته خردمندان پاکدل آنها را پذیرفتند و کسانی از ایشان شعرهایی را که خود سروده بودند از میان بردند. لیکن از آنسوی دستهی انبوهی بهیاهوی برخاستند و از دشمنی نیز بازنایستادند. کسان بسیاری گفتار نوشتند و سخن راندند و بگمان خود پیمان را تندرو خواندند و هواداریها از شاعران نمودند. لیکن پس از همه آیا نتیجه چه شد؟.. نه اینست که همان کسان بخاموشی گراییدند و کمکم به پیروی از گفتههای ما پرداخته بیهودهگویی را کنار نهادند یا کمتر کردند و کنون بسیاری از ایشان همان گفتههای ما را برنگهای دیگری گفتار میسازند و یا در اینجا و آنجا سخن میرانند؟!..
آنچه را که ما در پیرامون شعر نوشتیم میتوانیم آن را در چند جملهی کوتاه بگنجانیم. بدینسان : شعر سخنست ـ سخن آراسته. سخن باید از نیاز برخیزد. سخن که از روی نیاز نباشد بیهوده است. خرد از بیهودهگویی بیزار است. اینهاست افشردهی گفتارهای ما. کنون شما بگویید بکدام یکی از این جملهها ایراد توانید گرفت؟!.. کدام یکی را توانید نپذیرفت؟!.. گیرم که شما پشت پا بخِرد زدید و نپذیرفتید مردم بشما چه خواهند گفت؟!..
کسانی که در برابر ما ایستادگی مینمودند و هیاهو میکردند ، یا نگارشهای ما را نیک نمیاندیشیدند و یا گرفتار هوسها و نادانیها میبودند و گردن بداوری خرد نمیتوانستند گزارد. سخنانی که میگفتند اینها بود : «پس اینهمه شاعران بزرگ آمدهاند و رفتهاند همگی بیهودهگو بودهاند؟!.» یا «پس اینهمه شرقشناسان که کتابها دربارهی شعرای ایران نوشته و ستایشها از ایشان کردهاند نفهمیدهاند؟!..» یا «چه شده که هیچ کس نفهمیده و تنها یک تن میفهمد؟!..» یا «پس ما باید از هزارها کتابهای ادبی خود چشم پوشیم؟!..» اینها بود که دستاویز خود میداشتند و کسی که بهره از خرد دارد این داند که بچنین گفتههایی ارج نتوان گزاشت و در پاسخ هر کدام از آنها تنها یک کلمهی «آری!» بس میباشد و در نااستواری آنها این بس که خود گویندگان دربند آنها نیستند و کنون رها کردهاند و چنانکه گفتیم خودشان درپی بدگویی از بیهودهگویی شاعران میباشند. در جهان همیشه گمراهان دستههای انبوه بودهاند و راهنما یک تن بیش نبوده است. این چه شگفتی دارد که شاعران نفهمند و یا شرقشناسان گمراه باشند؟!..
شما چون بجویید خواهید دید که از هزارودویست سال پیش که اینگونه شعرسرایی در ایران رواج پیدا کرده هزاران کسان آلودهی آن بودهاند که شعر را یک چیز جداگانه دانسته و آن را بسته به نیاز نگرفتهاند و اینست هر کدام صدها بیهودهگویی از خود بیادگار گزاردهاند و کسانی همهی عمر را با بیهودهگویی بسر دادهاند. سپس هزاران کسان آن بیهودهگوییها را گرد آورده و دیوان ساختهاند و یا تذکره پدید آوردهاند. امروز نیز هزاران کسان در ایران و اروپا آنها را چیزهای گرانبهایی میشمارند و دستگاه بسیار بزرگی بنام ادبیات درچیدهاند. اینها همه گمراهیست و همه نادانیست. لیکن پشتسر آنها یک راستی بسیار روشنی ایستاده و آن اینکه : «شعر سخن است و سخن باید از نیاز برخیزد» و این راستی چندان نشاندار است که نمیتوان چیزی بآن افزود و یا چیزی از آن کاست ، چندان استوار است که هیچ چیزی نتواند آن را براندازد و یا سست گرداند. آری این تواند بود که کسی پروای آن ننماید و شبها بنشیند و بخیره غزل سراید و یا چکامه سازد. لیکن این بیش از یک کار بیخردانه نخواهد بود و خردمندان ارجی بآن نخواهند گزاشت.
.
🔸 7ـ شعر ، شاعری و شرقشناسی (تکهی یک از سه)
... خوانندگان فراموش نکردهاند که ما چون گفتارهایی در پیرامون شعر نوشتیم و خردهگیریها نمودیم یک دسته خردمندان پاکدل آنها را پذیرفتند و کسانی از ایشان شعرهایی را که خود سروده بودند از میان بردند. لیکن از آنسوی دستهی انبوهی بهیاهوی برخاستند و از دشمنی نیز بازنایستادند. کسان بسیاری گفتار نوشتند و سخن راندند و بگمان خود پیمان را تندرو خواندند و هواداریها از شاعران نمودند. لیکن پس از همه آیا نتیجه چه شد؟.. نه اینست که همان کسان بخاموشی گراییدند و کمکم به پیروی از گفتههای ما پرداخته بیهودهگویی را کنار نهادند یا کمتر کردند و کنون بسیاری از ایشان همان گفتههای ما را برنگهای دیگری گفتار میسازند و یا در اینجا و آنجا سخن میرانند؟!..
آنچه را که ما در پیرامون شعر نوشتیم میتوانیم آن را در چند جملهی کوتاه بگنجانیم. بدینسان : شعر سخنست ـ سخن آراسته. سخن باید از نیاز برخیزد. سخن که از روی نیاز نباشد بیهوده است. خرد از بیهودهگویی بیزار است. اینهاست افشردهی گفتارهای ما. کنون شما بگویید بکدام یکی از این جملهها ایراد توانید گرفت؟!.. کدام یکی را توانید نپذیرفت؟!.. گیرم که شما پشت پا بخِرد زدید و نپذیرفتید مردم بشما چه خواهند گفت؟!..
کسانی که در برابر ما ایستادگی مینمودند و هیاهو میکردند ، یا نگارشهای ما را نیک نمیاندیشیدند و یا گرفتار هوسها و نادانیها میبودند و گردن بداوری خرد نمیتوانستند گزارد. سخنانی که میگفتند اینها بود : «پس اینهمه شاعران بزرگ آمدهاند و رفتهاند همگی بیهودهگو بودهاند؟!.» یا «پس اینهمه شرقشناسان که کتابها دربارهی شعرای ایران نوشته و ستایشها از ایشان کردهاند نفهمیدهاند؟!..» یا «چه شده که هیچ کس نفهمیده و تنها یک تن میفهمد؟!..» یا «پس ما باید از هزارها کتابهای ادبی خود چشم پوشیم؟!..» اینها بود که دستاویز خود میداشتند و کسی که بهره از خرد دارد این داند که بچنین گفتههایی ارج نتوان گزاشت و در پاسخ هر کدام از آنها تنها یک کلمهی «آری!» بس میباشد و در نااستواری آنها این بس که خود گویندگان دربند آنها نیستند و کنون رها کردهاند و چنانکه گفتیم خودشان درپی بدگویی از بیهودهگویی شاعران میباشند. در جهان همیشه گمراهان دستههای انبوه بودهاند و راهنما یک تن بیش نبوده است. این چه شگفتی دارد که شاعران نفهمند و یا شرقشناسان گمراه باشند؟!..
شما چون بجویید خواهید دید که از هزارودویست سال پیش که اینگونه شعرسرایی در ایران رواج پیدا کرده هزاران کسان آلودهی آن بودهاند که شعر را یک چیز جداگانه دانسته و آن را بسته به نیاز نگرفتهاند و اینست هر کدام صدها بیهودهگویی از خود بیادگار گزاردهاند و کسانی همهی عمر را با بیهودهگویی بسر دادهاند. سپس هزاران کسان آن بیهودهگوییها را گرد آورده و دیوان ساختهاند و یا تذکره پدید آوردهاند. امروز نیز هزاران کسان در ایران و اروپا آنها را چیزهای گرانبهایی میشمارند و دستگاه بسیار بزرگی بنام ادبیات درچیدهاند. اینها همه گمراهیست و همه نادانیست. لیکن پشتسر آنها یک راستی بسیار روشنی ایستاده و آن اینکه : «شعر سخن است و سخن باید از نیاز برخیزد» و این راستی چندان نشاندار است که نمیتوان چیزی بآن افزود و یا چیزی از آن کاست ، چندان استوار است که هیچ چیزی نتواند آن را براندازد و یا سست گرداند. آری این تواند بود که کسی پروای آن ننماید و شبها بنشیند و بخیره غزل سراید و یا چکامه سازد. لیکن این بیش از یک کار بیخردانه نخواهد بود و خردمندان ارجی بآن نخواهند گزاشت.
.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت
🔸 تکهی یک از نه
بنام پاکآفرندهی جهان
دربارهی افکار و عقاید آقای کسروی درمیان یک خانواده اختلاف نظر موجود بوده ، بعضی مخالف و بعضی موافق بودهاند. رئیس خانواده آخوندی را که باو ارادت داشته بخانهی خود دعوت کرده تا در آن باب قضاوت کند و گمراهان را بهدایت رساند. در این دفترچه جریان گفتگوهای آن شب و نتیجه را نقل میکنیم. کسانی که در آن گفتگو شرکت کردهاند عبارت بودهاند از رئیس خانواده که در اینجا «حاجیآقا» نامیده میشود ، فریدون داماد حاجیآقا ، ماهرخ دختر حاجیآقا ، جمشید پسر حاجیآقا ، آخوند که از قول حاجیآقا «جناب آقا» نامیده میشود.
فریدون که بکتابهای آقای کسروی آشنا گردیده و پیمان بسته بود در راه پیشرفت حقایق و مبارزه با خرافات باندازهی توانایی خود بکوشد ، در ظرف دو ماه موفق شد که همسر خود ماهرخ را که دختر یکی از بازرگانان ثروتمند تبریز بود با خود همعقیده گرداند. برای اولین بار برای شرکت در جشن کتابسوزان ، هرچه کتابهای زیانمند (از رُمانهای سراسر بیعفتی ، دیوانهای شاعران یاوهگو ، کتابهای فال و جادو و طلسم و مانند اینها) در خانه داشت حتا شعرهایی که چند سال پیش خودش سروده و بشکل جزوه برای چاپ آماده گردانیده بود ، همه را در چمدانی گزاشته میخواست از خانه بیرون رود. ماهرخ که در نتیجهی مطالعهی کتاب «در پیرامون رُمان» مضرات رمانها را خوب فهمیده است چند جلد کتاب رمان که از سابق در خانه داشت و بخواندن آنها علاقهمند بود به فریدون داده خواهش کرد که آنها را نیز ببرد و بنام او بخورد آتش بدهد.
فریدون رفت. اندکی بعد حاجیآقا پدر ماهرخ که مدتی بود بآن خانه پا نگزاشته ولی امروز مهر پدری او را بیاختیار بسوی این خانه کشانیده بود برای سرکشی و اطلاع از حال ماهرخ از در وارد شد و در روی نیمکتی که در گوشهی حیاط گزاشته بودند نشسته پس از احوالپرسی از ماهرخ گفتگوی پایین درمیان آنها رفت :
حاجیآقا : پس فریدون کجاست؟..
ماهرخ : (با سادگی و صراحت لهجه) برای شرکت در جشن کتابسوزان بنزد همراهان خود رفته است.
حاجیآقا : کتابسوزان یعنی چه ، نفهمیدم. واضحتر بگو تا ببینم چه میگویی؟
ماهرخ : اینها جمعیتی هستند. سالی یک بار دور هم جمع میشوند ، هرچه کتاب زیانآور در دسترس داشته باشند یکجا میسوزانند.
حاجیآقا : (با تعجب) کتاب میسوزانند؟ جشن میگیرند؟ سوزانیدن کتاب هم جشن دارد؟ چه حرفهایی میشنوم! یک کتاب اگر بد است نخوانند دیگر سوزانیدن چرا؟. معلوم میشود چیزهایی که مردم میگویند همه راست است.
ماهرخ : حاجیآقا بهتر است این موضوع را از خود فریدون بپرسید تا توضیحات کافی بخود شما بدهد.
حاجیآقا : من میروم منزل هر وقت فریدون آمد بگو فوری بیاید منزل ما تا ببینم این قضیه چیست.
.
🔸 تکهی یک از نه
بنام پاکآفرندهی جهان
دربارهی افکار و عقاید آقای کسروی درمیان یک خانواده اختلاف نظر موجود بوده ، بعضی مخالف و بعضی موافق بودهاند. رئیس خانواده آخوندی را که باو ارادت داشته بخانهی خود دعوت کرده تا در آن باب قضاوت کند و گمراهان را بهدایت رساند. در این دفترچه جریان گفتگوهای آن شب و نتیجه را نقل میکنیم. کسانی که در آن گفتگو شرکت کردهاند عبارت بودهاند از رئیس خانواده که در اینجا «حاجیآقا» نامیده میشود ، فریدون داماد حاجیآقا ، ماهرخ دختر حاجیآقا ، جمشید پسر حاجیآقا ، آخوند که از قول حاجیآقا «جناب آقا» نامیده میشود.
فریدون که بکتابهای آقای کسروی آشنا گردیده و پیمان بسته بود در راه پیشرفت حقایق و مبارزه با خرافات باندازهی توانایی خود بکوشد ، در ظرف دو ماه موفق شد که همسر خود ماهرخ را که دختر یکی از بازرگانان ثروتمند تبریز بود با خود همعقیده گرداند. برای اولین بار برای شرکت در جشن کتابسوزان ، هرچه کتابهای زیانمند (از رُمانهای سراسر بیعفتی ، دیوانهای شاعران یاوهگو ، کتابهای فال و جادو و طلسم و مانند اینها) در خانه داشت حتا شعرهایی که چند سال پیش خودش سروده و بشکل جزوه برای چاپ آماده گردانیده بود ، همه را در چمدانی گزاشته میخواست از خانه بیرون رود. ماهرخ که در نتیجهی مطالعهی کتاب «در پیرامون رُمان» مضرات رمانها را خوب فهمیده است چند جلد کتاب رمان که از سابق در خانه داشت و بخواندن آنها علاقهمند بود به فریدون داده خواهش کرد که آنها را نیز ببرد و بنام او بخورد آتش بدهد.
فریدون رفت. اندکی بعد حاجیآقا پدر ماهرخ که مدتی بود بآن خانه پا نگزاشته ولی امروز مهر پدری او را بیاختیار بسوی این خانه کشانیده بود برای سرکشی و اطلاع از حال ماهرخ از در وارد شد و در روی نیمکتی که در گوشهی حیاط گزاشته بودند نشسته پس از احوالپرسی از ماهرخ گفتگوی پایین درمیان آنها رفت :
حاجیآقا : پس فریدون کجاست؟..
ماهرخ : (با سادگی و صراحت لهجه) برای شرکت در جشن کتابسوزان بنزد همراهان خود رفته است.
حاجیآقا : کتابسوزان یعنی چه ، نفهمیدم. واضحتر بگو تا ببینم چه میگویی؟
ماهرخ : اینها جمعیتی هستند. سالی یک بار دور هم جمع میشوند ، هرچه کتاب زیانآور در دسترس داشته باشند یکجا میسوزانند.
حاجیآقا : (با تعجب) کتاب میسوزانند؟ جشن میگیرند؟ سوزانیدن کتاب هم جشن دارد؟ چه حرفهایی میشنوم! یک کتاب اگر بد است نخوانند دیگر سوزانیدن چرا؟. معلوم میشود چیزهایی که مردم میگویند همه راست است.
ماهرخ : حاجیآقا بهتر است این موضوع را از خود فریدون بپرسید تا توضیحات کافی بخود شما بدهد.
حاجیآقا : من میروم منزل هر وقت فریدون آمد بگو فوری بیاید منزل ما تا ببینم این قضیه چیست.
.