🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی شش از ده
شیخقربان از شنیدن این حرفها بکلی مستأصل شده ، و چون حرف آقااحمد باینجا میرسد از جای خود برخاسته با حال عصبانی میگوید : «پس بگویید شما در ظلمه بودن دولت هم حرف دارید. بگویید یکسره لامذهب هستید». این را گفته میخواهد برود. علیبیک و مسافران جلوش را گرفته نمیگزارند و دوباره مینشانند. علیبیک میگوید : « اجازه بدهید قدری هم من صحبت کنم. آقااحمد استراحت کند». این را گفته بدینسان شروع بسخن میکند.
... : زنجان شهر کوچکیست. ولی یک وقت علمای بزرگی داشت : آخوند ملا قربانعلی ، حاجی میرزا ابوالمکارم و امثال آنها ... در دستگاه اینها یک حکایتی بود که در هیچ جای ایران نبوده است. یک دسته محکمهشاگردها بودند که شغلشان شهادت دادن بود. شما اگر با کسی دعوا داشتید میرفتید پیش آنها ، چهار نفر پنج نفر اجیر میکردید ، به هر کدام مزدی قرار میدادید. آن وقت در محضر هر عالمی که میخواستید حاضر میشدند و بر طبق میل شما شهادت میدادند. این شغل آنها بود. از این راه نان میخوردند.
عجبتر آنست که همهی علما آنها را میشناختند. اصلاً آنها اطرافیان خود علما بودند که از شغلشان آگاهی داشتند. با اینحال چون ریش و عمامه داشتند شهادت آنها را میپذیرفتند. ولی اگر کسی ریشش را از ته میزد ، یا تمام سرش را نتراشیده پیچک (زلف) میگزاشت ، یا بجای قباهای کمر بوزمهای ، سرداری میپوشید ، او را فاسق دانسته شهادتش را رد میکردند. این اتفاق برای خود من افتاد.
یک زارع ابهری با یک حاجی زنجانی مرافعه داشتند. ما چون از قضیهشان اطلاع داشتیم زارع ابهری مرا برای شهادت به زنجان برد. من آن وقت جوان بودم. چون نوکر دولت بودم ، در فوج یاور بودم ریش خود را از ته زده بودم. رفتیم به محضر یکی از علما ، آن طرف چند نفر محکمهشاگرد اجیر ساخته آورده بود که نشستند و با آن ریش و عمامه شهادت دروغ دادند. چون نوبت بمن رسید و شهادت خود را ادا کردم وکیل طرف که آن هم محکمهشاگرد بود گفت : «آقا ، این متجاهر به فسق است ، ریشش را تراشیده». بهمین حرفها شهادت ما را رد کردند. شهادت دروغی آنها را پذیرفتند.
از آن وقت این دردی در دل من بوده. بارها با خود فکر کردهام آخر ریش چه ربطی بشهادت آدم دارد؟!.. مگر آدم وقتی که ریشش را تراشید دروغگو میشود؟!. مگر ریش غیر از دو سه مثقال پشم است. بودن و نبودن این چه تأثیری در امانت و صداقت آدم دارد؟!. پس چرا آنها که بیکارند و محتاجند و چشمهاشان در دست این و آنست ، بآنها نگفتند شما چون بیکارید و محتاجید ممکنست فریب پول را بخورید و شهادت دروغ بدهید. ولی بمن چون ریشم را از ته زده بودم که هیچ ربط بمطلب نداشت گفتند فاسق هستی و شهادتم را رد کردند؟!.. چطور شده که بیکار بودن فسق نیست ولی ریش تراشیدن فسق است؟!.
اینها همه از قلب من میگذشت. چون تصور میکردم حکم خدا همینست نمیتوانستم ایرادی بگیرم. گاهی با خود میگفتم : «شاید هم سرّی دارد که اگر آدم ریشش را تراشید اخلاقش تغییر پیدا میکند ، دروغگو میشود». ولی از طرف دیگر میدیدم من که ریشم را از ته میزنم اگر تمام دنیا را بجلوم بگزارند شهادت دروغ نخواهم داد. همین طور درمانده بودم تا امروز حرفهای این آقا درد از دل من بیرون آورد. امروز دانستم که اینها ربط بخدا ندارد. تمامش ساخت و پاخت است. دلم میخواهد دست این جوان را ببوسم ...
.
🔸 تکهی شش از ده
شیخقربان از شنیدن این حرفها بکلی مستأصل شده ، و چون حرف آقااحمد باینجا میرسد از جای خود برخاسته با حال عصبانی میگوید : «پس بگویید شما در ظلمه بودن دولت هم حرف دارید. بگویید یکسره لامذهب هستید». این را گفته میخواهد برود. علیبیک و مسافران جلوش را گرفته نمیگزارند و دوباره مینشانند. علیبیک میگوید : « اجازه بدهید قدری هم من صحبت کنم. آقااحمد استراحت کند». این را گفته بدینسان شروع بسخن میکند.
... : زنجان شهر کوچکیست. ولی یک وقت علمای بزرگی داشت : آخوند ملا قربانعلی ، حاجی میرزا ابوالمکارم و امثال آنها ... در دستگاه اینها یک حکایتی بود که در هیچ جای ایران نبوده است. یک دسته محکمهشاگردها بودند که شغلشان شهادت دادن بود. شما اگر با کسی دعوا داشتید میرفتید پیش آنها ، چهار نفر پنج نفر اجیر میکردید ، به هر کدام مزدی قرار میدادید. آن وقت در محضر هر عالمی که میخواستید حاضر میشدند و بر طبق میل شما شهادت میدادند. این شغل آنها بود. از این راه نان میخوردند.
عجبتر آنست که همهی علما آنها را میشناختند. اصلاً آنها اطرافیان خود علما بودند که از شغلشان آگاهی داشتند. با اینحال چون ریش و عمامه داشتند شهادت آنها را میپذیرفتند. ولی اگر کسی ریشش را از ته میزد ، یا تمام سرش را نتراشیده پیچک (زلف) میگزاشت ، یا بجای قباهای کمر بوزمهای ، سرداری میپوشید ، او را فاسق دانسته شهادتش را رد میکردند. این اتفاق برای خود من افتاد.
یک زارع ابهری با یک حاجی زنجانی مرافعه داشتند. ما چون از قضیهشان اطلاع داشتیم زارع ابهری مرا برای شهادت به زنجان برد. من آن وقت جوان بودم. چون نوکر دولت بودم ، در فوج یاور بودم ریش خود را از ته زده بودم. رفتیم به محضر یکی از علما ، آن طرف چند نفر محکمهشاگرد اجیر ساخته آورده بود که نشستند و با آن ریش و عمامه شهادت دروغ دادند. چون نوبت بمن رسید و شهادت خود را ادا کردم وکیل طرف که آن هم محکمهشاگرد بود گفت : «آقا ، این متجاهر به فسق است ، ریشش را تراشیده». بهمین حرفها شهادت ما را رد کردند. شهادت دروغی آنها را پذیرفتند.
از آن وقت این دردی در دل من بوده. بارها با خود فکر کردهام آخر ریش چه ربطی بشهادت آدم دارد؟!.. مگر آدم وقتی که ریشش را تراشید دروغگو میشود؟!. مگر ریش غیر از دو سه مثقال پشم است. بودن و نبودن این چه تأثیری در امانت و صداقت آدم دارد؟!. پس چرا آنها که بیکارند و محتاجند و چشمهاشان در دست این و آنست ، بآنها نگفتند شما چون بیکارید و محتاجید ممکنست فریب پول را بخورید و شهادت دروغ بدهید. ولی بمن چون ریشم را از ته زده بودم که هیچ ربط بمطلب نداشت گفتند فاسق هستی و شهادتم را رد کردند؟!.. چطور شده که بیکار بودن فسق نیست ولی ریش تراشیدن فسق است؟!.
اینها همه از قلب من میگذشت. چون تصور میکردم حکم خدا همینست نمیتوانستم ایرادی بگیرم. گاهی با خود میگفتم : «شاید هم سرّی دارد که اگر آدم ریشش را تراشید اخلاقش تغییر پیدا میکند ، دروغگو میشود». ولی از طرف دیگر میدیدم من که ریشم را از ته میزنم اگر تمام دنیا را بجلوم بگزارند شهادت دروغ نخواهم داد. همین طور درمانده بودم تا امروز حرفهای این آقا درد از دل من بیرون آورد. امروز دانستم که اینها ربط بخدا ندارد. تمامش ساخت و پاخت است. دلم میخواهد دست این جوان را ببوسم ...
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی یک از نه)
ما بشاعران دو ایراد میگیریم : یکی آنکه شعر را یک چیز جداگانه میشمارند و به بیهودهگویی میپردازند (چنانکه این ایراد را در گفتارهای پیش شرح دادیم) دیگری اینکه هر شاعری خود را در یک رشته زشتکاریهایی آزاد میشمارد. بیکاری ، نان از دست دیگران خوردن ، ستایشگری و چاپلوسی ، هجو و دشنام ، گزافه و دروغ ، چیزهاییست که نود در صد شاعران گرفتار بودهاند و عیبی بخود نشماردهاند. این شگفت که مردم نیز اینها را بآنان ایراد نگرفتهاند. از نخست شاعری در ایران با این بدیها توأم بوده و همچنان تا بزمان ما رسیده. و چون اینها گناههای بزرگی میباشد ما از هر کدام جداگانه سخن میرانیم :
1) بیکاری و نان از دست دیگران خوردن : چنانکه گفتهایم بیکاری خود یکی از گناهانست. از دیدهی حقیقت دزدی با بیکاری چندان تفاوتی ندارد. دزد و بیکار هر دو مفت میخورند ، هر دو از دسترنج دیگران بهره برده عوض نمیدهند. یک کسی اگر پولدار است و از بینیازی پی کار نمیرود گناهکار است ، چه رسد بآنکه بیپول و نیازمند باشد و برای نان خود چشم بدست دیگران دوزد که گناه اندر گناهست.
نود درصد از شعرای ایران این گناه اندر گناه را مرتکب شدهاند. زیرا چون شعر را پیشه ساختهاند ناگزیر پی کاری یا پیشهای نتوانستهاند روند. از آنسوی چون نیازمند بودهاند ناگزیر شدهاند نان از دست دیگران بخورند. بدینسان دو زشتی را توأم گردانیدهاند. بلکه بسیاری از آنان در این اندازه نایستاده زبان بدرخواست پول از این و از آن باز کردهاند که باید گفت ننگ گدایی را بخود هموار گردانیدهاند.
در سی و چند سال پیش مشهدیمحمدآقا نامی صابونپز از باکو بتهران آمده و در اینجا با شعرا آمیزش کرده و در نتیجهی تشویق ایشان از صابونپزی دست برداشته و شاعر گردیده که با پول گرفتن از این و از آن زندگی میکرده. سپس از اینجا به اسپهان رفته و چون اسپهانیان باو پولی نمیدادهاند شعرهایی در شکایت از ایشان سروده و چنین میگوید : «من صابونپز بودم از آن دست کشیده شاعر گردیدم و ندانستم که مردم قدر هنر را نمیدانند ...». در روزنامهی تربیت که شعرهای او را بچاپ رسانیده ، به رکنالملک نایبالحکومهی اسپهان سفارش میکند که قدر آن ادیب را بدانند و به او پولی برسانند.
در چند شماره پیش داستان آن مردی را نوشتیم که نود سال عمر کرده و چون شاعر بود همهی آن را با بیکاری بسر برده و در خانههای این و آن زیسته بود. نیز نوشتیم که با این گناهان بزرگ او را فیلسوف مینامیدند و پس از مرگش در روزنامهها ستایش بسیار مینوشتند.
شگفتتر از همه کار انوری است که در شعرهای خود شرح میدهد که هر پیشهای برای انجام یکی از نیازمندیهای زندگانیست که اگر نباشد مردم معطل خواهند ماند. بجز از شاعری که هیچ یکی از نیازمندیهای زندگی را انجام نمیدهد. سپس میگوید : «نان ز کنّاسی خوردی بهتر بود کز شاعری». لیکن با این دانستنِ حقیقت ، باز از شاعری دست نکشیده و پی کاری نرفته است.
.
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی یک از نه)
ما بشاعران دو ایراد میگیریم : یکی آنکه شعر را یک چیز جداگانه میشمارند و به بیهودهگویی میپردازند (چنانکه این ایراد را در گفتارهای پیش شرح دادیم) دیگری اینکه هر شاعری خود را در یک رشته زشتکاریهایی آزاد میشمارد. بیکاری ، نان از دست دیگران خوردن ، ستایشگری و چاپلوسی ، هجو و دشنام ، گزافه و دروغ ، چیزهاییست که نود در صد شاعران گرفتار بودهاند و عیبی بخود نشماردهاند. این شگفت که مردم نیز اینها را بآنان ایراد نگرفتهاند. از نخست شاعری در ایران با این بدیها توأم بوده و همچنان تا بزمان ما رسیده. و چون اینها گناههای بزرگی میباشد ما از هر کدام جداگانه سخن میرانیم :
1) بیکاری و نان از دست دیگران خوردن : چنانکه گفتهایم بیکاری خود یکی از گناهانست. از دیدهی حقیقت دزدی با بیکاری چندان تفاوتی ندارد. دزد و بیکار هر دو مفت میخورند ، هر دو از دسترنج دیگران بهره برده عوض نمیدهند. یک کسی اگر پولدار است و از بینیازی پی کار نمیرود گناهکار است ، چه رسد بآنکه بیپول و نیازمند باشد و برای نان خود چشم بدست دیگران دوزد که گناه اندر گناهست.
نود درصد از شعرای ایران این گناه اندر گناه را مرتکب شدهاند. زیرا چون شعر را پیشه ساختهاند ناگزیر پی کاری یا پیشهای نتوانستهاند روند. از آنسوی چون نیازمند بودهاند ناگزیر شدهاند نان از دست دیگران بخورند. بدینسان دو زشتی را توأم گردانیدهاند. بلکه بسیاری از آنان در این اندازه نایستاده زبان بدرخواست پول از این و از آن باز کردهاند که باید گفت ننگ گدایی را بخود هموار گردانیدهاند.
در سی و چند سال پیش مشهدیمحمدآقا نامی صابونپز از باکو بتهران آمده و در اینجا با شعرا آمیزش کرده و در نتیجهی تشویق ایشان از صابونپزی دست برداشته و شاعر گردیده که با پول گرفتن از این و از آن زندگی میکرده. سپس از اینجا به اسپهان رفته و چون اسپهانیان باو پولی نمیدادهاند شعرهایی در شکایت از ایشان سروده و چنین میگوید : «من صابونپز بودم از آن دست کشیده شاعر گردیدم و ندانستم که مردم قدر هنر را نمیدانند ...». در روزنامهی تربیت که شعرهای او را بچاپ رسانیده ، به رکنالملک نایبالحکومهی اسپهان سفارش میکند که قدر آن ادیب را بدانند و به او پولی برسانند.
در چند شماره پیش داستان آن مردی را نوشتیم که نود سال عمر کرده و چون شاعر بود همهی آن را با بیکاری بسر برده و در خانههای این و آن زیسته بود. نیز نوشتیم که با این گناهان بزرگ او را فیلسوف مینامیدند و پس از مرگش در روزنامهها ستایش بسیار مینوشتند.
شگفتتر از همه کار انوری است که در شعرهای خود شرح میدهد که هر پیشهای برای انجام یکی از نیازمندیهای زندگانیست که اگر نباشد مردم معطل خواهند ماند. بجز از شاعری که هیچ یکی از نیازمندیهای زندگی را انجام نمیدهد. سپس میگوید : «نان ز کنّاسی خوردی بهتر بود کز شاعری». لیکن با این دانستنِ حقیقت ، باز از شاعری دست نکشیده و پی کاری نرفته است.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 4ـ آسیب کیشها (تکهی یک از دو)
کیشها ... هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری کشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. کسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز کردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنکه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنکه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را که خواست دینست در چشمها بیارج مینماید این زیان را هم با خود میدارد که هوشها را بزمانهای بسیار دور کشانیده از زمان خود ناآگاه میگزارد ، و این یک آسیب بس بیمناکیست و چنین کسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست» و نوشتیم «باید از گذشته چشم پوشید» کسانی ایراد گرفتند که ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. میگویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه کوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بتپرستیها که دلهای خود را با آن خوش ساختهاید نخواهید داشت ، این کیشهای پراکنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت که مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید (1) . آن را نخواهید داشت که صد گزند از آزمندان اروپا بینید و کینهی زادهی قحافه و زادهی خطاب (2) را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت که یک نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدک را خورید.
آن نخواهید داشت که پس از هزاروسیصدوچهل و اند سال که از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایهی دین او رخنهها افتاده شما هنوز کشاکش و دوسخنی را دربارهی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبکر و عمر و علی که هر سه مردان پاکی بودند و باهم خوش زیستند دستهبندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها کمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمییابند. کسانی که بخود و زمان خود ارجی نمیگزارند ، آنان که خود را جز دنبالهی کاروان زندگی نمیشناسند ، آنان که میپندارند ستم آنست که یزید کرده ، و گمراهی آنست که بتپرستان قریش داشتهاند ، و جانبازی آنست که یاران پیغمبر اسلام نمودهاند و بایستی نمایند ـ از چنین کسانی چه شگفت که اندازهی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نکنند؟!.. چه شگفت که بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. (3) من گاهی چیزهایی از اینها میشنوم که درمیمانم و نمیدانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این که به تبریز رفتم کسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند که چرا ارجی بکیش شیعی نمیگزارم و آن را بیهوده میشمارم و یکی از ایشان دلیلهای بسیاری میسرود دربارهی آنکه خلافت ، امام علیبنابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی که پیغمبر اسلام درگذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی که یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
👇
احمد کسروی
🔸 4ـ آسیب کیشها (تکهی یک از دو)
کیشها ... هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری کشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. کسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز کردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنکه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنکه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را که خواست دینست در چشمها بیارج مینماید این زیان را هم با خود میدارد که هوشها را بزمانهای بسیار دور کشانیده از زمان خود ناآگاه میگزارد ، و این یک آسیب بس بیمناکیست و چنین کسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم «گذشته دیگران را بوده و اکنون و آینده ما راست» و نوشتیم «باید از گذشته چشم پوشید» کسانی ایراد گرفتند که ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. میگویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه کوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بتپرستیها که دلهای خود را با آن خوش ساختهاید نخواهید داشت ، این کیشهای پراکنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت که مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید (1) . آن را نخواهید داشت که صد گزند از آزمندان اروپا بینید و کینهی زادهی قحافه و زادهی خطاب (2) را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت که یک نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدک را خورید.
آن نخواهید داشت که پس از هزاروسیصدوچهل و اند سال که از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایهی دین او رخنهها افتاده شما هنوز کشاکش و دوسخنی را دربارهی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبکر و عمر و علی که هر سه مردان پاکی بودند و باهم خوش زیستند دستهبندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها کمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمییابند. کسانی که بخود و زمان خود ارجی نمیگزارند ، آنان که خود را جز دنبالهی کاروان زندگی نمیشناسند ، آنان که میپندارند ستم آنست که یزید کرده ، و گمراهی آنست که بتپرستان قریش داشتهاند ، و جانبازی آنست که یاران پیغمبر اسلام نمودهاند و بایستی نمایند ـ از چنین کسانی چه شگفت که اندازهی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نکنند؟!.. چه شگفت که بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. (3) من گاهی چیزهایی از اینها میشنوم که درمیمانم و نمیدانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این که به تبریز رفتم کسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند که چرا ارجی بکیش شیعی نمیگزارم و آن را بیهوده میشمارم و یکی از ایشان دلیلهای بسیاری میسرود دربارهی آنکه خلافت ، امام علیبنابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی که پیغمبر اسلام درگذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی که یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
👇
پابرگیها :
1ـ اشاره به محرم سیاه 1330ق است که روسها در تبریز آزادیخواهان را از نهانگاههاشان بیرون آورده بدار میکشیدند و در همان حال ملایان و پیروانشان در کوچه ها سینه زده از ستم یزید مینالیدند. (تاریخ هجده سالهی آذربایجان دیده شود).
2ـ زادهی قحافه = ابوبکر ، زادهی خطّاب = عمر
3ـ داستان زیر را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آوردهاند که ما در اینجا بگواهی میآوریم :
«نقل میکنند که یکی از علمای بزرگ در یکی از شهرستانها تا اندازهای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی که روی منبر گفته میشد اعتراض میکرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته کنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشکیل داد و همان واعظ را دعوت کرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من میخواهم به عنوان نمونه یک مجلسی ترتیب بدهم که در آن ، روضهی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی که جز از کتابهای معتبر ، هیچ روضهای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت که از آن زهرماریها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت میشود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع کرد به خواندن روضه و خود را مقید کرده بود که جز روضهی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تکان نخورد و مجلس همین طور یخ کرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه میگویند ، تصور میکنند که لابد آقا نیتش پاک نیست که مجلسش نمیگیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا کربلا شده بود. دید که آبرویش میرود به فکر رفت که چه بکند؟ یواشکی و زیر چشمی به واعظ گفت یک کمی از آن زهرماریها قاطی کن. حماسهی حسینی (شهید مطهری)»
.
1ـ اشاره به محرم سیاه 1330ق است که روسها در تبریز آزادیخواهان را از نهانگاههاشان بیرون آورده بدار میکشیدند و در همان حال ملایان و پیروانشان در کوچه ها سینه زده از ستم یزید مینالیدند. (تاریخ هجده سالهی آذربایجان دیده شود).
2ـ زادهی قحافه = ابوبکر ، زادهی خطّاب = عمر
3ـ داستان زیر را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آوردهاند که ما در اینجا بگواهی میآوریم :
«نقل میکنند که یکی از علمای بزرگ در یکی از شهرستانها تا اندازهای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی که روی منبر گفته میشد اعتراض میکرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته کنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشکیل داد و همان واعظ را دعوت کرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من میخواهم به عنوان نمونه یک مجلسی ترتیب بدهم که در آن ، روضهی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی که جز از کتابهای معتبر ، هیچ روضهای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت که از آن زهرماریها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت میشود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع کرد به خواندن روضه و خود را مقید کرده بود که جز روضهی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تکان نخورد و مجلس همین طور یخ کرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه میگویند ، تصور میکنند که لابد آقا نیتش پاک نیست که مجلسش نمیگیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا کربلا شده بود. دید که آبرویش میرود به فکر رفت که چه بکند؟ یواشکی و زیر چشمی به واعظ گفت یک کمی از آن زهرماریها قاطی کن. حماسهی حسینی (شهید مطهری)»
.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی هفت از ده
این را گفته پیش میآید که دست آقااحمد را ببوسد. شیخقربان بر بغضش میافزاید. آقااحمد مانع از دست بوسیدن شده میگوید :
... : بسیار ممنونم که حرفهای من شما را خشنود گردانیده. ولی مطالب من هنوز بآخر نرسیده. پس گوش بدهید تا بآخر برسانم. آقاشیخقربان هم عصبانی نشود. این مباحثه را خود او آغاز کرد. خود او همانکه به اتوبوس رسید بدون مقدمه بمن رو آورده گفت : «آقا شما چرا ریش خود را تراشیدهاید؟!.» این مباحثه از آنجا آغاز شده. از این مقدمات که چیدم مقصودم آنست که اولاً ریش تراشیدن زیانی ندارد. بلکه تمیزی و پاکیزگیست. پس جهت ندارد که گناه باشد. ثانیاً بر فرض آنکه ریش تراشیدن گناهست گناههای بسیار بزرگتر از آن فراوانست. پس چرا ملاها همه را رها کرده تنها به ریش تراشیدن مردها و رو نگرفتن زنها چسبیدهاند؟!. در همینجا صحبت شد و همه گفتند که امروز در ایران یکی از گناههای بزرگ و سر تا پا زیان مفتخواری است. مفتخواری بر خلاف سنت الهیست ، معصیت بزرگیست ، باعث ویرانی مملکت است. پس چرا شما ملاها یک دفعه هم از آن صحبت نمیکنید؟!. پس چرا آنهمه مظالم که بر سر اینهمه کشاورزان بدبخت میآورند یک دفعه ایراد نمیگیرید؟!. پس چرا بآن حاجیهای انباردار که جگر مردم را درمیآورند یک کلمه حرف نمیزنید؟!...
یکی از مسافران سخن او را بریده میگوید : «عجب توقعی دارید! از چشم کور اشک میطلبید. این آقایان علما خودشان مفتخوارند ، سردستهی مفتخوارانند ..».
شیخقربان سخن او را بریده با حال عصبانی میگوید :
... : علما مفتخوارند ملعون؟!. من مفتخوارم؟.. من هشت سالست رفتهام در نجف ، تحمل زحمت کردهام ، درس خواندهام ، علم اندوختهام ، علون دینیه دریاست ، حالا هم آمدهام بشما تعلیم احکام الهی خواهم کرد .. شما خیال کردید من هم مثل سایر علما هستم ، وجوهات خواهم گرفت. لیکن اشتباه کردهاید. ما دویست نفر بودیم. حضرت حجةالاسلام والمسلمین آیتالله فیالارضین آقای سیدابوالحسن اصفهانی متعالله المسلمین بطول بقائه ، ما را انتخاب فرمود ، چون در ایران کسروی ظهور کرده مسلمانان را اضلال میکند ، ما را اعزام فرمودند که بیاییم و در شهرهای ایران مردم را از اضلالات او محافظت کنیم ، هر یکی از ما وجه معاش مرتبی دارد که ماه به ماه خواهد گرفت. به حقیر چهارصد تومان داده خواهد شد.
از این حرفهای او مسافران تعجب میکنند. از نام «کسروی» بعضی مسافرها لبخندی میزنند. بعضی تعجب میکنند. بعضی مسافرها میخواهند جواب بدهند آقااحمد جلوشان گرفته میگوید :
«بگزارید من حرفهایم تمام بشود». آن وقت رو به شیخقربان کرده میگوید :
... : بسیار ممنون شدیم که خود را بما معرفی فرمودید. اجازه بدهید که باین حرفهاتان هم جوابهایی دهم.
آنکه فرمودید : «علم اندوختهام» ممکنست شما در نجف علمی تحصیل کرده باشید. مثلاً صرف و نحو خوانده زبان عربی یاد گرفته باشید ، فقه اسلامی خوانده باشید. اینها علم است و ما هم قیمت میگزاریم اگرچه زیاد بدرد نمیخورد.
اما اینکه میگویید : «بشما تعلیم احکام الهی خواهم کرد» متأسفانه این حرفتان قابل تصدیق نیست. این چیزهایی که شما ملاها بمردم یاد میدهید احکام خدا نیست ، اضلالات شیطانست. بسیار توهین بخداست که نام آنها را «احکام الهی» بگزارید.
ما شما را میشناسیم ، مطالبتان را میدانیم. خود شما همانکه رسیدید سر انبان را باز کردید و ما دیدیم که با چه سوغاتهایی از نجف راه افتادهاید :
ریش تراشیدن حرام است ، سر تراشیدن مباح است ، در بنیاسرائیل قومی بودند چون ریش میتراشیدند خدا آنها را مسخ گردانید ، مارماهی ساخت ، آواز خواندن حرام است ، موسیقی حرامست ، دولت غاصب است ... اینهاست آنچه از انبان بیرون ریختید. آیا اینها احکام خداست؟!.
آن پاسبانی که در شبهای سرد زمستان سر پست میایستد و تا صبح بیدار میماند و پاس میدهد برای آنکه خانوادهها از دزد امنیت پیدا کنند و آسوده بخوابند ، او شغلش نامشروع است و پولش حرامست ، این امنیهها که دائماً در صحرا با دزد و راهزن میجنگند و راه را امن کردهاند که مسافران میآیند و میروند ، مالالتجاره میآید و میرود ، این هم شغلش نامشروع است و پولش حرامست ـ شما اگر به آفریقا بروید و این حرفها را در پیش وحشیهای آنجا بگویید به عقل و فهم شما خواهند خندید ...
.
🔸 تکهی هفت از ده
این را گفته پیش میآید که دست آقااحمد را ببوسد. شیخقربان بر بغضش میافزاید. آقااحمد مانع از دست بوسیدن شده میگوید :
... : بسیار ممنونم که حرفهای من شما را خشنود گردانیده. ولی مطالب من هنوز بآخر نرسیده. پس گوش بدهید تا بآخر برسانم. آقاشیخقربان هم عصبانی نشود. این مباحثه را خود او آغاز کرد. خود او همانکه به اتوبوس رسید بدون مقدمه بمن رو آورده گفت : «آقا شما چرا ریش خود را تراشیدهاید؟!.» این مباحثه از آنجا آغاز شده. از این مقدمات که چیدم مقصودم آنست که اولاً ریش تراشیدن زیانی ندارد. بلکه تمیزی و پاکیزگیست. پس جهت ندارد که گناه باشد. ثانیاً بر فرض آنکه ریش تراشیدن گناهست گناههای بسیار بزرگتر از آن فراوانست. پس چرا ملاها همه را رها کرده تنها به ریش تراشیدن مردها و رو نگرفتن زنها چسبیدهاند؟!. در همینجا صحبت شد و همه گفتند که امروز در ایران یکی از گناههای بزرگ و سر تا پا زیان مفتخواری است. مفتخواری بر خلاف سنت الهیست ، معصیت بزرگیست ، باعث ویرانی مملکت است. پس چرا شما ملاها یک دفعه هم از آن صحبت نمیکنید؟!. پس چرا آنهمه مظالم که بر سر اینهمه کشاورزان بدبخت میآورند یک دفعه ایراد نمیگیرید؟!. پس چرا بآن حاجیهای انباردار که جگر مردم را درمیآورند یک کلمه حرف نمیزنید؟!...
یکی از مسافران سخن او را بریده میگوید : «عجب توقعی دارید! از چشم کور اشک میطلبید. این آقایان علما خودشان مفتخوارند ، سردستهی مفتخوارانند ..».
شیخقربان سخن او را بریده با حال عصبانی میگوید :
... : علما مفتخوارند ملعون؟!. من مفتخوارم؟.. من هشت سالست رفتهام در نجف ، تحمل زحمت کردهام ، درس خواندهام ، علم اندوختهام ، علون دینیه دریاست ، حالا هم آمدهام بشما تعلیم احکام الهی خواهم کرد .. شما خیال کردید من هم مثل سایر علما هستم ، وجوهات خواهم گرفت. لیکن اشتباه کردهاید. ما دویست نفر بودیم. حضرت حجةالاسلام والمسلمین آیتالله فیالارضین آقای سیدابوالحسن اصفهانی متعالله المسلمین بطول بقائه ، ما را انتخاب فرمود ، چون در ایران کسروی ظهور کرده مسلمانان را اضلال میکند ، ما را اعزام فرمودند که بیاییم و در شهرهای ایران مردم را از اضلالات او محافظت کنیم ، هر یکی از ما وجه معاش مرتبی دارد که ماه به ماه خواهد گرفت. به حقیر چهارصد تومان داده خواهد شد.
از این حرفهای او مسافران تعجب میکنند. از نام «کسروی» بعضی مسافرها لبخندی میزنند. بعضی تعجب میکنند. بعضی مسافرها میخواهند جواب بدهند آقااحمد جلوشان گرفته میگوید :
«بگزارید من حرفهایم تمام بشود». آن وقت رو به شیخقربان کرده میگوید :
... : بسیار ممنون شدیم که خود را بما معرفی فرمودید. اجازه بدهید که باین حرفهاتان هم جوابهایی دهم.
آنکه فرمودید : «علم اندوختهام» ممکنست شما در نجف علمی تحصیل کرده باشید. مثلاً صرف و نحو خوانده زبان عربی یاد گرفته باشید ، فقه اسلامی خوانده باشید. اینها علم است و ما هم قیمت میگزاریم اگرچه زیاد بدرد نمیخورد.
اما اینکه میگویید : «بشما تعلیم احکام الهی خواهم کرد» متأسفانه این حرفتان قابل تصدیق نیست. این چیزهایی که شما ملاها بمردم یاد میدهید احکام خدا نیست ، اضلالات شیطانست. بسیار توهین بخداست که نام آنها را «احکام الهی» بگزارید.
ما شما را میشناسیم ، مطالبتان را میدانیم. خود شما همانکه رسیدید سر انبان را باز کردید و ما دیدیم که با چه سوغاتهایی از نجف راه افتادهاید :
ریش تراشیدن حرام است ، سر تراشیدن مباح است ، در بنیاسرائیل قومی بودند چون ریش میتراشیدند خدا آنها را مسخ گردانید ، مارماهی ساخت ، آواز خواندن حرام است ، موسیقی حرامست ، دولت غاصب است ... اینهاست آنچه از انبان بیرون ریختید. آیا اینها احکام خداست؟!.
آن پاسبانی که در شبهای سرد زمستان سر پست میایستد و تا صبح بیدار میماند و پاس میدهد برای آنکه خانوادهها از دزد امنیت پیدا کنند و آسوده بخوابند ، او شغلش نامشروع است و پولش حرامست ، این امنیهها که دائماً در صحرا با دزد و راهزن میجنگند و راه را امن کردهاند که مسافران میآیند و میروند ، مالالتجاره میآید و میرود ، این هم شغلش نامشروع است و پولش حرامست ـ شما اگر به آفریقا بروید و این حرفها را در پیش وحشیهای آنجا بگویید به عقل و فهم شما خواهند خندید ...
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی دو از نه)
2) ستایشگری و چاپلوسی : ستایشگری خود یکی از زشتیهاست. چنین کاری جز نشان پستی خوی نتواند بود. ولی باید دانست که پسندیدن یا خرسند بودن جز از ستایشگری میباشد. شما اگر کارهای یکی کسی را میپسندید و از او خرسند میباشید در دلتان او را دوست میدارید و در همه جا ازو هواداری مینمایید و از همراهی و کمک تا آنجا که میتوانید بازنایستید. این کار ناستوده نیست.
لیکن ستایشگری جز این میباشد. ستایشگری آنست که شاعر بیآنکه از کارهای کسی آگاه باشد تا آنها را بپسندد و از درون دل راضی باشد ، زبان بستایشهایی ازو باز میکند ، و در این کار خود جدایی میان نیکان و بدان نمیگزارد.
مثلاً یک شاعری که یک پادشاهی را ستایش میکند ، هیچگاه دربند نخواهد بود که آن پادشاه نیکست یا بد است ، این در ستایشگری شرط نیست. چهبسا شاعری در ستایش یک پادشاهی قصیده بسراید ولی در پشت سر به او نفرین کند.
از آنسوی ستایشهای اینها نیز چیزهای شگفتی است. مثلاً شما اگر کسی را بخواهید ستایش کنید خواهید گفت : بالایش بلند است ، رویش زیباست ، مرد کاردانیست ، دستِ دهنده دارد. اینگونه ستایشها خواهید کرد. ولی کار شعرا چیز دیگر است. آنان وقتی که از یک پادشاهی بستایش میپردازند باید دارا و جمشید را دربان ، و خاقان و قیصر را حاجب او گردانند ، قضا را چاکر او ، قدر را نوکرش خوانند ، عزمش را کوه ، و سخایش را ابر شمارند ، امپراتوران جهان را بآستانبوسیش آورند ، ستارگان آسمان هر یکی را بخدمت دیگری در درگاه او گمارند ، و بدینسان صد گزافه را بهم درآمیخته یک ستایشی پدید آورند.
نُه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای
تا بوسه بر رکاب قزلارسلان زند
این هم شیوهی ستایشگری آنانست که سرتاپا ننگین و بیهوده است. در سال 1324[ق] که مظفرالدینشاه مرد و محمدعلیشاه بتخت نشست میرزاتقیخان ضیاءلشگر قصیدهای سروده در یک روزنامهای بچاپ رسانید که یکی از شعرهای آن اینست :
چون گشته جمله عالم از عدل شاه آباد
قربان جان شه باد جان تمام عالم
پادشاهی که تازه بتخت نشسته و هنوز دانسته نبود بماند یا بیفتد ، نیک باشد یا بد درآید ، این با یک بیپروایی میگوید : «جمله عالم از عدل او آباد گشته». ببینید چند دروغ و گزافه را بهم در[می]آمیزد. از این بدتر آنکه جان تمام عالم را قربان جان آن شاه میکند.
3) هجو و دشنام : بسیاری از شعرای ایران این زشتی را هم بخود پسندیدهاند که اگر با کسی دشمنی پیدا کردند و یا اگر از یکی پول خواستند و نداد او را هجو کنند و زبان بدشنام بیالایند و این را یک هنری از خودشان پنداشتهاند. بلکه برخی از آنان شعر سرودهاند که هر شاعری که هجو نگوید پلنگی را میماند که چنگال و دندان ندارد. از آنسوی دیده میشود که این کار را زشت ندانسته و اینست آن شعرهایی را که سروده بودهاند در دیوانهاشان نگه داشتهاند. همچنین مردم آنها را زشت نشمرده و ایرادی نگرفتهاند.
امروز بیشتر دیوانها پر از این سخنان زشت است. بسیاری از شعرای امروزی از عشقی و ایرج[میرزا] و دیگران هم این کار را کردهاند و دیوانهای آنها بارها چاپ میشود و بخاندانها پخش مییابد.
.
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی دو از نه)
2) ستایشگری و چاپلوسی : ستایشگری خود یکی از زشتیهاست. چنین کاری جز نشان پستی خوی نتواند بود. ولی باید دانست که پسندیدن یا خرسند بودن جز از ستایشگری میباشد. شما اگر کارهای یکی کسی را میپسندید و از او خرسند میباشید در دلتان او را دوست میدارید و در همه جا ازو هواداری مینمایید و از همراهی و کمک تا آنجا که میتوانید بازنایستید. این کار ناستوده نیست.
لیکن ستایشگری جز این میباشد. ستایشگری آنست که شاعر بیآنکه از کارهای کسی آگاه باشد تا آنها را بپسندد و از درون دل راضی باشد ، زبان بستایشهایی ازو باز میکند ، و در این کار خود جدایی میان نیکان و بدان نمیگزارد.
مثلاً یک شاعری که یک پادشاهی را ستایش میکند ، هیچگاه دربند نخواهد بود که آن پادشاه نیکست یا بد است ، این در ستایشگری شرط نیست. چهبسا شاعری در ستایش یک پادشاهی قصیده بسراید ولی در پشت سر به او نفرین کند.
از آنسوی ستایشهای اینها نیز چیزهای شگفتی است. مثلاً شما اگر کسی را بخواهید ستایش کنید خواهید گفت : بالایش بلند است ، رویش زیباست ، مرد کاردانیست ، دستِ دهنده دارد. اینگونه ستایشها خواهید کرد. ولی کار شعرا چیز دیگر است. آنان وقتی که از یک پادشاهی بستایش میپردازند باید دارا و جمشید را دربان ، و خاقان و قیصر را حاجب او گردانند ، قضا را چاکر او ، قدر را نوکرش خوانند ، عزمش را کوه ، و سخایش را ابر شمارند ، امپراتوران جهان را بآستانبوسیش آورند ، ستارگان آسمان هر یکی را بخدمت دیگری در درگاه او گمارند ، و بدینسان صد گزافه را بهم درآمیخته یک ستایشی پدید آورند.
نُه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای
تا بوسه بر رکاب قزلارسلان زند
این هم شیوهی ستایشگری آنانست که سرتاپا ننگین و بیهوده است. در سال 1324[ق] که مظفرالدینشاه مرد و محمدعلیشاه بتخت نشست میرزاتقیخان ضیاءلشگر قصیدهای سروده در یک روزنامهای بچاپ رسانید که یکی از شعرهای آن اینست :
چون گشته جمله عالم از عدل شاه آباد
قربان جان شه باد جان تمام عالم
پادشاهی که تازه بتخت نشسته و هنوز دانسته نبود بماند یا بیفتد ، نیک باشد یا بد درآید ، این با یک بیپروایی میگوید : «جمله عالم از عدل او آباد گشته». ببینید چند دروغ و گزافه را بهم در[می]آمیزد. از این بدتر آنکه جان تمام عالم را قربان جان آن شاه میکند.
3) هجو و دشنام : بسیاری از شعرای ایران این زشتی را هم بخود پسندیدهاند که اگر با کسی دشمنی پیدا کردند و یا اگر از یکی پول خواستند و نداد او را هجو کنند و زبان بدشنام بیالایند و این را یک هنری از خودشان پنداشتهاند. بلکه برخی از آنان شعر سرودهاند که هر شاعری که هجو نگوید پلنگی را میماند که چنگال و دندان ندارد. از آنسوی دیده میشود که این کار را زشت ندانسته و اینست آن شعرهایی را که سروده بودهاند در دیوانهاشان نگه داشتهاند. همچنین مردم آنها را زشت نشمرده و ایرادی نگرفتهاند.
امروز بیشتر دیوانها پر از این سخنان زشت است. بسیاری از شعرای امروزی از عشقی و ایرج[میرزا] و دیگران هم این کار را کردهاند و دیوانهای آنها بارها چاپ میشود و بخاندانها پخش مییابد.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 4ـ آسیب کیشها (تکهی دو از دو)
پس از هزاروسیصد سال که خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه میرانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد میکنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفتهی خود از ایمان) میشمارند. در اینجاست که میگویم من نمیدانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست که میگویم اینان از معنی دین بیکبار ناآگاهند.
دیگری از یک شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یکی از سخنانش اینست که چگونه من نام امام علیبنابیطالب را با دو خلیفهی دیگر (صدیق و فاروق) در یک جا میبرم در جایی که این دو بیشتر زندگانی خود را با بتپرستی بسر برده بودند. این را کسی مینویسد که خود در بتپرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یک شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش کرده و در اندیشهی داستانهای سیزده صدهی پیش میباشد.
اگر شما در کتاب «هزار و یک شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی میخواندی که در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده که چون بر کسی میدمیدهاند یا میخورانیدهاند بیکبار بیخویشتن میشده که زیر پای خود را نمیدیده و از هیاهویی که در پیرامونش برمیخاسته آگاه نمیگردیده و تکانی بخود نمیداده. لیکن در همان حال در دو فرسخی دیهی را میدیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمییافته و از آنها بتکان میآمده ، بیگمان چنین افسانهای را باور نکردی و خود بایستی باور نکنی ولی چه باید گفت که ما اکنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نکردنی تماشا میکنیم.
.
احمد کسروی
🔸 4ـ آسیب کیشها (تکهی دو از دو)
پس از هزاروسیصد سال که خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه میرانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد میکنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفتهی خود از ایمان) میشمارند. در اینجاست که میگویم من نمیدانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست که میگویم اینان از معنی دین بیکبار ناآگاهند.
دیگری از یک شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یکی از سخنانش اینست که چگونه من نام امام علیبنابیطالب را با دو خلیفهی دیگر (صدیق و فاروق) در یک جا میبرم در جایی که این دو بیشتر زندگانی خود را با بتپرستی بسر برده بودند. این را کسی مینویسد که خود در بتپرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یک شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش کرده و در اندیشهی داستانهای سیزده صدهی پیش میباشد.
اگر شما در کتاب «هزار و یک شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی میخواندی که در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده که چون بر کسی میدمیدهاند یا میخورانیدهاند بیکبار بیخویشتن میشده که زیر پای خود را نمیدیده و از هیاهویی که در پیرامونش برمیخاسته آگاه نمیگردیده و تکانی بخود نمیداده. لیکن در همان حال در دو فرسخی دیهی را میدیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمییافته و از آنها بتکان میآمده ، بیگمان چنین افسانهای را باور نکردی و خود بایستی باور نکنی ولی چه باید گفت که ما اکنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نکردنی تماشا میکنیم.
.
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی هشت از ده
شیخقربان خشمناک گردیده برخاسته میخواهد برود. مسافران با اصرار نشانیده میگویند :
«بشنوید و شما هم پاسخ بدهید. چرا میروید؟!.». آقااحمد سخن خود را دنبال کرده میگوید :
... : آمدیم بر سر آنکه بشما حقوق خواهند داد ـ بسیار خوب ، آقایان علما میخواهند بکارهای خود ترتیبی دهند. ما نیز ایرادی نداریم. ولی اولاً جای تردید است که شماها بآن حقوق اکتفا کنید و دست از طمعکاری بردارید. مگر شما آقاشیخقربان نبودید که در تاکستان آمدید و میخواستید سوار اتوبوس شوید شوفر گفت : «از اینجا تا زنجان ده تومان میشود» ، شما پنج تومان دادید و گفتید : «من اهل علمم ، از نجف میآیم. نصفش را بمن ببخش». و شوفر رودرواسی کرد و چیزی نگفت؟!..
شیخقربان : «المعاملة بالرضا» ، میخواست راضی نشود.
آقااحمد : خوب یاد گرفتهاید. برای هر کاری یک جملهی عربی بخوانید ، درست کنید. آری او راضی شد ، ولی با رودرواسی. شما اگر بجای این درسهای آخوندی کمی درس زندگی میخواندید میدانستید که این اتومبیل که راه میرود و ما را میبرد ، بنزین میخواهد ، روغن میخواهد ، آن شوفر خرج دارد ، شاگردش خرج دارد. چیزی ازو نمیبریدی ، میگفتی از دیگران چه گرفتی از من هم آن را بگیر. شما که در نجف در آن کنج تاریک بسر بردهاید اینها را هیچ نمیدانید. شاید خیال میکنید اتومبیل هم همه چیزش مثل شما مفت بدست میآید.
یکی از حاضران شوخی کرده میگوید : «ظهور امامزمان نزدیک است. اتومبیلها هم با صلوات راه خواهند رفت». مسافران از حرف او میخندند. آقااحمد سخن خود را دنبال کرده میگوید :
... : از این گذشته من باآنکه مفتخواری را برای شما شرح دادم شما گویا آن را نفهمیدهاید. اینست خیال میکنید اگر حقوق بگیرید و از مردم وجوهات نگیرید مفتخواری نخواهد بود. ولی چنین نیست. من گفتم کسی که با [شغل] خود براه افتادن زندگانی مردم کمک نمیکند مفتخوارست. بگویید ببینیم شما با این شغل خود چه کمکی براه افتادن زندگانی مردم میکنید؟!.. چه مایحتاجی تهیه میکنید؟!. چه نیازی رفع مینمایید؟!. شما کارنده هستید؟.. درونده هستید؟.. پزنده هستید؟.. ریسنده هستید؟.. بافنده هستید؟.. سازنده هستید؟.. چه هستید؟..
آری امروز زندگانی وسعت پیدا کرده. کار تنها ریسندگی و بافندگی و دوزندگی و اینگونه چیزها نیست. ما امروز بآموزگاران هم نیاز داریم که بچههای ما را تربیت کنند ، بدانشمندان محتاجیم که ما را از دانشها بهرهمند گردانند ، بکتابنویس هم احتیاج داریم که کتابهای سودمند نویسند. در زندگانی امروزی این قبیل احتیاجها هم هست. درد اینجاست که شما ملایان هیچ یک از اینها نیستید.
اگر بگویید ما پیشوایان دین هستیم بمردم دین یاد میدهیم آن هم دروغست. شما هیچ معنی دین را نمیدانید. همین حالا من اگر از شما بپرسم دین چیست شما در جواب عاجز خواهید ماند. هنر شما همانهاست که دیدیم.
حالا از اینها میگذریم. شما حرف دیگری هم زدید. گفتید : کسروی در ایران ظهور کرده است. آقایان شما را از نجف میفرستند که بیایید و نگزارید مردم را به ضلالت اندازد ـ این طور است؟ ..
شیخقربان : بلی!.
آقااحمد : من تعجب میکنم چرا آقایان شما را میفرستند؟!.. چرا خودشان جواب نمیدهند؟!.. این کسروی که میگویند کتابهایی نوشته است که به ضد ملاهاست ، ایرادهای بسیار برفتار و گفتار آنها گرفته است. آقایان میخواستند در نجف و کربلا مجلس کنند و باهم بنشینند ـ حرفهای او اگر صحیح است قبول کنند ، و اگر صحیح نیست جواب بنویسند. از فرستادن شما باینجا چه نتیجه حاصل میشود؟!..
آنگاه مگر در ایران ملا نیست که شما را از آنجا میفرستند؟!. در ایران اینهمه ملا هست ، ملازاده هست. در مدرسههای قم هزارودویست نفر طلبه هست که فردا هر یکی ملا شده بمیان خواهد افتاد.
بدیهیست مقصود آقایان آنست که شما بیایید اینجا بهایهوی پردازید و عوام را تحریک کنید ، اگر توانستید غایله برپا گردانید. ولی این کار را قبل از شما ملایان خود ایران کردهاند ، آنچه از دستشان برآمده مضایقه ننمودهاند.
.
🔸 تکهی هشت از ده
شیخقربان خشمناک گردیده برخاسته میخواهد برود. مسافران با اصرار نشانیده میگویند :
«بشنوید و شما هم پاسخ بدهید. چرا میروید؟!.». آقااحمد سخن خود را دنبال کرده میگوید :
... : آمدیم بر سر آنکه بشما حقوق خواهند داد ـ بسیار خوب ، آقایان علما میخواهند بکارهای خود ترتیبی دهند. ما نیز ایرادی نداریم. ولی اولاً جای تردید است که شماها بآن حقوق اکتفا کنید و دست از طمعکاری بردارید. مگر شما آقاشیخقربان نبودید که در تاکستان آمدید و میخواستید سوار اتوبوس شوید شوفر گفت : «از اینجا تا زنجان ده تومان میشود» ، شما پنج تومان دادید و گفتید : «من اهل علمم ، از نجف میآیم. نصفش را بمن ببخش». و شوفر رودرواسی کرد و چیزی نگفت؟!..
شیخقربان : «المعاملة بالرضا» ، میخواست راضی نشود.
آقااحمد : خوب یاد گرفتهاید. برای هر کاری یک جملهی عربی بخوانید ، درست کنید. آری او راضی شد ، ولی با رودرواسی. شما اگر بجای این درسهای آخوندی کمی درس زندگی میخواندید میدانستید که این اتومبیل که راه میرود و ما را میبرد ، بنزین میخواهد ، روغن میخواهد ، آن شوفر خرج دارد ، شاگردش خرج دارد. چیزی ازو نمیبریدی ، میگفتی از دیگران چه گرفتی از من هم آن را بگیر. شما که در نجف در آن کنج تاریک بسر بردهاید اینها را هیچ نمیدانید. شاید خیال میکنید اتومبیل هم همه چیزش مثل شما مفت بدست میآید.
یکی از حاضران شوخی کرده میگوید : «ظهور امامزمان نزدیک است. اتومبیلها هم با صلوات راه خواهند رفت». مسافران از حرف او میخندند. آقااحمد سخن خود را دنبال کرده میگوید :
... : از این گذشته من باآنکه مفتخواری را برای شما شرح دادم شما گویا آن را نفهمیدهاید. اینست خیال میکنید اگر حقوق بگیرید و از مردم وجوهات نگیرید مفتخواری نخواهد بود. ولی چنین نیست. من گفتم کسی که با [شغل] خود براه افتادن زندگانی مردم کمک نمیکند مفتخوارست. بگویید ببینیم شما با این شغل خود چه کمکی براه افتادن زندگانی مردم میکنید؟!.. چه مایحتاجی تهیه میکنید؟!. چه نیازی رفع مینمایید؟!. شما کارنده هستید؟.. درونده هستید؟.. پزنده هستید؟.. ریسنده هستید؟.. بافنده هستید؟.. سازنده هستید؟.. چه هستید؟..
آری امروز زندگانی وسعت پیدا کرده. کار تنها ریسندگی و بافندگی و دوزندگی و اینگونه چیزها نیست. ما امروز بآموزگاران هم نیاز داریم که بچههای ما را تربیت کنند ، بدانشمندان محتاجیم که ما را از دانشها بهرهمند گردانند ، بکتابنویس هم احتیاج داریم که کتابهای سودمند نویسند. در زندگانی امروزی این قبیل احتیاجها هم هست. درد اینجاست که شما ملایان هیچ یک از اینها نیستید.
اگر بگویید ما پیشوایان دین هستیم بمردم دین یاد میدهیم آن هم دروغست. شما هیچ معنی دین را نمیدانید. همین حالا من اگر از شما بپرسم دین چیست شما در جواب عاجز خواهید ماند. هنر شما همانهاست که دیدیم.
حالا از اینها میگذریم. شما حرف دیگری هم زدید. گفتید : کسروی در ایران ظهور کرده است. آقایان شما را از نجف میفرستند که بیایید و نگزارید مردم را به ضلالت اندازد ـ این طور است؟ ..
شیخقربان : بلی!.
آقااحمد : من تعجب میکنم چرا آقایان شما را میفرستند؟!.. چرا خودشان جواب نمیدهند؟!.. این کسروی که میگویند کتابهایی نوشته است که به ضد ملاهاست ، ایرادهای بسیار برفتار و گفتار آنها گرفته است. آقایان میخواستند در نجف و کربلا مجلس کنند و باهم بنشینند ـ حرفهای او اگر صحیح است قبول کنند ، و اگر صحیح نیست جواب بنویسند. از فرستادن شما باینجا چه نتیجه حاصل میشود؟!..
آنگاه مگر در ایران ملا نیست که شما را از آنجا میفرستند؟!. در ایران اینهمه ملا هست ، ملازاده هست. در مدرسههای قم هزارودویست نفر طلبه هست که فردا هر یکی ملا شده بمیان خواهد افتاد.
بدیهیست مقصود آقایان آنست که شما بیایید اینجا بهایهوی پردازید و عوام را تحریک کنید ، اگر توانستید غایله برپا گردانید. ولی این کار را قبل از شما ملایان خود ایران کردهاند ، آنچه از دستشان برآمده مضایقه ننمودهاند.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی سه از نه)
4) دروغ و گزافه : «کتابهای عروض و بدیع» گزافه یا مبالغه را یکی از محسنات شعری شمردهاند. ولی ما آن را جز عیب نتوانیم شمرد. چه سودی دارد که شما یک را هزار خوانید و چند قطره اشکی را که از دیدهی کسی فرومیریزد شط بخوانید ، و گَردی را که از میدان جنگ برخاسته یک طبقه از آسمان بشمارید؟.. چه نتیجه از اینها تواند بود؟!.. بگویید تا بدانیم.
در مشهد در زمان صفویه یک کشتاری رخ داده شاعری دربارهی آن میگوید :
هنوز اگر بفشارند خاک مشهد را
سفینه با شط خون تا بکربلا برود
در شمارهی دیروزی زشتکاریهایی را که با شعر توأم گردیده باختصار یاد کردیم. تنها آنها نیست. برخی زشتیهای بدتر دیگری نیز هست. این نیز هست که یک مرد بیناموسی از پستنهادی غزل بسراید و در روزنامهها بچاپ رساند و بگوید :
هر کس که بکف باده به بر ساده ندارد
اسباب نشاط و طرب آماده ندارد
بسیاری از شعرای ایران باین پستی و بیغیرتی نیز آلوده بودهاند و هستند. این لکهی ننگ را هم بدامن تودهی ایران زدهاند. دیوان ایرج با آن زشتیش بیستوپنجهزار نسخه (1) چاپ شد و بخاندانها تقسیم یافت و بدست جوانان افتاد و کسی جلو نگرفت. بلکه از کوردرونی و نافهمی ، در برخی دبستانها آن را بعنوان جایزه بشاگردان دادند. ایرج از کسانیست که باید همیشه نامش با لعن و نفرین توأم برده شود. در کتابهای دبستانی نام او را با احترام برده و شعرهای پستش را برای خواندن کودکان نقل کردهاند.
این دیوان ایرج از کتابهاییست که بدست هر که افتاد باید بآتش اندازد و بسوزاند ، ما بارها این کار را کردهایم ، ولی شما اگر بخانهها روید در بسیاری از آنها این کتاب شوم را خواهید یافت که درمیان دیگر کتابها جا داده شده.
پابرگی :
1ـ اگر برای هر جلد دیوان او که امروز میانگین 40 هزار تومان بها دارد تنها 20 هزار تومان سرمایه نیاز باشد برای 25000 جلد به 500 میلیون تومان نیاز هست. آیا یک ناشری چنین سرمایهی هنگفتی را به بیم میاندازد؟! چنین مینماید که چاپ این کتاب یا یکسره بدست وزارت فرهنگ بوده یا پشتیبانی پولی بیدریغ کرده بوده.
آمار و آگاهیهای زیر به روشنی این زمینه یاری میکند :
باسوادان آن روز بیش از 10 در صد همهی جمعیت برآورد نمیشود.
جمعیت ایران نزدیک به 17میلیون تن بوده.
نسبت روستایی به شهری 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.
در روستاها و عشایر باسواد بسیار کم و در شهر نیز کسان بسیاری بیسواد بودند.
باسوادان کشور را اکنون نزدیک به 80 در صد جمعیت یاد میکنند.
جمعیت کشور را نزدیک به 80 میلیون تن میشمارند.
جمعیت باسوادان امروزی کمابیش 30 برابر آن زمان برآورد میشود.
تیراژ میانگین چاپ کتاب امروز 1650 نسخه یاد میشود.
در آن زمان کتابی که در یک سال 1500 جلد از آن بفروش میرسید یکی از کتابهای پرفروش بشمار میآمد.
25000 جلد از یک کتاب پرفروش (با فرض آنکه از فروشش نیز کاسته نمیگردید) نزدیک به 17 سال میکشیده.
از روی آمار تورم بانک مرکزی (از سال 1316تا 1395) ، هر یک تومان آن زمان بیش از سیوپنجهزار برابر امروز ارزش داشته است.
.
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی سه از نه)
4) دروغ و گزافه : «کتابهای عروض و بدیع» گزافه یا مبالغه را یکی از محسنات شعری شمردهاند. ولی ما آن را جز عیب نتوانیم شمرد. چه سودی دارد که شما یک را هزار خوانید و چند قطره اشکی را که از دیدهی کسی فرومیریزد شط بخوانید ، و گَردی را که از میدان جنگ برخاسته یک طبقه از آسمان بشمارید؟.. چه نتیجه از اینها تواند بود؟!.. بگویید تا بدانیم.
در مشهد در زمان صفویه یک کشتاری رخ داده شاعری دربارهی آن میگوید :
هنوز اگر بفشارند خاک مشهد را
سفینه با شط خون تا بکربلا برود
در شمارهی دیروزی زشتکاریهایی را که با شعر توأم گردیده باختصار یاد کردیم. تنها آنها نیست. برخی زشتیهای بدتر دیگری نیز هست. این نیز هست که یک مرد بیناموسی از پستنهادی غزل بسراید و در روزنامهها بچاپ رساند و بگوید :
هر کس که بکف باده به بر ساده ندارد
اسباب نشاط و طرب آماده ندارد
بسیاری از شعرای ایران باین پستی و بیغیرتی نیز آلوده بودهاند و هستند. این لکهی ننگ را هم بدامن تودهی ایران زدهاند. دیوان ایرج با آن زشتیش بیستوپنجهزار نسخه (1) چاپ شد و بخاندانها تقسیم یافت و بدست جوانان افتاد و کسی جلو نگرفت. بلکه از کوردرونی و نافهمی ، در برخی دبستانها آن را بعنوان جایزه بشاگردان دادند. ایرج از کسانیست که باید همیشه نامش با لعن و نفرین توأم برده شود. در کتابهای دبستانی نام او را با احترام برده و شعرهای پستش را برای خواندن کودکان نقل کردهاند.
این دیوان ایرج از کتابهاییست که بدست هر که افتاد باید بآتش اندازد و بسوزاند ، ما بارها این کار را کردهایم ، ولی شما اگر بخانهها روید در بسیاری از آنها این کتاب شوم را خواهید یافت که درمیان دیگر کتابها جا داده شده.
پابرگی :
1ـ اگر برای هر جلد دیوان او که امروز میانگین 40 هزار تومان بها دارد تنها 20 هزار تومان سرمایه نیاز باشد برای 25000 جلد به 500 میلیون تومان نیاز هست. آیا یک ناشری چنین سرمایهی هنگفتی را به بیم میاندازد؟! چنین مینماید که چاپ این کتاب یا یکسره بدست وزارت فرهنگ بوده یا پشتیبانی پولی بیدریغ کرده بوده.
آمار و آگاهیهای زیر به روشنی این زمینه یاری میکند :
باسوادان آن روز بیش از 10 در صد همهی جمعیت برآورد نمیشود.
جمعیت ایران نزدیک به 17میلیون تن بوده.
نسبت روستایی به شهری 80 به 20 بلکه بیشتر بوده.
در روستاها و عشایر باسواد بسیار کم و در شهر نیز کسان بسیاری بیسواد بودند.
باسوادان کشور را اکنون نزدیک به 80 در صد جمعیت یاد میکنند.
جمعیت کشور را نزدیک به 80 میلیون تن میشمارند.
جمعیت باسوادان امروزی کمابیش 30 برابر آن زمان برآورد میشود.
تیراژ میانگین چاپ کتاب امروز 1650 نسخه یاد میشود.
در آن زمان کتابی که در یک سال 1500 جلد از آن بفروش میرسید یکی از کتابهای پرفروش بشمار میآمد.
25000 جلد از یک کتاب پرفروش (با فرض آنکه از فروشش نیز کاسته نمیگردید) نزدیک به 17 سال میکشیده.
از روی آمار تورم بانک مرکزی (از سال 1316تا 1395) ، هر یک تومان آن زمان بیش از سیوپنجهزار برابر امروز ارزش داشته است.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 5ـ امروز این کیشها افزار دست سیاستند (تکهی یک از دو)
دریغا ! درماندگی بدتر از این چه باشد که مردمانی با گرفتاریهای بس سختی روبرو هستند ، و دشمنان ریشهبراندازی پیرامون آنان را گرفتهاند پروای حال و گرفتاری خود نکنند و در اندیشهی پیشامدها و سرگذشتهای هزار سال پیش باشند؟!.. اگر دشمنان شرق ملیونها و بلیونها لیره بکار بردندی بچنین نتیجهای که همه بسود ایشانست نرسیدندی. یک دسته را چه خوشبختی بالاتر از آنکه هماوردانشان از خود و پیرامون خود ناآگاه باشند و دیده بجاهای بس دوری دوزند؟!.. چه فیروزبختی بهتر از اینکه بر کشوری که تاختهاند و تاراج میکنند مردمش را با دشمنان بیگانه هیچ کاری نیست و جز بکینههای کهنی که میان خود داشتهاند نمیپردازند؟!.. بیهوده نیست که میکوشند و نمیگزارند اینها از میان برخیزد. بیهوده نیست همیشه باد بر آتش این گرفتاریها میزنند.
ببینید «دکتر جوزف» (1) از شما چه میخواهد؟.. میخواهد که شما ستمدیدگی حسین را فراموش نکنید و بکوشید و کینهی او را از پیروان یزید (سنیان) بازجویید (2) ، بکوشید و با زور گریه شیعیگری را پیش برید و شصتملیون مردم جز درپی این کار نباشید ـ بدینسان سرگرم شوید و هرگز یادی از فشار و ستم آزمندان اروپا بخود راه ندهید ، آن «ترقیات محیرالعقول شیعه» که میگوید جز همین کارها نیست و خود او داستان نصیرالدین توسی را مثل آورده که بکینهی سنی و شیعی خونخواران مغول را بر سر بغداد برد و ملیونها خون بیگناهان را ریخت ، یا داستان نیرنگهای ننگین باطنیان (3) را میگوید که در آفریقا بنیاد خلافت باطنیان را گزاردند و سالیان دراز با خلیفگان بغداد دشمنی و کشاکش داشتندی. از شما نیز همان کارها را میخواهد وگرنه کدام ترقیاتی شیعه را در هند و یا جاهای دیگری هست؟! یک دسته مردم پندارپرست کجا و ترقی کجاست؟!..
پابرگیها :
1ـ دکتر جوزف و مسیو ماربین دو شرقشناسی بودهاند که کتابچهی سیاست حسینیه از گفتههای ایشان فراهم آمده. لیکن چون چنین کسانی درمیان شرقشناسان شناخته نمیباشند گمان بیشتر آنست که اینها را آن «اسلامخواه» خود پدید آورده!
2ـ خوانندگان پروا کنند کینههای تاریخیای را که در قرن نوزدهم در کار فراموش شدن بوده اروپاییان با چه نیرنگبازیهایی تازه گردانیدهاند. تخمهای کینهای که ایشان آن زمانها کاشتهاند امروز با فروش اسلحه در کشورهایی همچون بحرین و یمن و عراق و سوریا و در سالهای آینده با فروش کارخانهها و ساخت و سازهای بیشمار دیگر درآنجاها درو خواهند کرد.
3ـ برای آگاهی از باطنیگری کتاب «راه رستگاری» دیده شود.
.
احمد کسروی
🔸 5ـ امروز این کیشها افزار دست سیاستند (تکهی یک از دو)
دریغا ! درماندگی بدتر از این چه باشد که مردمانی با گرفتاریهای بس سختی روبرو هستند ، و دشمنان ریشهبراندازی پیرامون آنان را گرفتهاند پروای حال و گرفتاری خود نکنند و در اندیشهی پیشامدها و سرگذشتهای هزار سال پیش باشند؟!.. اگر دشمنان شرق ملیونها و بلیونها لیره بکار بردندی بچنین نتیجهای که همه بسود ایشانست نرسیدندی. یک دسته را چه خوشبختی بالاتر از آنکه هماوردانشان از خود و پیرامون خود ناآگاه باشند و دیده بجاهای بس دوری دوزند؟!.. چه فیروزبختی بهتر از اینکه بر کشوری که تاختهاند و تاراج میکنند مردمش را با دشمنان بیگانه هیچ کاری نیست و جز بکینههای کهنی که میان خود داشتهاند نمیپردازند؟!.. بیهوده نیست که میکوشند و نمیگزارند اینها از میان برخیزد. بیهوده نیست همیشه باد بر آتش این گرفتاریها میزنند.
ببینید «دکتر جوزف» (1) از شما چه میخواهد؟.. میخواهد که شما ستمدیدگی حسین را فراموش نکنید و بکوشید و کینهی او را از پیروان یزید (سنیان) بازجویید (2) ، بکوشید و با زور گریه شیعیگری را پیش برید و شصتملیون مردم جز درپی این کار نباشید ـ بدینسان سرگرم شوید و هرگز یادی از فشار و ستم آزمندان اروپا بخود راه ندهید ، آن «ترقیات محیرالعقول شیعه» که میگوید جز همین کارها نیست و خود او داستان نصیرالدین توسی را مثل آورده که بکینهی سنی و شیعی خونخواران مغول را بر سر بغداد برد و ملیونها خون بیگناهان را ریخت ، یا داستان نیرنگهای ننگین باطنیان (3) را میگوید که در آفریقا بنیاد خلافت باطنیان را گزاردند و سالیان دراز با خلیفگان بغداد دشمنی و کشاکش داشتندی. از شما نیز همان کارها را میخواهد وگرنه کدام ترقیاتی شیعه را در هند و یا جاهای دیگری هست؟! یک دسته مردم پندارپرست کجا و ترقی کجاست؟!..
پابرگیها :
1ـ دکتر جوزف و مسیو ماربین دو شرقشناسی بودهاند که کتابچهی سیاست حسینیه از گفتههای ایشان فراهم آمده. لیکن چون چنین کسانی درمیان شرقشناسان شناخته نمیباشند گمان بیشتر آنست که اینها را آن «اسلامخواه» خود پدید آورده!
2ـ خوانندگان پروا کنند کینههای تاریخیای را که در قرن نوزدهم در کار فراموش شدن بوده اروپاییان با چه نیرنگبازیهایی تازه گردانیدهاند. تخمهای کینهای که ایشان آن زمانها کاشتهاند امروز با فروش اسلحه در کشورهایی همچون بحرین و یمن و عراق و سوریا و در سالهای آینده با فروش کارخانهها و ساخت و سازهای بیشمار دیگر درآنجاها درو خواهند کرد.
3ـ برای آگاهی از باطنیگری کتاب «راه رستگاری» دیده شود.
.
✴️ پاسخ به یك یاوهگو
«بدا بحال مردمی كه قفل بدهان نادانان خود نزنند» ـ پیمان
در یك ورقپارهای شرحی زیر عنوان «پاسخ پیمان و پرچم» خواندم و بر آلودگی این توده بسی تأسف خوردم و بر آن ناكسان نافهم كه میخواهند با گفتن چند جملهی زشت و ناپسند خود را همسر و همرنگ این مرد بزرگ خوانند نفرین فرستادم و بر شهامت و توانایی آقای كسروی كه در راه یك تودهای كه آلودگیِ او را اندازه نیست صد رنج میبرد از غیرتمندی و آزادگی دمی از پا نمینشیند آفرین گفتم.
خدایت رهبر و پشتیبان باشد ای مرد غیرتمند. گفتم عنوان آن «پاسخ به پیمان و پرچم» بود اما آنچه در او دیده نمیشد پاسخ بود و دلیل و بیان. یك تیكه از گفتههای او را برای نمونه اینجا میآورم : «چند روز پیش كه ورق سیاهی بنام پرچم در دكان عطاری بدستم افتاد به نگارشی ناستوده از دارندهی پرچم برخوردم كه با روش ناپسندیدهی خود دوباره بخداوندان علم و ادب و پیشوایان دانش و بینش كه مایهی افتخار جهانیان میباشند انتقاد و توهین نموده بود».
روی نادانی سیاه باد. كدام یك از این كلمات پاسخ است؟ آیا به سخن استواری مانند «سخن چه نظم و چه نثر باید از روی نیاز باشد» نگارش ناستوده گفتن پاسخ است؟. یا به شاعران هرزهگو كه جز در راه ساده و باده و غیرتكشی سخنی نگفتهاند خداوندان علم و ادب گفتن پاسخ است؟! كدام یك از اینها پاسخ است؟.
من شرم دارم یك یك گفتههای آن نویسندهی بیآزرم را در اینجا بیاورم و قصدم هم پاسخنویسی[به] آن مرد ابله نیست زیرا جواب ابلهان خاموشیست آنانكه آن نامهی سیاه را خواندهاند میدانند من چه آتشی در دل افروخته دارم. آخر ای بیادب تو خودت را ادیب و طرفدار ادبا میشماری پس این بیادبیها از كجاست. نه این است كه تو هم در مكتب همان ادبا درس خواندهای؟ بزودی برسد روزی كه رویت همچون دلت سیاه گردد.
آقای كسروی اینها یا نمیدانند یا از خوان نعمت دیگران متنعمند. به نادانان ببخشای و دیگران را برای عذاب روز رستاخیز ملی واگذار. ای ایرانیان از یاوهگویی تنی چند بیخبر و خیرهسر افكارتان متشتت نشود وقت را غنیمت شمرید دست اتحاد و برادری بسوی آزادگان دراز كنید زیرا راه دور است و رنج بسیار.
گمان نكنید رهبری و راهنمایی هر كس را شاید. دوام این زمزمهها كه از هر گوشه و كنار میشنوید چون حباب روی آب است. فقط این آزادگانند كه میتوانند این قافلهی پراكنده را به پیشوایی همان مرد توانای غیرتمند كه جز رهایی شرق آرمانی ندارد بسر منزل مقصود برسانند.
ای جوانان پدران شما آنچه لازمهی پدری بود در حق شما نكردند و همانطوری كه اكنون شما حق دارید بر آنان نفرین فرستید فرزندان آیندهی شما هم اگر دربند آتیهی آنان نباشید بر شما نفرین خواهند فرستاد. بكوشید خود را از آلودگیهای چند صد ساله رها سازید و دامن خود را از ننگ و خواری و زبونی بتكانید و پشتیبانی از آزادگان دریغ نگویید تا در آتیه سرفراز و سربلند باشید.
ای آزادگان خدای پاك از پاكی دلتان آموزگاریِ توده را بشما عطا فرموده بكوشید و از پا ننشینید و فراموش نكنید كه خدا با ماست.
همدان ـ خلیل مهران
پرچم ـ نویسندهی آن روزنامه كوچكتر و بیارجتر از آنست كه یاران از نوشتههای وی دلتنگ گردند. شاید آقای مهران او را نمیشناسند ولی در تهران همه او را میشناسند.
(پرچم روزانه ش 215)
«بدا بحال مردمی كه قفل بدهان نادانان خود نزنند» ـ پیمان
در یك ورقپارهای شرحی زیر عنوان «پاسخ پیمان و پرچم» خواندم و بر آلودگی این توده بسی تأسف خوردم و بر آن ناكسان نافهم كه میخواهند با گفتن چند جملهی زشت و ناپسند خود را همسر و همرنگ این مرد بزرگ خوانند نفرین فرستادم و بر شهامت و توانایی آقای كسروی كه در راه یك تودهای كه آلودگیِ او را اندازه نیست صد رنج میبرد از غیرتمندی و آزادگی دمی از پا نمینشیند آفرین گفتم.
خدایت رهبر و پشتیبان باشد ای مرد غیرتمند. گفتم عنوان آن «پاسخ به پیمان و پرچم» بود اما آنچه در او دیده نمیشد پاسخ بود و دلیل و بیان. یك تیكه از گفتههای او را برای نمونه اینجا میآورم : «چند روز پیش كه ورق سیاهی بنام پرچم در دكان عطاری بدستم افتاد به نگارشی ناستوده از دارندهی پرچم برخوردم كه با روش ناپسندیدهی خود دوباره بخداوندان علم و ادب و پیشوایان دانش و بینش كه مایهی افتخار جهانیان میباشند انتقاد و توهین نموده بود».
روی نادانی سیاه باد. كدام یك از این كلمات پاسخ است؟ آیا به سخن استواری مانند «سخن چه نظم و چه نثر باید از روی نیاز باشد» نگارش ناستوده گفتن پاسخ است؟. یا به شاعران هرزهگو كه جز در راه ساده و باده و غیرتكشی سخنی نگفتهاند خداوندان علم و ادب گفتن پاسخ است؟! كدام یك از اینها پاسخ است؟.
من شرم دارم یك یك گفتههای آن نویسندهی بیآزرم را در اینجا بیاورم و قصدم هم پاسخنویسی[به] آن مرد ابله نیست زیرا جواب ابلهان خاموشیست آنانكه آن نامهی سیاه را خواندهاند میدانند من چه آتشی در دل افروخته دارم. آخر ای بیادب تو خودت را ادیب و طرفدار ادبا میشماری پس این بیادبیها از كجاست. نه این است كه تو هم در مكتب همان ادبا درس خواندهای؟ بزودی برسد روزی كه رویت همچون دلت سیاه گردد.
آقای كسروی اینها یا نمیدانند یا از خوان نعمت دیگران متنعمند. به نادانان ببخشای و دیگران را برای عذاب روز رستاخیز ملی واگذار. ای ایرانیان از یاوهگویی تنی چند بیخبر و خیرهسر افكارتان متشتت نشود وقت را غنیمت شمرید دست اتحاد و برادری بسوی آزادگان دراز كنید زیرا راه دور است و رنج بسیار.
گمان نكنید رهبری و راهنمایی هر كس را شاید. دوام این زمزمهها كه از هر گوشه و كنار میشنوید چون حباب روی آب است. فقط این آزادگانند كه میتوانند این قافلهی پراكنده را به پیشوایی همان مرد توانای غیرتمند كه جز رهایی شرق آرمانی ندارد بسر منزل مقصود برسانند.
ای جوانان پدران شما آنچه لازمهی پدری بود در حق شما نكردند و همانطوری كه اكنون شما حق دارید بر آنان نفرین فرستید فرزندان آیندهی شما هم اگر دربند آتیهی آنان نباشید بر شما نفرین خواهند فرستاد. بكوشید خود را از آلودگیهای چند صد ساله رها سازید و دامن خود را از ننگ و خواری و زبونی بتكانید و پشتیبانی از آزادگان دریغ نگویید تا در آتیه سرفراز و سربلند باشید.
ای آزادگان خدای پاك از پاكی دلتان آموزگاریِ توده را بشما عطا فرموده بكوشید و از پا ننشینید و فراموش نكنید كه خدا با ماست.
همدان ـ خلیل مهران
پرچم ـ نویسندهی آن روزنامه كوچكتر و بیارجتر از آنست كه یاران از نوشتههای وی دلتنگ گردند. شاید آقای مهران او را نمیشناسند ولی در تهران همه او را میشناسند.
(پرچم روزانه ش 215)
🔶 شیخ قربان از نجف میآید
🔸 تکهی نه از ده
شیخقربان این حرفها را که میشنود از خشم و بغض بیپروایی مینماید. مثل اینست که نمیشنود. در این میان شاگرد شوفر نزدیک آمده میگوید : «آقایان اتوبوس حاضر است بفرمایید بنشینید». میگوید : «ببخشید آقایان ما گفتیم یک ساعت کار داریم ، دو ساعت کشید ، معطل شدید». مسافرها بساعت نگاه کرده میبینند نزدیک به دو ساعت نشسته صحبت کردهاند و از بس گفتگو شیرین بوده ملتفت نشدهاند.
برخاسته بسوی اتوبوس راه میافتند. شیخقربان مثل مرغیست که پر و بالش کندهاند. نمیداند چه جور راه میرود. به اتوبوس که میرسد هر کس در جای خود مینشیند. ولی شیخ جای خود را در جلو آقااحمد رها کرده میرود در عقب اتوبوس در گوشهای مینشیند و مثل اشخاص قهر کرده رویش را برمیگرداند ، و برای آنکه بیکار نباشد تسبیح بدست گرفته دانههای آن میشمارد و لبهای خود میجنباند (ذکر میخواند).
اتوبوس راه میافتد. علیبیک که در پهلوی آقااحمد نشسته است بسخن پرداخته میگوید :
... : من امروز خیلی خوشوقت شدم. این حرفهای شما مثل آن بود که بمن روح تازه بخشید. من میبایست در سر راه ابهر پیاده شده بآبادی خودمان بروم. ولی پیاده نخواهم شد. برای آنکه بیشتر همراه باشم تا زنجان با شما میآیم که یک شب هم در آنجا بمانم. یک خواهش از شما دارم : این آقای کسروی که صحبتش شد کیست؟.. ملاها با او چه دشمنی دارند؟. در تهران هم دو سه بار نامش را شنیدم. معلوم است که شما او را میشناسید.
آقااحمد : آقای کسروی از اهل تبریز است که در تهران مینشیند. این مرد دَه دوازده سالست که به یک کار بزرگ برخاسته است ، و آن اینکه میگوید در ایران سیزده چهارده مذهب که هست ، همهی اینها باید از میان برود و مردم همه به یک راه درآیند. این مقصود اوست و سالهاست در راه آن میکوشد. در رد همهی مذهبها کتاب نوشته. از جمله در رد ملاها کتاب نوشته و ایرادهای بسیار بآنها گرفته.
یکی از ایرادهای او اینست که میگوید شما این خمس و زکات را از مردم چرا میگیرید؟.. میگوید پیغمبر اسلام خمس و زکات را قرار داده بود که بگیرند و حکومتی برپا گردانند و مملکت اسلامی را راه برند. شما که حکومت برپا نکردهاید ، شما که مملکت را راه نمیبرید ، پس این پولها را چرا میگیرید؟!. میگوید : خمس و زکات برای مفتخواری نیست. شما نباید آن را بگیرید.
این حرف او چون اساس مفتخواری ملاها را بهم میزند چندان بایشان برخورده که بخون آقای کسروی تشنه شدهاند. پارسال از همان نجف پنجاههزار تومان پول خرج کرده توطئه چیده بودند ، کسانی را فرستادند که آمدند و در تهران دَه دوازده جانی را مزدور گرفتند و یک روز در خیابان دو گلوله بآقای کسروی زده سیزده زخم چاقو و سنگ هم بسر و صورت و تنش رسانیدند. مقصودشان کشتن او بود. ولی خدا نگه داشت.
.
🔸 تکهی نه از ده
شیخقربان این حرفها را که میشنود از خشم و بغض بیپروایی مینماید. مثل اینست که نمیشنود. در این میان شاگرد شوفر نزدیک آمده میگوید : «آقایان اتوبوس حاضر است بفرمایید بنشینید». میگوید : «ببخشید آقایان ما گفتیم یک ساعت کار داریم ، دو ساعت کشید ، معطل شدید». مسافرها بساعت نگاه کرده میبینند نزدیک به دو ساعت نشسته صحبت کردهاند و از بس گفتگو شیرین بوده ملتفت نشدهاند.
برخاسته بسوی اتوبوس راه میافتند. شیخقربان مثل مرغیست که پر و بالش کندهاند. نمیداند چه جور راه میرود. به اتوبوس که میرسد هر کس در جای خود مینشیند. ولی شیخ جای خود را در جلو آقااحمد رها کرده میرود در عقب اتوبوس در گوشهای مینشیند و مثل اشخاص قهر کرده رویش را برمیگرداند ، و برای آنکه بیکار نباشد تسبیح بدست گرفته دانههای آن میشمارد و لبهای خود میجنباند (ذکر میخواند).
اتوبوس راه میافتد. علیبیک که در پهلوی آقااحمد نشسته است بسخن پرداخته میگوید :
... : من امروز خیلی خوشوقت شدم. این حرفهای شما مثل آن بود که بمن روح تازه بخشید. من میبایست در سر راه ابهر پیاده شده بآبادی خودمان بروم. ولی پیاده نخواهم شد. برای آنکه بیشتر همراه باشم تا زنجان با شما میآیم که یک شب هم در آنجا بمانم. یک خواهش از شما دارم : این آقای کسروی که صحبتش شد کیست؟.. ملاها با او چه دشمنی دارند؟. در تهران هم دو سه بار نامش را شنیدم. معلوم است که شما او را میشناسید.
آقااحمد : آقای کسروی از اهل تبریز است که در تهران مینشیند. این مرد دَه دوازده سالست که به یک کار بزرگ برخاسته است ، و آن اینکه میگوید در ایران سیزده چهارده مذهب که هست ، همهی اینها باید از میان برود و مردم همه به یک راه درآیند. این مقصود اوست و سالهاست در راه آن میکوشد. در رد همهی مذهبها کتاب نوشته. از جمله در رد ملاها کتاب نوشته و ایرادهای بسیار بآنها گرفته.
یکی از ایرادهای او اینست که میگوید شما این خمس و زکات را از مردم چرا میگیرید؟.. میگوید پیغمبر اسلام خمس و زکات را قرار داده بود که بگیرند و حکومتی برپا گردانند و مملکت اسلامی را راه برند. شما که حکومت برپا نکردهاید ، شما که مملکت را راه نمیبرید ، پس این پولها را چرا میگیرید؟!. میگوید : خمس و زکات برای مفتخواری نیست. شما نباید آن را بگیرید.
این حرف او چون اساس مفتخواری ملاها را بهم میزند چندان بایشان برخورده که بخون آقای کسروی تشنه شدهاند. پارسال از همان نجف پنجاههزار تومان پول خرج کرده توطئه چیده بودند ، کسانی را فرستادند که آمدند و در تهران دَه دوازده جانی را مزدور گرفتند و یک روز در خیابان دو گلوله بآقای کسروی زده سیزده زخم چاقو و سنگ هم بسر و صورت و تنش رسانیدند. مقصودشان کشتن او بود. ولی خدا نگه داشت.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی چهار از نه)
روزی بخانهی کسی رفتم. پس از رسیدن و حال پرسیدن گله از بدی مردم آغاز کرد و چنانکه عادت همگیست توده را بد خوانده و خود را برکنار داشت. گفتم : من بالا سر شما دیوان ایرج را میبینم. شما اگر بدی آن را نمیدانید همین نافهمی از شما بس. اگر میدانید و با این حال هوس وادارتان کرده که بخرید و بخوانید و در خانه نگه دارید و بچههاتان نیز بخوانند با این آلودگی از شما شایسته نخواهد بود که از دیگران بد گویید. گفت : «این یک تراژدی ادبیست». دیدم مردک بیخرد میخواهد با این نامگزاری پرده بروی زشتیهای آن بکشد ، خاموش گردیده و دیگر ننشستم و برخاستم.
این زشتی شعرا یک داستانی دارد که باید بنویسم : در سال 1313 که گفتم داستان شعرگویی و شعرخوانی در ایران تا بحد دیوانگی رسیده بود و هر روز در روزنامهها و مجلهها شعرهای تازه بچاپ میرسید بارها میدیدم در روزنامههای تهران شعرهایی در زمینهی این بیناموسی سروده شده. چند تن از شاعران که خود بدنام این زشتی میباشند شعرها نیز سروده آشکاره در روزنامهها بچاپ میرسانیدند. در همان روزها ما چون در پیمان نکوهش از شاعران مینوشتیم و چنانکه گفتیم نخستوزیر و وزیر فرهنگِ آن زمان (1) هر دو از این نوشتهها دلتنگی مینمودند و فشار میآوردند. من چند نسخه از روزنامهها را گرد آورده برایشان فرستادم و پیام دادم : شما که حمایت از این بیهودهگویان میکنید باری از این یک زشتی که مایهی بیآبروگری ایرانست جلو گیرید. در پاسخ گفته بودند : بشهربانی مینویسیم. ولی ننوشتند و این زشتی بود تا یکی دو هفته پس از آن گفتگو ، کابینه تغییر یافت و آقای جم سروزیر گردید. چون او نیز پشتیبانی از شاعران مینمود و روزی که من بدیدنشان رفته بودم چنین عنوان کرد : «من خواهش میکنم این موضوع را دنبال نکنید». گفتم خواهش شما برآورده است ، ما دربارهی شعر سخنان خود را گفتهایم و دیگر درپی تکرار آنها باین زودی نخواهیم بود ، ولی من نیز خواهش میکنم باری دستور دهید از این شعرهای بیناموسانه جلو گیرند. پس از این هنگام بود که از آنها جلو گرفتند.
پابرگی :
1ـ محمدعلی فروغی نخستوزیر و علیاصغر حکمت وزیر فرهنگ.
.
🔸 یک رشته زشتیهایی نیز با شعرسرایی توأم است (تکهی چهار از نه)
روزی بخانهی کسی رفتم. پس از رسیدن و حال پرسیدن گله از بدی مردم آغاز کرد و چنانکه عادت همگیست توده را بد خوانده و خود را برکنار داشت. گفتم : من بالا سر شما دیوان ایرج را میبینم. شما اگر بدی آن را نمیدانید همین نافهمی از شما بس. اگر میدانید و با این حال هوس وادارتان کرده که بخرید و بخوانید و در خانه نگه دارید و بچههاتان نیز بخوانند با این آلودگی از شما شایسته نخواهد بود که از دیگران بد گویید. گفت : «این یک تراژدی ادبیست». دیدم مردک بیخرد میخواهد با این نامگزاری پرده بروی زشتیهای آن بکشد ، خاموش گردیده و دیگر ننشستم و برخاستم.
این زشتی شعرا یک داستانی دارد که باید بنویسم : در سال 1313 که گفتم داستان شعرگویی و شعرخوانی در ایران تا بحد دیوانگی رسیده بود و هر روز در روزنامهها و مجلهها شعرهای تازه بچاپ میرسید بارها میدیدم در روزنامههای تهران شعرهایی در زمینهی این بیناموسی سروده شده. چند تن از شاعران که خود بدنام این زشتی میباشند شعرها نیز سروده آشکاره در روزنامهها بچاپ میرسانیدند. در همان روزها ما چون در پیمان نکوهش از شاعران مینوشتیم و چنانکه گفتیم نخستوزیر و وزیر فرهنگِ آن زمان (1) هر دو از این نوشتهها دلتنگی مینمودند و فشار میآوردند. من چند نسخه از روزنامهها را گرد آورده برایشان فرستادم و پیام دادم : شما که حمایت از این بیهودهگویان میکنید باری از این یک زشتی که مایهی بیآبروگری ایرانست جلو گیرید. در پاسخ گفته بودند : بشهربانی مینویسیم. ولی ننوشتند و این زشتی بود تا یکی دو هفته پس از آن گفتگو ، کابینه تغییر یافت و آقای جم سروزیر گردید. چون او نیز پشتیبانی از شاعران مینمود و روزی که من بدیدنشان رفته بودم چنین عنوان کرد : «من خواهش میکنم این موضوع را دنبال نکنید». گفتم خواهش شما برآورده است ، ما دربارهی شعر سخنان خود را گفتهایم و دیگر درپی تکرار آنها باین زودی نخواهیم بود ، ولی من نیز خواهش میکنم باری دستور دهید از این شعرهای بیناموسانه جلو گیرند. پس از این هنگام بود که از آنها جلو گرفتند.
پابرگی :
1ـ محمدعلی فروغی نخستوزیر و علیاصغر حکمت وزیر فرهنگ.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 5ـ امروز این کیشها افزار دست سیاستند (تکهی دو از دو)
... سخنان دیگری هست ولی جای گفتن نیست. کوتاهسخن اینکه :
[1] : میانهی دین و زندگانی فاصلهی بسیار دوری پیدا شده و از هر راه که درنگریم دین را ـ یا بهتر گویم کیشها را ـ با زندگانی سازشی نتواند بود.
[2] : ما اگر امروز خواهیم آزاد و آبرومند زندگی کنیم و در برابر غربیان گردن افرازیم و از آنان پس نمانیم چنین زندگانیای مردمان را یکدل و یکدست میخواهد ولی کیشها آنها را از هم پراکنده است.
[3] : دانشها پیش رفته و بسیاری از رازهای طبیعت بیرون افتاده و زندگانی باید با آیین طبیعت و از روی دانشها باشد و ما ناگزیر از رواج دادن بدانشها میباشیم لیکن کیشها را با آنها سازشی نیست و از آیین طبیعت بس دور افتاده.
[4] : زندگانی از مردم جانفشانی و غیرتمندی و مردانگی میخواهد و این کیشها آنان را با چیزهای دیگری سرگرم میسازد. در زندگانی همه باید بزمان خود پرداخت و اینها مردمان را بزمانهای بس دوری میکشاند.
این ناسازگاریای که درمیانست نتیجه آن شده که دین و زندگانی هر دو ناانجام میماند ، و تا حال اینست شرق را نه دین درستی خواهد بود و نه زندگانی آبرومندی و شرقیان از هر دو بیبهره خواهند گردید. شما اگر از کسانی پرسید : «چرا شرق اینهمه پس مانده و پیش نمیتواند رفت؟!.. چرا اینهمه گرفتار است و رها نمیگردد؟!..» خواهند گفت : تودهها همیشه بیک حال نمانند و گاهی پیش روند و گاهی پس مانند ولی این پاسخ عامیانه است و ارجی ندارد. در جهان هیچ چیزی بیانگیزه نتواند بود. این گرفتاریهای شرق را نیز انگیزههایی هست ولی سرچشمهی همهی آنها دو چیز است و بیگمان یکی از آن این ناسازگاری دین با زندگانی میباشد.
.
احمد کسروی
🔸 5ـ امروز این کیشها افزار دست سیاستند (تکهی دو از دو)
... سخنان دیگری هست ولی جای گفتن نیست. کوتاهسخن اینکه :
[1] : میانهی دین و زندگانی فاصلهی بسیار دوری پیدا شده و از هر راه که درنگریم دین را ـ یا بهتر گویم کیشها را ـ با زندگانی سازشی نتواند بود.
[2] : ما اگر امروز خواهیم آزاد و آبرومند زندگی کنیم و در برابر غربیان گردن افرازیم و از آنان پس نمانیم چنین زندگانیای مردمان را یکدل و یکدست میخواهد ولی کیشها آنها را از هم پراکنده است.
[3] : دانشها پیش رفته و بسیاری از رازهای طبیعت بیرون افتاده و زندگانی باید با آیین طبیعت و از روی دانشها باشد و ما ناگزیر از رواج دادن بدانشها میباشیم لیکن کیشها را با آنها سازشی نیست و از آیین طبیعت بس دور افتاده.
[4] : زندگانی از مردم جانفشانی و غیرتمندی و مردانگی میخواهد و این کیشها آنان را با چیزهای دیگری سرگرم میسازد. در زندگانی همه باید بزمان خود پرداخت و اینها مردمان را بزمانهای بس دوری میکشاند.
این ناسازگاریای که درمیانست نتیجه آن شده که دین و زندگانی هر دو ناانجام میماند ، و تا حال اینست شرق را نه دین درستی خواهد بود و نه زندگانی آبرومندی و شرقیان از هر دو بیبهره خواهند گردید. شما اگر از کسانی پرسید : «چرا شرق اینهمه پس مانده و پیش نمیتواند رفت؟!.. چرا اینهمه گرفتار است و رها نمیگردد؟!..» خواهند گفت : تودهها همیشه بیک حال نمانند و گاهی پیش روند و گاهی پس مانند ولی این پاسخ عامیانه است و ارجی ندارد. در جهان هیچ چیزی بیانگیزه نتواند بود. این گرفتاریهای شرق را نیز انگیزههایی هست ولی سرچشمهی همهی آنها دو چیز است و بیگمان یکی از آن این ناسازگاری دین با زندگانی میباشد.
.
اکنون و آینده ما راست 5.pdf
374.9 KB
🔸 اکنون و آینده ما راست
🖌 احمد کسروی
🔸 بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان
🔹 1ـ این نه دینست که پروای آینده نکرده سرگرم گذشتههاست
🔹 2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشتهها بودنست
🔹 3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند
🔹 4ـ آسیب کیشها
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف
🖌 احمد کسروی
🔸 بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان
🔹 1ـ این نه دینست که پروای آینده نکرده سرگرم گذشتههاست
🔹 2ـ شیعیگری خود سرگرم گذشتهها بودنست
🔹 3ـ گمراهیها تنها سست گردیده ، ولی زیانشان همچنان بازمیماند
🔹 4ـ آسیب کیشها
💡 همهی تکهها یکجا در یک فایل پیدیاف