پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
زبان پاک.pdf
711.3 KB
🔶 زبان پاک

🖌 احمد کسروی

🔹 زبانشناسی

⭐️ نارساییها و عیبهای زبان فارسی و راههای توانا و رسا گردانیدن آن

📜 این کتاب بهترین کتاب در زمینه‌ی پیرایش و آرایش زبان ایرانی است. در این کتاب از کمیهای زبان ایرانی و راه چاره‌ی آنها گفتگو شده و قاعده‌هایی از زبانشناسی نیز آورده شده و خود کتابی کم‌مانند است.
🔶 رمضان کفاش از روضه برگشته

🔸 تکه‌ی هشت از هشت


در اینجا یک چیزی یادم افتاد می‌گویم تا بفهمید که این آخوندهای روضه‌خوان تا چه اندازه دغلکارند.

یک شب یکی از روضه‌خوانها منزل ما بود. چند نفر از شیعیان کویت هم بودند. بساط تریاک هم پهن بود و آقای آخوند با کیف می‌کشید. یکی از آن شیعیان که تاجر محتکری بود این آقا را دعوت کرد که برای دهه‌ی محرم بکویت برود و روضه بخواند. زیرا در کویت چون بیشتر مردم سنی‌اند روضه‌خوان شیعه صرفش نمی‌کند برود آنجا. خلاصه قرار بر این گرفت که خود آن تاجر 3000 ریال و از بقیه هم 10000 ریال برایش جمع کنند. البته خوراک و خانه هم منزل آقای تاجر. ولی گفت باید مواظب بود که در موقع روضه‌خوانی لعنت بر عمر و ابوبکر نکنی زیرا شیخ کویت سنی است و خطر دارد. آقای آخوند که این حرف را شنید گفت پس کار دشوار است ، و چون مجلس خصوصی بود گفت محور گفتگوی ما لعنت بر این خلفا است.

مقصود اینست که ببینید چطور دین یاد مردم می‌دهند و به چه وسیله پول می‌گیرند و از کار بیشرمانه‌ی خود خجالت نمی‌کشند. این بود مختصری از حرفهایی که آخوندها می‌زنند و دیدید که همه‌اش بی‌سر و ته و پوچ بود. حالا می‌فهمید که چرا آخوندها دشمن کسروی هستند؟.


در اینجا سخن آقاجلال تمام می‌شود و کدخدازاده پس از اظهار تشکر از آقاجلال می‌گوید :

ما از این شب‌نشینی بسیار بسیار سود بردیم و خیلی ممنون شدیم. بخصوص اطلاعاتی که درباره‌ی آقای کسروی بما دادید مایه‌ی خشنودی ما گردید. این آخوندهای پست یک طور این مرد را پیش چشم ما جلوه داده بودند که تعجب می‌کردیم. راستی چنین مرد فداکاری قابل ستایش است. خواهش دارم اگر از کتابهای او در دسترس دارید بمن بدهید یا راهنماییم کنید که بخرم و برای زارعین بخوانم بلکه این بیچاره‌ها را هدایت کنم و حتا دیگر نمی‌گذارم سایه‌ی یک عمامه‌بسری هم از آن طرفها عبور کند.

راستی آدم اگر خوب فکر کند این آخوندها می‌گویند اگر کسی کوچکترین حرفی بر ضد ما بزند خدا بر او خشم می‌گیرد ولی ما می‌بینیم این آقای کسروی که با سرعت دارد دکان آنها را تخته می‌کند گذشته از اینکه مورد خشم خدا واقع نمی‌شود ، چندی پیش هم که باو دو تیر و زخمهای زیادی با چاقو زدند ، پس از سه روز شروع بنوشتن کرد. معلوم می‌شود که خدا می‌خواهد این کوششها را بکند. خدا باین مرد بزرگوار قوت بیشتری دهد و امیدواریم که ما هم تا می‌توانیم در پیش بردن حرفها و حقایقی که می‌گوید کوشش کنیم.

شب‌نشینی تمام می‌شود و در آخر کار رمضان‌ کفّاش هم متقاعد شده با روی خوش از آقاجلال خداحافظی می‌کند و می‌گوید تمام این حرفها راست بود و قول می‌دهد که دیگر بآخوندها خوش‌بین نبوده از آنها و حرفهاشان دوری کند.

پایان ـ ع. ب


.
✴️ 📖 ورجاوند بنیاد (بخش سوم بند یکم)

🔸 🖌 احمد کسروی


🔸 باید بكشور دل بندند.

توده‌ای كه در كشوری می‌زیند آنجا خانه‌ ایشانست ، سرچشمه‌ زیست ایشانست ، باید بآن دل بندند ، بآبادیش كوشند ، در راه آزادیش از تلاش بازنایستند ، و اینها را بایای خود شمارند. پرستش بمیهن كه گفته می‌شود اینهاست. پرستش بمیهن به هر كسی بایاست. كوشش بآبادی زمین بایای ورجاوندی آدمیان راست. آنگاه یك كشور هرچه آبادتر و آراسته‌تر برخورداری مردم از زندگانی بیشتر.




توده‌ای كه تكه‌ای از زمین را بمیهنی برگزیده در آن می‌زیند ، آن تكه زمین ـ یا اگر بنامش خوانیم آن كشور ـ از یكسو خانه‌ ایشانست كه در آنجا پا بجهان می‌گزارند ، می‌بالند و بزرگ می‌گردند ، بزناشویی برمی‌خیزند ، زندگانی بسر می‌برند. از یكسو نیز سرچشمه‌ی زیست ایشانست كه خوراك و نوشاك و پوشاك و گستراك و دیگر نیازاكها را از خاك و آب و هوای آنجا می‌توزند. اینست باید بآن كشور دل بندند و گرامیش دارند ، باید بآبادیش كوشند و بپیرایند و بیارایند ، باید در راه آزادیش از تلاش بازنایستند و اگر نیاز افتاد جانبازی دریغ ندارند. باید اینها را بایای خود شمارند ـ بایایی كه در نزد خدا پاسخدهش خواهند بود.

بیست‌ملیون مردم ، یا بیشتر و كمتر ، كه توده‌ای پدید آورده‌اند و در یك كشور می‌زیند ، این معنایش آنست كه خواسته‌اند در زندگانی همدست و همدرد باشند و نیروها و كوششهای خود را رویهم ریزند و در بسیج نیازاكها و در نبرد با بدیها و بیماریها و گرفتاریها بهم یاوری كنند. تو گویی فراهم نشسته‌اند و پیمانی درمیان خود بسته‌اند كه زندگی را باهم بسر برند و در برابر پیشامدها و دشواریها یكرده ایستند و هر كسی از آنان در كار و كوشش نه تنها دربند خود ، بلكه دربند همه باشد. اینست معنی توده. ما اینها را در جای خود گفته‌ایم. اكنون سخن در آنست كه آن كشور خانه‌ این توده و سرچشمه‌ زیست ایشانست كه باید ارجش دانند و نگاهش دارند و همدل و همدست بآبادیش كوشند. پرستش بمیهن كه گفته می‌شود اینهاست. میهن ارجمندتر از خانه است و باید گرامیترش داشت. پرستش بمیهن به هر كسی بایاست.

آن آموزاكهایی كه صوفیان داشته‌اند و نیكی را در خوار داشتن جهان و دامن درچیدن از خوشیها نشان داده‌اند ، آن شعرهای بسیاری كه خراباتیان (خیام و حافظ و دیگران) سروده‌اند و جهان را هیچ و پوچ شمارده‌اند ، آن راهنماییها كه كیشها كرده‌اند و مردمان را از فهلیدن بزندگانی دلسرد گردانیده خشنودی خدا را در یك رشته كارهای بیهوده و بیخردانه بازنموده‌اند ـ اینها همه از نادانی و گمراهیست ، همه از نشناختن معنی جهان و زندگانیست. اینها پندارهای پستیست كه كسانی از خود یادگار گزارده‌اند.

آفریدگاری كه مردمان را آفریده ، زمین را میهن ایشان گردانیده و آنچه مایه‌ زندگانی و برخورداریست در آن جا داده. از خوار داشتن جهان و از پوچ شناختن آن ، و از فهلیدن بكارهای بیهوده و بیخردانه‌ كیشها ، جز ویرانی زمین و دشواری زندگانی و بی‌بهرگی مردمان از خوشی و برخورداری چه تواند برخاست؟!.

چنانكه گفته‌ایم كوشش بآبادی زمین بایای ورجاوندی آدمیان راست و هر توده‌ای باید در جای خود بآن فهلد. آنگاه این بسود خود ایشان است و یك كشور هرچه آبادتر و آراسته‌تر باشد برخورداری مردم از خوشیهای زندگانی بیشتر.


.
🔶 «حزب و گمراهیهای سیاسی» (احمد کسروی)

🔸 ما بکار از راهش درآمده‌ایم (تکه‌ی شش از شش)

🖌 احمد کسروی


کوتاه سخن آنکه ما از راه نشر حقایق پیش آمده‌ایم و مقصودمان آنست که یک رشته حقایق روشن گردد و یک دسته مردان باغیرت ـ از دور و نزدیک ـ در پیرامون آنها همدستی نمایند و راهنمای اندیشه‌های توده باشند.

ما در ایرانیان یک بیچارگی غریبی حس کردیم. در این جهان پرحوادث این مردم بیچاره نمی‌دانند چه کار کنند و رو بکدام سو آورند. همچون غریقی که به سیل افتاده دست پا زنان می‌روند و نمی‌دانند کارشان بکجا خواهد انجامید.

سالهاست در ایران راهی برای زندگانی نیست و مردم همه سرگردانند و نمی‌دانند رو بکجا برگردانند. یک دسته گوش بسوی اروپا دوخته‌اند که یک آوازی از آنسو بشنوند و فهمیده و نافهمیده دنبالش را گیرند ، و هرچه در اروپا هست از دمکرات ، و سوسیال دمکرات ، و ناسیونال سوسیالیست ، و کمونیست ـ در ایران شبیهش را سازند. یک دسته‌ی دیگری چشم از جهان پوشیده و خود را بدامن اندیشه‌ی کهن ـ از صوفیگری و خراباتیگری و مانند آن ـ می اندازند و با اینها خود را سرگرم می‌سازند. یک دسته‌ی دیگری سرگردانی را با بی‌حمیتی توأم گردانیده به بیگانگان می‌گرایند و خود را افزار دست آنان می‌گردانند.

ببینید بیچارگی بکجا رسیده : در این کشور خونها ریخته شد و پس از سالها کوشش مشروطه (یا حکومت ملی) برپا گردیده و هنوز سی و چند سال نگذشته دسته‌های انبوهی از آن دلسردی می‌نمایند ، و ما چون می‌پرسیم : «علت این دلسردی چیست؟!..» می‌بینیم پاسخی نمی‌توانند ، و علتی جز سرگردانی و نافهمی‌ برایش پیدا نمی‌کنیم.

این سرگردانی و بیچارگی توده ، من و یارانم را برآن وامی‌دارد که بمیان آییم و مردان غیرتمند را از دور و نزدیک بیاری خود خوانیم و باین سرگردانی و بیچارگی چاره ‌اندیشیم. برآن وامی‌دارد که یک رشته حقایق زندگانی را بمیان آورده و یک راهی باز کرده و همه‌ی آزادگان و غیرتمندان را بهمراهی دعوت نماییم.

ما نیک میدانیم در این کشور مردمان خونگرم باغیرت فراوانند ـ فراوانند آن مردان گردنفرازی که خواری و زبونی توده آنان را دلسوخته گردانیده و برای کوشش و جانفشانی در این راه آماده‌اند.

این دسته مردان فراوانند ، ولی از هم پراکنده‌اند و بهم مربوط نمی‌باشند. هر یکی به تنهایی در آتش درد می‌سوزند ، هر یکی به تنهایی می‌اندیشند و چاره‌ای نمی‌توانند. ما می‌خواهیم آنان را بهم مربوط گردانیم. می‌خواهیم همه را بیک راه کشانیم. بآنانست که آواز برداشته می‌گوییم :

بیایید ای غیرتمندان ، بیایید ای دلسوختگان ، بیایید هم‌اندیشه باشیم و بچاره‌ی دردها کوشیم ، بیایید از دور و نزدیک دست بهم دهیم و این توده‌ی گرفتار را رها گردانیم.

رستگاری ایران با دست شما تواند بود. ولی باید بیک راهی درآیید و همگی اندیشه و آرزو یکی گردانید. باید از دور و نزدیک خود را بما بشناسانید و با ما ارتباط پیدا کنید برای همین مقصود ما روزنامه را بنیاد گزارده‌ایم.


ما چنانکه گفته‌ایم شانزده موضوع را برگزیده‌ایم که بتدریج بگفتگو گزاریم. اینها برنامه‌ی ماست. ما که شما را بهمدستی می‌خوانیم برنامه‌ی خود را برای شما شرح می‌دهیم.

ما پیش از همه می‌خواهیم هواداری از مشروطه[=دمکراسی] کنیم. چنانکه گفته‌ایم مشروطه یا سررشته‌داریِ توده بهترین شکل حکومت است. می‌باید بکوشیم و این را در ایران استوار گردانیم و نگاهش داریم. کسانی که از این دلسردی می‌نمایند دلیلی جز هوسمندی یا نافهمی ندارند. آنان که می‌گویند : «آزموده شد این توده شایسته‌ی مشروطه نیست» باید پرسید ، این را که آزموده؟.. در این کشور هنوز مشروطه اجرا نگردیده تا کسی بیازماید مردم شایسته‌ی آن نمی‌باشند. هنوز انبوه مردم معنی مشروطه را نمی‌دانند. هنوز جز نامی از مشروطه در ایران نمی‌باشد.

دوم ایرانیان قدر کشور خود را نمی‌دانند. این سرزمین با این آب و هوا و با این باردهی ، یک نعمت گرانبهاییست که باید قدر آن را بدانند و با کاشتن و آباد کردن و کان بیرون آوردن از آن بهره‌مندی نمایند. از آنسوی همیشه بنگهداری آن کوشند و در این راه جانفشانی دریغ نگویند.

چنانکه می‌گویند ایران شش برابر خاک فرانسه است. در حالی که نفوس ایران یک نیم مردم فرانسه می‌باشد. از سنجش این ارقام می‌توان نتیجه گرفت که این سرزمین برای زندگانی دوازده برابر نفوس کنونی کفایت دارد. در جایی که با حال کنونی برای زندگانی مردمِ کم خود کفایت ندارد و ما ناگزیر گردیده از دیگران غله خریداری می‌کنیم.

این خود نتیجه‌ی ندانستن معنی زندگانی و پی نبردن بحقایق است. ما در این باره می‌خواهیم حقایق را روشن گردانیم و از راهی که نشان داده‌ایم دست بهم داده و به نگهداری این سرزمین ، و همچنین به بهره‌مندی از آن کوشیم.


👇

سوم یکی از گرفتاریها در ایران درهم‌آمیختگی کارها و پیشه‌ها و شناخته نبودن معنی آنهاست. ایرانیان معنی درست کار و پیشه را نمی‌دانند و اینست به مفتخواران و بیکاران که خود گناهکارند و باید خوارشان داشت احترام می‌گزارند. یک رشته کارهای بیهوده‌ای را (از قبیل دست بدست گردانیدن کالاها و مانند آن) مشروع می‌شمارند و از آنسوی کار کردن در ادارات دولت را که نیاز سختی بآن داریم نامشروع می‌انگارند (1) .

اینها گذشته از آنکه نادانیست و برای یک توده مایه‌ی ننگ می‌باشد خود اختلال بزرگی در پیشرفت زندگی پدید می‌آورد. اینست ما معنی حقیقی کار و پیشه را روشن گردانیده می‌کوشیم این زمینه را بحقیقت خود برگردانیم.

این چند چیز از مقاصد ما آنهاییست که تاکنون شرح کرده‌ایم و من در اینجا بطور خلاصه آوردم. بازمانده را هم بیاری خدا شرح خواهیم کرد. برای همدستی در پیرامون اینهاست که همه‌ی نیکمردان و غیرتمندان را می‌خوانیم.

(پرچم روزانه شماره‌های 69 ، 70 و 71 سال یکم)


پابرگی :
1ـ امروز ما از این سخن در شگفت می‌شویم. ولی خوبست بدانیم زمانی که ملایان دستشان از حکومت کردن کوتاه بود ، مردم را به حکومت با اینگونه سخنان بدگمان می‌گرداندند. چون حکومت را حق خود می‌دانستند می‌گفتند این دولتها که می‌آیند و می‌روند همه «جائر» و «غاصب»اند. نیمه‌آشکار و نیمه‌پنهان می‌گفتند تنها حکومت امام زمان عادل است که در نبودن آن ، حق حکومت ما راست که جانشین اوییم. اینست استخدام شدن به چنین حکومتهایی ، «عمله‌ی ظلم» شدنست. این سخنان همچنان می‌بود و مردم دهها سال دل با حکومت صاف نداشتند و ملایان نیز همچون آب زیر کاه نیمه‌نهانی به نفوذ در دلهای مردم می‌پرداختند. آن ادعاها همانست که زمانی برویه‌ی «ولایت فقیه» به آشکار درآمد و شد مرامنامه‌ی حزب‌الله. و پیشامدهای سال 57 نتیجه‌ی آنست.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش ششم : کتابهای کهن و بایاهای ما)

🔸 5ـ کتابهای تاریخی و بایاهای ما (تکه‌ی یک از یک)

🖌 احمد کسروی

... در این دوره‌ها [پس از اسلام] تاریخ‌نویسان بسیار بوده‌اند و ما کتابهای بسیار بعربی و فارسی در دست می‌داریم. ولی همه می‌دانیم که آن تاریخ‌نویسان همه چیز را ننوشته‌اند و آنچه نوشته‌اند پیراسته از آلودگیها نبوده است.

در آن زمانها تاریخ را سرگذشت پادشاهان و فرمانروایان و زورورزان و جنگها و کشاکشهای آنها می‌شناختند و تنها این زمینه را دنبال می‌کردند و بیشتر تاریخنویسان تاریخ را بنام یک پادشاه و یا یک وزیر نوشته (1) ، بیش از همه بستایش و چاپلوسی می‌کوشیدند و درپی راستیها نمی‌بودند. کوتاه‌سخن : در آن زمانها این شیوه‌ی دانشمندانه‌ی امروزی که ما از اروپاییها یاد گرفته‌ایم درمیان نبوده است. اینست کتابهایی که از زمانهای گذشته بازمانده تاریخ شمرده نمی‌شود. آنها در دست ما «مدرک» است که در جستجوهای خود از آنها سود جوییم.

بهر حال یکی از کارهایی که در این زمینه باید بود اینست که هر گونه کتابها و یادداشتها که در زمینه‌ی تاریخست بچاپ رسد و پراکنده گردد که از این راه کمکی بکسانی که در این باره بجستجو خواهند پرداخت کرده شود. ...


پابرگی :
1ـ همانا نخستین تاریخ ایرانی که نه داستان پادشاهان و زورمندان بلکه تاریخ مردمان است ، تاریخ مشروطه‌ی ایران می‌باشد.


.
رمضان کفاش از روضه برگشته.pdf
707.2 KB
🔶 رمضان کفاش از روضه برگشته

🔍 زیان تعلیمات ملایان و آسیبهایی که از آنان به کشور و مردم رسیده

📊 شمار ساتها : 16

بازپسین پراکنش : اردی‌بهشت 1399

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این دفترچه از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده می‌گردد.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)

احمد کسروی

🔸 1ـ این نه دینست که پروای آینده نکرده سرگرم گذشته‌هاست (تکه‌ی یک از یک)


این خود پایه‌ای در کار ماست که دین نیک روشن باشد و مرز دارد و هرگز کمی یا بیشی نپذیرد و هیچگاه بازیچه‌ی هوس این و آن نباشد ، ما گفته‌ایم در دین باید از گذشته چشم پوشید و باکنون و آینده پرداخت. گفته‌ایم باید بکسی جایی در دین باز نکرد. گفته‌ایم باید از هر پنداری بیزاری نمود. گفته‌ایم باید جهان را در پیشرفت و آینده‌ی آن را ارجدارتر از گذشته‌اش دانست. ...


.
اکنون و آینده ما راست 6.pdf
189.5 KB
🔸 اکنون و آینده ما راست

🔸 بخش ششم : کتابهای کهن و بایاهای ما

🖌 احمد کسروی

🔹 1ـ با کتابهای تاریخی خود چه رفتاری پیش گیریم؟!
🔹 2ـ سنجش ناسخ‌التواریخ
🔹 3ـ درباره‌ی کتاب نادرشاه
🔹 4ـ چه سودی در تاریخ خواندن هست؟
🔹 5ـ کتابهای تاریخی و بایاهای ما

.
🔶 شیخ قربان از نجف می‌آید

🔸 تکه‌ی یک از ده


[تابستان سال 1324 است ،] اتوبوسی از تهران راه افتاده به تبریز می‌رود. یک ملای زنجانی که از نجف می‌آید در تاکستان آمده او هم سوار اتوبوس می‌شود. ملا با جوانی از اتوبوس‌نشینان گفتگو می‌کنند. یک پیرمردی از اهل ابهررود هم گاهی دخالت می‌کند. ما آن ملا را شیخ‌قربان ، آن جوان را آقااحمد ، آن پیرمرد را علی‌بیک نام گزارده‌ایم و گفتگوشان در اینجا نقل می‌کنیم.


شیخ‌قربان : آقا چرا ریش خود را تراشیده‌اید؟..

آقااحمد : عجب! من هم می‌خواستم از شما بپرسم که چرا سر خود را تراشیده‌اید؟..

شیخ‌قربان : آقا چه می‌فرمایید! ریش تراشیدن حرامست. خدا نهی فرموده. هیچ‌کس نباید ریشش بتراشد. اما سر تراشیدن مباحست ، اختیاریست.

آقااحمد : خوب جوابی دادید. چون در اتوبوس نشسته‌ایم و بیکاریم و این آقایان مسافران هم هستند بهتر است با شما قدری صحبت کنیم. به قول تبریزیها به راه نردبان گزاریم. اما یک خواهش از شما دارم و آن اینکه اوقات‌تلخ نشوید و هرچه می‌گویید با دلیل بگویید.

شیخ‌قربان : بسیار خوب ، صحبت کنیم.

آقااحمد : گفتید ریش تراشیدن حرامست ، خدا نهی فرموده ؛ این را از کجا می‌گویید؟ مگر شما از پیش خدا می‌آیید؟.

شیخ‌قربان : این چه فرمایشیست؟! خدا پیغمبر فرستاده ، بوسیله‌ی او احکام را بما ابلاغ کرده.

آقااحمد : مقصودتان کدام پیغمبر است؟.. آیا پیغمبر اسلام؟.

شیخ‌قربان : بلی ، پیغمبر اسلام صلوات‌الله و سلامه علیه و آله.

آقااحمد : از پیغمبر اسلام قرآنی در دست ماست. من در آن کتاب گفتگویی از ریش تراشیدن و نتراشیدن ندیده‌ام. در کجای قرآن چنین چیزی هست؟!.

شیخ‌قربان : مگر تنها احکامْ قرآنست؟!. مگر همه‌ی احکام در قرآن بیان شده؟!. اغلب احکام در احادیث است. در حدیث هست که مارماهی را به خدمت امیرالمؤمنین علیه‌السلام آوردند. فرمود نخورید. قومی از بنی‌اسرائیل بودند که ریش خود را می‌تراشیدند ، خدا مَسخشان کرد و مارماهی گردانید.

آقااحمد : ممنون شدم که این حدیث را بیان کردید. ولی تعجب می‌کنم که اول می‌گفتید پیغمبر فرموده و حالا معلوم شد به قول خودتان امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده نه پیغمبر. امیرالمؤمنین علیه‌السلام هم گفتگو از حرام بودن گوشت مارماهی کرده نه از حرام بودن ریش‌تراشی.

من می‌خواهم بگویم قضیه هم از اصل دروغ بوده. این قصه‌های آدم مسخ کردن که در کتابهای شما بسیار است تمام دروغست. شما اگر مثل ما به این مدرسه‌ها رفته درسهای تازه خوانده بودید می‌دیدید که مارماهی نیز مثل دیگر ماهیهاست. آنها چطور خلق شده‌اند این هم همانطور خلق شده. شما می‌گویید میمون ، خوک ، خرس ؛ آدم بودند که چون گناه کرده‌اند خدا مسخشان گردانیده و باین صورت انداخته. اینها افسانه‌های بنی‌اسرائیل است که بدست شما افتاده. علما بآنها مسخره می‌کنند. برعکس گفته‌ی شما علما ثابت کرده‌اند که آدم اصلش میمون بوده کم‌کم ترقی کرده آدم شده.


.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)

🔸 در پیرامون شعر (تکه‌ی یک از پنج)


چون در گفتارهای پیش از مخالفت خود با شاعران نام بردیم می‌خواهیم در اینجا بهتر و مفصلتر شرح دهیم :

باید دانست هر چیزی یک حقیقتی دارد که اگر دانسته شود نیکی یا بدیش بآسانی شناخته خواهد بود. درباره‌ی شعر هم باید حقیقت آن را دانست. زیرا چنانکه حقیقت بسیار چیزها دانسته نیست حقیقت شعر نیز دانسته نمی‌باشد. شاعران خودشان ستایشهای غریبی از آن کرده‌اند. چنانکه گاهی آن را «معجزه» نامیده‌اند. گاهی «سحر» خوانده‌اند. گاهی «ید بیضا» گفته‌اند. برخی گزافه را بالا برده آن را «وحی» نامیده‌اند. ولی اینها همه گزافه است. همه از آنست که معنی درست شعر را نمی‌دانند.

شما اگر امروز از کسی بپرسید : «شعر چیست؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «چطور شعر چیست؟.. مگر شما معنی شعر را نمی‌دانید؟!.. مگر تاکنون شعر نشنیده‌اید؟!..». باید گفت : چرا شعر شنیده‌ایم. در ایران چه فراوانست شعر. مثلاً این یک شعریست :

به شب‌نشینی زندانیان برم حسرت
که نُقل مجلسشان دانه‌های زنجیر است

ما چون این را می‌اندیشیم و می‌سنجیم می‌بینیم «سخن» است : سخنی باوزن و قافیه. از اینجا می‌دانیم که سخن بدو گونه است : یکی ساده (بی‌وزن و قافیه) دیگری باوزن و قافیه ، که آن یکی را نثر می‌نامیم و این یکی را شعر. پس حقیقت شعر دانسته شد : «شعر سخن است». شما اگر یک سخنی دارید می‌توانید آن را با نثر یا با شعر ـ با هر کدام که دلتان می‌خواهد ـ بگویید.

این چیزیست که همگی باید بپذیرند. کنون می‌آییم بر سر سخن : ما درباره‌ی سخن یک قاعده‌ای داریم و آن اینکه : «سخن برای نیاز باید بود». نطق یا سخنگویی یک نیروییست خدا بآدمیان داده که با آن مطالب خود را بیکدیگر بفهمانند. سخن برای آنست که شما چون مطلبی دارید بدیگری یا بدیگران بگویید. اینست اگر کسی یک مطلبی ندارد و بیجهت زبان و دهان خود را بکار می‌اندازد و یک جمله‌های بی‌معنایی می‌گوید ، یا کسی در یک اتاقی تنها نشسته خودبخود سخنرانی می‌کند ، این کار دلیل اختلال مغز آن کس می‌باشد و مردم او را دیوانه یا سبکمغز خواهند شمرد. بسیاری از دیوانه‌ها آسیب دیگری ندارند و عنوان دیوانگیشان جز بیهوده سخن گفتن نیست.

این هم چیزیست که باید همگی بپذیرند ، و ما از این دو مقدمه نتیجه گرفته می‌گوییم : «شعر هم باید جز بهنگام نیاز نباشد» ایراد ما بشعرا از همینجاست. شعرا شعر را تابع نیاز نمی‌دانند و آن را یک چیزی جداگانه‌ای می‌شمارند و اینست بی‌آنکه نیازی باشد می‌نشینند و شعر می‌سازند.

اینان گمان می‌کنند شعر بخودی خود یک چیز مطلوبیست. باید آن را ساخت و نوشت و چاپ کرد ، اگرچه نیازی درمیان نباشد. ما می‌گوییم : این غلط است. این کار بیهوده‌گوییست. چه فرقی هست میانه‌ی آنکه کسی با نثر بیهوده‌گویی کند با اینکه دیگری با نظم کند؟!.. چرا باید آن را دیوانگی و سبکمغزی شمرد و این را نشمرد؟!..

تنها سخن نیست. هر کار دیگری همینکه از روی نیاز نبود بیهوده شمرده خواهد شد. شما چنین انگارید یک معماری یا یک شرکتی از اینجا تا قم ، در سر راه پیاپی خانه می‌سازد و می‌گذرد. این کار او جز دلیل دیوانگیش نخواهد بود. خانه باید ساخت ، ولی بهنگام نیاز و باندازه‌ی نیاز. خانه برای نشستن است. خود آن یک مطلوب جداگانه‌ای نیست.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)

احمد کسروی

🔸 2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشته‌ها بودنست (تکه‌ی یک از دو)


چیزیست بس روشن : کسی که دل بکاری بست از کارهای دیگر بازمانَد. ما این را آشکار می‌بینیم که بیشتر این کسان[پیروان ملایان] (نه همه‌شان) بدرستی و راستگویی و دستگیری از بینوایان و برتافتن دست بیدادگران و مانند اینها که از بنیاد دین بشمار است پابستگی ندارند زیرا که رستگاری را در جز از اینها می‌دانند و خشنودی خدا را در چیزهای دیگر می‌شناسند.

در بیست سال پیش (1) که گرانی و خشکسالی بس سختی در ایران رخ داد و می‌توان گفت یک ‌سه‌یک مردم را از میان برد در آن هنگامه‌ی دلگداز من در تبریز می‌بودم و آشکاره می‌دیدم بسیاری از توانگران (نه همه‌شان) دست بینوایان نمی‌گرفتند و همسایگانشان که از گرسنگی بدم مرگ رسیده بودند پروای حال ایشان نمی‌کردند. در کویی که ما می‌نشستیم و سرپرستی بینوایان را من بگردن کشیده بودم هر روز هنگام شام که بکوی بازمی‌گشتم چندین مرده را می‌دیدم که در مرده‌شورخانه گزارده‌اند و کسی براه انداختن آنها برنخاسته ، و من ناگزیر می‌شدم در آنجا بایستم و از خودم و دیگران پولی گرد آورده برای شستن و کفن کردن و زیر خاک سپردن آنان دهم. بارها فرستادم و توانگرانی را از روضه‌خوانیها بیرون کشیدم و هر یکی را براه انداختن کار یک مرده‌ای واداشتم. در آن سال چلوار بس گران بود و بسیاری از بینوایان را بپارچه‌های کهن از سیاه و سبز و زرد پیچیده بخاک سپردند. بدینسان یک زمستان سوزانی بمردم می‌گذشت. ولی چون بهار رسید و راه عراق که تا آن هنگام بسته می‌بود باز شد ناگهان چاوشان راه افتادند و مردم را شورانیدند و از یک تبریز بیش از سه‌هزار تن با شکوه و آذین آهنگ عراق کردند. کسانی که گندم را صد من سه‌هزار ریال فروخته (2) و پول اندوخته بودند روی بکربلا آوردند که برات رستگاری گیرند.

بسیاری چون این داستانها را می‌شنوند باین بسنده می‌کنند که روی درهم کشند و از نادانی مردم رنجیدگی نمایند. ولی این نه درست است. ما اگر می‌خواهیم مردم گمراه نگردند می‌باید شاهراهی بروی ایشان باز کنیم. آنان چه گناه می‌داشتند در جایی که سخنانی را شنیده و در دل جا داده و از روی آنها رفتار می‌کردند؟!.. گرفتم که آنان از باورهایی که می‌داشتند دست می‌کشیدند ، آیا جز آن بودی که بیدین ‌گردند و بدتر و تباهتر شوند؟!. کسی هنوز نمی‌داند که چه شد من باین راه برخاستم. من نیز درپی گفتن آن نیستم ولی این را می‌نویسم که از چندین سال پیش همیشه اندوه این می‌خوردم که می‌دیدم دسته‌ی انبوهی از مردان نیک و پاکدرون می‌خواهند بنیکی زندگی کنند ولیکن راهی برای آن پیدا نمی‌کنند. زیرا اگر رو بسوی دینداری می‌آورند می‌باید باین کارهای بیهوده پردازند و چون بیدین می‌شوند می‌باید دامن بهر زشتی بیالایند. میان دو گمراهی درمانده و راهی پیدا نمی‌کنند.

همیشه کسانی که آن کارها را می‌دیدند چنین می‌گفتند : «اینان عامیانند و درس نخوانده‌اند» ، و چنین می‌پنداشتند تنها درس خواندن چاره‌ی دردها را خواهد کرد. دلم می‌خواهد کنون آن کسان نگاهی بحال درسخواندگان بی‌همه‌چیز اندازند و بخطای خود پی برند. یک توده را که راه نبود چه درسخوانده و چه عامی همه سرگردان و گمراه باشند. اگر از ما می‌پرسند آن عامیان گمراه (با نکوهشهایی که ما بر کارهاشان روا می‌شماریم) بهتر از این درسخواندگان بی‌همه‌چیز بوده‌اند و شایستگی زندگانی را بیشتر داشته‌اند.


پابرگی :
1ـ سال 1296 ، همچنین نگاه کنید به «زندگانی من» ـ احمد کسروی (28ـ نمونه‌ای از رفتار ملایان)
2ـ سی برابر بهای همیشگی ـ «زندگانی من» ، (همان)


.
✴️ رمان بلای جامعه است


آقای كسروی دارنده‌ی پرچم ، نخست می‌خواهم بنام آزادگان آمل از كوششهای فراوانی كه شما در انتشار پرچم ابراز می‌دارید و در این راه نه از دشواریهای مادی و نه از یاوه‌گوییهای نامردانی چند كه سود خود را در اغفال جامعه می‌دانند نهراسیده و همچنان مردانه در كار خود پیشرفت می‌كنید سپاسگزاری و ارجشناسی فراوان نمایم.

اینكه ستونی از نامه‌ی پرچم را مخصوص رمان نموده و همراهان را دعوت نمودید كه از زیانهای این مار خوش خط و خال كه مانند زهری كشنده درمیان جوانان ما ریشه دوانیده و اوقات گرانبهای مردان و زنان این سرزمین را كه در این بحران جهانی بایستی صرف كارهای سودمند گردد بخود مشغول داشته آنچه می‌دانند بگویند تا شاید چشم و گوش توده باز شده از این افسانه‌های پوچ و بیمعنی كه به هزار اسم عجیب و غریب منتشر می‌شود استقبالی بعمل نیاورند شایان بسی تمجید و تحسین است.

گرچه خامه‌ی توانای دارنده‌ی پرچم خود بتشریح معایب و مفاسد بطوری قادر است كه دیگر نیازی بگفتن این و آن ندارد ولی چون منظور آن استاد ارجمند «داوری توده» بوده و می‌خواهند عقاید آزادگان را كه در همه‌ی شهرهای ایران پراكنده بوده و با مشعل فروزان پیمان و پرچم راه زندگی جامعه را روشن دارند انتشار دهند من نیز با آنكه چندان ذوق نویسندگی ندارم بر خود لازم دیدم كه مفاسد رمان را تا آنجایی كه میسر است بنگارم :

اولاً باید دید این كلمه‌ی «عشق» كه ورد زبان هر كودك دبستانی شده و سوژه‌ی اغلب افسانه‌های بیسر و بن است خود چیست و معنی‌اش كدام است؟ آیا عشق بمعنی این است كه اگر جوانی دل بدختری و یا دختری دل بجوانی داد و از دلدار خود محبت ندید باید خود را بكشد؟ آن روزگاری كه عشق داستانی می‌گردید و از افسانه‌ی لیلی و مجنون صد كتاب می‌پرداختند گذشت! امروز آن داستانها در پیش آزادگان ارجی ندارد ، امروز باید مرد كار شد ، زندگی با عشقبازی سازگار نیست و آقایان نویسندگان بدانند كه هر جمله‌ی عاشقانه‌ای كه در داستانهای سراپا پوچ خود بكار می‌برند حربه‌ی زهرآگینی است كه بجان جامعه فرستاده‌اند و بوسیله‌ی آن یك عده از جوانان و دختران بیخبر را بنام عشق فدای شهوت ساخته و عمری سیه‌روز می‌كنند ، اساساً مادام كه نبشته‌ها و گفتارهای خوب و خواندنی مانند پرچم و پیمان در دسترس ما است چه نیازی به نوشتن و خواندن اینگونه رمانها و افسانه‌های زیانبخش است؟

بیایید از امروز همچنانكه آقای كسروی می‌خواهند و سود خودمان هم در آن است پشت پا به شعرهای ناپسند و رمانهای ناسودمند زده و بافسانه‌نویسان و شعرا بفهمانیم كه هرگز فریب آنها را نخورده و همیشه در زندگی آزادانه و پاكدلانه قدم می‌گذاریم.
آمل ـ قاسم سعادت

پرچم ـ از نوشته‌ی آقای سعادت خشنودیم و راستی را این كتابهای رمانی جز بسوزانیدن نمی‌شاید و هر مرد باغیرتی همینكه رمانی در دست دختر یا پسر یا همسر خود دید اگر بهره از خرد دارد باید آن را بگیرد و یكسره به بخاری یا باجاق اندازد. این كتابهای شوم به بیش از آن نمی‌ارزد.

اما درباره‌ی عشق ما نمی‌گوییم نباشد. عشق بمعنی درست خود گرایش و دلباختگیست كه میانه‌ی یك زن و یك مرد پیدا می‌شود و چاره‌اش آنست كه زناشویی كنند و خانواده پدید آورند. اما اینكه یك دختر و یك پسر سالیان درازی باهم عشقبازی كنند و بجای زناشویی بآمیزشهای ناروا پردازند آن پستی و پلیدیست نه عشق. نتیجه‌ی این عشقهای پلید است كه دخترهای بسیاری را بروزهای سیاه نشانیده و نشیمنش را به شهرنو كشانیده. آری جوانهای پست و پلید بجای زن گرفتن با این عشقبازیها بسر می‌برند.

یك كار زشت دیگری درباره‌ی دختران كار آن مردان پلیدیست كه بنام صیغه چند شبی با دختری آمیزش می‌كنند و سپس بیرونشان می‌فرستند كه بیشترشان ناگزیر می‌گردند براههای سیاهكاری بیفتند. این كار را بیشتر آخوندهای پولدار و حاجیهای مفتخوار می‌كنند و در هر شهری چند تنی از این نامردان هستند و نزد خود این را گناه نمی‌شمارند زیرا كه صیغه كرده‌اند.

تفو بر این نامردان! تفو بر كیش و آیینشان. از یك دختر بینوایی سرمایه‌ی زندگانیش را با بهای بسیار اندكی می‌گیرند و او را تیره‌روز می‌گردانند و خود را گناهكار نمی‌شمارند. اینست نمونه‌ای از دینداری اینان.

ما اینان را نیز پست و پلید می‌شناسیم و بیاری خدا باید روزی به هر یكی كیفر سختی دهیم.
(پرچم روزانه ش 214)
.
شادروان نوربخش از پشتیبانان پیمان

شادروان نوربخش از یاران اهواز بود و تا هفته‌ی گذشته می‌زیسته. خبر درگذشت او را در 98 سالگی یکی از خوانندگانمان داد. روانش شاد.
🔶 شیخ قربان از نجف می‌آید

🔸 تکه‌ی دو از ده


شیخ‌قربان اوقات‌تلخ شده با تندی می‌گوید : «اینها همه‌اش جواب دارد». آقااحمد با آرامی جواب داده می‌گوید :


... : من حرفهام هنوز تمام نشده. بگذار حرفهای من تمام بشود آن وقت شما هر جوابی دارید بگویید. یکی هم ما شرط کردیم اوقات‌تلخی نکنید!.

شیخ‌قربان : بفرمایید حرفهات تمام بشود.

آقااحمد : ما اگر به کتابهای شما باور کنیم باید بگوییم خدا در زمانهای قدیم بسیار کارها کرده که امروز نمی‌کند. در زمانهای قدیم مردم را میمون می‌ساخته ، خرس می‌گردانیده ، خوک می‌ساخته. حالا دیگر آن کارها را نمی‌کند. ما تاکنون نشنیدیم در یک جای دنیا مردم صبح پا شوند و ببینند فلان خانواده خرس شده‌اند ، خوک شده‌اند. در تاریخها هم چنین چیزی نخواندیم.

در زمانهای قدیم خدا در کارهای خود چندان جدی بوده که یک طایفه چون مردهاشان ریش می‌تراشیده‌اند خدا غضب کرده و همه را مارماهی گردانیده. ولی حالا سلیقه‌اش عوض شده. حالا دیگر آن جدیت را ندارد. حالا یک نصف مردم دنیا ریش می‌تراشند ، زنها گیس می‌برند ، مردها و زنها بهم قاتی شده می‌رقصند ، هیچ اعتنایی ندارد و غضب نمی‌کند. ملیونها مردم بی‌گناه را می‌کشند ، بمب آتمی ساخته در چند دقیقه یک شهری را زیر و رو می‌گردانند اهمیتی بآنها نمی‌دهد ...

شیخ‌قربان : آقا کفریات نگویید!.

آقااحمد : اینها کفریات شماست که من نقل می‌کنم. من هنوز بحرفهای خودم نرسیده‌ام. این حرف شماست که می‌گویید خدا چندان تنگدیده و بی‌رحم بوده که بخاطر تراشیدن موی ریش قومی را مسخ کرده ، از آدمیت بیرون آورده. مارماهی گردانیده. من نمی‌دانم چه تفاوتی میانه‌ی موی ریش و موی سر هست که خدا یکی را مباح گردانیده که بتراشند ، ولی از تراشیدن آن یکی باین اندازه بدش می‌آید؟!..

شیخ‌قربان : ما که نمی‌توانیم با عقول ناقصه‌ی خود در احکام خدا دخالت کنیم!.

آقااحمد : ببخشید آقا ، اینها احکام خدا نیست ، اینها ساخته‌های شماست. شما عادت کرده‌اید که هر چه دلتان خواست فوری برایش حدیثی بسازید. شما کسانی هستید که اگر در سر سفره از فلان خوراک خوشتان بیاید فوری حدیثی در فضیلت آن درست می‌کنید : «المؤمنون حلویون» (مؤمن حلوا- دوست می‌باشد) ، (خربزه از میوه‌های بهشت است) ، (خوراک اهل بهشت گوشت مرغ است).

آن که گفتید با «عقول ناقصه‌ی خود» آن هم غلطست ، عقلهای ما ناقص نیست. ما هر چیز را باید با عقل خود قضاوت کنیم و هر چیز را که عقل نپذیرفت رد کنیم. ولی حرف من با شما در این باره‌ها نیست. من با شما گفتگوی اساسی دیگری دارم و بعضی سئوالها خواهم کرد که خواهش می‌کنم بی‌آنکه عصبانی شوید جواب دهید.


.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)

🔸 در پیرامون شعر (تکه‌ی دو از پنج)


ایراد نخستین ما بشعر از همین راه است. ما می‌گوییم : در جهان نیک و بدی هست. خدا بمردمان خرد داده که نیک و بد و سودمند و زیانمند را از هم جدا گردانند. می‌گوییم : باید در هر کاری خرد را داور گردانید و راهنمایی او را پذیرفت.

می‌گوییم : بحکم خرد بیهوده‌گویی چه با شعر باشد چه با نثر ناستوده است. می‌گوییم باید شعر را هم تابع نیاز گردانید ، نه اینکه آن را یک مطلوب جداگانه پندارید و هزارها و صدهزارها شعرهای بیهوده بسازید و بیرون بریزید و عمر خود و دیگران را هدر گردانید.

ما می‌گوییم : اگر کسی بیمار است و میخواهد از درد بنالد بنالد ، اگر از روزگار سختی دیده می‌خواهد بگله پردازد بپردازد ، اگر کسی گرفتار عشق گردیده می‌خواهد سوز و گداز درونی را بزبان آورد بیاورد ـ اینها را با نثر می‌کنند بکنند با شعر می‌کنند بکنند ـ ما را بآنها ایرادی نیست. ولی این بسیار غلط است که کسی بیمار نباشد و بیجهت از درد بنالد ، بسیار غلط است که کسی از روزگار سختی نبیند و بیهوده بگله پردازد ، بسیار غلط است که کسی گرفتار عشق نباشد بِخیره[=بی‌جهت] ، سوز و گداز عاشقانه نماید ، بسیار غلط است که یک پیرمرد شصت‌ساله با دلی سرد و دستی لرزان و سری جُنبان غزلهای عاشقانه سراید و از سوزش دل بناله‌ها پردازد.

برای آنکه موضوع نیک روشن گردد یک مثلی یاد می‌کنم ـ مثلی که خود شاعرانه است و باریکی مطلب ، مرا بیاد کردن آن وامی‌دارد : شما اگر از جلو یک مغازه‌ی خواروبارفروشی بگذرید خواهید دید مغازه‌دار یکسو کره را در ظرفی توده‌وار ریخته و گزارده و یکسو هم کره‌های قالبی را رویهم چیده. شما می‌توانید آن کره‌ی توده‌وار را به نثر و این کره‌ی قالبی را بشعر تشبیه کنید. پیداست که کره‌ی قالبی همان کره است ، نهایت با وزن و شکل خاصی. نیز پیداست که کره‌ی قالبی خوشنماتر از کره‌ی توده‌وار می‌باشد و در بها نیز تفاوتی با آن خواهد داشت.

ولی در اینجا چند نکته‌ای هست : نخست اینکه کره‌ی قالبی برای صبحانه و سر سفره خوبست و آن را در همه جا بکار نمی‌برند. مثلاً در مطبخ برای پختن خوراک آن را بکار نباید برد. در سخن نیز چنینست. شعر برخی مزایایی دارد و خوشنماتر از نثر است و در پاره‌ای جاها نیاز بآن داریم. مثلاً در نظام سرود می‌خوانند ، در موسیقی آواز می‌خوانند ، در اینگونه مواقع بشعر نیازمندیم و باید آن را داشته باشیم. لیکن چیزی که هست شعر در همه جا نیست. مثلاً تاریخ را نباید بشعر کشید ، دانشها را نباید با شعر سرود ، همچنین در بسیار جاها که شعر بسیار بیجهت است.

نکته‌ی دوم اینکه در کره‌ی قالبی ارزش مال کره است. نهایت قالب هم اندکی بآن افزوده. مثلاً فرض کنید کره سیری یک ریال است ، کره‌ی قالبی سیری شش عباسی خواهد بود. یک پنج‌یک ببهای کره افزوده خواهد شد.

در شعر نیز چنینست و ارزش مال خود مطلب باید بود ، نهایت وزن و قافیه ‌اندکی بآن خواهد افزود. باینمعنی باید بیک مطلب لازم و سودمندی پرداخت که خود آن دارای ارزش باشد و از شعر هم بارزشش افزوده گردد. ولی شعرای ایران چنین می‌پندارند که ارزش تنها مال وزن و قافیه و مزایای شعریست و اینست پروای اینکه مطلبی لازم باشد و نباشد ، و سودی دارد و ندارد نکرده‌اند ، و اینست هرچه باندیشه‌شان رسیده برشته‌ی شعر کشیده و در دیوانها یادگار گزارده‌اند ، و این داستان آن کسیست که چنین داند در کره‌ی قالبی همه‌ی ارزش مال قالب است و اینست یک قالبی بدست گیرد و خاک و خاکستر و پهن و گچ و آهک و هرچه پیدا کرد بقالب زند و در مغازه رویهم چیند و انتظار کشد که خریداران بیایند و آنها را بخرند و ببرند. درست مانند همینست.


.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)

احمد کسروی

🔸 2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشته‌ها بودنست (تکه‌ی دو از دو)


از سخن خود دور نیفتیم ، آنهمه ستایشها که من از تبریزیان کرده‌ام این ننگین‌کاری را فراموش نمی‌کنم که چون در محرم 1330[1290خ] روسیان با مجاهدان جنگیدند و بر ایشان چیره درآمدند و آن کارها را در شهر می‌کردند یک دسته از مردم بروی خود نیاورده و همچون سالهای پیش در بازارها و کوچه‌ها بسینه کوفتن و زنجیر زدن می‌پرداختند و دسته‌ها می‌گردانیدند و این را یک کار نیک و بس بزرگی می‌شماردند که در چنان هنگام بیمناکی ترس بخود راه نداده و دست از دینداری برنداشته‌اند ، و آشکاره می‌گفتند : «ما را چه کار که روسیان چه کردند و کیان را کشتند ، ما را باید دست از دامن امام برنداریم و این دستگاه را نخوابانیم» می‌گفتند : «روسیان که با کیشها (مذهب) کار نمی‌دارند و عزاداری را از دست ما نمی‌گیرند دیگر ما را چه کار که مشروطه را برانداختند و کشور را بردند؟!..» (1) بلکه بسیاری از ایشان روسیان را بر مشروطه‌خواهان برمی‌گزیدند زیرا که مشروطه‌خواهان روی سرد باین کارهای اینان نشان داده بودند.

مایه‌ی شرمندگیست که روسیان در برابر چشمشان آن ستمها را می‌کردند و کسانی را که در کشور خود بآزادیخواهی برخاسته و در راه آسایش مردم و آبادی کشور آن جانبازیها را کرده بودند دسته دسته پای دار می‌آوردند و جوانان نورس را بگناه آزادیخواهی پدر و برادر بیجان می‌ساختند ، سراسر شهر لگدکوب سالدات و قزاق می‌بود ـ اینان آن ستمها را می‌دیدند و هیچ پروایی نمی‌کردند و از ستمهای یزید ـ ستمهای هزاروسیصد سال پیش او ناله بلند می‌ساختند و شیون از اندازه می‌گذرانیدند ، که تو گویی در جهان ستمگر تنها یزید بوده و بس و هیچگاه نباید پروای ستمهای دیگری کرد.

من نمی‌دانم باین چه نامی دهم و با چه زبانی زشتی آن را بازنمایم جز اینکه بگویم : این کیشهای آلوده ، این کیشهایی که خدا از آنها بیزار است ریشه‌ی خرد و مردانگی را در یکجا می‌سوزاند ، جز اینکه بگویم : کسانی که همه دل به پیشامدهای هزار سال پیش بسته‌اند و از خود و زمان خود ناآگاهند مردگانیند که بزندگان درآمیخته‌اند.

آیا این مانند آن نیست که یک دسته مردمی که در بیابان بیمناک و پرلغزشگاهی راه می‌پیمایند هیچگاه دربند خود و یاران خود نباشند و بزیر پای خود نگاه نکنند و اگر چاهی زیر پایشان باز شد و کسانی در آن فرورفتند پروا نکنند و همه چشمشان را بسیاهیهایی که از دور در کنار افق پدیدار است دوزند و همه نگران آنها باشند؟!. آیا چنین راهروانی توانند بجایی رسید؟!.. آیا خدا از این خشنود است که هزار ملیونها مردمان بدینسان خود را بدبخت سازند؟!.. آیا ما بیهوده می‌گوییم که این کسان معنی دین را نمی‌دانند؟!

شما ببینید امروز که همه‌ی مردمان جهان فیروزی را در یکدلی و یکدستی توده‌ی خود می‌شناسند و همگی می‌کوشند که بر شماره‌ی مردم خود بیفزایند و همگی آنان را همدل و همدست گردانند ، آیا توده‌های شرقی با این گرفتاریها توانند در برابر غربیان ایستادگی نمایند؟!. توده‌هایی که دسته‌های بزرگی از آنها بیکبار از زندگانی روگردانند و همگی دل در جاهای دیگری می‌بندند.


پابرگی :
1ـ جنبندگانی همه درپی آنند که دولت کنونی را براندازند. برخی از ایشان کسانی بودند که به برافتادن شاه نیز می‌کوشیدند تا بگمان خود راه پیشرفت کشور گشاده گردد.
ما بیگمانیم که یک دولت دلسوز کارهای بزرگی تواند کرد و این بآمادگی توده بستگی بسیار دارد. لیکن این تنها یک آرزوست یا آرمانیست که برای بدست آوردنش باید از راهش کوشید؟! بیشتر آنان نیازی نمی‌بینند که توده از آلودگیهای اندیشه‌ای رها گردد. می‌پندارند همینکه حکومت را بدست آورند به هر اصلاحی توانا خواهند بود. ما در جای خود این نشان داده‌ایم که این لغزش سدساله‌ایست که سد هزاران ایرانی بآن دچار بوده و از رهگذرش هم خودشان و هم کشور آسیبها دیده. آرزومندیم آن کسان این تکه‌ها را که در تاریخ سدساله‌ی ما کم نیست بدیده گیرند و نیاز مردم برشد سیاسی و در نتیجه رهایی از آلودگیها را دریابند. دریابند که توده‌ای با این آلودگیها هرگز رشد سیاسی نتواند یافت. نباید گمانید که باورهایی که میهن‌پرستی را بت‌پرستی می‌داند و یا چنانکه در بالا یادش رفت ، آن را یک چیز بی‌ارجی می‌داند امروز دیگر نیست. چنین باوری برویه‌های دیگر هنوز در دلها ریشه ‌دارد و جز با تربیت مردم ریشه‌کن نگردد.
.