🔶 جناب آقا از میدان دررفت
🔸 تکهی هفت از نه
فریدون : حاجیآقا راست میفرمایید ، بد شد. ولی من تقصیر نداشتم. شما خودتان این مجلس را فراهم آوردید. او حرفهایی زد من هم جوابهایی دادم. من که نمیتوانستم در برابر حرفهای او ساکت باشم. او هم میخواست بحرفهای من جواب دهد ، نه اینکه همچون بچهها قهر کند. اینها عادتشان بر اینست که هر کجا که درماندند تهمت میزنند و مغالطه میکنند ، در آخر هم قهر کرده از میدان در میروند.
بعلاوه من میخواهم موضوعی را با خود حاجیآقا صحبت کنم. حاجیآقا از آزادیخواهان بودهاید ، بطوری که از خودتان و از دیگران شنیدهام در انقلاب مشروطه با مال و جان کوشش بکار بردهاید. با اینکه تاجر بودید تفنگ بدست گرفته بسنگر رفتهاید. هزارها مثل شما با دلهای پاک در راه مشروطه خدمت کردهاند. ولی تا حال هیچ اندیشیدهاید که چرا مشروطه در این کشور پا نگرفته؟.. الان سیونه سال از آن تاریخ میگذرد هنوز مشروطه در این کشور پایدار نشده و این هم رسواییهای اوست (1) که با چشم خود میبینیم .. آیا علت این چه بوده؟..
حاجی که این حرفها را میشنود بسیار متأثر میگردد. زیرا او از کسانی بوده که در انقلاب مشروطه با ذوق و شوق مجاهدت کرده بودند. اگرچه بعداً نومید شده خود را بدامن ملابازی انداخته بود با اینحال بمشروطه علاقه داشت. از اینرو از حرفهای فریدون متأثر گردیده اشک در چشمهایش حلقه زد و آهی از دل کشیده جواب فریدون را چنین داد :
حاجیآقا : علتش جهالت و بیسوادی مردم بود ، قدر مشروطه را ندانستند و بجای مشروطه هرج و مرج شد و تمام زحمتها هدر رفت.
فریدون : اگر اجازه فرمایید من در آن باره هم حرفهایی بزنم. راستست یک علت اینکه مشروطه در ایران پا نگرفت بیسوادی مردم بود. ولی چرا حاجیآقا فراموش میکنند که باعث بیسوادی مردم هم این ملاها بودند. شما بهتر از همه میدانید که اینها تاکنون با دبستانها چه مبارزهها کردهاند. بلی شصت سال پیش مردان دلسوز و غیرتمند تشخیص دادند که یک درد بزرگ این توده بیسوادیست. برای چاره زحمت قبول کردند و پول ریختند و بطرز اروپا دبستانها تأسیس کردند. ولی ملاها از قدم اول بنای شیطنت گزاردند و کارشکنی کردند. اولکسی که در ایران مدرسه بطرز جدید تأسیس کرد حاجیمیرزاحسن رشدیه بود در تبریز ، اینها نام بابی بروی او نهادند و طلبهها را فرستادند مدرسهی او را غارت کردند.
تا زمانی که رضاشاه قدرت پیدا کرد و بدهان ملاها زد شاگردان مدارس از دست اینها امنیت نداشتند. تکفیرشان میکردند ، اذیت میرسانیدند ، در شهرهای دور مدرسهها را غارت میکردند.
از طرف دیگر علت پا نگرفتن مشروطه در ایران تنها بیسوادی نیست. شما خودتان میبینید که اغلب اشخاص باسواد هم با مشروطه ضدیت میکنند. یک علت عمدهی مخالفت ، تعلیمات مذهبیست. شما بهتر میدانید که اساس مشروطه بر آنست که مردم ، کشور را خانهی خود دانند و آباد گردانیدن و نگه داشتن و اداره کردن آن را وظیفهی خود شناسند و با مال و جان در راه میهن کوشش بکار برند. معنی مشروطه آنست که حکومت ، یا واضحتر گفته شود اداره کردن کشور ، حق خود مردم است. حق پادشاه یا کس دیگر نیست. از اینجاست که هر دو سال یک بار (2) مردم نمایندگان انتخاب میکنند که در پارلمان بنشینند و به نیابت از طرف مردم ، کشور را اداره کنند.
اینها معنی مشروطه است. ولی ملاها میگویند : حکومت حق ماست. شما باید چشم بسته بآن اطاعت کنید ، هر کسی غیر از ما حکومت کند غاصب است ، جائر است. میگویند : مشروطه حرامست ، مالیات دادن بدولت حرامست ، بسربازی رفتن حرامست ...
تصدیق فرمایید که این تعلیمات صریحاً مخالف مشروطه است. مشروطه کجا و این حرفها کجاست؟!. شما خودتان در جریان انقلاب بودهاید و میدانید که ملاها از قدم اول با آن ضدیت کردند ، کار را بجنگ و خونریزی کشانیدند ، سپس که مغلوب شدند و دم دربستند این بار آغاز کردند زیرزیرکی شیطنت کردن و با حرفهای زهرآلود خود مردم را از مشروطه و دولت و کشور و توده دلسرد گردانیدن.
پابرگیها :
1ـ مقصود رسواییهایی است که بنام مشروطه یا دمکراسی در کار بوده است و تا آن زمان (سال1324) چیزی جز هرج و مرج و تقلب در انتخابات از آن نمایان نگردیده بود.
2ـ دورههای مجلس شورای ملی نخست دو ساله بود ولی از دورهی نوزدهم (1335 تا 1339) آن را چهار ساله نهادند.
.
🔸 تکهی هفت از نه
فریدون : حاجیآقا راست میفرمایید ، بد شد. ولی من تقصیر نداشتم. شما خودتان این مجلس را فراهم آوردید. او حرفهایی زد من هم جوابهایی دادم. من که نمیتوانستم در برابر حرفهای او ساکت باشم. او هم میخواست بحرفهای من جواب دهد ، نه اینکه همچون بچهها قهر کند. اینها عادتشان بر اینست که هر کجا که درماندند تهمت میزنند و مغالطه میکنند ، در آخر هم قهر کرده از میدان در میروند.
بعلاوه من میخواهم موضوعی را با خود حاجیآقا صحبت کنم. حاجیآقا از آزادیخواهان بودهاید ، بطوری که از خودتان و از دیگران شنیدهام در انقلاب مشروطه با مال و جان کوشش بکار بردهاید. با اینکه تاجر بودید تفنگ بدست گرفته بسنگر رفتهاید. هزارها مثل شما با دلهای پاک در راه مشروطه خدمت کردهاند. ولی تا حال هیچ اندیشیدهاید که چرا مشروطه در این کشور پا نگرفته؟.. الان سیونه سال از آن تاریخ میگذرد هنوز مشروطه در این کشور پایدار نشده و این هم رسواییهای اوست (1) که با چشم خود میبینیم .. آیا علت این چه بوده؟..
حاجی که این حرفها را میشنود بسیار متأثر میگردد. زیرا او از کسانی بوده که در انقلاب مشروطه با ذوق و شوق مجاهدت کرده بودند. اگرچه بعداً نومید شده خود را بدامن ملابازی انداخته بود با اینحال بمشروطه علاقه داشت. از اینرو از حرفهای فریدون متأثر گردیده اشک در چشمهایش حلقه زد و آهی از دل کشیده جواب فریدون را چنین داد :
حاجیآقا : علتش جهالت و بیسوادی مردم بود ، قدر مشروطه را ندانستند و بجای مشروطه هرج و مرج شد و تمام زحمتها هدر رفت.
فریدون : اگر اجازه فرمایید من در آن باره هم حرفهایی بزنم. راستست یک علت اینکه مشروطه در ایران پا نگرفت بیسوادی مردم بود. ولی چرا حاجیآقا فراموش میکنند که باعث بیسوادی مردم هم این ملاها بودند. شما بهتر از همه میدانید که اینها تاکنون با دبستانها چه مبارزهها کردهاند. بلی شصت سال پیش مردان دلسوز و غیرتمند تشخیص دادند که یک درد بزرگ این توده بیسوادیست. برای چاره زحمت قبول کردند و پول ریختند و بطرز اروپا دبستانها تأسیس کردند. ولی ملاها از قدم اول بنای شیطنت گزاردند و کارشکنی کردند. اولکسی که در ایران مدرسه بطرز جدید تأسیس کرد حاجیمیرزاحسن رشدیه بود در تبریز ، اینها نام بابی بروی او نهادند و طلبهها را فرستادند مدرسهی او را غارت کردند.
تا زمانی که رضاشاه قدرت پیدا کرد و بدهان ملاها زد شاگردان مدارس از دست اینها امنیت نداشتند. تکفیرشان میکردند ، اذیت میرسانیدند ، در شهرهای دور مدرسهها را غارت میکردند.
از طرف دیگر علت پا نگرفتن مشروطه در ایران تنها بیسوادی نیست. شما خودتان میبینید که اغلب اشخاص باسواد هم با مشروطه ضدیت میکنند. یک علت عمدهی مخالفت ، تعلیمات مذهبیست. شما بهتر میدانید که اساس مشروطه بر آنست که مردم ، کشور را خانهی خود دانند و آباد گردانیدن و نگه داشتن و اداره کردن آن را وظیفهی خود شناسند و با مال و جان در راه میهن کوشش بکار برند. معنی مشروطه آنست که حکومت ، یا واضحتر گفته شود اداره کردن کشور ، حق خود مردم است. حق پادشاه یا کس دیگر نیست. از اینجاست که هر دو سال یک بار (2) مردم نمایندگان انتخاب میکنند که در پارلمان بنشینند و به نیابت از طرف مردم ، کشور را اداره کنند.
اینها معنی مشروطه است. ولی ملاها میگویند : حکومت حق ماست. شما باید چشم بسته بآن اطاعت کنید ، هر کسی غیر از ما حکومت کند غاصب است ، جائر است. میگویند : مشروطه حرامست ، مالیات دادن بدولت حرامست ، بسربازی رفتن حرامست ...
تصدیق فرمایید که این تعلیمات صریحاً مخالف مشروطه است. مشروطه کجا و این حرفها کجاست؟!. شما خودتان در جریان انقلاب بودهاید و میدانید که ملاها از قدم اول با آن ضدیت کردند ، کار را بجنگ و خونریزی کشانیدند ، سپس که مغلوب شدند و دم دربستند این بار آغاز کردند زیرزیرکی شیطنت کردن و با حرفهای زهرآلود خود مردم را از مشروطه و دولت و کشور و توده دلسرد گردانیدن.
پابرگیها :
1ـ مقصود رسواییهایی است که بنام مشروطه یا دمکراسی در کار بوده است و تا آن زمان (سال1324) چیزی جز هرج و مرج و تقلب در انتخابات از آن نمایان نگردیده بود.
2ـ دورههای مجلس شورای ملی نخست دو ساله بود ولی از دورهی نوزدهم (1335 تا 1339) آن را چهار ساله نهادند.
.
✴️ حاجیمیرزا حسن رشدیه
«حاجیمیرزا حسن رشدیه که بنیادگزار دبستانهاست ، میگوید مرا برفتن بیروت و یاد گرفتن شیوهی نوین آموزگاری یک گفتاری از [روزنامهی] اختر برانگیخت. روزی با پدرم آن را میخواندیم دیدیم نوشته : «در اروپا از هزار تن ده تن بیسوادند ، ولی در ایران از هزار تن تنها ده تن باسواد میباشند ، و انگیزهی این ، بدی شیوهی آموزش ، و دشواری درس الفباست. باید در ایران دبستانهایی بشیوهی اروپا بنیاد یابد». این نوشته در من و پدرم سخت هنایید ، و من که ملازاده بودم و میبایست بنجف رفته درس ملایی بخوانم ، با همداستانی از پدرم روانهی استانبول و مصر و بیروت گردیدم ، و در این شهر بازپسین چگونگی آموزگاری نوین را یاد گرفتم. این نمونهایست که چگونه یک سخن پاکدلانهی راست کار خود را کند». (تاریخ مشروطهی ایران)
میرزاحسن که از ملازادگان تبریز میبود (زاییدهی 1230خ). چنانکه گفته شد به بیروت رفت و دو سال در «دارالمعلمین» فرانسوی بیروت درس خواند و با دانشهای نو آشنایی یافت. سپس چندی نیز در عثمانی (ترکیهی امروزی) دربارهی آموزشهای نوین در مدرسهها چیزهایی یاد گرفت.
او دشواریهای آموزش الفبا با شیوهی کهن و کندی آن را دریافت و شیوههای نوینی برای آموزش تندتر پیش نهاد. او این شیوهها را در یکی از مدرسههای ایروان بکار گرفت. در آنجا بود که ناصرالدینشاه در بازگشت از سفر اروپاییش با او آشنا شد و ازو خواست به ایران آمده مدرسهی نوینی را در اینجا برپا دارد. لیکن ناصرالدینشاه هنوز دیری نگذشته از پیشنهاد خود پشیمان گردید. میرزاحسن نومید نگردید و از ایروان به تبریز آمد و مسجدی را در کوی ششگلان گرفته بدینسان نخستین مدرسهی خود را بنیاد گزارد (1267خ).
«بجلو ایشان[شاگردان] پیشتخته[لوحه] نهاد ، و الفبا را بشیوهی آسان و نوینی ... آموخت ، و از کتابهای آسان درس فارسی گفت ، و شاگردان را پاکیزه نگه داشت ... و پس از همه یک تابلویی که نام «مدرسهی رشدیه» بروی آن نوشته بود بالای در زد. با آنکه چیزی از دانشهای نوین نمیآموخت ، و پروای بسیار مینمود ، باز ملایان بدستاویز آنکه الفبا دیگر شده و یک راه نوینی پیش آمده ناخشنودی نمودند و سرانجام او را از مسجد بیرون کردند. چند سال بدینسان از جایی بجایی میرفت و به هر کجا ترشروییها از مردم میدید تا حیاط مسجد شیخالاسلام را که خود مدرسهی کهن بوده گرفت و با پول خود اتاقهای پاکیزهای ساخت ، و آنجا را دبستان گردانیده نیمکت و تخته سیاه و دیگر افزارها فراهم گردانید ، و شاگردان هم گرد آمدند. دیرگاهی در اینجا بود ولی چون ملایان ناخشنودی مینمودند روزی طلبهها بآنجا ریختند ، و همهی نیمکتها و تختهها را درهم شکستند و دبستان را بهم زدند». (تاریخ مشروطهی ایران)
کیفیت مدرسهی نوین و تندی آموزش که در 60 ساعت خواندن و نوشتن میآموخت مکتبداران تبریز یا همان ملایان را به همچشمی بلکه کینهورزی با او برانگیخت. اینبود ملایان مردم عامی را برو شورانیدند.
سودمندی این آموزشها از آنجا بهتر دانسته میشود که بدانیم :
«در مکتبها برای یاد دادن الفبا یک شیوهی نارسا و نادرستی در میان میبود ، و یکسال کمابیش میخواست تا شاگرد الفبا را نیک شناسد و کلمههایی را خواندن و نوشتن تواند». (تاریخ مشروطهی ایران)
میرزاحسن با آنکه درس طلبگی خوانده و رخت ملایی بتن داشت به بیدینی متهم شد. اینبود طلبهها چند بار مدرسهی او را بتاراج دادند و ویرانیها ببار آوردند. میرزاحسن شبانه به مشهد گریخت. ولی پس از شش ماه به تبریز بازگشت و مدرسهی دیگری را در کوی دیگری گشاد. این مدرسه نیز سرنوشت مدرسهی پیش را یافت. این بار نیز میرزاحسن ناچار به مشهد رفت و چندی از زادگاه خود دور ماند. لیکن او مردی نبود که از گزیرش (تصمیم) خود بازگردد. چندی دیگر مدرسهی دیگری را در کوی چرنداب تبریز بنیاد گزارد. این مدرسه نیز همان سرنوشت مدرسههای دیگر را یافت. میرزاحسن دست از کوشش بازنداشت و مدرسهی بعدی را در کوی نوبر ساخت. فسوسا این نیز بسرنوشت آن دیگران دچار شد. به گفتهی یکی از بازماندگانش با اشاره به ویرانیهای مدرسه میگفته : آجرهای این مدرسهها هر جا بیفتد در آنجا مدرسهی نوین دیگری سر برخواهد آورد.
میرزاحسن مدرسهی تازهای در کوی بازار برپا کرد. فسوسا این نیز به تاراج و ویرانی دچار شد. این بار یکی از دانشآموزان زخمی و دیگری کشته شد. میرزاحسن نیز به مشهد گریخت.
میرزاحسن در آنجا نیز آرام نگرفت و مدرسهای بنیاد گزارد. ولی تیرهمغزان با این نیز دشمنی کرده مدرسه را تاراج کردند. دست او را نیز شکستند. 👇
«حاجیمیرزا حسن رشدیه که بنیادگزار دبستانهاست ، میگوید مرا برفتن بیروت و یاد گرفتن شیوهی نوین آموزگاری یک گفتاری از [روزنامهی] اختر برانگیخت. روزی با پدرم آن را میخواندیم دیدیم نوشته : «در اروپا از هزار تن ده تن بیسوادند ، ولی در ایران از هزار تن تنها ده تن باسواد میباشند ، و انگیزهی این ، بدی شیوهی آموزش ، و دشواری درس الفباست. باید در ایران دبستانهایی بشیوهی اروپا بنیاد یابد». این نوشته در من و پدرم سخت هنایید ، و من که ملازاده بودم و میبایست بنجف رفته درس ملایی بخوانم ، با همداستانی از پدرم روانهی استانبول و مصر و بیروت گردیدم ، و در این شهر بازپسین چگونگی آموزگاری نوین را یاد گرفتم. این نمونهایست که چگونه یک سخن پاکدلانهی راست کار خود را کند». (تاریخ مشروطهی ایران)
میرزاحسن که از ملازادگان تبریز میبود (زاییدهی 1230خ). چنانکه گفته شد به بیروت رفت و دو سال در «دارالمعلمین» فرانسوی بیروت درس خواند و با دانشهای نو آشنایی یافت. سپس چندی نیز در عثمانی (ترکیهی امروزی) دربارهی آموزشهای نوین در مدرسهها چیزهایی یاد گرفت.
او دشواریهای آموزش الفبا با شیوهی کهن و کندی آن را دریافت و شیوههای نوینی برای آموزش تندتر پیش نهاد. او این شیوهها را در یکی از مدرسههای ایروان بکار گرفت. در آنجا بود که ناصرالدینشاه در بازگشت از سفر اروپاییش با او آشنا شد و ازو خواست به ایران آمده مدرسهی نوینی را در اینجا برپا دارد. لیکن ناصرالدینشاه هنوز دیری نگذشته از پیشنهاد خود پشیمان گردید. میرزاحسن نومید نگردید و از ایروان به تبریز آمد و مسجدی را در کوی ششگلان گرفته بدینسان نخستین مدرسهی خود را بنیاد گزارد (1267خ).
«بجلو ایشان[شاگردان] پیشتخته[لوحه] نهاد ، و الفبا را بشیوهی آسان و نوینی ... آموخت ، و از کتابهای آسان درس فارسی گفت ، و شاگردان را پاکیزه نگه داشت ... و پس از همه یک تابلویی که نام «مدرسهی رشدیه» بروی آن نوشته بود بالای در زد. با آنکه چیزی از دانشهای نوین نمیآموخت ، و پروای بسیار مینمود ، باز ملایان بدستاویز آنکه الفبا دیگر شده و یک راه نوینی پیش آمده ناخشنودی نمودند و سرانجام او را از مسجد بیرون کردند. چند سال بدینسان از جایی بجایی میرفت و به هر کجا ترشروییها از مردم میدید تا حیاط مسجد شیخالاسلام را که خود مدرسهی کهن بوده گرفت و با پول خود اتاقهای پاکیزهای ساخت ، و آنجا را دبستان گردانیده نیمکت و تخته سیاه و دیگر افزارها فراهم گردانید ، و شاگردان هم گرد آمدند. دیرگاهی در اینجا بود ولی چون ملایان ناخشنودی مینمودند روزی طلبهها بآنجا ریختند ، و همهی نیمکتها و تختهها را درهم شکستند و دبستان را بهم زدند». (تاریخ مشروطهی ایران)
کیفیت مدرسهی نوین و تندی آموزش که در 60 ساعت خواندن و نوشتن میآموخت مکتبداران تبریز یا همان ملایان را به همچشمی بلکه کینهورزی با او برانگیخت. اینبود ملایان مردم عامی را برو شورانیدند.
سودمندی این آموزشها از آنجا بهتر دانسته میشود که بدانیم :
«در مکتبها برای یاد دادن الفبا یک شیوهی نارسا و نادرستی در میان میبود ، و یکسال کمابیش میخواست تا شاگرد الفبا را نیک شناسد و کلمههایی را خواندن و نوشتن تواند». (تاریخ مشروطهی ایران)
میرزاحسن با آنکه درس طلبگی خوانده و رخت ملایی بتن داشت به بیدینی متهم شد. اینبود طلبهها چند بار مدرسهی او را بتاراج دادند و ویرانیها ببار آوردند. میرزاحسن شبانه به مشهد گریخت. ولی پس از شش ماه به تبریز بازگشت و مدرسهی دیگری را در کوی دیگری گشاد. این مدرسه نیز سرنوشت مدرسهی پیش را یافت. این بار نیز میرزاحسن ناچار به مشهد رفت و چندی از زادگاه خود دور ماند. لیکن او مردی نبود که از گزیرش (تصمیم) خود بازگردد. چندی دیگر مدرسهی دیگری را در کوی چرنداب تبریز بنیاد گزارد. این مدرسه نیز همان سرنوشت مدرسههای دیگر را یافت. میرزاحسن دست از کوشش بازنداشت و مدرسهی بعدی را در کوی نوبر ساخت. فسوسا این نیز بسرنوشت آن دیگران دچار شد. به گفتهی یکی از بازماندگانش با اشاره به ویرانیهای مدرسه میگفته : آجرهای این مدرسهها هر جا بیفتد در آنجا مدرسهی نوین دیگری سر برخواهد آورد.
میرزاحسن مدرسهی تازهای در کوی بازار برپا کرد. فسوسا این نیز به تاراج و ویرانی دچار شد. این بار یکی از دانشآموزان زخمی و دیگری کشته شد. میرزاحسن نیز به مشهد گریخت.
میرزاحسن در آنجا نیز آرام نگرفت و مدرسهای بنیاد گزارد. ولی تیرهمغزان با این نیز دشمنی کرده مدرسه را تاراج کردند. دست او را نیز شکستند. 👇
میرزاحسن به تبریز بازگشت و ششمین مدرسهی خود را در تبریز در کوی لیلاوا بنیاد گزارد. در این میان مردم که نتیجهی کوششهای او و کیفیت آموزشهای این مدرسهها را دیده و دانسته بودند دلگرمی بیشتر نمودند و اینبود که این مدرسه سه سال پایداری نمود. میرزاحسن کلاسی نیز برای بزرگسالان گشاد که در مدت 90 ساعت خواندن و نوشتن به آنان میآموخت.
آوازهی کوششها و فیروزیهای او چنانکه در پاکدلانی بخشنودی و دلخوشی انجامید در تیرهدرونانی دشمنی با او را برانگیخت. اینبار خواستند او را از سر راه بردارند. یکی از گلولهها بپایش خورد. بدینسان مدرسه نیز بسته شد.
از این پیشامد چون چشم پولداران ترسید کسی نیارست به او در کار مدرسه یاوری کند. این بار میرزاحسن کشتزار خود را فروخت و مدرسهی هفتم تبریز را برپا کرد. این مدرسه را نیز با بمبی ویران کردند. رشدیه ناچار به قفقاز و مصر رفت.
چون شادروان امینالدوله والی آذربایجان گردید میرزاحسن را به تبریز خواند. به پشتیبانی او میرزاحسن مدرسهی هشتم خود را در تبریز ساخت. این بار چون پشتیبانی امینالدوله در کار بود تیرهمغزان نیارستند به دژرفتاری پردازند. امینالدوله در سال 1276 که به تهران آمده سروزیر (صدراعظم) ناصرالدینشاه شد ، میرزاحسن را نیز با خود آورد. او در اینجا مدرسههایی بنام «رشدیه» ساخت.
پس رواج مدرسه در ایران جز کوششهای میرزاحسن رشدیه یادگار شادروان امینالدوله نیز میباشد. در مکتبها جز کتابهای کهن درس داده نمیشد و طلبهها از دانشهای نو آگاه نمیشدند. این یکی از ارجهای مدرسههاییست که حاجیمیرزا حسن رشدیه در ایران بنیاد گزارد.
لیکن اینجا نیز کار مدرسهها به ویرانی و فرجام رشدیه به تکفیر انجامید. ملایان برنمیتافتند که مدرسههای نوین مکتبها را از دستشان بگیرد. شیخ فضلالله نوری رو به ناظمالاسلام کرمانی دربارهی آنها میپرسد :
«ناظم الاسلام ، ترا به حقیقت اسلام قسم میدهم. آیا این مدارس جدیده خلاف شرع نیست؟ و آیا ورود به این مدارس مصادف با اضمحلال دین اسلام نیست؟ آیا درس زبان خارجه و تحصیل شیمی و فیزیک عقاید شاگردان را سخیف و ضعیف نمیکند؟» (تاریخ بیداری ایرانیان)
رشدیه سرانجام به قم رفت و در آنجا هم مدرسهای بنیاد گزارد و تا آخر عمرش (1323) در آنجا بود.
آوازهی کوششها و فیروزیهای او چنانکه در پاکدلانی بخشنودی و دلخوشی انجامید در تیرهدرونانی دشمنی با او را برانگیخت. اینبار خواستند او را از سر راه بردارند. یکی از گلولهها بپایش خورد. بدینسان مدرسه نیز بسته شد.
از این پیشامد چون چشم پولداران ترسید کسی نیارست به او در کار مدرسه یاوری کند. این بار میرزاحسن کشتزار خود را فروخت و مدرسهی هفتم تبریز را برپا کرد. این مدرسه را نیز با بمبی ویران کردند. رشدیه ناچار به قفقاز و مصر رفت.
چون شادروان امینالدوله والی آذربایجان گردید میرزاحسن را به تبریز خواند. به پشتیبانی او میرزاحسن مدرسهی هشتم خود را در تبریز ساخت. این بار چون پشتیبانی امینالدوله در کار بود تیرهمغزان نیارستند به دژرفتاری پردازند. امینالدوله در سال 1276 که به تهران آمده سروزیر (صدراعظم) ناصرالدینشاه شد ، میرزاحسن را نیز با خود آورد. او در اینجا مدرسههایی بنام «رشدیه» ساخت.
پس رواج مدرسه در ایران جز کوششهای میرزاحسن رشدیه یادگار شادروان امینالدوله نیز میباشد. در مکتبها جز کتابهای کهن درس داده نمیشد و طلبهها از دانشهای نو آگاه نمیشدند. این یکی از ارجهای مدرسههاییست که حاجیمیرزا حسن رشدیه در ایران بنیاد گزارد.
لیکن اینجا نیز کار مدرسهها به ویرانی و فرجام رشدیه به تکفیر انجامید. ملایان برنمیتافتند که مدرسههای نوین مکتبها را از دستشان بگیرد. شیخ فضلالله نوری رو به ناظمالاسلام کرمانی دربارهی آنها میپرسد :
«ناظم الاسلام ، ترا به حقیقت اسلام قسم میدهم. آیا این مدارس جدیده خلاف شرع نیست؟ و آیا ورود به این مدارس مصادف با اضمحلال دین اسلام نیست؟ آیا درس زبان خارجه و تحصیل شیمی و فیزیک عقاید شاگردان را سخیف و ضعیف نمیکند؟» (تاریخ بیداری ایرانیان)
رشدیه سرانجام به قم رفت و در آنجا هم مدرسهای بنیاد گزارد و تا آخر عمرش (1323) در آنجا بود.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 «احزاب سیاسی» یا چند دسته هوسمندان (تکهی یک از دو)
در شمارهی دیروز پرچم گفتاری را که آقای فهیمی استاندار آذربایجان فرستاده بودند بچاپ رسانیدیم. گفتاری پر از حقایق بود. امروز باید بیش از همه در بند ایمنی بود و رشتهی آسایش را از هم نگسست.
در کشوری همچون ایران که در هر گوشهی آن تاراجگران خوابیدهاند بهترین هواداری از رنجبران و روستاییان این است که رشتهی ایمنی از هم گسیخته نگردد و میدان برای تاراجگران و خونریزان باز نشود.
ما از داستان آقایوف و مانندهای آن آگاهی نداشتهایم. (1) ولی در همین پرچم این موضوع را دو بار تکرار کردهایم که شورانیدن روستاییان به هر نامی که باشد جز تولید ناایمنی نتیجهای نتواند داد. جز خانه خرابی سودی برای روستایی نتواند داشت.
گفتهایم : نیکیها باید از شهرها آغاز گردد. ما برای نیک شدن نیازمند تغییرات در همهی رشتههای زندگی میباشیم : باید اندیشهها دیگر گردد ، حقایق زندگی روشن شود ، این باورها و پندارهای پوچ و پراکنده که مغزها را آکنده از میان برود. قانونها عوض شود. خویهای ستوده رواج یابد ـ صد گونه تغییرات روی دهد و یکی از آنها نیز اصلاح حال روستاییان باشد.
اینست راه نیک گردیدن توده. نه آنکه کسانی همه چیز را فراموش کنند ، و حتا باستقلال کشور که اساس همهی نیکیهاست پشت پا زنند ، و یگانه شاهکارشان شورانیدن روستاییان و برانگیزانیدن آقایوفها و مانندگان آنها باشد. چنین رفتاری جز از روی هوس و نادانی نتواند بود. چنین کسانی جز درپی خودنمایی نمیباشند.
ما از جناب استاندار گله مندیم که باینان نام «احزاب سیاسی» میدهند. این نام بچنان کسانی چه سزاست؟!.. کدام حزب؟!.. کدام سیاست؟!.. مگر همینکه کسانی چند تنی دور هم نشستند و یک نامی بروی خود گزارده و چند جملهای را بنام مرامنامه بهم بافتند حزب میباشند؟!. مگر همینکه چند روزی فرصت یافته بخودنمایی بدخواهانه پرداختند «سیاسی» شمرده گردند؟!..
من نمیخواهم در اینجا از آن دستهها که در همه جا فراوانند سخن رانم. در فرصت دیگر ، از این زمینه گفتگوی بسیار خواهیم کرد. در اینجا دو نکته را یادآوری مینمایم :
پابرگی :
1ـ ما از خیانت وزیران و سران ستاد و بیآبرو گردانیدن و فروپاشانیدن آرتش در شهریور 1320 که یکی از نتیجههایش هموار گردانیدن راه اشغال ایران بدست انگلیس و روس بود ، برافتادن رضاشاه و جانشینی محمدرضاشاه و آشوبهایی که در سراسر کشور برخاست و حال کابینههای پس از شهریور 20 در گفتارهامان نوشتهایم و خوانندگانمان میدانند.
یکی از جاهایی که آشوبهایی برخاست روستاهای آذربایجان بود. این آشوبها جز از خیزش فرقهی دمکراتِ آذربایجان برهبری پیشهوری در 1324 است ولی میتوان گفت نامردیهای یک مشت سرجنبانان و برانگیزندگان اشرار در آذربایجان و خیانت و پستی وزیران و سران آرتش که بجای کوبیدن سر اشرار با آنان شیوهی نرمخویی و میداندهی در پیش گرفتند زمینه را برای آشوبگریهای دیگری در سال 24 فراهم کرد.
گفتارهایی که روزنامهی پرچم از همان آغاز بکار نوشت و بدینسان رشتهی اندیشههای مردم آذربایجان را بدست گرفته دولت را واداشت تا پس از بارها گوشزد سرانجام سپاه به آنجا بَرَد و دست اشرار را کوتاه گرداند از سرفرازیهای این روزنامه میباشد.
خلیل فهیمی استاندار آذربایجان در گفتاری که روز پیش نوشته و در پرچم چاپ شده از جنایتهای دستهای بسرکردگی آقایوفنامی پرده برمیدارد که از کنار ارس تا مرند روستاها را غارت کرده و کسانی را کشته سپس گمرک را نیز غارت کرده به قفقاز گریختهاند.
فهیمی از دستههای دیگری نیز یاد میکند که آنان نیز جنایتهایی مانند آقایوف کردهاند و در همان حال خود را به مردم کوشندهی سیاسی و آزادیخواه و از بستگان دولت شوروی شناسانیدهاند. ولی به نوشتهی فهیمی مأمورین شوروی از جنایتهایی که اینان کردهاند بیزاری نمودهاند.
باید دانست که اینان نیز خود بازیچهی یک مشت «کوشندگان بدنام سیاسی» بودند و این جنایتها را به انگیزش آنان میکردند.
گلهمندی پرچم از فهیمی در این گفتار از آنجاست که آنان را «احزاب سیاسی» نامیده است.
.
🔸 «احزاب سیاسی» یا چند دسته هوسمندان (تکهی یک از دو)
در شمارهی دیروز پرچم گفتاری را که آقای فهیمی استاندار آذربایجان فرستاده بودند بچاپ رسانیدیم. گفتاری پر از حقایق بود. امروز باید بیش از همه در بند ایمنی بود و رشتهی آسایش را از هم نگسست.
در کشوری همچون ایران که در هر گوشهی آن تاراجگران خوابیدهاند بهترین هواداری از رنجبران و روستاییان این است که رشتهی ایمنی از هم گسیخته نگردد و میدان برای تاراجگران و خونریزان باز نشود.
ما از داستان آقایوف و مانندهای آن آگاهی نداشتهایم. (1) ولی در همین پرچم این موضوع را دو بار تکرار کردهایم که شورانیدن روستاییان به هر نامی که باشد جز تولید ناایمنی نتیجهای نتواند داد. جز خانه خرابی سودی برای روستایی نتواند داشت.
گفتهایم : نیکیها باید از شهرها آغاز گردد. ما برای نیک شدن نیازمند تغییرات در همهی رشتههای زندگی میباشیم : باید اندیشهها دیگر گردد ، حقایق زندگی روشن شود ، این باورها و پندارهای پوچ و پراکنده که مغزها را آکنده از میان برود. قانونها عوض شود. خویهای ستوده رواج یابد ـ صد گونه تغییرات روی دهد و یکی از آنها نیز اصلاح حال روستاییان باشد.
اینست راه نیک گردیدن توده. نه آنکه کسانی همه چیز را فراموش کنند ، و حتا باستقلال کشور که اساس همهی نیکیهاست پشت پا زنند ، و یگانه شاهکارشان شورانیدن روستاییان و برانگیزانیدن آقایوفها و مانندگان آنها باشد. چنین رفتاری جز از روی هوس و نادانی نتواند بود. چنین کسانی جز درپی خودنمایی نمیباشند.
ما از جناب استاندار گله مندیم که باینان نام «احزاب سیاسی» میدهند. این نام بچنان کسانی چه سزاست؟!.. کدام حزب؟!.. کدام سیاست؟!.. مگر همینکه کسانی چند تنی دور هم نشستند و یک نامی بروی خود گزارده و چند جملهای را بنام مرامنامه بهم بافتند حزب میباشند؟!. مگر همینکه چند روزی فرصت یافته بخودنمایی بدخواهانه پرداختند «سیاسی» شمرده گردند؟!..
من نمیخواهم در اینجا از آن دستهها که در همه جا فراوانند سخن رانم. در فرصت دیگر ، از این زمینه گفتگوی بسیار خواهیم کرد. در اینجا دو نکته را یادآوری مینمایم :
پابرگی :
1ـ ما از خیانت وزیران و سران ستاد و بیآبرو گردانیدن و فروپاشانیدن آرتش در شهریور 1320 که یکی از نتیجههایش هموار گردانیدن راه اشغال ایران بدست انگلیس و روس بود ، برافتادن رضاشاه و جانشینی محمدرضاشاه و آشوبهایی که در سراسر کشور برخاست و حال کابینههای پس از شهریور 20 در گفتارهامان نوشتهایم و خوانندگانمان میدانند.
یکی از جاهایی که آشوبهایی برخاست روستاهای آذربایجان بود. این آشوبها جز از خیزش فرقهی دمکراتِ آذربایجان برهبری پیشهوری در 1324 است ولی میتوان گفت نامردیهای یک مشت سرجنبانان و برانگیزندگان اشرار در آذربایجان و خیانت و پستی وزیران و سران آرتش که بجای کوبیدن سر اشرار با آنان شیوهی نرمخویی و میداندهی در پیش گرفتند زمینه را برای آشوبگریهای دیگری در سال 24 فراهم کرد.
گفتارهایی که روزنامهی پرچم از همان آغاز بکار نوشت و بدینسان رشتهی اندیشههای مردم آذربایجان را بدست گرفته دولت را واداشت تا پس از بارها گوشزد سرانجام سپاه به آنجا بَرَد و دست اشرار را کوتاه گرداند از سرفرازیهای این روزنامه میباشد.
خلیل فهیمی استاندار آذربایجان در گفتاری که روز پیش نوشته و در پرچم چاپ شده از جنایتهای دستهای بسرکردگی آقایوفنامی پرده برمیدارد که از کنار ارس تا مرند روستاها را غارت کرده و کسانی را کشته سپس گمرک را نیز غارت کرده به قفقاز گریختهاند.
فهیمی از دستههای دیگری نیز یاد میکند که آنان نیز جنایتهایی مانند آقایوف کردهاند و در همان حال خود را به مردم کوشندهی سیاسی و آزادیخواه و از بستگان دولت شوروی شناسانیدهاند. ولی به نوشتهی فهیمی مأمورین شوروی از جنایتهایی که اینان کردهاند بیزاری نمودهاند.
باید دانست که اینان نیز خود بازیچهی یک مشت «کوشندگان بدنام سیاسی» بودند و این جنایتها را به انگیزش آنان میکردند.
گلهمندی پرچم از فهیمی در این گفتار از آنجاست که آنان را «احزاب سیاسی» نامیده است.
.
✴️ پیام یکی از خوانندگان خردمند
🔸 پیام درباره تأویل شعر حافظ و پاسخ ما
دیروز چند نمونه از شعرهای زشت حافظ را آوردیم که یکی از آنها بیت نخستین این غزل بود :
شاه شمشادقدان خسرو شیریندهنان
که به مژگان شکند قلب همه صف شکنان
مست بگذشت و نظر بر منِ درویش انداخت
گفت ای چشم و چراغ همه شیرین سخنان
تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود
بنده من شو و برخور ز همه سیم تنان
کمتر از ذره نئی، پست مشو، مهر بورز
تا بخلوتگه خورشید رسی چرخ زنان
بر جهان تکیه مکن ور قدحی مِی داری
شادی زهره جبینان خور و نازک بدنان
پیر پیمانه کش من که روانش خوش باد
گفت پرهیز کن از صحبت پیمان شکنان
دامن دوست بدست آر و ز دشمن بگسل
مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان
با صبا در چمن لاله ، سحر می گفتم
که شهیدان که اند این همه خونین کفنان
گفت حافظ من و تو مَحرم این راز نه ایم
از می لعل حکایت کن و شیرین دهنان
در این شعر واژگان شاه و خسرو روشن میدارد که شاعر درباره جنس نرینه سخن میگوید - نرینه تبهکاری که مانندگان او در عزبخانههای آن زمان بکارهای شنیع میپرداختند. بگفته شاعر چنین کسی مست میگذشته و نگاهی بحافظ انداخته و با یک لحن فیلسوفانه یک رشته سخنان پوچ و بدآموزیهای زهرناک (جبریگری و خراباتیگری و صوفیگری) را در قالب پند و اندرز بحافظ میسراید.
این یک شیوه حافظ خراباتی بوده که مضمونهای شاعرانه و بدآموزیهای زهرناک روزگار خود را با یک لحن فیلسوفانه از زبان پیر خرابات و ساقی و مانند آنها میگفته و چنین کسانی را بعنوان فرزانگان فیلسوف دوراندیشی که پندر و اندرز میسرودهاند جلوه میداده. چنانکه چند بیت پایینتر در همان غزل ، پند و اندرزهایی از زبان «پیر پیمانهکش» سروده ! برای آگاهی بیشتر در این زمینه خواندن کتاب «حافظ چه میگوید؟» و «در پیرامون ادبیات» از شادروان کسروی پیشنهاد میشود.
گذشته از بدآموزیهای زهرناک زیانمندی که شاعر از زبان چنین ناکسی میسراید ، همینکه سخن حافظ در این شعر درباره جنس نرینه است که با چنان تعبیرهایی از آن یاد میکند ، بسیار زشت و ناپاک میباشد. این پستیها یادگار شوم مغول و تاتار در ایران است که باید همه آنها را نابود گردانید و فرزندان ایران را از چنان ناپاکیها و آلودگیهایی دور داشته و بجای آنها ، خردمندی و غیرت و میهنپرستی و آزادگی و گردنفرازی را در فرزندان این سرزمین پرورش داد. نتیجه آن کردار و گفتار و اندیشه حافظ و سعدی ، پستی و توسریخوری از ترک و مغول و تاتار و ویرانی ایران و از دست رفتن استقلال و آسایش آن بوده و نتیجه این خوی و اندیشهای که ما برای فرزندان ایران میخواهیم ، بیداری و آبادی و پیشرفت و آزادی و استقلال میهن خواهد بود. شعرهای حافظ و سعدی و مولوی و دیگران یادگار روزگار تاریکی است ولی ما برای ایران بیرون آمدن از تاریکی و درآمدن بروزگار روشنایی را میخواهیم.
یکی از کارهای زشت و بیخردانهای که درباره شعرهای بدآموز رواج دارد ، «تأویل» یا «گزارش» آنها میباشد. یکی از خوانندگان خردمند ما در این زمینه نامهای نوشته و اشاره کرده که در سایت خبرگزاری دولتی کتاب در گفتاری با این عنوان : («غزل «شاه شمشاد قدان» حافظ شیرازی در وصف ماه بنی هاشم) ، درباره این شعر چنین دروغ خنکی نوشته :
(مرحوم کربلایی احمد میرزا حسینعلی تهرانی گفته است که: « روزی جناب شیخ رجبعلی خیاط به من فرمودند: در عالم معنا، روح خواجه حافظ شیرازی را مشاهده کردم که بسیار منبسط بود. خواجه حافظ شیرازی رو به من کرده و گفت: من غزل شاه شمشاد قدان را، در وصف ماه منیر بنی هاشم حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام سرودم. و از این امر خیلی مسرور بود.»)
خبرگزاری کتاب در آن گفتار ، سپس بیک رشته تأویل (گزارش) ساختگی و زورکی درباره بیتهای آن غزل پرداخته و هرکدام از آنها را بر عباس و حسین و علیاصغر و شهدای کربلا تطبیق کرده است !
خواننده گرامی در پیام خود بما چنین نوشته :
«سلام
من داشتم در مورد شعر شاه شمشاد قدان تو گوگل جستجو میکردم که به مورد بالا برخوردم و معنی درست کلمه تاویل( گزارش) رو فهمیدم.
افسوس خوردن به کنار دروغ چرا کلی خندیدم ... »
ما هم پاسخی باین خواننده آگاه خود دادیم که بخشی از آن را در پایین میآوریم :
« ... همچنانکه بدرستی نوشتهاید، اینها جز دروغها و تأویلهای بیخردانه نیست. اینکه شما حقایق و قواعد پاکدینی را بنیکی دریافته و بدرستی بر مصادیق آن تطبیق میکنید، مایه خشنودی و دلگرمی است.
یکی از خوانندگان (آوازخوانان) ایرانی بنام ، همین شعر را با آب و تاب و آوای خوش خوانده که در رادیو هم پخش میشود و چه بسا شما هم شنیدهاید. در حالی که یک شعر زشتی بیش نیست که یک صحنه بسیار مبتذلی را تصویر میکند. خوانندگانی که این نکته را بفهمند ، بیدار گردیده و دیگر از شنیدن آن آواز لذت نخواهند برد. خواست ما هم آگاهی و بیداری مردم است. بدرود »
.
🔸 پیام درباره تأویل شعر حافظ و پاسخ ما
دیروز چند نمونه از شعرهای زشت حافظ را آوردیم که یکی از آنها بیت نخستین این غزل بود :
شاه شمشادقدان خسرو شیریندهنان
که به مژگان شکند قلب همه صف شکنان
مست بگذشت و نظر بر منِ درویش انداخت
گفت ای چشم و چراغ همه شیرین سخنان
تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود
بنده من شو و برخور ز همه سیم تنان
کمتر از ذره نئی، پست مشو، مهر بورز
تا بخلوتگه خورشید رسی چرخ زنان
بر جهان تکیه مکن ور قدحی مِی داری
شادی زهره جبینان خور و نازک بدنان
پیر پیمانه کش من که روانش خوش باد
گفت پرهیز کن از صحبت پیمان شکنان
دامن دوست بدست آر و ز دشمن بگسل
مرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان
با صبا در چمن لاله ، سحر می گفتم
که شهیدان که اند این همه خونین کفنان
گفت حافظ من و تو مَحرم این راز نه ایم
از می لعل حکایت کن و شیرین دهنان
در این شعر واژگان شاه و خسرو روشن میدارد که شاعر درباره جنس نرینه سخن میگوید - نرینه تبهکاری که مانندگان او در عزبخانههای آن زمان بکارهای شنیع میپرداختند. بگفته شاعر چنین کسی مست میگذشته و نگاهی بحافظ انداخته و با یک لحن فیلسوفانه یک رشته سخنان پوچ و بدآموزیهای زهرناک (جبریگری و خراباتیگری و صوفیگری) را در قالب پند و اندرز بحافظ میسراید.
این یک شیوه حافظ خراباتی بوده که مضمونهای شاعرانه و بدآموزیهای زهرناک روزگار خود را با یک لحن فیلسوفانه از زبان پیر خرابات و ساقی و مانند آنها میگفته و چنین کسانی را بعنوان فرزانگان فیلسوف دوراندیشی که پندر و اندرز میسرودهاند جلوه میداده. چنانکه چند بیت پایینتر در همان غزل ، پند و اندرزهایی از زبان «پیر پیمانهکش» سروده ! برای آگاهی بیشتر در این زمینه خواندن کتاب «حافظ چه میگوید؟» و «در پیرامون ادبیات» از شادروان کسروی پیشنهاد میشود.
گذشته از بدآموزیهای زهرناک زیانمندی که شاعر از زبان چنین ناکسی میسراید ، همینکه سخن حافظ در این شعر درباره جنس نرینه است که با چنان تعبیرهایی از آن یاد میکند ، بسیار زشت و ناپاک میباشد. این پستیها یادگار شوم مغول و تاتار در ایران است که باید همه آنها را نابود گردانید و فرزندان ایران را از چنان ناپاکیها و آلودگیهایی دور داشته و بجای آنها ، خردمندی و غیرت و میهنپرستی و آزادگی و گردنفرازی را در فرزندان این سرزمین پرورش داد. نتیجه آن کردار و گفتار و اندیشه حافظ و سعدی ، پستی و توسریخوری از ترک و مغول و تاتار و ویرانی ایران و از دست رفتن استقلال و آسایش آن بوده و نتیجه این خوی و اندیشهای که ما برای فرزندان ایران میخواهیم ، بیداری و آبادی و پیشرفت و آزادی و استقلال میهن خواهد بود. شعرهای حافظ و سعدی و مولوی و دیگران یادگار روزگار تاریکی است ولی ما برای ایران بیرون آمدن از تاریکی و درآمدن بروزگار روشنایی را میخواهیم.
یکی از کارهای زشت و بیخردانهای که درباره شعرهای بدآموز رواج دارد ، «تأویل» یا «گزارش» آنها میباشد. یکی از خوانندگان خردمند ما در این زمینه نامهای نوشته و اشاره کرده که در سایت خبرگزاری دولتی کتاب در گفتاری با این عنوان : («غزل «شاه شمشاد قدان» حافظ شیرازی در وصف ماه بنی هاشم) ، درباره این شعر چنین دروغ خنکی نوشته :
(مرحوم کربلایی احمد میرزا حسینعلی تهرانی گفته است که: « روزی جناب شیخ رجبعلی خیاط به من فرمودند: در عالم معنا، روح خواجه حافظ شیرازی را مشاهده کردم که بسیار منبسط بود. خواجه حافظ شیرازی رو به من کرده و گفت: من غزل شاه شمشاد قدان را، در وصف ماه منیر بنی هاشم حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام سرودم. و از این امر خیلی مسرور بود.»)
خبرگزاری کتاب در آن گفتار ، سپس بیک رشته تأویل (گزارش) ساختگی و زورکی درباره بیتهای آن غزل پرداخته و هرکدام از آنها را بر عباس و حسین و علیاصغر و شهدای کربلا تطبیق کرده است !
خواننده گرامی در پیام خود بما چنین نوشته :
«سلام
من داشتم در مورد شعر شاه شمشاد قدان تو گوگل جستجو میکردم که به مورد بالا برخوردم و معنی درست کلمه تاویل( گزارش) رو فهمیدم.
افسوس خوردن به کنار دروغ چرا کلی خندیدم ... »
ما هم پاسخی باین خواننده آگاه خود دادیم که بخشی از آن را در پایین میآوریم :
« ... همچنانکه بدرستی نوشتهاید، اینها جز دروغها و تأویلهای بیخردانه نیست. اینکه شما حقایق و قواعد پاکدینی را بنیکی دریافته و بدرستی بر مصادیق آن تطبیق میکنید، مایه خشنودی و دلگرمی است.
یکی از خوانندگان (آوازخوانان) ایرانی بنام ، همین شعر را با آب و تاب و آوای خوش خوانده که در رادیو هم پخش میشود و چه بسا شما هم شنیدهاید. در حالی که یک شعر زشتی بیش نیست که یک صحنه بسیار مبتذلی را تصویر میکند. خوانندگانی که این نکته را بفهمند ، بیدار گردیده و دیگر از شنیدن آن آواز لذت نخواهند برد. خواست ما هم آگاهی و بیداری مردم است. بدرود »
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش پنجم : گمراهیهای هزار ساله)
🔸 1ـ در پیرامون صوفیگری (تکهی یک از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
... کسانی بما خرده گرفته میگویند صوفیگری از میان رفته و دیگر جایی برای گفتگو از آن بازنمانده. لیکن اینان نمیدانند آنچه را که ما میدانیم. زیرا نخست باید دانست صوفیگری اگر رونق خود را از دست داده بیکبار از میان نرفته و باز در گوشه و کنار کسانی با این نام خودنمایی دارند بویژه در بیرون از ایران که اینگونه کسان فراوانند. ما همیشه میبینیم کسان بسیاری در جوانی بیباکی و ناپاکی از اندازه بیرون میکنند و سپس چون بسالخوردگی میرسند از فشار پشیمانی و از نکوهش درون ایستادگی نتوانسته درپی پناهگاهی میگردند و چون نام صوفیگری را شنیده و گمان نیک دربارهی آن در دل خود پروردهاند خود را بدامن آن میاندازند. این چیزیست که بارها رخ داده و میدهد. در قرنهای پیشین نیز بسیاری از صوفیان از این راه بصوفیگری درآمده بودند.
دوم صوفیان چه باشند و چه نباشند کتابهای بیشمار (پیوسته یا پراکنده) [=نظم یا نثر] از آنان در دستهاست و اینها همیشه مایهی زیان است. زیرا سادهدلانی که آنها را میخوانند خواهناخواه چیزهایی فرامیگیرند. گیرم که صوفی نشوند باری خوی صوفیان میآموزند و بسستی و تنبلی میگرایند و هر باور و اندیشه که از پیش در دل دارند رخنه میپذیرد. چنانکه بارها نوشتهایم این خود بدترین زیانست که در دلها چندین کیش و آیین بهم درآمیزد. اگر کسی صوفی درستی باشد بهتر از اینست که صوفیگری را با راههای دیگر بهم درآمیزد.
سوم چون قرنهای دراز صوفیگری در شرق رواج بسیار داشته بدآموزیهای صوفیان بهمه جا رسیده و هر گوشهای از زندگانی رنگ صوفیگری پذیرفته. کسانی که صوفی نبودهاند گفتار و رفتار اینان نیز آلودگی یافته. امروز را بِهر چیزی از یادگارهای قرنهای گذشته بنگریم از کیشهای گوناگون ، از دستورهای زندگانی ، از پندآموزیها ، از پیشهها ، از همگی آنها نشان صوفیگری پدیدار است. اینست اگر صوفیان هم از میان بروند این زیانها بجای خود بازخواهد ماند مگر آنکه بچاره بکوشیم و ریشهی آنها را بکنیم.
چهارم هر بدآموزی تا از بن برانداخته نشود از زیان آن ایمن نتوان بودن و همیشه بیم این هست که فریبکارانی فرصت نگه دارند و روزی دوباره آن را بکار اندازند. صوفیگری امروز در سایهی تکانی که شرق خورده آبرو و رونق خود را از دست داده ولی از کجا که فریبکار بدنهادی روزی از «المجاز قنطرة الحقیقة» گفتگو آغاز نکند و مایهی گمراهی جوانان سادهدل نگردد؟!.. (1)
این خود داستان بس شگفتی است که چون در غرب آزمندی یا بگفتهی خودشان «مادّیگری» چیره گردیده و مایهی نگرانی دانایان خود غرب شده کسانی همیپندارند که چارهی آن را با صوفیگری باید کرد و آن را درمیان غربیان رواج باید داد تا آزها فرونشیند و برخی از اینان بکار هم پرداخته و کتابها یا مهنامهها در زبانهای اروپایی در این باره مینگارند.
مردی از آنان که خود را دانشمند و فیلسوف میشمارند دو سال پیش با من چنین میگفت :
«شما که آزمندی غرب را نکوهش میکنید یگانه چارهی آن رواج صوفیگری در میانهی غربیان است». مرا گفتهی او شگفت افتاد. گفتم : این بدان میماند که دردی را با دردی بدتر درمان کنند و یا اینکه اگر کسی میخواهد از یکسوی بام پرت شود گرفته از سوی دیگرش پرت نمایند و چنین دانند کاری انجام دادهاند.
پابرگی :
1ـ «مجاز (آنچه جای حقیقت نشسته) پلی است بسوی حقیقت» ... این عبارت و عشق بخدا را که صوفیان مدعیش بودهاند عنوان کرده ، عشقبازی با جوانان خوبروی را راهی (پلی) برای عشق بخدا وانموده رسواییها از خود بیادگار گزاردهاند و پس از این توانند گزارد. این پیشبینیِ نویسنده گویا درست درآمده زیرا پس از جنبشهای سال 57 رواجی تازه در دستگاه صوفیگری در ایران دیده میشود.
این را نیز بیفزاییم که با اینهمه ما از آن ناخشنودیم که در سالهای اخیر دولت با ایشان رفتار بافرهنگانهای نکرد. صوفیان و دیگر پیروان کیشها با سخنان خردپذیر براه آیند. زیرا نود در سد ایشان مردم سادهدرونیاند که بآسانی پی به بیراهی راهشان خواهند برد.
.
🔸 1ـ در پیرامون صوفیگری (تکهی یک از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
... کسانی بما خرده گرفته میگویند صوفیگری از میان رفته و دیگر جایی برای گفتگو از آن بازنمانده. لیکن اینان نمیدانند آنچه را که ما میدانیم. زیرا نخست باید دانست صوفیگری اگر رونق خود را از دست داده بیکبار از میان نرفته و باز در گوشه و کنار کسانی با این نام خودنمایی دارند بویژه در بیرون از ایران که اینگونه کسان فراوانند. ما همیشه میبینیم کسان بسیاری در جوانی بیباکی و ناپاکی از اندازه بیرون میکنند و سپس چون بسالخوردگی میرسند از فشار پشیمانی و از نکوهش درون ایستادگی نتوانسته درپی پناهگاهی میگردند و چون نام صوفیگری را شنیده و گمان نیک دربارهی آن در دل خود پروردهاند خود را بدامن آن میاندازند. این چیزیست که بارها رخ داده و میدهد. در قرنهای پیشین نیز بسیاری از صوفیان از این راه بصوفیگری درآمده بودند.
دوم صوفیان چه باشند و چه نباشند کتابهای بیشمار (پیوسته یا پراکنده) [=نظم یا نثر] از آنان در دستهاست و اینها همیشه مایهی زیان است. زیرا سادهدلانی که آنها را میخوانند خواهناخواه چیزهایی فرامیگیرند. گیرم که صوفی نشوند باری خوی صوفیان میآموزند و بسستی و تنبلی میگرایند و هر باور و اندیشه که از پیش در دل دارند رخنه میپذیرد. چنانکه بارها نوشتهایم این خود بدترین زیانست که در دلها چندین کیش و آیین بهم درآمیزد. اگر کسی صوفی درستی باشد بهتر از اینست که صوفیگری را با راههای دیگر بهم درآمیزد.
سوم چون قرنهای دراز صوفیگری در شرق رواج بسیار داشته بدآموزیهای صوفیان بهمه جا رسیده و هر گوشهای از زندگانی رنگ صوفیگری پذیرفته. کسانی که صوفی نبودهاند گفتار و رفتار اینان نیز آلودگی یافته. امروز را بِهر چیزی از یادگارهای قرنهای گذشته بنگریم از کیشهای گوناگون ، از دستورهای زندگانی ، از پندآموزیها ، از پیشهها ، از همگی آنها نشان صوفیگری پدیدار است. اینست اگر صوفیان هم از میان بروند این زیانها بجای خود بازخواهد ماند مگر آنکه بچاره بکوشیم و ریشهی آنها را بکنیم.
چهارم هر بدآموزی تا از بن برانداخته نشود از زیان آن ایمن نتوان بودن و همیشه بیم این هست که فریبکارانی فرصت نگه دارند و روزی دوباره آن را بکار اندازند. صوفیگری امروز در سایهی تکانی که شرق خورده آبرو و رونق خود را از دست داده ولی از کجا که فریبکار بدنهادی روزی از «المجاز قنطرة الحقیقة» گفتگو آغاز نکند و مایهی گمراهی جوانان سادهدل نگردد؟!.. (1)
این خود داستان بس شگفتی است که چون در غرب آزمندی یا بگفتهی خودشان «مادّیگری» چیره گردیده و مایهی نگرانی دانایان خود غرب شده کسانی همیپندارند که چارهی آن را با صوفیگری باید کرد و آن را درمیان غربیان رواج باید داد تا آزها فرونشیند و برخی از اینان بکار هم پرداخته و کتابها یا مهنامهها در زبانهای اروپایی در این باره مینگارند.
مردی از آنان که خود را دانشمند و فیلسوف میشمارند دو سال پیش با من چنین میگفت :
«شما که آزمندی غرب را نکوهش میکنید یگانه چارهی آن رواج صوفیگری در میانهی غربیان است». مرا گفتهی او شگفت افتاد. گفتم : این بدان میماند که دردی را با دردی بدتر درمان کنند و یا اینکه اگر کسی میخواهد از یکسوی بام پرت شود گرفته از سوی دیگرش پرت نمایند و چنین دانند کاری انجام دادهاند.
پابرگی :
1ـ «مجاز (آنچه جای حقیقت نشسته) پلی است بسوی حقیقت» ... این عبارت و عشق بخدا را که صوفیان مدعیش بودهاند عنوان کرده ، عشقبازی با جوانان خوبروی را راهی (پلی) برای عشق بخدا وانموده رسواییها از خود بیادگار گزاردهاند و پس از این توانند گزارد. این پیشبینیِ نویسنده گویا درست درآمده زیرا پس از جنبشهای سال 57 رواجی تازه در دستگاه صوفیگری در ایران دیده میشود.
این را نیز بیفزاییم که با اینهمه ما از آن ناخشنودیم که در سالهای اخیر دولت با ایشان رفتار بافرهنگانهای نکرد. صوفیان و دیگر پیروان کیشها با سخنان خردپذیر براه آیند. زیرا نود در سد ایشان مردم سادهدرونیاند که بآسانی پی به بیراهی راهشان خواهند برد.
.
✴️ 📖 🖌 در پیرامون ادبیات ، احمد کسروی
... دربارهی حافظ آنچه میباید نخست بگویم آنست كه این شاعر چون از زمانهای پیش شناخته میبوده و لقب «لسانالغیب» میداشته سپس نیز در هیاهوی بدخواهانهی اخیر دربارهی او بیشتر كوشیده شده ، بسیاری از جوانان و كسان دیگر كه فریب آن ستایشها را خوردهاند ، دیوان شاعر را بدست میگیرند و میخواهند بخوانند و بدانند او چه گفته ، چه راهی را دنبال كرده ، خواستش چه میبوده ، و چون شعرهای حافظ آشفته است و آغاز و انجامی نمیدارد ، آنگاه سخنانش گوناگون میباشد درماندهاند و چیزی نفهمیدهاند ، و چون بشاعر بدگمانی نیارَستهاند ناچار شدهاند مغز خود را بفرسایند و از آن آشفتهگوییها چیزهایی دربیاورند. بدینسان خود را به رنج میاندازند و كوششهای بیهوده میكنند.
در سالهای اخیر یكی از كارهای بیهوده و افسوسآور همین بوده. مغزهایی كه میتوانست در راه دانشها بكار رود در این راه بكار رفته. برخی كتابها نیز نوشته شده. جای صد افسوسست كه یكی نشسته و آشفتهگوییها كرده و آسمان و ریسمان بهم بافته و دیگران خود را ناچار میشناسند كه مغزهای خود فرسایند و از آن گفتهها معنیهای بسامانی درآورند. خدا روی بدخواهان را سیاه گرداناد!
میدانید كه ما دفتری بنام «حافظ چه میگوید؟..» كه چند بار بچاپ رسیده نوشتهایم. چنانكه در آن دفتر گفتهایم حافظ بیش از همه میخواسته غزل سازد. غزل ساختن را كاری میشناخته ـ كاری كه او میبایست دنبال كند. اینست بیش از همه دربند رُویه غزل میبوده. نخست آن را بدیده میگرفته. معنی پایگاه دوم را میداشته كه هرچه بود بوده. چیزی كه هست چون بچندگونه بدآموزیهای زهرآلود ـ از خراباتیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، ستایش باده ـ آشنا میبوده در هر كجا كه میتوانسته اینها را درمیان گفتههای خود جا میداده و هر کجا که نمیتوانسته (قافیه یا وزن راه نمیداده) بمضمونهای پا در هوای شاعرانه یا بسخنان دیگر میپرداخته و گاهی نیز بیكبار چرندگویی میكرده.
اگر چنین انگارید كه حافظ ششهزار شعر گفته بیگمان سههزار آن مضمونهای پا در هوای شاعرانه یا چرند است. از سههزار دیگر دوهزارونهصدونود تاش بدآموزیها یا ستایش باده است. در همهی سخنان این مرد ده شعر بیشتر نتوان یافت كه معنای پذیرفتنی از آن برآید. این یكسو و آشفتگی گفتههایش یكسو. غزلهایی كه گفته بیشتر درهمست. در كم جاییست كه دو بیت در یك زمینه یا بهم بسته باشد. ...
.
... دربارهی حافظ آنچه میباید نخست بگویم آنست كه این شاعر چون از زمانهای پیش شناخته میبوده و لقب «لسانالغیب» میداشته سپس نیز در هیاهوی بدخواهانهی اخیر دربارهی او بیشتر كوشیده شده ، بسیاری از جوانان و كسان دیگر كه فریب آن ستایشها را خوردهاند ، دیوان شاعر را بدست میگیرند و میخواهند بخوانند و بدانند او چه گفته ، چه راهی را دنبال كرده ، خواستش چه میبوده ، و چون شعرهای حافظ آشفته است و آغاز و انجامی نمیدارد ، آنگاه سخنانش گوناگون میباشد درماندهاند و چیزی نفهمیدهاند ، و چون بشاعر بدگمانی نیارَستهاند ناچار شدهاند مغز خود را بفرسایند و از آن آشفتهگوییها چیزهایی دربیاورند. بدینسان خود را به رنج میاندازند و كوششهای بیهوده میكنند.
در سالهای اخیر یكی از كارهای بیهوده و افسوسآور همین بوده. مغزهایی كه میتوانست در راه دانشها بكار رود در این راه بكار رفته. برخی كتابها نیز نوشته شده. جای صد افسوسست كه یكی نشسته و آشفتهگوییها كرده و آسمان و ریسمان بهم بافته و دیگران خود را ناچار میشناسند كه مغزهای خود فرسایند و از آن گفتهها معنیهای بسامانی درآورند. خدا روی بدخواهان را سیاه گرداناد!
میدانید كه ما دفتری بنام «حافظ چه میگوید؟..» كه چند بار بچاپ رسیده نوشتهایم. چنانكه در آن دفتر گفتهایم حافظ بیش از همه میخواسته غزل سازد. غزل ساختن را كاری میشناخته ـ كاری كه او میبایست دنبال كند. اینست بیش از همه دربند رُویه غزل میبوده. نخست آن را بدیده میگرفته. معنی پایگاه دوم را میداشته كه هرچه بود بوده. چیزی كه هست چون بچندگونه بدآموزیهای زهرآلود ـ از خراباتیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، ستایش باده ـ آشنا میبوده در هر كجا كه میتوانسته اینها را درمیان گفتههای خود جا میداده و هر کجا که نمیتوانسته (قافیه یا وزن راه نمیداده) بمضمونهای پا در هوای شاعرانه یا بسخنان دیگر میپرداخته و گاهی نیز بیكبار چرندگویی میكرده.
اگر چنین انگارید كه حافظ ششهزار شعر گفته بیگمان سههزار آن مضمونهای پا در هوای شاعرانه یا چرند است. از سههزار دیگر دوهزارونهصدونود تاش بدآموزیها یا ستایش باده است. در همهی سخنان این مرد ده شعر بیشتر نتوان یافت كه معنای پذیرفتنی از آن برآید. این یكسو و آشفتگی گفتههایش یكسو. غزلهایی كه گفته بیشتر درهمست. در كم جاییست كه دو بیت در یك زمینه یا بهم بسته باشد. ...
.
✴️ 📖 🖌 حافظ چه میگوید؟ ، احمد کسروی
کوتاه سخن آنکه مقصود حافظ قافیه ساختن و غزل سرودن بوده نه سخن گفتن و معنایی را بازنمودن ، و اینست شما در غزلهایش میبینید که هر بیتی در زمینهی دیگریست و ارتباطی درمیان آنها دیده نمیشود. کسی که میخواهد سخنی بگوید و معنایی را برساند باید بارتباط عبارتها توجه کند و سخنان بیربط نگوید. ولی حافظ چون خواستش چیز دیگری بوده چنین توجهی نکرده و نبایستی بکند. ...
از آن سوی چنانکه گفتیم حافظ با دستورهای اسلامی و با خراباتیگری و صوفیگری و فلسفهی یونان که هر چهار تا بضد همست آشنا میبوده ولی به هیچ یکی پابستگی نمیداشته ، و اینست هر زمان به یکی دیگر توجه مینموده و جملهبندی از آن میکرده ، و اینست سخنانش پریشان و متضاد میباشد.
آری حافظ «خراباتی» است و ما همیشه او را خراباتی ستودهایم. چیزی که هست این خراباتی بودن او نیز از روی باور نمیبوده. بلکه چون در نتیجهی انباشتن چند رشتهی متضاد در مغز خود بهمهی آنها بیعقیده گردیده بوده همینست که او را بخراباتیگری کشانیده ، زیرا خراباتیگری با بیعقیدگی سازش بسیار دارد.
به هر حال مقصود آنست که کسانی که میخواهند جستجو کنند و بدانند حافظ چه گفته ، خود را به یک کار پررنج و بیهودهای میاندازند. زیرا چنانکه گفتیم نخست حافظ در اندیشهی سخن گفتن نمیبوده. دوم حافظ پابستگی به یک باوری نمیداشته ، که اگرهم میخواستی سخنی بگوید باز نتیجهای از گفتههایش بدست نیامدی.
داستان حافظ داستان کسیست که مشق ماشیننویسی میکند و اینست هر جمله که بیادش میافتد پشت سر هم مینویسد ، و من اینک یک چنان صفحهای را در دست میدارم و میخواهم چند جملهاش را برای نمونه نقل کنم : «کار نان بسیار سخت شده ، دوست آن باشد که گیرد دست دوست ، چو رسی بطور سینا ارنی مگو و بگذر ، بیپولی بد چیزیست ، منوچهر بچهی خوبیست ...». کسی که مشق ماشین میکرده چنین جملههایی را بروی صفحهای نوشته ، و اکنون چه بیجاست که کسی بخواهد که از این جملهها معناهایی درآورد و بگوید خواست این نویسنده فلان بوده است. ...
.
کوتاه سخن آنکه مقصود حافظ قافیه ساختن و غزل سرودن بوده نه سخن گفتن و معنایی را بازنمودن ، و اینست شما در غزلهایش میبینید که هر بیتی در زمینهی دیگریست و ارتباطی درمیان آنها دیده نمیشود. کسی که میخواهد سخنی بگوید و معنایی را برساند باید بارتباط عبارتها توجه کند و سخنان بیربط نگوید. ولی حافظ چون خواستش چیز دیگری بوده چنین توجهی نکرده و نبایستی بکند. ...
از آن سوی چنانکه گفتیم حافظ با دستورهای اسلامی و با خراباتیگری و صوفیگری و فلسفهی یونان که هر چهار تا بضد همست آشنا میبوده ولی به هیچ یکی پابستگی نمیداشته ، و اینست هر زمان به یکی دیگر توجه مینموده و جملهبندی از آن میکرده ، و اینست سخنانش پریشان و متضاد میباشد.
آری حافظ «خراباتی» است و ما همیشه او را خراباتی ستودهایم. چیزی که هست این خراباتی بودن او نیز از روی باور نمیبوده. بلکه چون در نتیجهی انباشتن چند رشتهی متضاد در مغز خود بهمهی آنها بیعقیده گردیده بوده همینست که او را بخراباتیگری کشانیده ، زیرا خراباتیگری با بیعقیدگی سازش بسیار دارد.
به هر حال مقصود آنست که کسانی که میخواهند جستجو کنند و بدانند حافظ چه گفته ، خود را به یک کار پررنج و بیهودهای میاندازند. زیرا چنانکه گفتیم نخست حافظ در اندیشهی سخن گفتن نمیبوده. دوم حافظ پابستگی به یک باوری نمیداشته ، که اگرهم میخواستی سخنی بگوید باز نتیجهای از گفتههایش بدست نیامدی.
داستان حافظ داستان کسیست که مشق ماشیننویسی میکند و اینست هر جمله که بیادش میافتد پشت سر هم مینویسد ، و من اینک یک چنان صفحهای را در دست میدارم و میخواهم چند جملهاش را برای نمونه نقل کنم : «کار نان بسیار سخت شده ، دوست آن باشد که گیرد دست دوست ، چو رسی بطور سینا ارنی مگو و بگذر ، بیپولی بد چیزیست ، منوچهر بچهی خوبیست ...». کسی که مشق ماشین میکرده چنین جملههایی را بروی صفحهای نوشته ، و اکنون چه بیجاست که کسی بخواهد که از این جملهها معناهایی درآورد و بگوید خواست این نویسنده فلان بوده است. ...
.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت
🔸 تکهی هشت از نه
ملاحظه کنید : وقتی که مردم مشروطه را مقدس شمارند البته بآن احترام خواهند گزاشت و در هنگام انتخابات از روی عقیده سعی خواهند کرد که نمایندگان درستکار و بافهم انتخاب کنند و رشتهی کارهای کشور بدست مردان صالح خواهد افتاد. ولی وقتی که آن را بدعت شمارند و موهون گیرند بدیهی است که اغلب اشخاص از شرکت در انتخابات خودداری خواهند نمود و جز کسان پارتیباز رأیفروش در آن شرکت نخواهند کرد ، و نتیجه این خواهد بود که کسان سودپرست و خائن بوکالت خواهند رسید و کارها بدست آنها خواهد افتاد (چنانکه الان افتاده).
باز ملاحظه کنید ما در کشور خود اینهمه زمینهای بارده داریم که خشک و خالی افتاده و آبهای رودخانهها به هدر میرود و اغلب مردم با فقر و تنگدستی میگذرانند ، در این کشور دانشمند خیلی کم داریم و صدی نودوپنج مردم بیسواد میباشند ، بیماریهای گوناگون مردم ایران را تهدید میکند ، و مانع از افزودن نفوس است ـ اینها گرفتاریهاییست که در برابر چشم ماست. در حالی که ما برای هر یک از این کارها وزارتخانه برپا گردانیدهایم. ما در این کشور وزارت کشاورزی داریم ، وزارت فرهنگ داریم ، وزارت بهداری داریم ، پس چرا اینها جدیت نمیکنند؟.. چرا سالها میگذرد و نتیجهای از کار آنها دیده نمیشود؟. مگر ما «نفرینکرده» هستیم که از کوششهای خود نتیجه بدست نمیآوریم؟..
علت معلوم است. در حالی که کارکنان دولت خود را ظلمه بدانند و دولت را غاصب و جائر شناخته خود را وجداناً مؤظف باجرای قوانین نشناسند نتیجهی درستی از کار و کوشش آنها در دست نخواهد بود.
مثلاً در جایی که یک نفر مالیاتبده ، دادن مالیات دولتی را حرام دانسته فرار از مالیات را از روی تعلیمات آخوندها یک نوع خدمت به دین فرض کند ، همچنان گیرندهی مالیات خود را در آن کار گناهکار و اهل دوزخ پندارد ـ آیا در چنین حالی وضع خزانهی دولت چه خواهد بود؟!. آیا از دولتی که گرفتار چنین حالیست اصلاحاتی انتظار توان داشت؟!.
حال سایر وزارتخانهها و ادارهها را نیز باین قیاس کنید. من از شرح یکایک آنها خودداری میکنم. اساساً در کشوری که قوانین را واجبالاطاعه نشناسند جز خرابی و بدبختی چه انتظاری توان داشت؟.
اکنون گمان میکنم تردیدی نداشته باشید که علت اصلی پیش نرفتن مشروطه در ایران وجود جناب آقا و امثال اوست. اینها با شیطنت اندیشهها را مسموم گردانیده مردم را دشمن کشور و مشروطه میگردانند.
من تعجب میکردم که حاجیآقا که در اول مشروطه از پیشگامان بودهاید چطور تغییر عقیده داده بملاها ارادت میورزید و این آخوند را آورده خانه برایش تهیه میکنید. آرزو داشتم فرصتی بدست آورم و در این باره گفتگو کنم. خوشوقتم که امشب خودتان وسایل فراهم آوردهاید.
فریدون که این حرفها را میزند حاجی خاموش است و بفکر عمیقی فرورفته. چشمهایش نمناک شده گاهی هم آه از ته دل میکشد. پیداست که حرفها تأثیر بسیار کرده. فریدون چند ثانیه ساکت مانده باز برشتهی سخن ادامه میدهد :
فریدون : آقای کسروی یکی از مرامهایش پایدار گردانیدن مشروطه در این کشور است. میخواهد مردم معنی حقیقی مشروطه را بدانند و آن عقاید و تعلیمات فاسدی که از ملاها یاد گرفتهاند و با مشروطه مخالفت دارد از دلها بیرون رود. ملایان چون مقصود او را فهمیدهاند و میبینند دستگاه مفتخواریشان را بهم خواهد زد بدست و پا افتادهاند ، از دور و نزدیک باهم اتحاد کرده با او بمبارزه پرداختهاند. ولی مبارزهی نامردانه. چون در برابر او از پاسخ عاجزند دست بدامن دروغ و تهمت میزنند ، عوام را میشورانند ، بدولت (همان دولتی که او را غاصب و جائر میشناسند) توسل نموده توقیف کتابهای او را میطلبند. بتازگی شنیدید که قصد کشتنش را داشتند و دو گلوله و ده دوازده زخم چاقو بتنش زدند. در جستجو معلوم شد از یک سال پیش مقدمه چیدهاند ، پانصدهزار ریال پول «از محل وجوهات شرعیه» صرف کردهاند تا بآن خیانت موفق شدهاند. این هم نمونهی نامردیهای آنهاست. ولی خدا را سپاس که هیچیک از این کارها آقای کسروی را از تصمیم خود منصرف نگردانیده بلکه روز بروز بفعالیت خود میافزاید و روز بروز کسان غیرتمند و پاکدل به یاری او بیشتر میشتابند.
.
🔸 تکهی هشت از نه
ملاحظه کنید : وقتی که مردم مشروطه را مقدس شمارند البته بآن احترام خواهند گزاشت و در هنگام انتخابات از روی عقیده سعی خواهند کرد که نمایندگان درستکار و بافهم انتخاب کنند و رشتهی کارهای کشور بدست مردان صالح خواهد افتاد. ولی وقتی که آن را بدعت شمارند و موهون گیرند بدیهی است که اغلب اشخاص از شرکت در انتخابات خودداری خواهند نمود و جز کسان پارتیباز رأیفروش در آن شرکت نخواهند کرد ، و نتیجه این خواهد بود که کسان سودپرست و خائن بوکالت خواهند رسید و کارها بدست آنها خواهد افتاد (چنانکه الان افتاده).
باز ملاحظه کنید ما در کشور خود اینهمه زمینهای بارده داریم که خشک و خالی افتاده و آبهای رودخانهها به هدر میرود و اغلب مردم با فقر و تنگدستی میگذرانند ، در این کشور دانشمند خیلی کم داریم و صدی نودوپنج مردم بیسواد میباشند ، بیماریهای گوناگون مردم ایران را تهدید میکند ، و مانع از افزودن نفوس است ـ اینها گرفتاریهاییست که در برابر چشم ماست. در حالی که ما برای هر یک از این کارها وزارتخانه برپا گردانیدهایم. ما در این کشور وزارت کشاورزی داریم ، وزارت فرهنگ داریم ، وزارت بهداری داریم ، پس چرا اینها جدیت نمیکنند؟.. چرا سالها میگذرد و نتیجهای از کار آنها دیده نمیشود؟. مگر ما «نفرینکرده» هستیم که از کوششهای خود نتیجه بدست نمیآوریم؟..
علت معلوم است. در حالی که کارکنان دولت خود را ظلمه بدانند و دولت را غاصب و جائر شناخته خود را وجداناً مؤظف باجرای قوانین نشناسند نتیجهی درستی از کار و کوشش آنها در دست نخواهد بود.
مثلاً در جایی که یک نفر مالیاتبده ، دادن مالیات دولتی را حرام دانسته فرار از مالیات را از روی تعلیمات آخوندها یک نوع خدمت به دین فرض کند ، همچنان گیرندهی مالیات خود را در آن کار گناهکار و اهل دوزخ پندارد ـ آیا در چنین حالی وضع خزانهی دولت چه خواهد بود؟!. آیا از دولتی که گرفتار چنین حالیست اصلاحاتی انتظار توان داشت؟!.
حال سایر وزارتخانهها و ادارهها را نیز باین قیاس کنید. من از شرح یکایک آنها خودداری میکنم. اساساً در کشوری که قوانین را واجبالاطاعه نشناسند جز خرابی و بدبختی چه انتظاری توان داشت؟.
اکنون گمان میکنم تردیدی نداشته باشید که علت اصلی پیش نرفتن مشروطه در ایران وجود جناب آقا و امثال اوست. اینها با شیطنت اندیشهها را مسموم گردانیده مردم را دشمن کشور و مشروطه میگردانند.
من تعجب میکردم که حاجیآقا که در اول مشروطه از پیشگامان بودهاید چطور تغییر عقیده داده بملاها ارادت میورزید و این آخوند را آورده خانه برایش تهیه میکنید. آرزو داشتم فرصتی بدست آورم و در این باره گفتگو کنم. خوشوقتم که امشب خودتان وسایل فراهم آوردهاید.
فریدون که این حرفها را میزند حاجی خاموش است و بفکر عمیقی فرورفته. چشمهایش نمناک شده گاهی هم آه از ته دل میکشد. پیداست که حرفها تأثیر بسیار کرده. فریدون چند ثانیه ساکت مانده باز برشتهی سخن ادامه میدهد :
فریدون : آقای کسروی یکی از مرامهایش پایدار گردانیدن مشروطه در این کشور است. میخواهد مردم معنی حقیقی مشروطه را بدانند و آن عقاید و تعلیمات فاسدی که از ملاها یاد گرفتهاند و با مشروطه مخالفت دارد از دلها بیرون رود. ملایان چون مقصود او را فهمیدهاند و میبینند دستگاه مفتخواریشان را بهم خواهد زد بدست و پا افتادهاند ، از دور و نزدیک باهم اتحاد کرده با او بمبارزه پرداختهاند. ولی مبارزهی نامردانه. چون در برابر او از پاسخ عاجزند دست بدامن دروغ و تهمت میزنند ، عوام را میشورانند ، بدولت (همان دولتی که او را غاصب و جائر میشناسند) توسل نموده توقیف کتابهای او را میطلبند. بتازگی شنیدید که قصد کشتنش را داشتند و دو گلوله و ده دوازده زخم چاقو بتنش زدند. در جستجو معلوم شد از یک سال پیش مقدمه چیدهاند ، پانصدهزار ریال پول «از محل وجوهات شرعیه» صرف کردهاند تا بآن خیانت موفق شدهاند. این هم نمونهی نامردیهای آنهاست. ولی خدا را سپاس که هیچیک از این کارها آقای کسروی را از تصمیم خود منصرف نگردانیده بلکه روز بروز بفعالیت خود میافزاید و روز بروز کسان غیرتمند و پاکدل به یاری او بیشتر میشتابند.
.
اکنون و آینده ما راست pdf-1.pdf
330.4 KB
🔸 اکنون و آینده ما راست (بخش چهارم : فلسفه و «ادبیّات»)
🖌 احمد کسروی
🔹 7ـ شعر ، شاعری و شرقشناسی
🔹 8ـ سیاست شومی که در زمینهی فرهنگ همچنان در کارست
🔅 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🖌 احمد کسروی
🔹 7ـ شعر ، شاعری و شرقشناسی
🔹 8ـ سیاست شومی که در زمینهی فرهنگ همچنان در کارست
🔅 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 «احزاب سیاسی» یا چند دسته هوسمندان (تکهی دو از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
نخست : این کسان دیروز در کجا بودند؟!.. پس چرا نمیکوشیدند؟!.. پس چرا اندیشهی چاره نمیکردند؟!. کسی که علاقه بتوده یا کشور یا بیک مسلکی دارد هیچگاه بیکار ننشیند و هر زمان باقتضای آن راهی پیدا کرده بکوشد. اینها دیروز در زمان رضاشاه کجا بودند؟!.. چه کوششی میکردند؟!.. آیا جز از آنست که بخاموشی گراییده با صد بیپروایی درپی کارهای شخصی خود بودند؟!.
آیا این دلیل بیحسی و بیدردی آنان نیست؟!.. آیا این نمیرساند که این جنب و جوشهایی که امروز مینمایند تنها برای خودنمایی و یا از روی شیادی و بدنهادیست؟!.. آیا نمیرساند که اگر بار دیگر یک شاهی پیدا شد همگی بخاموشی خواهند گرایید و همچون موشانی که سر گربهای را ببینند و یا آواز پایی بشنوند هر یکی بسوراخ دیگری خواهند خزید؟!..
آیا چنین کسان بیعزم و ارادهای را «احزاب سیاسی» تواند نامید؟!.. اینان کجا و چنین نامی کجا؟!..
دوم : اینان کارهاشان جز تقلیدهای خنک و بیجایی از حزبهای اروپایی نیست. چون در اروپا بسیاری از حزبها را کارگران پدید آوردهاند و آنان گاهی «گرو» [Grève = اعتصاب] میکنند اینان در ایران هم تنها چیزی که بخاطرشان میرسد آنست که یک اعتصابی یا گروی پدید آورده یک تقلیدی از حزبهای اروپا نمایش دهند.
اینان نمیدانند که هر تودهای گرفتاریهایش چیز دیگر است و در هر کشوری باید از روی مقتضیات آنجا بکوششهایی پرداخت. در اروپا یکی از گرفتاریهای بزرگ داستان کارگر و کارخانهدار است در حالی که ما در ایران آن را هیچ نداریم. ما در ایران بجای آن ، گرفتاریهای پراکندگی اندیشه و رواج پندارها و پستی خویها و مانند اینها را داریم که باید از راهش چاره کنیم.
ولی آنان از نادانی میکوشند که در ایران گام بگام حزبهای اروپا راه روند و چون در اینجا کارخانههای بزرگی که هر یکی دارای هزارها کارگر باشد نیست ناگزیر می چسبند بنانواییها و مانند آنها و برای آنکه مسمایی بعمل آورند آنان را به اعتصاب وامیدارند. این نمونهی دیگری از کوتاهی اندیشههای ایشانست.
در ده و چند سال پیش که تازه نام هیتلر پیشوای آلمان بایران میرسید کسانی در اینجا باندیشه افتاده میخواستهاند یک حزبی از روی ناسیونال سوسیالیست پدید آورند و چون میخواستهاند از هر باره تقلید بآنان نمایند گفتگو از بیرون کردن یهودیها بمیان آوردهاند. یکی هم میگفته در ایران یهودی بسیار نیست ، ما باید بجای آنها سیدها را بیرون کنیم. اینست نمونهی فهم و اندیشهی این کودکان هوسباز چهلساله. بچنین کسانی و بدستهبندیهای آنان نام «احزاب سیاسی» نتوان داد. اینان جز هوسمندانی نیستند که بیخردانه با آزادی و استقلال کشور بازی میکنند.
.
🔸 «احزاب سیاسی» یا چند دسته هوسمندان (تکهی دو از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
نخست : این کسان دیروز در کجا بودند؟!.. پس چرا نمیکوشیدند؟!.. پس چرا اندیشهی چاره نمیکردند؟!. کسی که علاقه بتوده یا کشور یا بیک مسلکی دارد هیچگاه بیکار ننشیند و هر زمان باقتضای آن راهی پیدا کرده بکوشد. اینها دیروز در زمان رضاشاه کجا بودند؟!.. چه کوششی میکردند؟!.. آیا جز از آنست که بخاموشی گراییده با صد بیپروایی درپی کارهای شخصی خود بودند؟!.
آیا این دلیل بیحسی و بیدردی آنان نیست؟!.. آیا این نمیرساند که این جنب و جوشهایی که امروز مینمایند تنها برای خودنمایی و یا از روی شیادی و بدنهادیست؟!.. آیا نمیرساند که اگر بار دیگر یک شاهی پیدا شد همگی بخاموشی خواهند گرایید و همچون موشانی که سر گربهای را ببینند و یا آواز پایی بشنوند هر یکی بسوراخ دیگری خواهند خزید؟!..
آیا چنین کسان بیعزم و ارادهای را «احزاب سیاسی» تواند نامید؟!.. اینان کجا و چنین نامی کجا؟!..
دوم : اینان کارهاشان جز تقلیدهای خنک و بیجایی از حزبهای اروپایی نیست. چون در اروپا بسیاری از حزبها را کارگران پدید آوردهاند و آنان گاهی «گرو» [Grève = اعتصاب] میکنند اینان در ایران هم تنها چیزی که بخاطرشان میرسد آنست که یک اعتصابی یا گروی پدید آورده یک تقلیدی از حزبهای اروپا نمایش دهند.
اینان نمیدانند که هر تودهای گرفتاریهایش چیز دیگر است و در هر کشوری باید از روی مقتضیات آنجا بکوششهایی پرداخت. در اروپا یکی از گرفتاریهای بزرگ داستان کارگر و کارخانهدار است در حالی که ما در ایران آن را هیچ نداریم. ما در ایران بجای آن ، گرفتاریهای پراکندگی اندیشه و رواج پندارها و پستی خویها و مانند اینها را داریم که باید از راهش چاره کنیم.
ولی آنان از نادانی میکوشند که در ایران گام بگام حزبهای اروپا راه روند و چون در اینجا کارخانههای بزرگی که هر یکی دارای هزارها کارگر باشد نیست ناگزیر می چسبند بنانواییها و مانند آنها و برای آنکه مسمایی بعمل آورند آنان را به اعتصاب وامیدارند. این نمونهی دیگری از کوتاهی اندیشههای ایشانست.
در ده و چند سال پیش که تازه نام هیتلر پیشوای آلمان بایران میرسید کسانی در اینجا باندیشه افتاده میخواستهاند یک حزبی از روی ناسیونال سوسیالیست پدید آورند و چون میخواستهاند از هر باره تقلید بآنان نمایند گفتگو از بیرون کردن یهودیها بمیان آوردهاند. یکی هم میگفته در ایران یهودی بسیار نیست ، ما باید بجای آنها سیدها را بیرون کنیم. اینست نمونهی فهم و اندیشهی این کودکان هوسباز چهلساله. بچنین کسانی و بدستهبندیهای آنان نام «احزاب سیاسی» نتوان داد. اینان جز هوسمندانی نیستند که بیخردانه با آزادی و استقلال کشور بازی میکنند.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش پنجم : گمراهیهای هزار ساله)
🔸 1ـ در پیرامون صوفیگری (تکهی دو از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
این نوا که بدینسان نواخته میشود ما را به بیم انداخته. زیرا غربیان هرگز چنین پیشنهادی را نخواهند پذیرفت و این هیچگاه نخواهد بود که صوفیگری در غرب رواجی گیرد. (1) ولی از اینسوی چهبسا گفتگو مایهی بازگشت صوفیبازی در شرق باشد. چهبسا این گفتگو را از بهر همان نتیجه بمیان آورده باشند! ما همیشه دیدهایم همینکه میخواهند یک ناروایی را در شرق رواج دهند بیش از این نمیکنند که کسانی را در غرب وادارند یک کتابی در آن زمینه بنگارد و یا چند گفتاری در اینجا و آنجا براند و همینکه این انجام گرفت بیکبار در شرق سبکمغزانی در این گوشه و آن گوشه بیرون میجهند و در راه آن چیز بکوشش میپردازند که تو گویی از سالها آمادهی کار بودهاند. در این دو قرن صد ناروا بهمین راه در شرق رواج گرفته و ما بیم داریم نوایی که در زمینهی رواج صوفیگری در غرب مینوازند هم از این راه باشد.
ما برآنیم که این آلودگیها بیکبار ریشهکن گردد و هیچ نشانی از آنها بازنماند تا روزی دستاویز بیگانگان باشد. اینست بسستی آنها بسنده نکرده پیاپی تیشه بر آنها فرود میآوریم.
کسانی بسیار خشنودند که صوفیان و دستههای دیگری مانند ایشان که از شرق برخاستهاند در جهان نامبردار شدهاند و در کتابهای اروپایی یاد ایشان کرده ستایشها مینویسند و این را مایهی سرفرازی شرق میشناسند و چون ما در پیمان همیشه از این دستهها بیزاری میجوییم و نکوهش مینویسیم از ما گله میکنند و این یکی از کشاکشهاست که از نخست میانهی ما و دیگران پیدا شده.
ما میگوییم : هر تودهای خودش باید نیک از بد جدا گرداند و این از درماندگی و زبونی یک مردم است که همیشه گوش بدهان بیگانگان دارند. ما نیز باید خودمان صوفیان و دستههای دیگر را سنجیده و این بدانیم آیا سودمند بودند یا نه؟ آیا مایهی سرفرازی ما بشمار هستند یا نه؟.. این از بدترین نادانیهاست که گوش بدهان بیگانگان گماریم. زیرا از کجا که آنان با ما از در بدخواهی نباشند و این کارها از روی فریب و نیرنگ نباشد؟!.. از کجا آنان بتوانند براستی نیک از بد بازشناسند؟!..
دو چیز است در برابر ما : یکی اینکه صوفیان و مانندگان ایشان را یکمشت گمراه تباهکار شناخته آنچه از ایشان بازمانده همه را نابود سازیم و خود راه کوشش و سرفرازی و مردانگی پیش گیریم ، دیگری آنکه بستایشهای بیگانگان از صوفیان دلخوش کرده هماره آلودهی درماندگی و زبونی باشیم ـ بگویید کدام یکی از این دو بخردانه است؟..
ما را دلبستگی بسرفرازی شرق بیش از دیگرانست. اگر دیگران لافش را میزنند ما گامها در این راه برداشتهایم. پس چگونه تواند بود که چیزی مایهی سرفرازی شرقیان باشد و ما از آن نکوهش نماییم؟!..
آنچه هست دیگران نادانسته گام برمیدارند و ما دانسته و سنجیده راه میپیماییم. مگر ما نبودیم آنهمه ستایش از زردشت پاکمرد ایرانی نوشتیم و یاد آن را تازه نمودیم؟!.. ما نبودیم که پیاپی نام جلالالدین خوارزمشاه و شمسالدین طغرایی و شاهمنصور و دیگران را بردیم؟!.. چه جدایی میانهی اینان با صوفیان نزد ما تواند بود؟!.. نه اینست که همگی مردهاند و جز نام نشانی بازنگزاردهاند؟!..
شما ببینید کار زبونی بکجا کشیده همینکه در یک مهنامهی اروپایی نام حسین پسر منصور برده میشود کسانی بیدرنگ بجستجوی حال او میپردازند و بیدرنگ ازو یک فیلسوف بزرگی درمیآورند. (2) همینکه چند تن از شرقشناسان ستایش از ناصرخسرو مینویسند بیدرنگ کسانی رو بکتابهای او میآورند و آنها را بچاپ رسانیده پراکنده میکنند. (3) هیچ نمیاندیشند حسینِ منصور داستانش در تاریخها آورده شده و یک مردی سراپا سالوس و سراپا کجاندیشی بوده و ناصرخسرو را نادانی این بس که در ایران به پیشرفت کار باطنیان میکوشید و کتابهای او سرتاپا گمراهی و نادانیست. این شگفتتر که چشم دارند ما نیز در این خامیها همچون ایشان باشیم و ما نیز همیشه گوش بدهانهای دیگران داشته باشیم!
جهت چهارم که ما را بدنبال کردن صوفیگری وامیدارند اینکه ما بیش از همه با خردها کار داریم و همیکوشیم که آنها را بتکان آوریم و چون صوفیگری گذشته از آنکه آیین زندگانی و رفتار و کردار شرقیان را آلوده نموده آسیبهایی نیز بر خردها رسانیده و این آسیبها چون از روبرو (مستقیم) نبوده با از میان رفتن صوفیگری و صوفیان برداشته نمیشود اینست ناگزیریم از پایه و بنیاد صوفیگری گفتگو بمیان آورده بآن آسیب خردها چاره بیندیشیم بعبارت بهتر باید همهی بیخردیهای صوفیان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهیم تا خردها بجای خود بازآید. ...
👇
🔸 1ـ در پیرامون صوفیگری (تکهی دو از دو)
🔸 🖌 احمد کسروی
این نوا که بدینسان نواخته میشود ما را به بیم انداخته. زیرا غربیان هرگز چنین پیشنهادی را نخواهند پذیرفت و این هیچگاه نخواهد بود که صوفیگری در غرب رواجی گیرد. (1) ولی از اینسوی چهبسا گفتگو مایهی بازگشت صوفیبازی در شرق باشد. چهبسا این گفتگو را از بهر همان نتیجه بمیان آورده باشند! ما همیشه دیدهایم همینکه میخواهند یک ناروایی را در شرق رواج دهند بیش از این نمیکنند که کسانی را در غرب وادارند یک کتابی در آن زمینه بنگارد و یا چند گفتاری در اینجا و آنجا براند و همینکه این انجام گرفت بیکبار در شرق سبکمغزانی در این گوشه و آن گوشه بیرون میجهند و در راه آن چیز بکوشش میپردازند که تو گویی از سالها آمادهی کار بودهاند. در این دو قرن صد ناروا بهمین راه در شرق رواج گرفته و ما بیم داریم نوایی که در زمینهی رواج صوفیگری در غرب مینوازند هم از این راه باشد.
ما برآنیم که این آلودگیها بیکبار ریشهکن گردد و هیچ نشانی از آنها بازنماند تا روزی دستاویز بیگانگان باشد. اینست بسستی آنها بسنده نکرده پیاپی تیشه بر آنها فرود میآوریم.
کسانی بسیار خشنودند که صوفیان و دستههای دیگری مانند ایشان که از شرق برخاستهاند در جهان نامبردار شدهاند و در کتابهای اروپایی یاد ایشان کرده ستایشها مینویسند و این را مایهی سرفرازی شرق میشناسند و چون ما در پیمان همیشه از این دستهها بیزاری میجوییم و نکوهش مینویسیم از ما گله میکنند و این یکی از کشاکشهاست که از نخست میانهی ما و دیگران پیدا شده.
ما میگوییم : هر تودهای خودش باید نیک از بد جدا گرداند و این از درماندگی و زبونی یک مردم است که همیشه گوش بدهان بیگانگان دارند. ما نیز باید خودمان صوفیان و دستههای دیگر را سنجیده و این بدانیم آیا سودمند بودند یا نه؟ آیا مایهی سرفرازی ما بشمار هستند یا نه؟.. این از بدترین نادانیهاست که گوش بدهان بیگانگان گماریم. زیرا از کجا که آنان با ما از در بدخواهی نباشند و این کارها از روی فریب و نیرنگ نباشد؟!.. از کجا آنان بتوانند براستی نیک از بد بازشناسند؟!..
دو چیز است در برابر ما : یکی اینکه صوفیان و مانندگان ایشان را یکمشت گمراه تباهکار شناخته آنچه از ایشان بازمانده همه را نابود سازیم و خود راه کوشش و سرفرازی و مردانگی پیش گیریم ، دیگری آنکه بستایشهای بیگانگان از صوفیان دلخوش کرده هماره آلودهی درماندگی و زبونی باشیم ـ بگویید کدام یکی از این دو بخردانه است؟..
ما را دلبستگی بسرفرازی شرق بیش از دیگرانست. اگر دیگران لافش را میزنند ما گامها در این راه برداشتهایم. پس چگونه تواند بود که چیزی مایهی سرفرازی شرقیان باشد و ما از آن نکوهش نماییم؟!..
آنچه هست دیگران نادانسته گام برمیدارند و ما دانسته و سنجیده راه میپیماییم. مگر ما نبودیم آنهمه ستایش از زردشت پاکمرد ایرانی نوشتیم و یاد آن را تازه نمودیم؟!.. ما نبودیم که پیاپی نام جلالالدین خوارزمشاه و شمسالدین طغرایی و شاهمنصور و دیگران را بردیم؟!.. چه جدایی میانهی اینان با صوفیان نزد ما تواند بود؟!.. نه اینست که همگی مردهاند و جز نام نشانی بازنگزاردهاند؟!..
شما ببینید کار زبونی بکجا کشیده همینکه در یک مهنامهی اروپایی نام حسین پسر منصور برده میشود کسانی بیدرنگ بجستجوی حال او میپردازند و بیدرنگ ازو یک فیلسوف بزرگی درمیآورند. (2) همینکه چند تن از شرقشناسان ستایش از ناصرخسرو مینویسند بیدرنگ کسانی رو بکتابهای او میآورند و آنها را بچاپ رسانیده پراکنده میکنند. (3) هیچ نمیاندیشند حسینِ منصور داستانش در تاریخها آورده شده و یک مردی سراپا سالوس و سراپا کجاندیشی بوده و ناصرخسرو را نادانی این بس که در ایران به پیشرفت کار باطنیان میکوشید و کتابهای او سرتاپا گمراهی و نادانیست. این شگفتتر که چشم دارند ما نیز در این خامیها همچون ایشان باشیم و ما نیز همیشه گوش بدهانهای دیگران داشته باشیم!
جهت چهارم که ما را بدنبال کردن صوفیگری وامیدارند اینکه ما بیش از همه با خردها کار داریم و همیکوشیم که آنها را بتکان آوریم و چون صوفیگری گذشته از آنکه آیین زندگانی و رفتار و کردار شرقیان را آلوده نموده آسیبهایی نیز بر خردها رسانیده و این آسیبها چون از روبرو (مستقیم) نبوده با از میان رفتن صوفیگری و صوفیان برداشته نمیشود اینست ناگزیریم از پایه و بنیاد صوفیگری گفتگو بمیان آورده بآن آسیب خردها چاره بیندیشیم بعبارت بهتر باید همهی بیخردیهای صوفیان را هرچه گشادهتر و روشنتر نشان بدهیم تا خردها بجای خود بازآید. ...
👇
پابرگیها :
1ـ پیدایش کیشها و دبستانهایی همچون نیهیلیزم ، آنارشیزم ، هیپیگری و مانند اینها و فرونشستن بخود آنها در غرب گواه این سخن است. روشنتر بگوییم : ساختار اندیشهای در غرب و دستگاههای اقتصادی و قضایی و آموزشی در آنجا با ازآنِ ما جدایی بسیار دارد و اگر چنین گمراهیهایی در آنجا میپیدایند دیری هم نمیپایند.
2ـ گواه این سخن پس از کشته شدن نویسنده هم در دست است : کسانی از ایرانیان که مرامشان ضدیت با دین و «نبرد با امپریالیسم» بود با این عنوان که حسینِ منصور مرد آزادهی دلیری بوده ازو یک قهرمان نبرد با دین ساخته سرگذشتش را مایهی تبلیغات مرام خود نمودند.
3ـ مقصود کتابهای زادالمسافرین و وجه دینست که سرتاپا سخنان یاوه و بیجاست ولی آنها را با ستایش بسیار بچاپ رسانیدهاند. (پیمان)
.
1ـ پیدایش کیشها و دبستانهایی همچون نیهیلیزم ، آنارشیزم ، هیپیگری و مانند اینها و فرونشستن بخود آنها در غرب گواه این سخن است. روشنتر بگوییم : ساختار اندیشهای در غرب و دستگاههای اقتصادی و قضایی و آموزشی در آنجا با ازآنِ ما جدایی بسیار دارد و اگر چنین گمراهیهایی در آنجا میپیدایند دیری هم نمیپایند.
2ـ گواه این سخن پس از کشته شدن نویسنده هم در دست است : کسانی از ایرانیان که مرامشان ضدیت با دین و «نبرد با امپریالیسم» بود با این عنوان که حسینِ منصور مرد آزادهی دلیری بوده ازو یک قهرمان نبرد با دین ساخته سرگذشتش را مایهی تبلیغات مرام خود نمودند.
3ـ مقصود کتابهای زادالمسافرین و وجه دینست که سرتاپا سخنان یاوه و بیجاست ولی آنها را با ستایش بسیار بچاپ رسانیدهاند. (پیمان)
.
🔶 جناب آقا از میدان دررفت
🔸 تکهی نه از نه
سخن که باینجا میرسد جمشید پسر حاجی که شاگرد دبیرستانست و از اول گفتگو تا بحال خاموش نشسته و گوش داده یکدفعه تکانی بخود میدهد و میگوید :
جمشید : عجب!.. پس علت دشمنی آخوندها با آقای کسروی اینست؟! هزار تهمت میزنند ، هزار دروغ میبندند ، چه مردان بیشرم و پررویی هستند! پس از این ما همهمان باید بآقای کسروی کمک کنیم ، همهمان باید در راه پیشرفت مقاصد او از جان بگذریم ، آقاجان هم باید عقیدهاش را تغییر دهد.
این جملهها را که گفته از شدت هیجان از روی صندلی بلند میشود. حاجیآقا و فریدون بیاختیار بلند میشوند. حاجی با آوازی که از شدت تأثر میلرزید بسخن پرداخته میگوید :
حاجیآقا : آقای فریدون من در خواب بودم و شما امشب مرا بیدار گردانیدید. من در جوانی از کثرت علاقه بکشور و توده از جان خود چشم پوشیده تفنگ بدوش میگرفتم و بآرزوی اجرای مشروطه بسنگر میرفتم. ولی بعداً فریب خورده باین ملاها ارادت میورزیدم و بیآنکه ملتفت باشم بکشور و توده خیانت میکردم ، با آن مشروطهی نازنین دشمنی مینمودم. تا امشب علت اینکه مشروطه در ایران پا نگرفت معلوم من نبود. پیش خود فکر کرده میگفتم ملت بیسواد بود و قدر آن را ندانست. آن حرفهایی که شما امشب گفتید بمن تازگی داشت. از این گذشته آقای کسروی باید مرا حلال کند. دربارهی او حرفهای این ملاها را که الان میفهمم دروغ بوده ، شنیده و باور کرده در دل خود با او دشمنی مینمودم. به یک مردی که در راه نجات این کشور مجاهدت میکند و گلوله بتنش میزنند رو برنمیگرداند ، بدخواهی مینمودم. خدا از تقصیرات من بگذرد.
ولی آقای فریدون ، من ظلمی هم بدخترم ماهرخ کردهام. من که یک دختر بیشتر ندارم و او را از چشمهای خود بیشتر دوست میدارم ، از روزی که شنیدم او هم با شما همعقیده شده مرام آقای کسروی را پذیرفتهاید خشم و کینه بمهر پدری غلبه کرد. نمیدانستم نفرینش کنم یا چه رفتار دیگری با او و با شما پیش گیرم. دیروز هم که بخانهتان آمدم بیاعتنایی با او کردم. دلم میخواهد حالا او هم اینجا بود و من ازو دلجویی مینمودم.
این را که حاجی با حال تأثر میگوید ماهرخ در اتاق دیگر خودداری نتوانسته با صدای بلند بیاختیار میگوید : «آقاجان من اینجا هستم» این را میگوید و خود را باین اتاق میاندازد. حاجی بیاختیار دست بگردن او انداخته در حالی که اشک از دیدگانش فرومیریخت رویش را میبوسد ، و آنگاه بیاختیار سر خود را بسوی آسمان گردانیده میگوید : «خدایا تو ایران را از دست ملاها نجات بخش». این را میگوید و با حال تأثر روی صندلی مینشیند و زنش نیز آمده آن شب را همهی خانواده فراهم نشسته تا چند ساعت از شب رفته بهمین صحبتها ادامه میدهند.
پایان .
🔸 تکهی نه از نه
سخن که باینجا میرسد جمشید پسر حاجی که شاگرد دبیرستانست و از اول گفتگو تا بحال خاموش نشسته و گوش داده یکدفعه تکانی بخود میدهد و میگوید :
جمشید : عجب!.. پس علت دشمنی آخوندها با آقای کسروی اینست؟! هزار تهمت میزنند ، هزار دروغ میبندند ، چه مردان بیشرم و پررویی هستند! پس از این ما همهمان باید بآقای کسروی کمک کنیم ، همهمان باید در راه پیشرفت مقاصد او از جان بگذریم ، آقاجان هم باید عقیدهاش را تغییر دهد.
این جملهها را که گفته از شدت هیجان از روی صندلی بلند میشود. حاجیآقا و فریدون بیاختیار بلند میشوند. حاجی با آوازی که از شدت تأثر میلرزید بسخن پرداخته میگوید :
حاجیآقا : آقای فریدون من در خواب بودم و شما امشب مرا بیدار گردانیدید. من در جوانی از کثرت علاقه بکشور و توده از جان خود چشم پوشیده تفنگ بدوش میگرفتم و بآرزوی اجرای مشروطه بسنگر میرفتم. ولی بعداً فریب خورده باین ملاها ارادت میورزیدم و بیآنکه ملتفت باشم بکشور و توده خیانت میکردم ، با آن مشروطهی نازنین دشمنی مینمودم. تا امشب علت اینکه مشروطه در ایران پا نگرفت معلوم من نبود. پیش خود فکر کرده میگفتم ملت بیسواد بود و قدر آن را ندانست. آن حرفهایی که شما امشب گفتید بمن تازگی داشت. از این گذشته آقای کسروی باید مرا حلال کند. دربارهی او حرفهای این ملاها را که الان میفهمم دروغ بوده ، شنیده و باور کرده در دل خود با او دشمنی مینمودم. به یک مردی که در راه نجات این کشور مجاهدت میکند و گلوله بتنش میزنند رو برنمیگرداند ، بدخواهی مینمودم. خدا از تقصیرات من بگذرد.
ولی آقای فریدون ، من ظلمی هم بدخترم ماهرخ کردهام. من که یک دختر بیشتر ندارم و او را از چشمهای خود بیشتر دوست میدارم ، از روزی که شنیدم او هم با شما همعقیده شده مرام آقای کسروی را پذیرفتهاید خشم و کینه بمهر پدری غلبه کرد. نمیدانستم نفرینش کنم یا چه رفتار دیگری با او و با شما پیش گیرم. دیروز هم که بخانهتان آمدم بیاعتنایی با او کردم. دلم میخواهد حالا او هم اینجا بود و من ازو دلجویی مینمودم.
این را که حاجی با حال تأثر میگوید ماهرخ در اتاق دیگر خودداری نتوانسته با صدای بلند بیاختیار میگوید : «آقاجان من اینجا هستم» این را میگوید و خود را باین اتاق میاندازد. حاجی بیاختیار دست بگردن او انداخته در حالی که اشک از دیدگانش فرومیریخت رویش را میبوسد ، و آنگاه بیاختیار سر خود را بسوی آسمان گردانیده میگوید : «خدایا تو ایران را از دست ملاها نجات بخش». این را میگوید و با حال تأثر روی صندلی مینشیند و زنش نیز آمده آن شب را همهی خانواده فراهم نشسته تا چند ساعت از شب رفته بهمین صحبتها ادامه میدهند.
پایان .
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
📗 اسرار هزارساله
✍ علیاکبر حکمیزاده
🔍 طرح برخی ایرادها به شیعیگری در قالب پرسشهایی از پیشوایان این کیش.
📊 شمار صفحهها : ۷۳
📝 بازپسین پراکنش : اردیبهشت ۱۴۰۰
📚 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را از اینجا دریافت کنید.
✍ علیاکبر حکمیزاده
🔍 طرح برخی ایرادها به شیعیگری در قالب پرسشهایی از پیشوایان این کیش.
📊 شمار صفحهها : ۷۳
📝 بازپسین پراکنش : اردیبهشت ۱۴۰۰
📚 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را از اینجا دریافت کنید.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی»
🔸 باید از نادانیها جلو گرفت (تکهی یک از چهار)
🔸 🖌 احمد کسروی
ما تاکنون بارها نام «حزبسازی» برده و گله کردیم. ولی هنوز جای گله باز است. هنوز باید گفتارها برانیم. این یک بازیچهی بسیار خنکی گردیده. شش یا هفت تن گرد هم مینشینند و یک رشته جملههایی را از اینجا و آنجا دزدیده در یک دفتری مینویسند : «وحدت ملی ، ترویج کشاورزی ، اصلاح برنامهی فرهنگ ...» و نامی نیز از فلان و بهمان بروی خود میگزارند ، و همین را حزب میشمارند و بهمدیگر وعده داده چنین میگویند : باید تبلیغات کنیم ، باید بکوشیم ، باید جامعه را اصلاح نماییم ـ بیخردان چنین میپندارند که با این چند چیز حزب درست میشود. این بازیچهی کودکانه را حزب مینامند.
در تبریز حکایتی هست میگویند : زنی پسر خود را بدکان مسگر گزاشت که مسگری بیاموزد. پسر سه روز آمد و دیگر نیامد. مسگر به در خانهشان رفت و در را زد. زن بیرون آمد. پرسید : پسرت چرا دیگر نمیآید؟.. گفت میگوید : من مسگری را یاد گرفتم.
مسگر در شگفت شد و گفت : چگونه در سه روز مسگری را یاد گرفته؟! گفت : آری یاد گرفته. میگوید : مس را میگزارند در آتش میشود گرم ، میکوبند با چکوچ میشود پهن ، اطرافش را برمیگردانند میشود دیگ. استاد خندید و گفت : ناقلا خودش یاد گرفته هیچی ، که بمادرش هم یاد داده.
درست داستان این بیخردانست. چنین میدانند حزب تنها مرامنامه نوشتن و یک نامی بروی خود گزاردن و چند جلسهای دور هم نشستن است ، و این کار را چندان آسان میشمارند که جوانان ناآزموده و ناآگاه نیز بآن میپردازند.
شما اگر میخواهید تهیدستی و ناآگاهی آنان را بدانید بپرسید : چه کار خواهید کرد؟!.. چه کوششی بکار خواهید برد؟!. شما چه چیزها را کوشش مینامید؟.. اگر اینها را بپرسید خواهید دید درماندند و پاسخی نتوانستند.
.
🔸 باید از نادانیها جلو گرفت (تکهی یک از چهار)
🔸 🖌 احمد کسروی
ما تاکنون بارها نام «حزبسازی» برده و گله کردیم. ولی هنوز جای گله باز است. هنوز باید گفتارها برانیم. این یک بازیچهی بسیار خنکی گردیده. شش یا هفت تن گرد هم مینشینند و یک رشته جملههایی را از اینجا و آنجا دزدیده در یک دفتری مینویسند : «وحدت ملی ، ترویج کشاورزی ، اصلاح برنامهی فرهنگ ...» و نامی نیز از فلان و بهمان بروی خود میگزارند ، و همین را حزب میشمارند و بهمدیگر وعده داده چنین میگویند : باید تبلیغات کنیم ، باید بکوشیم ، باید جامعه را اصلاح نماییم ـ بیخردان چنین میپندارند که با این چند چیز حزب درست میشود. این بازیچهی کودکانه را حزب مینامند.
در تبریز حکایتی هست میگویند : زنی پسر خود را بدکان مسگر گزاشت که مسگری بیاموزد. پسر سه روز آمد و دیگر نیامد. مسگر به در خانهشان رفت و در را زد. زن بیرون آمد. پرسید : پسرت چرا دیگر نمیآید؟.. گفت میگوید : من مسگری را یاد گرفتم.
مسگر در شگفت شد و گفت : چگونه در سه روز مسگری را یاد گرفته؟! گفت : آری یاد گرفته. میگوید : مس را میگزارند در آتش میشود گرم ، میکوبند با چکوچ میشود پهن ، اطرافش را برمیگردانند میشود دیگ. استاد خندید و گفت : ناقلا خودش یاد گرفته هیچی ، که بمادرش هم یاد داده.
درست داستان این بیخردانست. چنین میدانند حزب تنها مرامنامه نوشتن و یک نامی بروی خود گزاردن و چند جلسهای دور هم نشستن است ، و این کار را چندان آسان میشمارند که جوانان ناآزموده و ناآگاه نیز بآن میپردازند.
شما اگر میخواهید تهیدستی و ناآگاهی آنان را بدانید بپرسید : چه کار خواهید کرد؟!.. چه کوششی بکار خواهید برد؟!. شما چه چیزها را کوشش مینامید؟.. اگر اینها را بپرسید خواهید دید درماندند و پاسخی نتوانستند.
.