پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔸 آن سعدی و حافظ که شما آنهمه هواداری از آنها نشان می‌دهید و وزارت فرهنگ کتابهای ایشان را بدست نورسان می‌دهد هردو آلوده و بیناموس بوده‌اند و در کتابهای خود آشکاره دم از ساده‌بازی و بیناموسی می‌زنند.

🔸 آن باب پنجم گلستانست که با صد بیشرمی نوشته شده و این شعرهای حافظست که پرده‌ی آزرم را دریده. چنین کسانی چه شایسته است که کتابهاشان بدست جوانان داده شود؟!.. آخر پس غیرت و آزرم کجا رفته؟!.. من نمی‌دانم شماها در خوابید یا بیدار؟!.. نمی‌دانم چرا زشتی این کار را نمی‌فهمید؟!..

.
✴️ حافظ روسیاه و اشعار بچه‌بازی


🔸 چند نمونه از اشعار حافظ

ای نازنین پسر تو چه مذهب گرفته‌ای
کت خون ما حلالتر از شیر مادر است

گر آن شیرین پسر خونم بریزد
دلا چون شیر مادر کن حلالش

دل بدان رود گرامی چه کنم گر ندهم
مادر دهر ندارد پسری بهتر از این

به هوای لب شیرین پسران چند کنی
جوهر روح به یاقوت مذاب آلوده

پدر تجربه ای دل تویی آخر ز چه روی
طمع مهر و وفا زین پسران می‌داری

معاشری خوش و رودی بساز می‌خواهم
که درد خویش بگویم به ناله بم و زیر

شاه شمشادقدان خسرو شیرین‌دهنان
که به مژگان شکند قلب همه صف شکنان


🔸 این پستی‌ها از یادگارهای شوم مغولان در ایران است.

🔸 آن بی‌آزرمی که دم از ساده‌بازی [بچه‌بازی] زده از سگ کمتر است بلکه همچون سگ هار خونش را باید ریخت.

🔸 آخر ای نادانان! آن جوانی كه در سادگی بجای زنانش گرفته با او عشقبازی نمایند دیگر درو غیرتی بازنمی‌ماند. دیگر ازو مرد شمشیرزن برنمی‌آید. دیگر او پرده‌اش دریده شده كه اگر زنده بماند و خدای نكرده روزی نیرویی در دست كند صدها پستی ازو نمایان خواهد بود!

🔸 مردم ایران باید همه‌ی این شعرای بی‌آبرو را دور بریزند و از آنان بیزاری جویند.


.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت

🔸 تکه‌ی شش از نه


آری وقتی که کسی چشم رویهم گزارده و کوچکترین اطلاعی از تحولات جهان نداشته باشد ، وقتی که بنا شود کسی در خانه‌ی خود (در خانه‌ای که دیگران برایش خریده‌اند) بنشیند و پی کسب و کاری نرود و تمام مایحتاج زندگانی‌اش را دیگران بدر خانه‌اش بیاورند و بعبارت دیگر مخارج خود و خانواده‌اش را تا آخر عمر مجاناً بیمه کنند تا بخورد و بمردم آقایی کند ، حق دارد بگوید که این دنیا پنج روزه است و هر طور باشد می‌گذرد. ولی ما باید ببینیم آیا این سخن درست است؟ آیا می‌شود ما ایرانیان با این فلسفه بسازیم و دلهای خود را خوش گردانیده مقدرات خود و فرزندان خود را بدست حوادث و پیشامدها بسپاریم؟ راستی اگر ملت ایران هیچ گرفتاری نداشت جز شما ملایان ، برایش بس بود. نمی‌دانم شما زیان این سخنان که برای از بین بردن روح شهامت و وطن‌پرستی از یک ملتی کاملاً مؤثر تواند بود می‌دانید و بزبان می‌رانید یا نمی‌دانید. اگر می‌دانید و دانسته و فهمیده بمردم تلقین می‌کنید زهی نامردی و ..... که خیانت باین آشکاری را برای کشور و توده‌ی خود روا می‌دارید؟ اگر نمی‌دانید و همه‌اش از روی بی‌اطلاعی است (چنانکه من هم همین گمان را درباره‌ی شما دارم) زهی بدبختی برای ملتی که پیشوایانی مانند شما ملاها دارند.

این را باید بدانید که امروزه ما جوانان که از خرابی کشور و بیچارگی و بدبختی توده دلهامان خون شده منتهای ارفاق که در حق شما خواهیم کرد اینست که شما را نادیده انگاشته و خودمان دست بهم داده باین گرفتاریها و بدبختیها چاره بیندیشیم و به یاری خدا و سرپرستی راهنمای بزرگمان باین کار بزرگ تاریخی موفق خواهیم شد. ولی دلم می‌خواهد حاجی‌آقا خوب توجه کنند که با چه اشخاص با اطلاع و پرمایه‌ای مثل شما سر و کار دارند؟. راستی جناب آقا ! با همین سخنان بوده که شما می‌خواستید مرا هدایت کنید و از گمراهی بازدارید؟. آفرین بهدایت و راهنمایی شما !


جناب آقا که از شنیدن این سخنان قیافه‌اش متغیر و رنگش قرمز شده بود با تندی گفت : با شما جوانان لامذهب گفتگو کردن هم حرام است.


فریدون : ببخشید من هم نمی‌خواهم بیشتر از این با شما گفتگو کنم. زیرا هر آنچه که من بایستی بفهمم فهمیدم. ولی مجبورم جواب این جمله‌ی‌ آخری شما را بدهم. اینکه شما ما جوانان را «لامذهب» می‌خوانید نفهمیدم مقصودتان چیست. اگر مقصودتان آنست که ما دین نداریم تهمت بزرگیست. جمعیت ما طرفدار دینست. ما همه‌مان می‌خواهیم نام خدا در جهان بلند باشد. مردم عقیده بخدا داشته با یکدیگر از روی راستی و درستی رفتار کنند. من بشما گفتم که آقای کسروی در برابر بیدینی قد علم کرده با فلسفه‌ی مادّی و دیگر بی‌دینیها مبارزه می‌کند. تاکنون چند کتاب در رد بیدینی نوشته. در همین مجلس شما خودت گفتی که من دارای صحت عمل و پاکی و نیکی هستم ، من اگر بیدین بودم مثل دیگران دزد و شیاد و کلاهبردار می‌شدم. اگر مقصودت از لامذهبی آنست که ما آن مذهب را که شما دارید نداریم بسیار راست گفته‌ای. ما خودمان اقرار داریم که از آن مذهب گریزانیم و لامذهبیم.
اگر حقیقت را بخواهیم مسلمانان صدر اسلام نیز همه‌شان لامذهب بودند. زیرا آنها از این مذهب شما اطلاع نداشتند. آن وقت نه سنی بود ، نه شیعه ، نه شیخی ، نه متشرع ، نه کریمخانی. اینها را شما آخوندها ساخته‌اید برای استفاده‌ی خودتان.

شما اگر بخواهید تفاوت اسلام را با مذهب خودتان بدانید کتاب «شیعیگری» یا «در پیرامون اسلام» را بخوانید ...

چون سخن فریدون باینجا رسید جناب آقا دیگر خودداری نتوانسته از شام خوردن نیز صرفنظر کرد و عصای خود را برداشته بدون اینکه از حاجی و از دیگران خداحافظی کند لعن‌کنان و با قدمهای بلند (بر خلاف عادت همیشگی که خیلی آهسته راه می‌رفت) از خانه‌ی حاجی بیرون رفت. حاجی چند قدمی بدنبالش دوید ولی باو نرسید و بخانه بازگشت. معلوم بود که اوقاتش بسیار تلخست. چند دقیقه که نشستند و خاموش بودند حاجی بسخن درآمده چنین گفت : « بد شد ، این مرد شام نخورد و رفت. من نمی‌خواستم مطلب تا باینجا بکشد». فریدون از لحن کلام دانست که حاجی اوقاتش بسیار تلخست. ولی در همان حال هم از حرفهای منطقی او متأثر گردیده که پرخاش نمی‌کند. اینبود فرصت را از دست نداده باز بسخن پرداخت :


.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🔸 یگانگی بسته به آنست که ‌اندیشه‌ها یکی باشد (تکه‌ی دو از دو)

🔸 🖌 احمد کسروی

در اینجا داستانی هست که باید بنویسم : سه سال پیش یکی از آشنایان از تبریز آمده بود و بارها بنزد من می‌آمد. یک روز گفتگو می‌کردیم درمیان سخن چنین گفت : «شما با نوشته‌های خود عوام را آزرده می‌گردانید ، چیزهایی می‌نویسید که مخالف عقیده‌ی عوام است. آخر ما با اینها کار داریم. یک روز باید از اینها استفاده کنیم.»

سپس داستانی آغاز کرد که چون پس از کشته شدن [شیخ‌ محمد]خیابانی (1) تشکیلات دمکرات بهم خورده بود ، ما می‌خواستیم دوباره آن را درست گردانیم ، کسانی می‌رفتند و سخنانی برخلاف عقیده‌ی عوام می‌گفتند و آنان را می‌رنجانیدند. ولی من با میل عوام رفتار می‌کردم ، اینبود موفق شدم که به تنهایی سی چهل حوزه[حزبی] برپا کنم.

گفتم پیش از آنکه پاسخ شما را بدهم باید من هم یک داستانی نقل کنم : پانزده سال پیش از این یکی از آشنایان من در تهران روزنامه‌ای بنام «انعکاس» بنیاد نهاد و روزنامه‌ی آبرومندی بود. من آن زمان در زنجان بودم و برای من نیز می‌آمد. ولی پس از سه ماه دیگر بریده شد و از میان رفت و دانستیم که تعطیل کرده.

پس از چندی که به تهران آمدم با مدیر آن دیدار کردم و گفتگوی روزنامه به میان آمد. گفت : «بکمتر روزنامه‌ای در ایران چنان اقبال کرده بودند. در ماه نخست ما هزار و هفتصد نفر مشترک داشتیم». گفتم : پس چرا تعطیل کردید؟.. گفت : «پول ندادند که ...»

دانسته شد مرد ساده روزنامه را بهمه‌ی آشنایان و دوستانش فرستاده و آنها گرفته‌اند و خوانده‌اند ولی بهنگام مطالبه‌ی پول رو برگردانیده‌اند.

این داستان پاسخ شماست. بگو ببینم آن سی و چهل حوزه چه شد؟!.. خندید و گفت : «هیچی پس از مدتی پراکنده شدند و رفتند پی کارشان».

گفتم : خوب شد که خودتان گفتید. تفاوت در اینجاست که شما می‌خواهید حوزه درست کنید ولی ما می‌خواهیم یک توده را از گرفتاری و بدبختی رها گردانیم. شما ناگزیرید عوام را نرنجانید ، ولی ما می‌خواهیم مغز او را از اندیشه‌های پست بیهوده پاک گردانیم و از رنجیدن و نرنجیدنش باک نداریم. شما به همان گرد آمدن و فراهم نشستن قیمت می‌دهید ولی ما می‌دانیم که هیچ سودی ندارد و کمترین نتیجه‌ای از آن نتوان برداشت.

این داستان ازآنِ سه سال پیش است و من می‌بینم امروز بار دیگر بآن سخنان نیاز افتاده. بیشتری از مردم یگانگی را تنها در یکجا گرد آمدن می‌شمارند و اینست چنین می‌دانند که اگر گفتارهایی نویسند و بمردم پند دهند اتحاد بدست خواهد آمد. ولی چنانکه گفتیم این یک اندیشه‌ی بسیار خامیست ، و این دسته‌بندیها و حزب‌بازیها که شما امروز می‌بینید درست از ردیف سی و چهل حوزه‌ی آن آشنای تبریزی ماست و هر یکی پس از زمانی پراکنده خواهند شد و از پی کارهای خود خواهند رفت.

ما اگر می‌کوشیم به یکی گردانیدن اندیشه‌ها می‌کوشیم ، با گمراهی‌ها و عقیده‌های پراکنده نبرد می‌کنیم. ما پرچم را بنیاد نهادیم که بدستیاری آن یک رشته حقایق را ـ درباره‌ی کشورداری و زندگانی توده‌ای ـ نشر نماییم و خود از این راه است که به نتیجه امیدواریم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 40 دوشنبه 18 اسفند ماه 1320)


پابرگی :
1ـ کسروی از یاران شیخ‌محمد خیابانی (حزب دمکرات) بود ولی سپس ازو جدا گردید. داستان آن را در کتاب «زندگانی من» توانید خواند.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)

🔸 8ـ سیاست شومی که در زمینه‌ی فرهنگ همچنان در کارست (تکه‌ی چهار از چهار)

🔸 🖌 احمد کسروی

از این گذشته همان سعدی و حافظ و خیام چند بدآموزی را درهم آمیخته‌اند. از یکسو پیاپی ستایش باده می‌کنند و مردم را بباده‌خواری و مستی و بیخودی و بیدردی می‌خوانند ، و از یکسو بجهان و زندگانی نکوهشها می‌سرایند و مردم را ببیکاری و تنبلی وامی‌دارند ، و از یکسو در جبریگری پافشاری نموده صدها شعر درباره‌ی آن بدآموزی می‌سرایند.

بخت و دولت بکاردانی نیست
جز بتأیید آسمانی نیست

گر زمین را بآسمان دوزی
ندهندت زیاده از روزی

زین پیش نشان بودنیها بوده است
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوده است

تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است

اینها اندکی از بسیار و نمونه‌ای از صدها گفته‌های زهرآلود آن شاعرانست.

این گفته‌ها از یکسو پوچ و بیپاست. این نه راستست که بودنیها بوده ، نه راستست که کوشیدن بیهوده است. نه راستست که بخت و دولت بکاردانی نیست ... همین سخنان گواه آشکاری بکودنی و نافهمی آن شاعران می‌باشد. چیزیست بسیار آشکار : هر کسی که می‌کوشد نتیجه از آن برمی‌دارد و هر کسی که نمی‌کوشد تهیدست و بدبخت می‌ماند. سعدی و حافظ و خیام که خود با بیکاری و تنبلی بسر می‌برده‌اند و با تهیدستی و بدبختی روز می‌گزارده‌اند اینها را بهانه‌ای برای کار خود ساخته‌اند.

از یکسو هم آموختن این سخنان بجوانان ، غیرت آنان را کشتن و خونهاشان از جوش انداختنست. من نمیدانم وزارت فرهنگ یا کسان دیگری که پاسخده[=مسئول] این کارهایند چه پاسخی خواهند داشت؟!..

حافظ و سعدی و خیام هرچه بوده‌اند بوده‌اند ، و هرچه کرده‌اند کرده‌اند. شما را چه شده که پس از صد سال نادانیهای آنان را تازه می‌گردانید؟!.. چه شده که بدآموزیهای زهرآلودشان را در دلهای جوانان می‌آکنید؟!.. آیا معنی فرهنگ اینست که بدآموزیهای سراپا زیان دوره‌های گذشته را بجوانان درس دهید؟!.. آیا در توده‌های دیگر نیز چنین می‌کنند؟!..

در زمانی که توده‌ها با یکدیگر سختترین نبرد را می‌کنند و هر مردمی از جوانان خلبانان و چتربازان و کارکنان زیردریایی پدید می‌آورند آیا این گمراهی نیست که شما بجوانان درسهای قلندری و جبریگری می‌دهید؟!.. آیا این تیشه بریشه‌ی خود زدن نیست؟!..

بهتر است چشم باز کنید و بجهان نگرید!. بهتر است بجانفشانیهای جوانان روسی نگاه کنید! دو سال پیش که آلمانها با آن سختی بخاک روس تاختند و پیاپی پیش آمده شهرهای بسیاری را بدست گرفتند روسها چه کار کردند؟.. آیا نشستند و بخود دلداری داده گفتند : «صبر تلخست ولیکن بر شیرین دارد»؟!.. آیا نومیدی بخود راه داده گفتند : «بودنیها بوده است»؟! آیا خود را به بیغیرتی زده گفتند : «با هر که خصومت نتوان کرد بساز»؟!..

آیا ندیدیم که با غیرت و دلیری دست بهم دادند ، و مرد و زن و پیر و جوان بکوشش آماده گردیده بکار برخاستند ، و با آنهمه شکستها که می‌دیدند نومیدی بخود راه نداده رشته‌ی کوشش را از دست نهشتند؟!.. ندیدیم که با دادن هزاران هزاران کشته دشمن را پس نشاندند و هنوز هم می‌کوشند و از پا ننشسته‌اند؟!.. (1)

در زمانی که در جهان چنین جانفشانیها می‌رود و هر توده‌ای آزادی خود را با خون ملیونها جوانان نگهداری می‌کند شما در ایران بجوانان درسهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری می‌دهید.

شما غیرت و سَهِش آنان را کشته خونهاشان از جوش می‌اندازید. بگویید باینها چه پاسخ می‌دارید؟!.. چنین انگارید که یک دادگاه بزرگی برپا گردیده از شما بازپرس می‌رود ، و بگویید هر پاسخی که می‌توانید. این بدی را که شما بتوده و کشور خود می‌کنید دشمن با دشمن روا نباید شمارد. ...


پابرگی :
1ـ برای مثال قهرمانیهای شهر استالینگراد را آفریدند که همیشه در تاریخ خواهد ماند و درخشید.


.
✴️ اندرز به بانوان

گفتاری در شماره‌ی 213 پرچم در تحت عنوان سیر قهقرایی نوشتم باز هم ناچار شدم در آن زمینه قلمفرسایی كنم. گفته شد كه بانوان كشور ما پس از سالها گفتن و نوشتن در معایب باحجابی باز هم از نو در اثر تلقینات یك عده اشخاص بیكار و حاشیه‌نشین دچار بدبختی شده و با چادرهای رنگارنگ دیده می‌شوند و تصور می‌كنم كه تا آقایان منبرنشینان ما این رویه را پیش گرفته‌اند محال است بتوان از جهالت توده جلوگیری كرد.

آن آقای واعظی كه توده را نصیحت كرده می‌گوید گوش دادن برادیو گناه است ، اگر هر كسی روزه نگرفت روز پنجم قتلش واجب است ، اگر انگشت كسی را نامحرم دید واجب‌القتل است چه عواقب وخیمی برای این ملت تهیه می‌كند كه عاقبت آن منتهی باین می‌شود دستخوش و بازیچه‌ی بیگانگان واقع شده و ما را ملت وحشی و مستعمراتی بدانند و در اثر قحطی و گرسنگی بمیریم و اگر هم مردیم گفته شود اهمیتی ندارد ، منتها یك عده مردم غیرمتمدن كم شده است. اینها از اثر تبلیغات همان آقایان وعاظ است كه می‌گویند این دو روزه‌ی دنیا اهمیت ندارد كه انسان تلاش كند. اگر از گرسنگی مرد باز هم بی‌اهمیت است زیرا اینكه می‌خواهد فردا بمیرد امروز می‌میرد. همین گفتارهاست كه ما را بطرف بدبختی و بیحالی سوق داده و سرانجام آن نیز معلوم و مبرهن است و حاجت بنوشتن نیست!

باز هم از مرحله پرت شده و بحاشیه افتادم. چه كنم این چیزهایی را كه ما می‌بینیم حقیقتاً طاقت‌فرسا است. در این موقع تاریك و باریك در عوض آنكه ما دست بدست یكدیگر داده شهامت بخرج داده ثابت كنیم كه ما همان ایرانی20 قرن پیش بوده و همان خون در عروقمان جریان دارد تازه چادر و چاقچور بسر كرده بمیان می‌افتیم و ثابت می‌كنیم كه مردم بدانید ما متمدن نبوده و نیستیم و ملتی هستیم نادان كه می‌خواهند تمدن را جبراً بما تحمیل كنند. ما از وحشیهای جزایر افریقا نیز وحشی‌تر بوده و اگر آنها را تربیت كردند ما نشده و نمی‌خواهیم هم بشویم. ما می‌خواهیم بفهمانیم آن زنانی را كه در معابر می‌بینیم دوش بدوش مردان خود با لباس سربازی بمیهن خود خدمت می‌كنند [1] نیستیم در عوض فكر روزگار و بدبختی خود ، در عوض رهانیدن خودمان از چاه ضلالت و بیچارگی متوسل به رمال و فالگیر شده و بحمدالله هم وفور رمال و فالگیر است كه روز بروز در عوض خواربار مایحتاج زندگی خود در تزاید می‌بینیم و ما هم خوشوقتیم این نعمتی كه در اثر زحمات چندین ساله‌ی پهلوی و عمالش از دست رفته بود دوباره بدست آورده‌ایم.

از طرف دیگر بانوانی را كه در اثر بی‌حجابی دچار مضیقه و مخارجهای گزاف شده‌اند نیز خاطرنشان می‌كنم كه مقصود از بی‌حجابی و حجاب چیست. مقصود ما از كشف حجاب آنست كه زنان ما آزاد شده و از قیودات حجاب خود را خلاص كرده به آزادی بتوانند دوش بدوش مردان خود كمك و همراهی كرده و بار گران زندگانی را سبكتر نمایند و مثل زمان سابق بدوش مردان خود تحمیل نگردند و نام ضعیفه در اثر بیدست و پایی بر ما نگذارند و هزاران محسنات دیگر كه متأسفانه اگر نوشته شود باعث اشغال چندین ستون روزنامه خواهد شد.

خانمهایی كه خوشبختانه عالم و تربیت شده و دارای كمالات مادی و معنوی هستند توانسته‌اند در مدت كمی خود را با سایر بانوان كشورهای خارجی برابر بدارند نیز دچار یك وسواس و مضیقه‌ی اسرافكاری شده‌اند كه غیر قابل[؟ ، پذیرش؟] است. بانوان عزیز ما چقدر خوبست از مخارجهای گزافی كه هر روز متحمل شده و لاكهای ناخن ، ماتیكهای رنگارنگ كه قیمت آنها نیز روزافزون است و خریدن پارچه‌های گرانبها و مد لباس هر ماه و هر هفته خودداری كنند.

ما نمی‌گوییم كه از زینتهای ساده‌ی زنانه كه مخصوص ذوق و سلیقه‌ی هر خانمی است خود را بكاهند و در حقیقت تارك دنیا شوند بلكه ما می‌گوییم بانوان كشور ما خوبست دو نكته‌ی مهم را همیشه در مد نظر قرار دهند. اول آنكه خودسازی خیلی زیاد و محسوس در معابر صورت خوش نداشته و زنندگی خواهد داشت. در ثانی آنكه از صورت اقتصاد خارج و مستلزم آنست كه هر روزه مخارج زیاد و كمرشكنی را متحمل می‌شوند. چنانكه خانمی را می‌شناسم كه اگر لباسی یك روز پوشید روز دیگر در مهمانی نمی‌پوشد یا فلان توالت را روز دیگر بنحو دیگری انجام می‌دهد كه این مخارج با وضع اقتصادی این كشور بسیار منافات دارد. قسمت دوم آنكه در این دوره‌ی خطرناك كه آتش جنگ تمام دنیا را مشتعل ساخته و دامنه‌ی آن باین كشور دور افتاده از مرحله نیز سرایت كرده و بطوری كه می‌بینیم اهریمن بدبختی و فقر و فلاكت بروی این كشور بال و پر گشوده است سزاوار نیست كه وقت خود را بخودسازی و مخارجهای گزاف مصروف كنیم در حالتی كه می‌بینیم هر روز در جلو دكانهای نانوایی چه ازدحامی است و چه سرنوشت شومی این كشور را تهدید می‌كند.
فرنگیس معتضدی درخشان

(پرچم روزانه ش 218)
[1] : اشاره به سربازان زن شوروی است كه آن روزها در خیابانهای تهران دیده می‌شدند.
شادروان نقوی پاکباز

دفتر پرچم درباره‌ی او چنین نوشته :

آقای نقوی پاکباز از خوانندگان دیرین پیمان و از پشتیبانان پافشار آن بوده و خوانندگان گاهی نوشته‌هایی ازو در پیمان خوانده‌اند. این نیکمرد در جای تاریکی همچون [شهر] فردوس در راه آمیغها کوشیده و می‌کوشد و یک نمونه‌ از پاکدلی او و دلبستگیش به پاکدینی آنست که روز یکم آذر پیمان خود را با تلگراف گزارده است. (تلگراف او در همین دفتر بچاپ رسیده)

شادروان نقوی پاکباز همان کسی است که «درّه‌ی نادری» را پاک کرده و برای نخستین بار همراه با سفرنامه‌ی شیخ حزین ، با دیباچه‌ی کسروی در کتابی زیر عنوان «نادرشاه» چاپ گردید.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت

🔸 تکه‌ی هفت از نه


فریدون : حاجی‌آقا راست می‌فرمایید ، بد شد. ولی من تقصیر نداشتم. شما خودتان این مجلس را فراهم آوردید. او حرفهایی زد من هم جوابهایی دادم. من که نمی‌توانستم در برابر حرفهای او ساکت باشم. او هم می‌خواست بحرفهای من جواب دهد ، نه اینکه همچون بچه‌ها قهر کند. اینها عادتشان بر اینست که هر کجا که درماندند تهمت می‌زنند و مغالطه می‌کنند ، در آخر هم قهر کرده از میدان در می‌روند.

بعلاوه من می‌خواهم موضوعی را با خود حاجی‌آقا صحبت کنم. حاجی‌آقا از آزادیخواهان بوده‌اید ، بطوری که از خودتان و از دیگران شنیده‌ام در انقلاب مشروطه با مال و جان کوشش بکار برده‌اید. با اینکه تاجر بودید تفنگ بدست گرفته بسنگر رفته‌اید. هزارها مثل شما با دلهای پاک در راه مشروطه خدمت کرده‌اند. ولی تا حال هیچ اندیشیده‌اید که چرا مشروطه در این کشور پا نگرفته؟.. الان سی‌ونه سال از آن تاریخ می‌گذرد هنوز مشروطه در این کشور پایدار نشده و این هم رسواییهای اوست (1) که با چشم خود می‌بینیم .. آیا علت این چه بوده؟..


حاجی که این حرفها را می‌شنود بسیار متأثر می‌گردد. زیرا او از کسانی بوده که در انقلاب مشروطه با ذوق و شوق مجاهدت کرده بودند. اگرچه بعداً نومید شده خود را بدامن ملابازی انداخته بود با اینحال بمشروطه علاقه داشت. از اینرو از حرفهای فریدون متأثر گردیده اشک در چشمهایش حلقه زد و آهی از دل کشیده جواب فریدون را چنین داد :


حاجی‌آقا : علتش جهالت و بیسوادی مردم بود ، قدر مشروطه را ندانستند و بجای مشروطه هرج و مرج شد و تمام زحمتها هدر رفت.

فریدون : اگر اجازه فرمایید من در آن باره هم حرفهایی بزنم. راستست یک علت اینکه مشروطه در ایران پا نگرفت بیسوادی مردم بود. ولی چرا حاجی‌آقا فراموش می‌کنند که باعث بیسوادی مردم هم این ملاها بودند. شما بهتر از همه می‌دانید که اینها تاکنون با دبستانها چه مبارزه‌ها کرده‌اند. بلی شصت سال پیش مردان دلسوز و غیرتمند تشخیص دادند که یک درد بزرگ این توده بیسوادیست. برای چاره زحمت قبول کردند و پول ریختند و بطرز اروپا دبستانها تأسیس کردند. ولی ملاها از قدم اول بنای شیطنت گزاردند و کارشکنی کردند. اول‌کسی که در ایران مدرسه بطرز جدید تأسیس کرد حاجی‌میرزاحسن رشدیه بود در تبریز ، اینها نام بابی بروی او نهادند و طلبه‌ها را فرستادند مدرسه‌ی او را غارت کردند.

تا زمانی که رضاشاه قدرت پیدا کرد و بدهان ملاها زد شاگردان مدارس از دست اینها امنیت نداشتند. تکفیرشان می‌کردند ، اذیت می‌رسانیدند ، در شهرهای دور مدرسه‌ها را غارت می‌کردند.

از طرف دیگر علت پا نگرفتن مشروطه در ایران تنها بیسوادی نیست. شما خودتان می‌بینید که اغلب اشخاص باسواد هم با مشروطه ضدیت می‌کنند. یک علت عمده‌ی مخالفت ، تعلیمات مذهبیست. شما بهتر می‌دانید که اساس مشروطه بر آنست که مردم ، کشور را خانه‌ی خود دانند و آباد گردانیدن و نگه داشتن و اداره کردن آن را وظیفه‌ی خود شناسند و با مال و جان در راه میهن کوشش بکار برند. معنی مشروطه آنست که حکومت ، یا واضحتر گفته شود اداره کردن کشور ، حق خود مردم است. حق پادشاه یا کس دیگر نیست. از اینجاست که هر دو سال یک بار (2) مردم نمایندگان انتخاب می‌کنند که در پارلمان بنشینند و به نیابت از طرف مردم ، کشور را اداره کنند.

اینها معنی مشروطه است. ولی ملاها می‌گویند : حکومت حق ماست. شما باید چشم بسته بآن اطاعت کنید ، هر کسی غیر از ما حکومت کند غاصب است ، جائر است. می‌گویند : مشروطه حرامست ، مالیات دادن بدولت حرامست ، بسربازی رفتن حرامست ...

تصدیق فرمایید که این تعلیمات صریحاً مخالف مشروطه است. مشروطه کجا و این حرفها کجاست؟!. شما خودتان در جریان انقلاب بوده‌اید و می‌دانید که ملاها از قدم اول با آن ضدیت کردند ، کار را بجنگ و خونریزی کشانیدند ، سپس که مغلوب شدند و دم دربستند این بار آغاز کردند زیرزیرکی شیطنت کردن و با حرفهای زهرآلود خود مردم را از مشروطه و دولت و کشور و توده دلسرد گردانیدن.


پابرگیها :
1ـ مقصود رسواییهایی است که بنام مشروطه یا دمکراسی در کار بوده است و تا آن زمان (سال1324) چیزی جز هرج و مرج و تقلب در انتخابات از آن نمایان نگردیده بود.
2ـ دوره‌های مجلس شورای ملی نخست دو ساله بود ولی از دوره‌ی نوزدهم (1335 تا 1339) آن را چهار ساله نهادند.


.
شادروان حاجی‌میرزا حسن رشدیه

بنیادگزار دبستانها به شیوه‌ی نوین در ایران که به تکفیر ملایان دچار شد.
این پیکره نشان می‌دهد یکی از دبستانهایی که شادروان رشدیه در تبریز گشاد.
✴️ حاجی‌میرزا حسن رشدیه

«حاجی‌میرزا ‌حسن رشدیه که بنیادگزار دبستانهاست ، می‌گوید مرا برفتن بیروت و یاد گرفتن شیوه‌ی نوین آموزگاری یک گفتاری از [روزنامه‌ی] اختر برانگیخت. روزی با پدرم آن را می‌خواندیم دیدیم نوشته : «در اروپا از هزار تن ده تن بیسوادند ، ولی در ایران از هزار تن تنها ده تن باسواد می‌باشند ، و انگیزه‌ی این ، بدی شیوه‌ی آموزش ، و دشواری درس الفباست. باید در ایران دبستانهایی بشیوه‌ی اروپا بنیاد یابد». این نوشته در من و پدرم سخت هنایید ، و من که ملازاده بودم و می‌بایست بنجف رفته درس ملایی بخوانم ، با همداستانی از پدرم روانه‌ی استانبول و مصر و بیروت گردیدم ، و در این شهر بازپسین چگونگی آموزگاری نوین را یاد گرفتم. این نمونه‌ایست که چگونه یک سخن پاکدلانه‌ی راست کار خود را کند». (تاریخ مشروطه‌ی ایران)

میرزاحسن که از ملازادگان تبریز می‌بود (زاییده‌ی 1230خ). چنانکه گفته شد به بیروت رفت و دو سال در «دارالمعلمین» فرانسوی بیروت درس خواند و با دانشهای نو آشنایی یافت. سپس چندی نیز در عثمانی (ترکیه‌ی امروزی) درباره‌ی آموزشهای نوین در مدرسه‌ها چیزهایی یاد گرفت.
او دشواریهای آموزش الفبا با شیوه‌ی کهن و کندی آن را دریافت و شیوه‌های نوینی برای آموزش تندتر پیش نهاد. او این شیوه‌ها را در یکی از مدرسه‌های ایروان بکار گرفت. در آنجا بود که ناصرالدین‌شاه در بازگشت از سفر اروپاییش با او آشنا شد و ازو خواست به ایران آمده مدرسه‌ی نوینی را در اینجا برپا دارد. لیکن ناصرالدین‌شاه هنوز دیری نگذشته از پیشنهاد خود پشیمان گردید. میرزاحسن نومید نگردید و از ایروان به تبریز آمد و مسجدی را در کوی ششگلان گرفته بدینسان نخستین مدرسه‌ی خود را بنیاد گزارد (1267خ).

«بجلو ایشان[شاگردان] پیش‌تخته[لوحه] نهاد ، و الفبا را بشیوه‌ی آسان و نوینی ... آموخت ، و از کتابهای آسان درس فارسی گفت ، و شاگردان را پاکیزه نگه داشت ... و پس از همه یک تابلویی که نام «مدرسه‌ی رشدیه» بروی آن نوشته بود بالای در زد. با آنکه چیزی از دانشهای نوین نمی‌آموخت ، و پروای بسیار می‌نمود ، باز ملایان بدستاویز آنکه الفبا دیگر شده و یک راه نوینی پیش آمده ناخشنودی نمودند و سرانجام او را از مسجد بیرون کردند. چند سال بدینسان از جایی بجایی می‌رفت و به هر کجا ترشروییها از مردم می‌دید تا حیاط مسجد شیخ‌الاسلام را که خود مدرسه‌ی کهن بوده گرفت و با پول خود اتاقهای پاکیزه‌ای ساخت ، و آنجا را دبستان گردانیده نیمکت و تخته سیاه و دیگر افزارها فراهم گردانید ، و شاگردان هم گرد آمدند. دیرگاهی در اینجا بود ولی چون ملایان ناخشنودی می‌نمودند روزی طلبه‌ها بآنجا ریختند ، و همه‌ی نیمکتها و تخته‌ها را درهم شکستند و دبستان را بهم زدند». (تاریخ مشروطه‌ی ایران)

کیفیت مدرسه‌ی نوین و تندی آموزش که در 60 ساعت خواندن و نوشتن می‌آموخت مکتبداران تبریز یا همان ملایان را به همچشمی بلکه کینه‌ورزی با او برانگیخت. اینبود ملایان مردم عامی را برو شورانیدند.
سودمندی این آموزشها از آنجا بهتر دانسته می‌شود که بدانیم :
«در مکتب‌ها برای یاد دادن الفبا یک شیوه‌ی نارسا و نادرستی در میان می‌بود ، و یکسال کمابیش می‌خواست تا شاگرد الفبا را نیک شناسد و کلمه‌هایی را خواندن و نوشتن تواند». (تاریخ مشروطه‌ی ایران)

میرزاحسن با آنکه درس طلبگی خوانده و رخت ملایی بتن داشت به بیدینی متهم شد. اینبود طلبه‌ها چند بار مدرسه‌ی او را بتاراج دادند و ویرانیها ببار آوردند. میرزاحسن شبانه به مشهد گریخت. ولی پس از شش ماه به تبریز بازگشت و مدرسه‌ی دیگری را در کوی دیگری گشاد. این مدرسه نیز سرنوشت مدرسه‌ی پیش را یافت. این بار نیز میرزاحسن ناچار به مشهد رفت و چندی از زادگاه خود دور ماند. لیکن او مردی نبود که از گزیرش (تصمیم) خود بازگردد. چندی دیگر مدرسه‌ی دیگری را در کوی چرنداب تبریز بنیاد گزارد. این مدرسه نیز همان سرنوشت مدرسه‌‌های دیگر را یافت. میرزاحسن دست از کوشش بازنداشت و مدرسه‌ی بعدی را در کوی نوبر ساخت. فسوسا این نیز بسرنوشت آن دیگران دچار شد. به گفته‌ی یکی از بازماندگانش با اشاره به ویرانیهای مدرسه می‌گفته : آجرهای این مدرسه‌ها هر جا بیفتد در آنجا مدرسه‌ی نوین دیگری سر برخواهد آورد.

میرزاحسن مدرسه‌ی تازه‌ای در کوی بازار برپا کرد. فسوسا این نیز به تاراج و ویرانی دچار شد. این بار یکی از دانش‌آموزان زخمی و دیگری کشته شد. میرزاحسن نیز به مشهد گریخت.

میرزاحسن در آنجا نیز آرام نگرفت و مدرسه‌ای بنیاد گزارد. ولی تیره‌مغزان با این نیز دشمنی کرده مدرسه را تاراج کردند. دست او را نیز شکستند. 👇
میرزاحسن به تبریز بازگشت و ششمین مدرسه‌ی خود را در تبریز در کوی لیلاوا بنیاد گزارد. در این میان مردم که نتیجه‌ی کوششهای او و کیفیت آموزشهای این مدرسه‌ها را دیده و دانسته بودند دلگرمی بیشتر نمودند و اینبود که این مدرسه سه سال پایداری نمود. میرزاحسن کلاسی نیز برای بزرگسالان گشاد که در مدت 90 ساعت خواندن و نوشتن به آنان می‌آموخت.

آوازه‌ی کوششها و فیروزیهای او چنانکه در پاکدلانی بخشنودی و دلخوشی انجامید در تیره‌درونانی دشمنی با او را برانگیخت. اینبار خواستند او را از سر راه بردارند. یکی از گلوله‌ها بپایش خورد. بدینسان مدرسه نیز بسته شد.

از این پیشامد چون چشم پولداران ترسید کسی نیارست به او در کار مدرسه یاوری کند. این بار میرزاحسن کشتزار خود را فروخت و مدرسه‌ی هفتم تبریز را برپا کرد. این مدرسه را نیز با بمبی ویران کردند. رشدیه ناچار به قفقاز و مصر رفت.

چون شادروان امین‌الدوله والی آذربایجان گردید میرزاحسن را به تبریز خواند. به پشتیبانی او میرزاحسن مدرسه‌ی هشتم خود را در تبریز ساخت. این بار چون پشتیبانی امین‌الدوله در کار بود تیره‌مغزان نیارستند به دژرفتاری پردازند. امین‌الدوله در سال 1276 که به تهران آمده سروزیر (صدراعظم) ناصرالدینشاه شد ، میرزاحسن را نیز با خود آورد. او در اینجا مدرسه‌هایی بنام «رشدیه» ساخت.

پس رواج مدرسه در ایران جز کوششهای میرزاحسن رشدیه یادگار شادروان امین‌الدوله نیز می‌باشد. در مکتبها جز کتابهای کهن درس داده نمی‌شد و طلبه‌ها از دانشهای نو آگاه نمی‌شدند. این یکی از ارجهای مدرسه‌هاییست که حاجی‌میرزا حسن رشدیه در ایران بنیاد گزارد.

لیکن اینجا نیز کار مدرسه‌ها به ویرانی و فرجام رشدیه به تکفیر انجامید. ملایان برنمی‌تافتند که مدرسه‌های نوین مکتبها را از دستشان بگیرد. شیخ فضل‌الله نوری رو به ناظم‌الاسلام کرمانی درباره‌ی آنها می‌پرسد :
«ناظم الاسلام ، ترا به حقیقت اسلام قسم می‌دهم. آیا این مدارس جدیده خلاف شرع نیست؟ و آیا ورود به این مدارس مصادف با اضمحلال دین اسلام نیست؟ آیا درس زبان خارجه و تحصیل شیمی و فیزیک عقاید شاگردان را سخیف و ضعیف نمی‌کند؟» (تاریخ بیداری ایرانیان)

رشدیه سرانجام به قم رفت و در آنجا هم مدرسه‌ای بنیاد گزارد و تا آخر عمرش (1323) در آنجا بود.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»

🔸 «احزاب سیاسی» یا چند دسته هوسمندان (تکه‌ی یک از دو)



در شماره‌ی دیروز پرچم گفتاری را که آقای فهیمی استاندار آذربایجان فرستاده بودند بچاپ رسانیدیم. گفتاری پر از حقایق بود. امروز باید بیش از همه در بند ایمنی بود و رشته‌ی آسایش را از هم نگسست.

در کشوری همچون ایران که در هر گوشه‌ی آن تاراجگران خوابیده‌اند بهترین هواداری از رنجبران و روستاییان این است که رشته‌ی ایمنی از هم گسیخته نگردد و میدان برای تاراجگران و خونریزان باز نشود.

ما از داستان آقایوف و مانندهای آن آگاهی نداشته‌ایم. (1) ولی در همین پرچم این موضوع را دو بار تکرار کرده‌ایم که شورانیدن روستاییان به هر نامی که باشد جز تولید ناایمنی نتیجه‌ای نتواند داد. جز خانه خرابی سودی برای روستایی نتواند داشت.

گفته‌ایم : نیکیها باید از شهرها آغاز گردد. ما برای نیک شدن نیازمند تغییرات در همه‌ی رشته‌های زندگی می‌باشیم : باید اندیشه‌ها دیگر گردد ، حقایق زندگی روشن شود ، این باورها و پندارهای پوچ و پراکنده که مغزها را آکنده از میان برود. قانونها عوض شود. خویهای ستوده رواج یابد ـ صد گونه تغییرات روی دهد و یکی از آنها نیز اصلاح حال روستاییان باشد.

اینست راه نیک گردیدن توده. نه آنکه کسانی همه چیز را فراموش کنند ، و حتا باستقلال کشور که اساس همه‌ی نیکیهاست پشت پا زنند ، و یگانه شاهکارشان شورانیدن روستاییان و برانگیزانیدن آقایوفها و مانندگان آنها باشد. چنین رفتاری جز از روی هوس و نادانی نتواند بود. چنین کسانی جز درپی خودنمایی نمی‌باشند.

ما از جناب استاندار گله مندیم که باینان نام «احزاب سیاسی» می‌دهند. این نام بچنان کسانی چه سزاست؟!.. کدام حزب؟!.. کدام سیاست؟!.. مگر همینکه کسانی چند تنی دور هم نشستند و یک نامی ‌بروی خود گزارده و چند جمله‌ای را بنام مرامنامه بهم بافتند حزب می‌باشند؟!. مگر همینکه چند روزی فرصت یافته بخودنمایی بدخواهانه پرداختند «سیاسی» شمرده گردند؟!..

من نمی‌خواهم در اینجا از آن دسته‌ها که در همه جا فراوانند سخن رانم. در فرصت دیگر ، از این زمینه گفتگوی بسیار خواهیم کرد. در اینجا دو نکته را یادآوری می‌نمایم :


پابرگی :
1ـ ما از خیانت وزیران و سران ستاد و بی‌آبرو گردانیدن و فروپاشانیدن آرتش در شهریور 1320 که یکی از نتیجه‌هایش هموار گردانیدن راه اشغال ایران بدست انگلیس و روس بود ، برافتادن رضاشاه و جانشینی محمدرضاشاه و آشوبهایی که در سراسر کشور برخاست و حال کابینه‌های پس از شهریور 20 در گفتارهامان نوشته‌ایم و خوانندگانمان میدانند.
یکی از جاهایی که آشوبهایی برخاست روستاهای آذربایجان بود. این آشوبها جز از خیزش فرقه‌ی دمکراتِ آذربایجان برهبری پیشه‌وری در 1324 است ولی میتوان گفت نامردیهای یک مشت سرجنبانان و برانگیزندگان اشرار در آذربایجان و خیانت و پستی وزیران و سران آرتش که بجای کوبیدن سر اشرار با آنان شیوه‌ی نرمخویی و میدان‌دهی در پیش گرفتند زمینه‌ را برای آشوبگریهای دیگری در سال 24 فراهم کرد.
گفتارهایی که روزنامه‌ی پرچم از همان آغاز بکار نوشت و بدینسان رشته‌ی اندیشه‌های مردم آذربایجان را بدست گرفته دولت را واداشت تا پس از بارها گوشزد سرانجام سپاه به آنجا بَرَد و دست اشرار را کوتاه گرداند از سرفرازیهای این روزنامه می‌باشد.
خلیل فهیمی استاندار آذربایجان در گفتاری که روز پیش نوشته و در پرچم چاپ شده از جنایتهای دسته‌ای بسرکردگی آقایوف‌نامی پرده برمیدارد که از کنار ارس تا مرند روستاها را غارت کرده و کسانی را کشته سپس گمرک را نیز غارت کرده به قفقاز گریخته‌اند.
فهیمی از دسته‌های دیگری نیز یاد میکند که آنان نیز جنایتهایی مانند آقایوف کرده‌اند و در همان حال خود را به مردم کوشنده‌ی سیاسی و آزادیخواه و از بستگان دولت شوروی شناسانیده‌اند. ولی به نوشته‌ی فهیمی مأمورین شوروی از جنایتهایی که اینان کرده‌اند بیزاری نموده‌اند.
باید دانست که اینان نیز خود بازیچه‌ی یک مشت «کوشندگان بدنام سیاسی» بودند و این جنایتها را به انگیزش آنان می‌کردند.
گله‌مندی پرچم از فهیمی در این گفتار از آنجاست که آنان را «احزاب سیاسی» نامیده‌ است.


.
✴️ پیام یکی از خوانندگان خردمند

🔸 پیام درباره تأویل شعر حافظ و پاسخ ما

دیروز چند نمونه از شعرهای زشت حافظ را آوردیم که یکی از آنها بیت نخستین این غزل بود :

شاه شمشادقدان خسرو شیرین‌دهنان
که به مژگان شکند قلب همه صف شکنان
مست بگذشت و نظر بر منِ درویش انداخت
گفت ای چشم و چراغ همه شیرین سخنان
تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود
بنده من شو و برخور ز همه سیم تنان
کمتر از ذره نئی، پست مشو، مهر بورز
تا بخلوتگه خورشید رسی چرخ زنان
بر جهان تکیه مکن ور قدحی مِی داری
شادی زهره جبینان خور و نازک بدنان
پیر پیمانه کش من که روانش خوش باد
گفت پرهیز کن از صحبت پیمان شکنان
دامن دوست بدست آر و ز دشمن بگسل
مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان
با صبا در چمن لاله ، سحر می گفتم
که شهیدان که اند این همه خونین کفنان
گفت حافظ من و تو مَحرم این راز نه ایم
از می لعل حکایت کن و شیرین دهنان

در این شعر واژگان شاه و خسرو روشن می‌دارد که شاعر درباره جنس نرینه سخن می‌گوید - نرینه تبهکاری که مانندگان او در عزبخانه‌های آن زمان بکارهای شنیع می‌پرداختند. بگفته شاعر چنین کسی مست می‌گذشته و نگاهی بحافظ انداخته و با یک لحن فیلسوفانه یک رشته سخنان پوچ و بدآموزیهای زهرناک (جبریگری و خراباتیگری و صوفیگری) را در قالب پند و اندرز بحافظ می‌سراید.

این یک شیوه حافظ خراباتی بوده که مضمون‌های شاعرانه و بدآموزیهای زهرناک روزگار خود را با یک لحن فیلسوفانه از زبان پیر خرابات و ساقی و مانند آنها می‌گفته و چنین کسانی را بعنوان فرزانگان فیلسوف دوراندیشی که پندر و اندرز می‌سروده‌اند جلوه می‌داده. چنانکه چند بیت پایین‌تر در همان غزل ، پند و اندرزهایی از زبان «پیر پیمانه‌کش» سروده ! برای آگاهی بیشتر در این زمینه خواندن کتاب «حافظ چه می‌گوید؟» و «در پیرامون ادبیات» از شادروان کسروی پیشنهاد می‌شود.

گذشته از بدآموزیهای زهرناک زیانمندی که شاعر از زبان چنین ناکسی می‌سراید ، همینکه سخن حافظ در این شعر درباره جنس نرینه است که با چنان تعبیرهایی از آن یاد می‌کند ، بسیار زشت و ناپاک می‌باشد. این پستی‌ها یادگار شوم مغول و تاتار در ایران است که باید همه آنها را نابود گردانید و فرزندان ایران را از چنان ناپاکی‌ها و آلودگیهایی دور داشته و بجای آنها ، خردمندی و غیرت و میهن‌پرستی و آزادگی و گردنفرازی را در فرزندان این سرزمین پرورش داد. نتیجه آن کردار و گفتار و اندیشه حافظ و سعدی ، پستی و توسری‌خوری از ترک و مغول و تاتار و ویرانی ایران و از دست رفتن استقلال و آسایش آن بوده و نتیجه این خوی و اندیشه‌ای که ما برای فرزندان ایران می‌خواهیم ، بیداری و آبادی و پیشرفت و آزادی و استقلال میهن خواهد بود. شعرهای حافظ و سعدی و مولوی و دیگران یادگار روزگار تاریکی است ولی ما برای ایران بیرون آمدن از تاریکی و درآمدن بروزگار روشنایی را می‌خواهیم.

یکی از کارهای زشت و بیخردانه‌ای که درباره شعرهای بدآموز رواج دارد ، «تأویل» یا «گزارش» آنها می‌باشد. یکی از خوانندگان خردمند ما در این زمینه نامه‌ای نوشته و اشاره کرده که در سایت خبرگزاری دولتی کتاب در گفتاری با این عنوان : («غزل «شاه شمشاد قدان» حافظ شیرازی در وصف ماه بنی هاشم) ، درباره این شعر چنین دروغ خنکی نوشته :

(مرحوم کربلایی احمد میرزا حسینعلی تهرانی گفته است که: « روزی جناب شیخ رجبعلی خیاط به من فرمودند: در عالم معنا، روح خواجه حافظ شیرازی را مشاهده کردم که بسیار منبسط بود. خواجه حافظ شیرازی رو به من کرده و گفت: من غزل شاه شمشاد قدان را، در وصف ماه منیر بنی هاشم حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام سرودم. و از این امر خیلی مسرور بود.»)

خبرگزاری کتاب در آن گفتار ، سپس بیک رشته تأویل (گزارش) ساختگی و زورکی درباره بیت‌های آن غزل پرداخته و هرکدام از آنها را بر عباس و حسین و علی‌اصغر و شهدای کربلا تطبیق کرده است !

خواننده گرامی در پیام خود بما چنین نوشته :

«سلام
من داشتم در مورد شعر شاه شمشاد قدان تو گوگل جستجو میکردم که به مورد بالا برخوردم و معنی درست کلمه تاویل( گزارش) رو فهمیدم.
افسوس خوردن به کنار دروغ چرا کلی خندیدم ... »

ما هم پاسخی باین خواننده آگاه خود دادیم که بخشی از آن را در پایین می‌آوریم :

« ... همچنانکه بدرستی نوشته‌اید، اینها جز دروغها و تأویلهای بیخردانه نیست. اینکه شما حقایق و قواعد پاکدینی را بنیکی دریافته و بدرستی بر مصادیق آن تطبیق می‌کنید، مایه خشنودی و دلگرمی است.
یکی از خوانندگان (آوازخوانان) ایرانی بنام ، همین شعر را با آب و تاب و آوای خوش خوانده که در رادیو هم پخش می‌شود و چه بسا شما هم شنیده‌اید. در حالی که یک شعر زشتی بیش نیست که یک صحنه بسیار مبتذلی را تصویر می‌کند. خوانندگانی که این نکته را بفهمند ، بیدار گردیده و دیگر از شنیدن آن آواز لذت نخواهند برد. خواست ما هم آگاهی و بیداری مردم است. بدرود »

.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش پنجم : گمراهیهای هزار ساله)

🔸 1ـ در پیرامون صوفیگری (تکه‌ی یک از دو)

🔸 🖌 احمد کسروی


... کسانی بما خرده گرفته می‌گویند صوفیگری از میان رفته و دیگر جایی برای گفتگو از آن بازنمانده. لیکن اینان نمی‌دانند آنچه را که ما می‌دانیم. زیرا نخست باید دانست صوفیگری اگر رونق خود را از دست داده بیکبار از میان نرفته و باز در گوشه و کنار کسانی با این نام خودنمایی دارند بویژه در بیرون از ایران که اینگونه کسان فراوانند. ما همیشه می‌بینیم کسان بسیاری در جوانی بیباکی و ناپاکی از اندازه بیرون می‌کنند و سپس چون بسالخوردگی می‌رسند از فشار پشیمانی و از نکوهش درون ایستادگی نتوانسته درپی پناهگاهی می‌گردند و چون نام صوفیگری را شنیده و گمان نیک درباره‌ی آن در دل خود پرورده‌اند خود را بدامن آن می‌اندازند. این چیزیست که بارها رخ داده و می‌دهد. در قرنهای پیشین نیز بسیاری از صوفیان از این راه بصوفیگری درآمده بودند.

دوم صوفیان چه باشند و چه نباشند کتابهای بیشمار (پیوسته یا پراکنده) [=نظم یا نثر] از آنان در دستهاست و اینها همیشه مایه‌ی زیان است. زیرا ساده‌دلانی که آنها را می‌خوانند خواه‌ناخواه چیزهایی فرامی‌گیرند. گیرم که صوفی نشوند باری خوی صوفیان می‌آموزند و بسستی و تنبلی می‌گرایند و هر باور و اندیشه که از پیش در دل دارند رخنه می‌پذیرد. چنانکه بارها نوشته‌ایم این خود بدترین زیانست که در دلها چندین کیش و آیین بهم درآمیزد. اگر کسی صوفی درستی باشد بهتر از اینست که صوفیگری را با راههای دیگر بهم درآمیزد.

سوم چون قرنهای دراز صوفیگری در شرق رواج بسیار داشته بدآموزیهای صوفیان بهمه جا رسیده و هر گوشه‌ای از زندگانی رنگ صوفیگری پذیرفته. کسانی که صوفی نبوده‌اند گفتار و رفتار اینان نیز آلودگی یافته. امروز را بِهر چیزی از یادگارهای قرنهای گذشته بنگریم از کیشهای گوناگون ، از دستورهای زندگانی ، از پندآموزیها ، از پیشه‌ها ، از همگی آنها نشان صوفیگری پدیدار است. اینست اگر صوفیان هم از میان بروند این زیانها بجای خود بازخواهد ماند مگر آنکه بچاره بکوشیم و ریشه‌ی آنها را بکنیم.

چهارم هر بدآموزی تا از بن برانداخته نشود از زیان آن ایمن نتوان بودن و همیشه بیم این هست که فریبکارانی فرصت نگه دارند و روزی دوباره آن را بکار اندازند. صوفیگری امروز در سایه‌ی تکانی که شرق خورده آبرو و رونق خود را از دست داده ولی از کجا که فریبکار بدنهادی روزی از «المجاز قنطرة الحقیقة» گفتگو آغاز نکند و مایه‌ی گمراهی جوانان ساده‌دل نگردد؟!.. (1)

این خود داستان بس شگفتی است که چون در غرب آزمندی یا بگفته‌ی خودشان «مادّیگری» چیره گردیده و مایه‌ی نگرانی دانایان خود غرب شده کسانی همی‌پندارند که چاره‌ی آن را با صوفیگری باید کرد و آن را درمیان غربیان رواج باید داد تا آزها فرونشیند و برخی از اینان بکار هم پرداخته و کتابها یا مهنامه‌ها در زبانهای اروپایی در این باره می‌نگارند.

مردی از آنان که خود را دانشمند و فیلسوف می‌شمارند دو سال پیش با من چنین می‌گفت :
«شما که آزمندی غرب را نکوهش می‌کنید یگانه چاره‌ی آن رواج صوفیگری در میانه‌ی غربیان است». مرا گفته‌ی او شگفت افتاد. گفتم : این بدان می‌ماند که دردی را با دردی بدتر درمان کنند و یا اینکه اگر کسی می‌خواهد از یکسوی بام پرت شود گرفته از سوی دیگرش پرت نمایند و چنین دانند کاری انجام داده‌اند.


پابرگی :
1ـ «مجاز (آنچه جای حقیقت نشسته) پلی است بسوی حقیقت» ... این عبارت و عشق بخدا را که صوفیان مدعیش بوده‌اند عنوان کرده ، عشقبازی با جوانان خوبروی را راهی (پلی) برای عشق بخدا وانموده رسواییها از خود بیادگار گزارده‌اند و پس از این توانند گزارد. این پیش‌بینیِ نویسنده گویا درست درآمده زیرا پس از جنبشهای سال 57 رواجی تازه در دستگاه صوفیگری در ایران دیده می‌شود.
این را نیز بیفزاییم که با اینهمه ما از آن ناخشنودیم که در سالهای اخیر دولت با ایشان رفتار بافرهنگانه‌ای نکرد. صوفیان و دیگر پیروان کیشها با سخنان خردپذیر براه آیند. زیرا نود در سد ایشان مردم ساده‌درونی‌اند که بآسانی پی به بیراهی راهشان خواهند برد.


.
✴️ 📖 🖌 در پیرامون ادبیات ، احمد کسروی


... درباره‌ی حافظ آنچه می‌باید نخست بگویم آنست كه این شاعر چون از زمانهای پیش شناخته می‌بوده و لقب «لسان‌الغیب» میداشته سپس نیز در هیاهوی بدخواهانه‌ی اخیر درباره‌ی او بیشتر كوشیده شده ، بسیاری از جوانان و كسان دیگر كه فریب آن ستایشها را خورده‌اند ، دیوان شاعر را بدست میگیرند و میخواهند بخوانند و بدانند او چه گفته ، چه راهی را دنبال كرده ، خواستش چه می‌بوده ، و چون شعرهای حافظ آشفته است و آغاز و انجامی نمی‌دارد ، آنگاه سخنانش گوناگون میباشد درمانده‌اند و چیزی نفهمیده‌اند ، و چون بشاعر بدگمانی نیارَسته‌اند ناچار شده‌اند مغز خود را بفرسایند و از آن آشفته‌گوییها چیزهایی دربیاورند. بدینسان خود را به رنج می‌اندازند و كوششهای بیهوده میكنند.

در سالهای اخیر یكی از كارهای بیهوده و افسوس‌آور همین بوده. مغزهایی كه میتوانست در راه دانشها بكار رود در این راه بكار رفته. برخی كتابها نیز نوشته شده. جای صد افسوسست كه یكی نشسته و آشفته‌گوییها كرده و آسمان و ریسمان بهم بافته و دیگران خود را ناچار می‌شناسند كه مغزهای خود فرسایند و از آن گفته‌ها معنیهای بسامانی درآورند. خدا روی بدخواهان را سیاه گرداناد!

میدانید كه ما دفتری بنام «حافظ چه میگوید؟..» كه چند بار بچاپ رسیده نوشته‌ایم. چنانكه در آن دفتر گفته‌ایم حافظ بیش از همه میخواسته غزل سازد. غزل ساختن را كاری می‌شناخته ـ كاری كه او می‌بایست دنبال كند. اینست بیش از همه دربند رُویه‌ غزل می‌بوده. نخست آن را بدیده میگرفته. معنی پایگاه دوم را میداشته كه هرچه بود بوده. چیزی كه هست چون بچندگونه بدآموزیهای زهرآلود ـ از خراباتیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، ستایش باده ـ آشنا می‌بوده در هر كجا كه می‌توانسته اینها را درمیان گفته‌های خود جا میداده و هر کجا که نمی‌توانسته (قافیه یا وزن راه نمی‌داده) بمضمونهای پا در هوای شاعرانه یا بسخنان دیگر می‌پرداخته و گاهی نیز بیكبار چرندگویی میكرده.

اگر چنین انگارید كه حافظ شش‌هزار شعر گفته بیگمان سه‌هزار آن مضمونهای پا در هوای شاعرانه یا چرند است. از سه‌هزار دیگر دوهزارونهصدونود تاش بدآموزیها یا ستایش باده است. در همه‌ی سخنان این مرد ده شعر بیشتر نتوان یافت كه معنای پذیرفتنی از آن برآید. این یكسو و آشفتگی گفته‌هایش یكسو. غزلهایی كه گفته بیشتر درهمست. در كم جاییست كه دو بیت در یك زمینه یا بهم بسته باشد. ...


.
✴️ 📖 🖌 حافظ چه میگوید؟ ، احمد کسروی


کوتاه سخن آنکه مقصود حافظ قافیه ساختن و غزل سرودن بوده نه سخن گفتن و معنایی را بازنمودن ، و اینست شما در غزلهایش می‌بینید که هر بیتی در زمینه‌ی دیگریست و ارتباطی درمیان آنها دیده نمی‌شود. کسی که می‌خواهد سخنی بگوید و معنایی را برساند باید بارتباط عبارتها توجه کند و سخنان بی‌ربط نگوید. ولی حافظ چون خواستش چیز دیگری بوده چنین توجهی نکرده و نبایستی بکند. ...

از آن سوی چنانکه گفتیم حافظ با دستورهای اسلامی و با خراباتیگری و صوفیگری و فلسفه‌ی یونان که هر چهار تا بضد همست آشنا می‌بوده ولی به هیچ یکی پابستگی نمی‌داشته ، و اینست هر زمان به یکی دیگر توجه می‌نموده و جمله‌بندی از آن می‌کرده ، و اینست سخنانش پریشان و متضاد می‌باشد.

آری حافظ «خراباتی» است و ما همیشه او را خراباتی ستوده‌ایم. چیزی که هست این خراباتی بودن او نیز از روی باور نمی‌بوده. بلکه چون در نتیجه‌ی انباشتن چند رشته‌ی متضاد در مغز خود بهمه‌ی آنها بی‌عقیده گردیده بوده همینست که او را بخراباتیگری کشانیده ، زیرا خراباتیگری با بی‌عقیدگی سازش بسیار دارد.

به هر حال مقصود آنست که کسانی که می‌خواهند جستجو کنند و بدانند حافظ چه گفته ، خود را به یک کار پررنج و بیهوده‌ای می‌اندازند. زیرا چنانکه گفتیم نخست حافظ در اندیشه‌ی سخن گفتن نمی‌بوده. دوم حافظ پابستگی به یک باوری نمی‌داشته ، که اگرهم می‌خواستی سخنی بگوید باز نتیجه‌ای از گفته‌هایش بدست نیامدی.

داستان حافظ داستان کسیست که مشق ماشین‌نویسی می‌کند و اینست هر جمله که بیادش می‌افتد پشت سر هم می‌نویسد ، و من اینک یک چنان صفحه‌ای را در دست می‌دارم و می‌خواهم چند جمله‌اش را برای نمونه نقل کنم : «کار نان بسیار سخت شده ، دوست آن باشد که گیرد دست دوست ، چو رسی بطور سینا ارنی مگو و بگذر ، بی‌پولی بد چیزیست ، منوچهر بچه‌ی خوبیست ...». کسی که مشق ماشین می‌کرده چنین جمله‌هایی را بروی صفحه‌ای نوشته ، و اکنون چه بیجاست که کسی بخواهد که از این جمله‌ها معناهایی درآورد و بگوید خواست این نویسنده فلان بوده است. ...


.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت

🔸 تکه‌ی هشت از نه


ملاحظه کنید : وقتی که مردم مشروطه را مقدس شمارند البته بآن احترام خواهند گزاشت و در هنگام انتخابات از روی عقیده سعی خواهند کرد که نمایندگان درستکار و بافهم انتخاب کنند و رشته‌ی کارهای کشور بدست مردان صالح خواهد افتاد. ولی وقتی که آن را بدعت شمارند و موهون گیرند بدیهی است که اغلب اشخاص از شرکت در انتخابات خودداری خواهند نمود و جز کسان پارتی‌باز رأی‌فروش در آن شرکت نخواهند کرد ، و نتیجه این خواهد بود که کسان سودپرست و خائن بوکالت خواهند رسید و کارها بدست آنها خواهد افتاد (چنانکه الان افتاده).

باز ملاحظه کنید ما در کشور خود اینهمه زمینهای بارده داریم که خشک و خالی افتاده و آبهای رودخانه‌ها به هدر می‌رود و اغلب مردم با فقر و تنگدستی می‌گذرانند ، در این کشور دانشمند خیلی کم داریم و صدی نودوپنج مردم بیسواد می‌باشند ، بیماریهای گوناگون مردم ایران را تهدید می‌کند ، و مانع از افزودن نفوس است ـ اینها گرفتاریهاییست که در برابر چشم ماست. در حالی که ما برای هر یک از این کارها وزارتخانه برپا گردانیده‌ایم. ما در این کشور وزارت کشاورزی داریم ، وزارت فرهنگ داریم ، وزارت بهداری داریم ، پس چرا اینها جدیت نمی‌کنند؟.. چرا سالها می‌گذرد و نتیجه‌ای از کار آنها دیده نمی‌شود؟. مگر ما «نفرین‌کرده» هستیم که از کوششهای خود نتیجه بدست نمی‌آوریم؟..

علت معلوم است. در حالی که کارکنان دولت خود را ظلمه بدانند و دولت را غاصب و جائر شناخته خود را وجداناً مؤظف باجرای قوانین نشناسند نتیجه‌ی درستی از کار و کوشش آنها در دست نخواهد بود.

مثلاً در جایی که یک نفر مالیات‌بده ، دادن مالیات دولتی را حرام دانسته فرار از مالیات را از روی تعلیمات آخوندها یک نوع خدمت به دین فرض کند ، همچنان گیرنده‌ی‌ مالیات خود را در آن کار گناهکار و اهل دوزخ پندارد ـ آیا در چنین حالی وضع خزانه‌ی دولت چه خواهد بود؟!. آیا از دولتی که گرفتار چنین حالیست اصلاحاتی انتظار توان داشت؟!.

حال سایر وزارتخانه‌ها و اداره‌ها را نیز باین قیاس کنید. من از شرح یکایک آنها خودداری می‌کنم. اساساً در کشوری که قوانین را واجب‌الاطاعه نشناسند جز خرابی و بدبختی چه انتظاری توان داشت؟.

اکنون گمان می‌کنم تردیدی نداشته باشید که علت اصلی پیش نرفتن مشروطه در ایران وجود جناب آقا و امثال اوست. اینها با شیطنت اندیشه‌ها را مسموم گردانیده مردم را دشمن کشور و مشروطه می‌گردانند.

من تعجب می‌کردم که حاجی‌آقا که در اول مشروطه از پیشگامان بوده‌اید چطور تغییر عقیده داده بملاها ارادت می‌ورزید و این آخوند را آورده خانه برایش تهیه می‌کنید. آرزو داشتم فرصتی بدست آورم و در این باره گفتگو کنم. خوشوقتم که امشب خودتان وسایل فراهم آورده‌اید.

فریدون که این حرفها را می‌زند حاجی خاموش است و بفکر عمیقی فرورفته. چشمهایش نمناک شده گاهی هم آه از ته دل می‌کشد. پیداست که حرفها تأثیر بسیار کرده. فریدون چند ثانیه ساکت مانده باز برشته‌ی سخن ادامه می‌دهد :


فریدون : آقای کسروی یکی از مرامهایش پایدار گردانیدن مشروطه در این کشور است. می‌خواهد مردم معنی حقیقی مشروطه را بدانند و آن عقاید و تعلیمات فاسدی که از ملاها یاد گرفته‌اند و با مشروطه مخالفت دارد از دلها بیرون رود. ملایان چون مقصود او را فهمیده‌اند و می‌بینند دستگاه مفتخواریشان را بهم خواهد زد بدست و پا افتاده‌اند ، از دور و نزدیک باهم اتحاد کرده با او بمبارزه پرداخته‌اند. ولی مبارزه‌ی نامردانه. چون در برابر او از پاسخ عاجزند دست بدامن دروغ و تهمت می‌زنند ، عوام را می‌شورانند ، بدولت (همان دولتی که او را غاصب و جائر می‌شناسند) توسل نموده توقیف کتابهای او را می‌طلبند. بتازگی شنیدید که قصد کشتنش را داشتند و دو گلوله و ده دوازده زخم چاقو بتنش زدند. در جستجو معلوم شد از یک سال پیش مقدمه چیده‌اند ، پانصدهزار ریال پول «از محل وجوهات شرعیه» صرف کرده‌اند تا بآن خیانت موفق شده‌اند. این هم نمونه‌ی نامردیهای آنهاست. ولی خدا را سپاس که هیچ‌یک از این کارها آقای کسروی را از تصمیم خود منصرف نگردانیده بلکه روز بروز بفعالیت خود می‌افزاید و روز بروز کسان غیرتمند و پاکدل به یاری او بیشتر می‌شتابند.


.