🔸 غرامت «عدمالنفع» : از رژی تا کرسنت
🔸 در دوره ناصرالدینشاه قاجار و صدرات امینالسلطان بود که دولت بیکاره و زبون قاجاری یکبار در داستان الغاء امتیاز تنباکو پذیرفت بیک کمپانی بیگانه، غرامت «عدمالنفع» بپردازد ولی بدوره «جمهوری اسلامی» که میرسیم تاریخ سیاه آن آکنده از این رسوایی است که پرونده «کرسنت» آخرین نمونه از آنست.
🔸 ما با جاسوسانی سروکار داریم که بگروگانگیری در سفارتخانه پرداختند و از آن سو قرارداد الجزایر را بسود بانکداران و کمپانیهای آمریکایی دستینه نهادند تا برای نخستین بار در تاریخ ، یک دولت مستقل با چشمپوشی از حق حاکمیت خود ، به برپایی دیوان داوری همچون «دیوان داوری ایران-آمریکا» تن دردهد و این رسوایی و خیانت همچنان دنباله دارد.
🔸 «جاسوس-گروگانگیرانی» که روی دولت قاجاری را هم سفید کردند : با شعار «غربزدگی» ، «خودکفایی» و «بازگشت بخویشتن» بر سر کار آورده شدند و دانسته شد که نعل وارونه میزدهاند و همه اینها جز برای اوراق کردن برنامههای صنعتی ایران و سرپوشی بر سیاست انگلیسی بازگرداندن ایران به «روزگار تاریکی» نبوده.
.
🔸 در دوره ناصرالدینشاه قاجار و صدرات امینالسلطان بود که دولت بیکاره و زبون قاجاری یکبار در داستان الغاء امتیاز تنباکو پذیرفت بیک کمپانی بیگانه، غرامت «عدمالنفع» بپردازد ولی بدوره «جمهوری اسلامی» که میرسیم تاریخ سیاه آن آکنده از این رسوایی است که پرونده «کرسنت» آخرین نمونه از آنست.
🔸 ما با جاسوسانی سروکار داریم که بگروگانگیری در سفارتخانه پرداختند و از آن سو قرارداد الجزایر را بسود بانکداران و کمپانیهای آمریکایی دستینه نهادند تا برای نخستین بار در تاریخ ، یک دولت مستقل با چشمپوشی از حق حاکمیت خود ، به برپایی دیوان داوری همچون «دیوان داوری ایران-آمریکا» تن دردهد و این رسوایی و خیانت همچنان دنباله دارد.
🔸 «جاسوس-گروگانگیرانی» که روی دولت قاجاری را هم سفید کردند : با شعار «غربزدگی» ، «خودکفایی» و «بازگشت بخویشتن» بر سر کار آورده شدند و دانسته شد که نعل وارونه میزدهاند و همه اینها جز برای اوراق کردن برنامههای صنعتی ایران و سرپوشی بر سیاست انگلیسی بازگرداندن ایران به «روزگار تاریکی» نبوده.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!.. (تکهی یک از دو)
... ما خود هواخواه دانشها میباشیم و همیشه گفتهایم و در اینجا هم میگوییم : دانشهای طبیعی و ریاضیات و پزشکی و اینگونه چیزها بسیار ارجمند است و ما در زندگی نیازمند آنها هستیم. چیزی که هست راه زندگی جز از اینهاست ، بلکه میباید گفت : از این دانشها هنگامی سود توان برداشت که توده بشاهراه زندگی افتد و رو بسوی پیشرفت روانه گردد. در یک تودهی سرگردان و بیراه از دانشها جز زیان سودی برنخیزد.
شما ببینید : یک سپاه انبوهی که توپچیان و بمباندازان و دیگر هنرمندان (1) میان خود میدارند هنگامی توانند از هنرهای ایشان بهره بردارند که سپاه بسامان و در زیر دست یک سرداری باشد و یکدل و یکزبان بکار درآید ، وآنگاه دوست از دشمن شناخته با دشمنان بیک جنگ سودمندی برخیزد. یک سپاه نابسامان و پراکندهدل از هنرهای سپاهیان خود جز زیان چه سودی تواند برداشت؟!.
اینان نمیدانند که پشت سر این دانشها که فراگرفتهاند دانش دیگری هست که معنی جهان و زندگی را میآموزد و راه آسایش و خرسندی را یاد میدهد و آن دانش از همه گرانمایهتر میباشد و پیداست که باین آسانی آن را نخواهند پذیرفت ، و بلکه چنان که دیدهایم بسیاری بیفرهنگانه از در ریشخند خواهند درآمد ، و ما ناگزیریم درماندگیها و لغزشهای ایشان را که در این چند سال دیدهایم یادشان آوریم.
نخست داستان اروپاییگری را یادشان خواهیم آورد. اگر فراموش نشده همهی اینان از دانشهای خود آن نتیجه را میگرفتند که شرقیان باید هرچه در اروپاست بگیرند و از هر باره پیروی با اروپاییان نمایند و این را همیشه آشکاره میگفتند ، و در گفتگو از نیک و بد همیشه دلیلشان آن میبود که فلان چیز در اروپا نیز چنین است و یا چنانست ، و پیشوایان چارهی شرق را جز در آن نمیدیدند که مردم از درون و بیرون و از تن و جان اروپایی گردند ، و چون در خود اروپا سختیهایی پیش آمده و میوههای تلخ آن زندگانی کمکم رسیده بود و خود اروپاییان گاهی بگله و ناله برمیخاستند ، اینان در شرق دربارهی آن سختیها چنین میگفتند : «چه باید کرد تمدن این چیزها را با خود دارد. در یک توده تمدن هرچه بیشتر سختیها بیشتر باشد». این بود معنایی که بزندگانی اروپا و بسختیهای آن میدادند ، و همگی بر این بودند که شرقیان ناگزیرند زندگانی اروپا را (که تمدن همانست) از آغاز تا انجام بگیرند و بآن سختیها که اروپاییان دچار گردیدهاند اینان نیز دچار گردند و بنام تمدن در برابر آنها شکیبایی نمایند.
این بود نتیجهای که اینان از دانشها و آگاهیهای خود گرفته بودند و ما نشان دادیم آن خطاست (2) . ما نشان دادیم که شرقیان باید دانشهای اروپا را گیرند ، و افزارهایی را که برای زندگانی یا از بهر جنگ ساختهاند گیرند ، ولی در راه زندگی نباید پیروی بآنان نمایند. (3) نشان دادیم که اروپاییان خود در این راه گمراهند و گزندها از آن گمراهی میبینند و خواهند دید. نشان دادیم که برای زندگانی آیینی از روی خرد باید بود. این سخنان بر ایشان ناگوار میافتاد و بهیاهو برمیخاستند. ولی چون پاسخی نمیداشتند ناگزیر خاموش شدند.
پابرگیها :
1ـ هنر معنی فن و صنعت نیز دارد. کسروی بیشتر بآن معنی بکار برده.
2ـ نخست در کتاب آیین و سپس در سال نخست مهنامهی پیمان و در گفتارهای دیگری در همان مهنامه.
3ـ اصل : ننمایند ، ولی از معنی گفتههای پیش ، توان دانست که ننمایند ناراست و نمایند راست است.
.
احمد کسروی
🔸 6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!.. (تکهی یک از دو)
... ما خود هواخواه دانشها میباشیم و همیشه گفتهایم و در اینجا هم میگوییم : دانشهای طبیعی و ریاضیات و پزشکی و اینگونه چیزها بسیار ارجمند است و ما در زندگی نیازمند آنها هستیم. چیزی که هست راه زندگی جز از اینهاست ، بلکه میباید گفت : از این دانشها هنگامی سود توان برداشت که توده بشاهراه زندگی افتد و رو بسوی پیشرفت روانه گردد. در یک تودهی سرگردان و بیراه از دانشها جز زیان سودی برنخیزد.
شما ببینید : یک سپاه انبوهی که توپچیان و بمباندازان و دیگر هنرمندان (1) میان خود میدارند هنگامی توانند از هنرهای ایشان بهره بردارند که سپاه بسامان و در زیر دست یک سرداری باشد و یکدل و یکزبان بکار درآید ، وآنگاه دوست از دشمن شناخته با دشمنان بیک جنگ سودمندی برخیزد. یک سپاه نابسامان و پراکندهدل از هنرهای سپاهیان خود جز زیان چه سودی تواند برداشت؟!.
اینان نمیدانند که پشت سر این دانشها که فراگرفتهاند دانش دیگری هست که معنی جهان و زندگی را میآموزد و راه آسایش و خرسندی را یاد میدهد و آن دانش از همه گرانمایهتر میباشد و پیداست که باین آسانی آن را نخواهند پذیرفت ، و بلکه چنان که دیدهایم بسیاری بیفرهنگانه از در ریشخند خواهند درآمد ، و ما ناگزیریم درماندگیها و لغزشهای ایشان را که در این چند سال دیدهایم یادشان آوریم.
نخست داستان اروپاییگری را یادشان خواهیم آورد. اگر فراموش نشده همهی اینان از دانشهای خود آن نتیجه را میگرفتند که شرقیان باید هرچه در اروپاست بگیرند و از هر باره پیروی با اروپاییان نمایند و این را همیشه آشکاره میگفتند ، و در گفتگو از نیک و بد همیشه دلیلشان آن میبود که فلان چیز در اروپا نیز چنین است و یا چنانست ، و پیشوایان چارهی شرق را جز در آن نمیدیدند که مردم از درون و بیرون و از تن و جان اروپایی گردند ، و چون در خود اروپا سختیهایی پیش آمده و میوههای تلخ آن زندگانی کمکم رسیده بود و خود اروپاییان گاهی بگله و ناله برمیخاستند ، اینان در شرق دربارهی آن سختیها چنین میگفتند : «چه باید کرد تمدن این چیزها را با خود دارد. در یک توده تمدن هرچه بیشتر سختیها بیشتر باشد». این بود معنایی که بزندگانی اروپا و بسختیهای آن میدادند ، و همگی بر این بودند که شرقیان ناگزیرند زندگانی اروپا را (که تمدن همانست) از آغاز تا انجام بگیرند و بآن سختیها که اروپاییان دچار گردیدهاند اینان نیز دچار گردند و بنام تمدن در برابر آنها شکیبایی نمایند.
این بود نتیجهای که اینان از دانشها و آگاهیهای خود گرفته بودند و ما نشان دادیم آن خطاست (2) . ما نشان دادیم که شرقیان باید دانشهای اروپا را گیرند ، و افزارهایی را که برای زندگانی یا از بهر جنگ ساختهاند گیرند ، ولی در راه زندگی نباید پیروی بآنان نمایند. (3) نشان دادیم که اروپاییان خود در این راه گمراهند و گزندها از آن گمراهی میبینند و خواهند دید. نشان دادیم که برای زندگانی آیینی از روی خرد باید بود. این سخنان بر ایشان ناگوار میافتاد و بهیاهو برمیخاستند. ولی چون پاسخی نمیداشتند ناگزیر خاموش شدند.
پابرگیها :
1ـ هنر معنی فن و صنعت نیز دارد. کسروی بیشتر بآن معنی بکار برده.
2ـ نخست در کتاب آیین و سپس در سال نخست مهنامهی پیمان و در گفتارهای دیگری در همان مهنامه.
3ـ اصل : ننمایند ، ولی از معنی گفتههای پیش ، توان دانست که ننمایند ناراست و نمایند راست است.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 ما را با موسیقی دشمنی نیست (تکهی یک از دو)
چند سال پیش که ما از شعر سخن راندیم و به بیهودهگویی شعرا ایراد گرفتیم کسانی گفتند : «با موسیقی هم دشمنست ، میخواهد شعر و موسیقی و صنایع مستظرفه نباشد» ، و چون چند روز پیش دوباره در پرچم گفتارهایی در همان زمینه نوشتیم باز کسانی آن سخن را بمیان آوردهاند. ما نمیدانیم چه ملازمه میانهی موسیقی و بیهودهگویی میباشد که ما از آن نکوهش میکنیم و کسانی بیاد این میافتند. موسیقی کجا و این بیهودهگویی کجاست؟!.. آری شعر را با موسیقی نسبتی هست. ولی ما که با خودِ شعر دشمنی ننمودیم. بلکه از اینکه شعر را یک چیز جداگانه شمارند و بیهیچ نیازی بنشینند و قصیده یا غزل سرایند نکوهش کردیم.
همانا اینان میخواهند بیهودهگوییهای خود را همسنگ موسیقی جلوه دهند و هر دو را از یک ردیف و دارای یک ارزش شمارند. ولی این نه درست است. دوباره میگویم : موسیقی کجا و این بیهودهگوییها کجاست؟!.. موسیقی یکی از خوشیهای زندگانیست و یک لذت طبیعی دارد. موسیقی روان را تازه گرداند و احساسات را بتکان آورد. این کجا و بیهودهگویی روانفرسا و احساساتکش کجا؟!..
این دو گذشته از دیدهی سود و زیان زندگانی ، درمیان توده هم فرق بسیار دارد. شما اگر عروسی دارید ، یا جشنی برپا کردهاید ، یا میخواهید یک شبی را با شادی و خوشی بگذرانید خواهید فرستاد دنبال نوازندگان و خوانندگان ، و آنان را با گرمی و مهربانی پذیرفته و هنگام رفتن یک پولی نیز خواهید پرداخت. ولی هیچگاه نخواهید فرستاد دنبال یک شاعری که بیاید و برایتان قصیده بسازد ، یا غزلی سراید ، یا قطعهای پردازد.
شما میبینید با همهی دشمنی که ملایان با موسیقی نمودهاند و آنها را حرام گفتهاند نوازندگان و خوانندگان در هر زمانی بودهاند و بیشترشان با خوشی زیستهاند. مردم هیچگاه از آنان بینیازی ننمودهاند. ولی شاعران با همهی ستایشهایی که خودشان از کار خود کردهاند و گزافهها سرودهاند همیشه خوار بودهاند و جز آنهایی که بستهی یک درباری بودهاند ، دیگران زندگی را با سختی و تنگدستی بسر بردهاند.
با همهی رواج شعر در ایران همیشه این دسته از شاعران خوار شمرده شدهاند و چون کارشان گرهی از رشتهی زندگانی نمیگشاده همیشه آنان را از مفتخواران محسوب داشته ارزشی ندادهاند. شعرا کسانی بودهاند که بایستی بخانههای این توانا و آن توانگر بروند و با خواهش و لابه و یا با ترسانیدن از هجو و دشنام نان بخورند. این چیزیست که همه میدانیم و نیازی بشرح آن نمیباشد.
.
🔸 ما را با موسیقی دشمنی نیست (تکهی یک از دو)
چند سال پیش که ما از شعر سخن راندیم و به بیهودهگویی شعرا ایراد گرفتیم کسانی گفتند : «با موسیقی هم دشمنست ، میخواهد شعر و موسیقی و صنایع مستظرفه نباشد» ، و چون چند روز پیش دوباره در پرچم گفتارهایی در همان زمینه نوشتیم باز کسانی آن سخن را بمیان آوردهاند. ما نمیدانیم چه ملازمه میانهی موسیقی و بیهودهگویی میباشد که ما از آن نکوهش میکنیم و کسانی بیاد این میافتند. موسیقی کجا و این بیهودهگویی کجاست؟!.. آری شعر را با موسیقی نسبتی هست. ولی ما که با خودِ شعر دشمنی ننمودیم. بلکه از اینکه شعر را یک چیز جداگانه شمارند و بیهیچ نیازی بنشینند و قصیده یا غزل سرایند نکوهش کردیم.
همانا اینان میخواهند بیهودهگوییهای خود را همسنگ موسیقی جلوه دهند و هر دو را از یک ردیف و دارای یک ارزش شمارند. ولی این نه درست است. دوباره میگویم : موسیقی کجا و این بیهودهگوییها کجاست؟!.. موسیقی یکی از خوشیهای زندگانیست و یک لذت طبیعی دارد. موسیقی روان را تازه گرداند و احساسات را بتکان آورد. این کجا و بیهودهگویی روانفرسا و احساساتکش کجا؟!..
این دو گذشته از دیدهی سود و زیان زندگانی ، درمیان توده هم فرق بسیار دارد. شما اگر عروسی دارید ، یا جشنی برپا کردهاید ، یا میخواهید یک شبی را با شادی و خوشی بگذرانید خواهید فرستاد دنبال نوازندگان و خوانندگان ، و آنان را با گرمی و مهربانی پذیرفته و هنگام رفتن یک پولی نیز خواهید پرداخت. ولی هیچگاه نخواهید فرستاد دنبال یک شاعری که بیاید و برایتان قصیده بسازد ، یا غزلی سراید ، یا قطعهای پردازد.
شما میبینید با همهی دشمنی که ملایان با موسیقی نمودهاند و آنها را حرام گفتهاند نوازندگان و خوانندگان در هر زمانی بودهاند و بیشترشان با خوشی زیستهاند. مردم هیچگاه از آنان بینیازی ننمودهاند. ولی شاعران با همهی ستایشهایی که خودشان از کار خود کردهاند و گزافهها سرودهاند همیشه خوار بودهاند و جز آنهایی که بستهی یک درباری بودهاند ، دیگران زندگی را با سختی و تنگدستی بسر بردهاند.
با همهی رواج شعر در ایران همیشه این دسته از شاعران خوار شمرده شدهاند و چون کارشان گرهی از رشتهی زندگانی نمیگشاده همیشه آنان را از مفتخواران محسوب داشته ارزشی ندادهاند. شعرا کسانی بودهاند که بایستی بخانههای این توانا و آن توانگر بروند و با خواهش و لابه و یا با ترسانیدن از هجو و دشنام نان بخورند. این چیزیست که همه میدانیم و نیازی بشرح آن نمیباشد.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!.. (تکهی دو از دو)
این را برای مثل یاد میکنم و در اینجا درپی آن نیستم که از اروپاییگری نکوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها کارهاییست که در جای خود کرده شده و خواهد شد. چنانکه گفتیم اینان چون نمیخواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمیکنند که بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را کنار میگیرند ما میخواهیم لغزشهای ایشان را برخشان کشیم. میخواهیم از آن پنداری که گریبانگیرشان شده بکاهیم و این بفهمانیم که بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی که لغزشهای اروپاییان را باز میکند ، دانشی که راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد میدهد.
اینان باور نمیدارند که پشت سر آن هیاهوها و سرگرمیها که ایشان راست یک رشته راستیهای بسیار گرانبهایی هست. راستیهاییکه اینان هیچ نمیشناسند و بسیار بدورند ، و من برای آنکه اینان را بیاگاهانم ناگزیرم مثل دیگری یاد کنم. اینان آن کسانیند که تو گویی هیچ فهمی از خودشان ندارند و اینست هر آوازی از اروپا برخیزد پای کوبند و دست افشانند و هنوز فراموش نشده که چون چند کسی از شرقشناسان غرب کتابهایی دربارهی چامهسرایان ایران نوشتند و سخنان بیهوده و ننگین زمان مغولان و ترکان را بنیکی ستودند در اندکزمانی هزاران کسان آواز بآواز ایشان انداختند و بگفتگو و جستجو از یاوهبافیهای زمان مغولان پرداختند و صد کتاب در این زمینهها بچاپ رسانیدند.
کنون کسی بپرسد آیا سود آنها چه بود و چه نتیجهای از آنها توان برداشت؟!.. میگویند : سخنان شیوایی سرودهاند. میگویم : بهتر است شما همین زمینه را روشن گردانید و معنی سخن را بما بازنمایید. آیا کسی همینکه سخنان شیوایی گفت باید بزرگش شمرد و گفتههایش را نگه داشت؟!.. شما چرا باید این ندانید که سخن چیز جداگانهای نیست. روشنتر گویم : سخن برای اینست که آدمی اگر معنایی در دل میدارد و میخواهد بکسی فهماند آن را بقالب سخن ریزد و بزبان راند و بآن کس بفهماند ، و اینست جز بهنگام نیاز نشاید. شما اگر نیاز دارید توانید سخن گفتن ، و این سخن که بهنگام افتاده اگر شیوا باشد بهتر خواهد بود و ارج بیشتر خواهد داشت. ولی اگر نیازی نباشد و بخیره زبان بسخن باز کنید هرچه گویید یاوه است گو که شیوا باشد! این خود از بدترین زیانکاریهاست که شما چنان سخنان یاوه و بیمغزی را نگه دارید. کسانی که در روز گرفتاری توده برخاستهاند و یک سخنی که بدرد مردم بیچاره خورَد و گره از کارشان گشاید از دهانشان درنیامده ، و بهنگامی که از ملیونها خاندانها فریاد سوگواری برمیخاست آنان همه دم از شادی زدهاند و بخونخواران مغول ستایشها سرودهاند دور از غیرت و مردانگی است که شما چنان بیدردانی را نیک شمارید و گفتههاشان را نگه دارید.
شما این را نمیدانید که در یک توده چون سخن فراوان بود زیانها از آن زاید و اندیشهها پراکنده گردد. میگویید اینان پند سرودهاند و آن نمیدانید که پند سرودن کار هر کس نیست و در جایی که مردان تردامن و بیدرد پندسرایی کنند پند از ارج افتد و دیگر کارگر نباشد. نمیدانید که همان پندها صد زیان دربر میدارد ، و این نتیجهی آنهاست که امروز بیشتر ایرانیان نیکی را تنها گفتن آن میشناسند و هیچگاه دربند کار بستن نمیباشند.
در یک توده یکی از چیزهایی که خویهای ستوده را رواج گرداند شناختن نیک از بد میباشد که نیک را ارج شناسند و گرامی دارند و بد را خوار شمارند و از نکوهش بازنایستند. ولی ببینید شما چگونه فریب میخورید که مردانی را که سراسر بدی بودهاند و خودشان بدیهای خود را بیرون ریختهاند بدینسان بزرگ میدارید. ولی مردان دلیر و بزرگی را که در تاریخ پیدا شدهاند همه خوار میگیرید و نامی از آنان نمیبرید. ببینید چگونه نمیفهمید و بزیان خود میکوشید.
.
احمد کسروی
🔸 6ـ آیا دانشها بما آیین زندگی تواند آموخت؟!.. (تکهی دو از دو)
این را برای مثل یاد میکنم و در اینجا درپی آن نیستم که از اروپاییگری نکوهش نویسم و یا از آیین زندگی سخن رانم. اینها کارهاییست که در جای خود کرده شده و خواهد شد. چنانکه گفتیم اینان چون نمیخواهند براستی گردن گزارند و هیچ باور نمیکنند که بالاتر از دانشهای آنان دانشی باشد و با مغز پربادی خود را کنار میگیرند ما میخواهیم لغزشهای ایشان را برخشان کشیم. میخواهیم از آن پنداری که گریبانگیرشان شده بکاهیم و این بفهمانیم که بالاتر از دانشهای شما دانشی بس گرانمایه هست ـ دانشی که لغزشهای اروپاییان را باز میکند ، دانشی که راه خرسندی و آسایش را بمردمان یاد میدهد.
اینان باور نمیدارند که پشت سر آن هیاهوها و سرگرمیها که ایشان راست یک رشته راستیهای بسیار گرانبهایی هست. راستیهاییکه اینان هیچ نمیشناسند و بسیار بدورند ، و من برای آنکه اینان را بیاگاهانم ناگزیرم مثل دیگری یاد کنم. اینان آن کسانیند که تو گویی هیچ فهمی از خودشان ندارند و اینست هر آوازی از اروپا برخیزد پای کوبند و دست افشانند و هنوز فراموش نشده که چون چند کسی از شرقشناسان غرب کتابهایی دربارهی چامهسرایان ایران نوشتند و سخنان بیهوده و ننگین زمان مغولان و ترکان را بنیکی ستودند در اندکزمانی هزاران کسان آواز بآواز ایشان انداختند و بگفتگو و جستجو از یاوهبافیهای زمان مغولان پرداختند و صد کتاب در این زمینهها بچاپ رسانیدند.
کنون کسی بپرسد آیا سود آنها چه بود و چه نتیجهای از آنها توان برداشت؟!.. میگویند : سخنان شیوایی سرودهاند. میگویم : بهتر است شما همین زمینه را روشن گردانید و معنی سخن را بما بازنمایید. آیا کسی همینکه سخنان شیوایی گفت باید بزرگش شمرد و گفتههایش را نگه داشت؟!.. شما چرا باید این ندانید که سخن چیز جداگانهای نیست. روشنتر گویم : سخن برای اینست که آدمی اگر معنایی در دل میدارد و میخواهد بکسی فهماند آن را بقالب سخن ریزد و بزبان راند و بآن کس بفهماند ، و اینست جز بهنگام نیاز نشاید. شما اگر نیاز دارید توانید سخن گفتن ، و این سخن که بهنگام افتاده اگر شیوا باشد بهتر خواهد بود و ارج بیشتر خواهد داشت. ولی اگر نیازی نباشد و بخیره زبان بسخن باز کنید هرچه گویید یاوه است گو که شیوا باشد! این خود از بدترین زیانکاریهاست که شما چنان سخنان یاوه و بیمغزی را نگه دارید. کسانی که در روز گرفتاری توده برخاستهاند و یک سخنی که بدرد مردم بیچاره خورَد و گره از کارشان گشاید از دهانشان درنیامده ، و بهنگامی که از ملیونها خاندانها فریاد سوگواری برمیخاست آنان همه دم از شادی زدهاند و بخونخواران مغول ستایشها سرودهاند دور از غیرت و مردانگی است که شما چنان بیدردانی را نیک شمارید و گفتههاشان را نگه دارید.
شما این را نمیدانید که در یک توده چون سخن فراوان بود زیانها از آن زاید و اندیشهها پراکنده گردد. میگویید اینان پند سرودهاند و آن نمیدانید که پند سرودن کار هر کس نیست و در جایی که مردان تردامن و بیدرد پندسرایی کنند پند از ارج افتد و دیگر کارگر نباشد. نمیدانید که همان پندها صد زیان دربر میدارد ، و این نتیجهی آنهاست که امروز بیشتر ایرانیان نیکی را تنها گفتن آن میشناسند و هیچگاه دربند کار بستن نمیباشند.
در یک توده یکی از چیزهایی که خویهای ستوده را رواج گرداند شناختن نیک از بد میباشد که نیک را ارج شناسند و گرامی دارند و بد را خوار شمارند و از نکوهش بازنایستند. ولی ببینید شما چگونه فریب میخورید که مردانی را که سراسر بدی بودهاند و خودشان بدیهای خود را بیرون ریختهاند بدینسان بزرگ میدارید. ولی مردان دلیر و بزرگی را که در تاریخ پیدا شدهاند همه خوار میگیرید و نامی از آنان نمیبرید. ببینید چگونه نمیفهمید و بزیان خود میکوشید.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 ما را با موسیقی دشمنی نیست (تکهی دو از دو)
در اینجا یک داستانی هست که باید بنویسم : سه سال پیش یکی از آشنایان کهن که از اینگونه شاعرانست بنزد من آمده و چنین گله کرد : «در فلان اداره که هستم بمن قیمت نمیدهند ، در این چند سال ترفیعی بمن داده نشده بجای خود ، چند روز است ابلاغ کردهاند که بخدمت شما در این اداره احتیاج نیست و خود را بکارگزینی معرفی کنید در حالی که مدتیست عیال من ناخوشست و ما توانایی معالجهی او را نداریم». گفتم : «با رئیس اداره گفتگو کرده علت را میپرسم. فردا رئیس اداره را که از همراهان ماست دیدم و چون دربارهی او پرسیدم گفت : «این مرد کارهای غریبی میکند. زیرا یک دفتری را باو سپردهایم که بنویسد از عهده برنمیآید و با اینحال همیشه گلهمند است که ما قدر فضل و ادب او را نمیدانیم. چندی پیش رفتهام باتاقش ، میبینیم همهی اعضای اتاق را در اطراف بخاری گرد آورده برای آنان قصیده میخواند. پرخاش کردهام که اینجا جای شعر خواندن نیست. تو که کارهایت همیشه عقب است باید بآنها پردازی نه اینکه شعر سرایی. از این پرخاش من بجای آنکه متنبه شود فردا میبینم یک قصیدهای ساخته و آورده و جناسها بکار برده : «برای یک نشستن در اطراف بخاری مرا انداختی بخواری». از اینگونه مهملات بنظم کشیده. بجای آنکه عذرخواهی نماید قدری هم عتاب و گله کرده. من دیدم این مرد با زبان حال میگوید : «من اینم که هستم و شما هرچه بگویید گوش نخواهم داد». اینبود گفتم برَوَد خود را بکارگزینی معرفی کند. اگر وزارتخانه باو یک حقوق مفتی میدهد بدهد وگرنه در اداره از او کاری ساخته نخواهد بود. این پاسخی بود که رئیس اداره بمن داد و من ناگزیر بودم گفتههای او را بپذیرم.
من از این در شگفتم که ما میخواهیم حقایقی را روشن گردانیم و کسانی را از افتادن به بیهودهگویی بازداریم و آنانی که افتادهاند رهاشان سازیم ، و آن کسان بجای خشنودی به رنجش برمیخیزند و ایرادهای بسیار بیجا میگیرند. ما نیکی بآنان میخواهیم و آنان از در بدخواهی میآیند. ما سخن از روی دلیل میگوییم ، آنان بزباندرازی و بدگویی بس میکنند. باید این را هم از نافهمی و بیچارگی آنان شماریم.
از سخن خود دور نیفتیم : مقصود اینست که ما با موسیقی نه تنها دشمنی نداریم و آن را بد نمیدانیم ، بلکه خود خواهان آن میباشیم و یکی از خوشیهای زندگانیش میشماریم. من خود از موسیقی هیچ گونه اطلاع علمی ندارم و بهیچ یک از فنون آن آشنا نمیباشم. خدا مرا از اینها بیبهره گردانیده. ولی با حس طبیعی موسیقی و آواز را دوست میدارم و در هر انجمنی که باشد با میل بسیار گوش میدهم ، در برابر رادیو بجای شنیدن گفتارهای بیهوده و حماسهخوانیهای دولتهای جنگی بشنیدن آواز و موسیقی پردازم.
این در آیین ماست که باید از همهی خوشیهای جهان بهرهمند گردید. این خوشیها برای ماست و آفریدگار برای ما آفریده. این یکی از گمراهیهای دیگرانست که پنداشتهاند باید برای نزدیک شدن بخدا از اینجهان و از خوشیهایش پرهیز نمود. تو گفتیی این جهان را شیطان آفریده که خدا آن را دشمن میدارد و از پرهیز نمودن از خوشیهای آن خشنود میگردد. در این باره در جای خود سخنان بسیاری نوشتهایم و باز خواهیم نوشت.
چیزی که هست ما میگوییم : باید بهرهمندی از موسیقی و دیگر خوشیهای جهان چنان باشد که زیانهایی از آن برنخیزد و اینست باید در این باره در جای خود سخنانی رانیم. در اینجا گفتار را با یک داستانی بپایان میرسانم :
در سال 1303 که در خوزستان بودم روزهای بیکاریِ نوروز را بشوش رفته نزدیک به خرابههای آن شهر کهن و در کنار رود شاهور [ (= Wãhur) یا شاوور.] چادر را افراشته ده روز را با خوشی بسر بردیم. کسانی که بهار خوزستان را ندیدهاند با گفتن نخواهند دریافت. خوزستان در بهار سر بسر سبز و خرم است و شقایق رنگارنگ به بیابانهای سبز منظرهی دلکش دیگری میدهد. از آنسوی خوزستانیان عشرتدوستند و با آن سختیهای زندگانی که دچارند بسیاری از روزهای خود را با خوشیها بسر برند. بویژه در روزهای نوروز که شادی و خوشی بیشتر نمایند.
آن یک نوروز از زمانهای بسیار خوش زندگانی منست و فراموش نمیکنم که روزی در آن نزدیکیها بباغی رفتیم که در زیر درختهای پرعطر نارنج و لیمو فرش گسترانیم و آن روز را در آنجا بسر دهیم. چون ما بباغ درآمدیم در یک گوشهای یک دسته از نوازندگان و خوانندگان فرش گسترده سرگرم خواندن و نواختن بودند. کسان ما که جمعی بودند دویدند که آنها را بیرون کنند و یا از نواختن و خواندن بازدارند. چون ما قاضیان عدلیه بودیم و من و چند تن دیگری دستار بسر داشتیم میپنداشتند از نوازندگان و خنیاگران بدمان خواهد آمد. من جلوگیری کرده و بشوخی گفتم : «اگر بد خواندند و بد نواختند آنوقت بیرونشان کنید». این سخن اگرهم بشوخی بود جز راست نبود.
.
🔸 ما را با موسیقی دشمنی نیست (تکهی دو از دو)
در اینجا یک داستانی هست که باید بنویسم : سه سال پیش یکی از آشنایان کهن که از اینگونه شاعرانست بنزد من آمده و چنین گله کرد : «در فلان اداره که هستم بمن قیمت نمیدهند ، در این چند سال ترفیعی بمن داده نشده بجای خود ، چند روز است ابلاغ کردهاند که بخدمت شما در این اداره احتیاج نیست و خود را بکارگزینی معرفی کنید در حالی که مدتیست عیال من ناخوشست و ما توانایی معالجهی او را نداریم». گفتم : «با رئیس اداره گفتگو کرده علت را میپرسم. فردا رئیس اداره را که از همراهان ماست دیدم و چون دربارهی او پرسیدم گفت : «این مرد کارهای غریبی میکند. زیرا یک دفتری را باو سپردهایم که بنویسد از عهده برنمیآید و با اینحال همیشه گلهمند است که ما قدر فضل و ادب او را نمیدانیم. چندی پیش رفتهام باتاقش ، میبینیم همهی اعضای اتاق را در اطراف بخاری گرد آورده برای آنان قصیده میخواند. پرخاش کردهام که اینجا جای شعر خواندن نیست. تو که کارهایت همیشه عقب است باید بآنها پردازی نه اینکه شعر سرایی. از این پرخاش من بجای آنکه متنبه شود فردا میبینم یک قصیدهای ساخته و آورده و جناسها بکار برده : «برای یک نشستن در اطراف بخاری مرا انداختی بخواری». از اینگونه مهملات بنظم کشیده. بجای آنکه عذرخواهی نماید قدری هم عتاب و گله کرده. من دیدم این مرد با زبان حال میگوید : «من اینم که هستم و شما هرچه بگویید گوش نخواهم داد». اینبود گفتم برَوَد خود را بکارگزینی معرفی کند. اگر وزارتخانه باو یک حقوق مفتی میدهد بدهد وگرنه در اداره از او کاری ساخته نخواهد بود. این پاسخی بود که رئیس اداره بمن داد و من ناگزیر بودم گفتههای او را بپذیرم.
من از این در شگفتم که ما میخواهیم حقایقی را روشن گردانیم و کسانی را از افتادن به بیهودهگویی بازداریم و آنانی که افتادهاند رهاشان سازیم ، و آن کسان بجای خشنودی به رنجش برمیخیزند و ایرادهای بسیار بیجا میگیرند. ما نیکی بآنان میخواهیم و آنان از در بدخواهی میآیند. ما سخن از روی دلیل میگوییم ، آنان بزباندرازی و بدگویی بس میکنند. باید این را هم از نافهمی و بیچارگی آنان شماریم.
از سخن خود دور نیفتیم : مقصود اینست که ما با موسیقی نه تنها دشمنی نداریم و آن را بد نمیدانیم ، بلکه خود خواهان آن میباشیم و یکی از خوشیهای زندگانیش میشماریم. من خود از موسیقی هیچ گونه اطلاع علمی ندارم و بهیچ یک از فنون آن آشنا نمیباشم. خدا مرا از اینها بیبهره گردانیده. ولی با حس طبیعی موسیقی و آواز را دوست میدارم و در هر انجمنی که باشد با میل بسیار گوش میدهم ، در برابر رادیو بجای شنیدن گفتارهای بیهوده و حماسهخوانیهای دولتهای جنگی بشنیدن آواز و موسیقی پردازم.
این در آیین ماست که باید از همهی خوشیهای جهان بهرهمند گردید. این خوشیها برای ماست و آفریدگار برای ما آفریده. این یکی از گمراهیهای دیگرانست که پنداشتهاند باید برای نزدیک شدن بخدا از اینجهان و از خوشیهایش پرهیز نمود. تو گفتیی این جهان را شیطان آفریده که خدا آن را دشمن میدارد و از پرهیز نمودن از خوشیهای آن خشنود میگردد. در این باره در جای خود سخنان بسیاری نوشتهایم و باز خواهیم نوشت.
چیزی که هست ما میگوییم : باید بهرهمندی از موسیقی و دیگر خوشیهای جهان چنان باشد که زیانهایی از آن برنخیزد و اینست باید در این باره در جای خود سخنانی رانیم. در اینجا گفتار را با یک داستانی بپایان میرسانم :
در سال 1303 که در خوزستان بودم روزهای بیکاریِ نوروز را بشوش رفته نزدیک به خرابههای آن شهر کهن و در کنار رود شاهور [ (= Wãhur) یا شاوور.] چادر را افراشته ده روز را با خوشی بسر بردیم. کسانی که بهار خوزستان را ندیدهاند با گفتن نخواهند دریافت. خوزستان در بهار سر بسر سبز و خرم است و شقایق رنگارنگ به بیابانهای سبز منظرهی دلکش دیگری میدهد. از آنسوی خوزستانیان عشرتدوستند و با آن سختیهای زندگانی که دچارند بسیاری از روزهای خود را با خوشیها بسر برند. بویژه در روزهای نوروز که شادی و خوشی بیشتر نمایند.
آن یک نوروز از زمانهای بسیار خوش زندگانی منست و فراموش نمیکنم که روزی در آن نزدیکیها بباغی رفتیم که در زیر درختهای پرعطر نارنج و لیمو فرش گسترانیم و آن روز را در آنجا بسر دهیم. چون ما بباغ درآمدیم در یک گوشهای یک دسته از نوازندگان و خوانندگان فرش گسترده سرگرم خواندن و نواختن بودند. کسان ما که جمعی بودند دویدند که آنها را بیرون کنند و یا از نواختن و خواندن بازدارند. چون ما قاضیان عدلیه بودیم و من و چند تن دیگری دستار بسر داشتیم میپنداشتند از نوازندگان و خنیاگران بدمان خواهد آمد. من جلوگیری کرده و بشوخی گفتم : «اگر بد خواندند و بد نواختند آنوقت بیرونشان کنید». این سخن اگرهم بشوخی بود جز راست نبود.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 7ـ یادگارهای دورهی آلودگی (تکهی یک از یک)
... از چند سالست چاپ کردن کتابهای کهن رواج یافته. چون چند کسی از شرقشناسان آن را کردهاند صدها کسان پیروی از ایشان مینمایند و هر یکی یک یا دو کتابی را بدست آورده با یک آب و تابی بچاپ میرسانند. دلم میخواهد یکی بپرسد آیا سود اینها چیست؟!. دلم میخواهد فرصت داشتمی و چند کتابی را از آنها برگرفتمی و زشتیهای آن را بازنمودمی تا دانسته شدی که اینان تا چه اندازه از شناسایی نیک و بد بیبهرهاند. (1)
اینان آن نمیدانند که قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی که در آن زمانها برخاستهاند و سخنانی که سرودهاند شایستهی همان زمانها بوده. ... این نمیدانند که از کتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمیدانند که غربیان اگر آنها را بچاپ میرسانند و پراکنده مینمایند برای اینست که شرقیان را به همان حال که بودهاند آرزو میدارند و تکان و پیشرفت آنان را دوست نمیدارند.
پابرگی :
1ـ گرفتاری تودهای را دریابید که چنین کسانی بزرگان ، «ادبا» و «پژوهشگران» او میباشند!
.
احمد کسروی
🔸 7ـ یادگارهای دورهی آلودگی (تکهی یک از یک)
... از چند سالست چاپ کردن کتابهای کهن رواج یافته. چون چند کسی از شرقشناسان آن را کردهاند صدها کسان پیروی از ایشان مینمایند و هر یکی یک یا دو کتابی را بدست آورده با یک آب و تابی بچاپ میرسانند. دلم میخواهد یکی بپرسد آیا سود اینها چیست؟!. دلم میخواهد فرصت داشتمی و چند کتابی را از آنها برگرفتمی و زشتیهای آن را بازنمودمی تا دانسته شدی که اینان تا چه اندازه از شناسایی نیک و بد بیبهرهاند. (1)
اینان آن نمیدانند که قرنهای گذشته برای شرق زمان آلودگی و گرفتاری بوده و مردانی که در آن زمانها برخاستهاند و سخنانی که سرودهاند شایستهی همان زمانها بوده. ... این نمیدانند که از کتابهای آنها جز زیان برنخیزد. این نمیدانند که غربیان اگر آنها را بچاپ میرسانند و پراکنده مینمایند برای اینست که شرقیان را به همان حال که بودهاند آرزو میدارند و تکان و پیشرفت آنان را دوست نمیدارند.
پابرگی :
1ـ گرفتاری تودهای را دریابید که چنین کسانی بزرگان ، «ادبا» و «پژوهشگران» او میباشند!
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 بیهودهگویان را بخود بازگزارید (تکهی یک از دو)
سخنانی را که در گفتارهای گذشتهی پرچم دربارهی شعر یا در پیرامون پراکندگی اندیشهها نوشتیم برخی روزنامههای کوچک آنها را عنوان نموده بسخنان خنک بیادبانه برخاستهاند ، و کسانی از یاران میگویند : «چرا بآنها پاسخ نمینویسید؟!..» میگویم : شگفت از شماست که میخواهید بآنها پاسخی نویسیم. چه پاسخی بآنها خواهیم نوشت؟.. آنها اگر منطقفهم و دلیلپذیر بودند آن نوشتههای ما سراپا منطق است و به هر سخنی دلیلهای روشن یاد کردهایم. در جایی که منطق نمیفهمند چه جای گفتگو با ایشانست؟!..
نافهمی نگرید : ما مینویسیم «شعر بخشی از سخنست و سخن باید تابع نیاز باشد». آنان هایهوی برمیانگیزند که بشعرا توهین شده. ما میگوییم : یکی از علل درماندگیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست و شعرهایی را که شعرای نافهم در جبریگری سرودهاند یادآوری میکنیم آنان یخه میدرند که بافتخارات ایران توهین کردهاید. با چنین کسان بیبهره ـ ازـ خرد ما چه گفتگو توانیم داشت؟!..
آن شنیدهاید که هنگامی که در ایران تازه گفتگوی مشروطه میرفت و یک دسته در آن راه میکوشیدند یک روز در دربار هم گفتگوی آن میرفته و امیربهادر بهایهوی برخاسته که اگر سخن از مشروطه بگویید من شکم خود را خواهم درید. شما میخواهید اختیارات پادشاه مرا از دستش بگیرید. این داستان اگر از امیربهادر ساختگی باشد اینها آن را راست گردانیدند. یک دسته دهاندریده میگویند : شما همینکه نام شاعر بردید ما دست از خرد برداشته هایهوی و بیادبی دریغ نخواهیم گفت. بچنین کسانی بپاسخ چه نیازی هست؟!..
اما اینکه سخنان بیادبانه مینویسند و از سبکسری مرا هماورد خود پنداشته خطابها میکنند این هم از نافهمی و درماندگی ایشانست. باید بجای خشم و دلتنگی بحالشان رحم آورد. باید افسوس خورد که در نادانی تا باین درجهی پستی افتادهاند. باید اندوهناک گردید که در یک توده چنین کسانی بفراوانی پیدا میشوند.
هرچه هست آیا ما میتوانستیم از ترس این بیادبیها مقصد خود را دنبال نکنیم؟!.. آیا کنون میتوانیم این نادانیها را سنگ راه خود شناخته بازپس گردیم؟!.. مگر ما از پیش نمیدانستیم در این تودهی بدبخت همه گونه آلودگی هست و ما با زشتیهای بسیاری روبرو خواهیم گردید؟!..
از آنسوی مگر تنها داستان شعر است؟!.. شما امروز به هر گروهی از بدکرداران ایراد گیرید با همین نادانیها و بدزبانیها روبرو خواهید گردید. همان اشرارِ کرد و آسوری که در رضاییه[=ارومیه] آن پستیها را میکنند و ما در روزنامه بدکرداریهای آنان را مینویسیم کنون اگر روزنامه بدست آنان بیفتد و بخوانند مگر بیادبی و زباندرازی نخواهند نمود؟!.. مگر به بدکرداریهای خود اذعان خواهند کرد یا با منطق پاسخ خواهند داد؟!..
مگر فراموش گردیده که چند ماه پیش از این یک دسته از هوسبازان پستنهاد در تبریز زبان ترکی را بهانه ساخته میکوشیدند که جدایی میانهی آذربایجان و ایران بیندازند و بیباکانه بیک چنین خیانتی برخاسته بودند و ما چون دیدیم کسی پاسخ نمیدهد بپاسخگویی برخاستیم و در شمارههای نخست پرچم گفتارها نوشتیم و از آنسوی بدکرداران چون پاسخی نداشتند از در بیادبی و پستی درآمدند و سخنان بیمعنی بسیار نوشتند؟!.. ما گفتیم داستان زبان در آذربایجان تاریخچه دارد. این خود آذربایجانیان بودند که بارها گفتگو بمیان آورده تصمیم گرفتند که برواج فارسی کوشند و ترکی را هرچه کمتر گردانند ، و پرسیدیم پس چرا شما در آن گفتگوها عقیدهی خود را بمیان نیاوردید و امروز در این هنگام گرفتاری ایران بچنان موضوعی برخاستهاید؟ در برابر این سخنان بیک رشته بیادبیهایی پرداختند و سخنان خنک بسیار نوشتند.
این خود شیوهی بدکردارانست و در هر کاری رفتارشان اینست. ما باید بدانیم که در این تودهی بدبخت صدگونه آلودگی هست و یکی از آنها نیز بدزبانی و بیادبیشانست. هم باید بدانیم که از ترس این بدزبانیها از راه بازنخواهیم ماند و باین نادانیها کمترین پروایی نخواهیم داشت. ما به رها گردانیدن ملیونها و صدملیونها مردان و زنان و بچگان بیگناه میکوشیم و در چنان راهی و با چنان مقصودی به بیهودهگوییها کمترین ارزشی نخواهیم داد.
امروز در جهان سختترین نبردها میرود و تودهها در راه پیشرفت مقصدهای خود ملیونها کشته میدهند و رو برنمیگردانند و شما با چند سخن پستی میخواهید سستی نمایید و رو برگردانید. آنان که باین سخنان میپردازند از دو حال بیرون نیستند : یا کسانیند که هنوز بهرهای از فهم و خرد دارند که بیگمان پشیمان گردیده از در توبه خواهند درآمد ، و یا کسانی که بیکبار فهم و خرد را از دست دادهاند و برای اینان یک روز بازخواستی در پیش است.
.
🔸 بیهودهگویان را بخود بازگزارید (تکهی یک از دو)
سخنانی را که در گفتارهای گذشتهی پرچم دربارهی شعر یا در پیرامون پراکندگی اندیشهها نوشتیم برخی روزنامههای کوچک آنها را عنوان نموده بسخنان خنک بیادبانه برخاستهاند ، و کسانی از یاران میگویند : «چرا بآنها پاسخ نمینویسید؟!..» میگویم : شگفت از شماست که میخواهید بآنها پاسخی نویسیم. چه پاسخی بآنها خواهیم نوشت؟.. آنها اگر منطقفهم و دلیلپذیر بودند آن نوشتههای ما سراپا منطق است و به هر سخنی دلیلهای روشن یاد کردهایم. در جایی که منطق نمیفهمند چه جای گفتگو با ایشانست؟!..
نافهمی نگرید : ما مینویسیم «شعر بخشی از سخنست و سخن باید تابع نیاز باشد». آنان هایهوی برمیانگیزند که بشعرا توهین شده. ما میگوییم : یکی از علل درماندگیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست و شعرهایی را که شعرای نافهم در جبریگری سرودهاند یادآوری میکنیم آنان یخه میدرند که بافتخارات ایران توهین کردهاید. با چنین کسان بیبهره ـ ازـ خرد ما چه گفتگو توانیم داشت؟!..
آن شنیدهاید که هنگامی که در ایران تازه گفتگوی مشروطه میرفت و یک دسته در آن راه میکوشیدند یک روز در دربار هم گفتگوی آن میرفته و امیربهادر بهایهوی برخاسته که اگر سخن از مشروطه بگویید من شکم خود را خواهم درید. شما میخواهید اختیارات پادشاه مرا از دستش بگیرید. این داستان اگر از امیربهادر ساختگی باشد اینها آن را راست گردانیدند. یک دسته دهاندریده میگویند : شما همینکه نام شاعر بردید ما دست از خرد برداشته هایهوی و بیادبی دریغ نخواهیم گفت. بچنین کسانی بپاسخ چه نیازی هست؟!..
اما اینکه سخنان بیادبانه مینویسند و از سبکسری مرا هماورد خود پنداشته خطابها میکنند این هم از نافهمی و درماندگی ایشانست. باید بجای خشم و دلتنگی بحالشان رحم آورد. باید افسوس خورد که در نادانی تا باین درجهی پستی افتادهاند. باید اندوهناک گردید که در یک توده چنین کسانی بفراوانی پیدا میشوند.
هرچه هست آیا ما میتوانستیم از ترس این بیادبیها مقصد خود را دنبال نکنیم؟!.. آیا کنون میتوانیم این نادانیها را سنگ راه خود شناخته بازپس گردیم؟!.. مگر ما از پیش نمیدانستیم در این تودهی بدبخت همه گونه آلودگی هست و ما با زشتیهای بسیاری روبرو خواهیم گردید؟!..
از آنسوی مگر تنها داستان شعر است؟!.. شما امروز به هر گروهی از بدکرداران ایراد گیرید با همین نادانیها و بدزبانیها روبرو خواهید گردید. همان اشرارِ کرد و آسوری که در رضاییه[=ارومیه] آن پستیها را میکنند و ما در روزنامه بدکرداریهای آنان را مینویسیم کنون اگر روزنامه بدست آنان بیفتد و بخوانند مگر بیادبی و زباندرازی نخواهند نمود؟!.. مگر به بدکرداریهای خود اذعان خواهند کرد یا با منطق پاسخ خواهند داد؟!..
مگر فراموش گردیده که چند ماه پیش از این یک دسته از هوسبازان پستنهاد در تبریز زبان ترکی را بهانه ساخته میکوشیدند که جدایی میانهی آذربایجان و ایران بیندازند و بیباکانه بیک چنین خیانتی برخاسته بودند و ما چون دیدیم کسی پاسخ نمیدهد بپاسخگویی برخاستیم و در شمارههای نخست پرچم گفتارها نوشتیم و از آنسوی بدکرداران چون پاسخی نداشتند از در بیادبی و پستی درآمدند و سخنان بیمعنی بسیار نوشتند؟!.. ما گفتیم داستان زبان در آذربایجان تاریخچه دارد. این خود آذربایجانیان بودند که بارها گفتگو بمیان آورده تصمیم گرفتند که برواج فارسی کوشند و ترکی را هرچه کمتر گردانند ، و پرسیدیم پس چرا شما در آن گفتگوها عقیدهی خود را بمیان نیاوردید و امروز در این هنگام گرفتاری ایران بچنان موضوعی برخاستهاید؟ در برابر این سخنان بیک رشته بیادبیهایی پرداختند و سخنان خنک بسیار نوشتند.
این خود شیوهی بدکردارانست و در هر کاری رفتارشان اینست. ما باید بدانیم که در این تودهی بدبخت صدگونه آلودگی هست و یکی از آنها نیز بدزبانی و بیادبیشانست. هم باید بدانیم که از ترس این بدزبانیها از راه بازنخواهیم ماند و باین نادانیها کمترین پروایی نخواهیم داشت. ما به رها گردانیدن ملیونها و صدملیونها مردان و زنان و بچگان بیگناه میکوشیم و در چنان راهی و با چنان مقصودی به بیهودهگوییها کمترین ارزشی نخواهیم داد.
امروز در جهان سختترین نبردها میرود و تودهها در راه پیشرفت مقصدهای خود ملیونها کشته میدهند و رو برنمیگردانند و شما با چند سخن پستی میخواهید سستی نمایید و رو برگردانید. آنان که باین سخنان میپردازند از دو حال بیرون نیستند : یا کسانیند که هنوز بهرهای از فهم و خرد دارند که بیگمان پشیمان گردیده از در توبه خواهند درآمد ، و یا کسانی که بیکبار فهم و خرد را از دست دادهاند و برای اینان یک روز بازخواستی در پیش است.
.
🔸 باید این افزار را از دست دشمن نیرنگباز گرفت.
🔸 کیشهای رنگارنگ و دستهبندیهای گوناگون کم بود ، انگلیس میکوشد بهانههای ساختگی هم برای پراکندگی انداختن میان ایرانیان بتراشد.
🔸 از آنروزی که پای انگلیس بنزدیکی مرزهای ایران رسید تا امروز ، میهن ما گرفتار «سیاست زور و نیرنگ» میباشد. پراکندگی انداختن میان ایرانیان و کوچک گرداندن (تجزیه) کشور و پس نگهداشتن ایران و جلوگیری از پیشرفت آن نشانههای این سیاست است.
(دنباله این نوشته را در پایین بخوانید.)
.
🔸 کیشهای رنگارنگ و دستهبندیهای گوناگون کم بود ، انگلیس میکوشد بهانههای ساختگی هم برای پراکندگی انداختن میان ایرانیان بتراشد.
🔸 از آنروزی که پای انگلیس بنزدیکی مرزهای ایران رسید تا امروز ، میهن ما گرفتار «سیاست زور و نیرنگ» میباشد. پراکندگی انداختن میان ایرانیان و کوچک گرداندن (تجزیه) کشور و پس نگهداشتن ایران و جلوگیری از پیشرفت آن نشانههای این سیاست است.
(دنباله این نوشته را در پایین بخوانید.)
.
✴️ 🖌 کوشاد کانال
🔸 باید این افزار را از دست دشمن نیرنگباز گرفت.
کیشهای رنگارنگ و دستهبندیهای گوناگون کم بود ، انگلیس میکوشد بهانههای ساختگی هم برای پراکندگی انداختن میان ایرانیان بتراشد.
از آنروزی که پای انگلیس بنزدیکی مرزهای ایران رسید تا امروز ، میهن ما گرفتار «سیاست زور و نیرنگ» میباشد. پراکندگی انداختن میان ایرانیان و کوچک گرداندن (تجزیه) کشور و پس نگهداشتن ایران و جلوگیری از پیشرفت آن نشانههای این سیاست است.
یک زمانی در آغاز سده نوزدهم ، گور اوزلی وزیر مختار انگلیس در ایران پس از اینکه فتحعلیشاه قاجار و پیرامونیانش را فریفته و «پیمان گلستان» را بسود متحد اروپایی خودشان (روسستان) بگردن دولت ایران گزارد ، در گزارشی بدولتش ، نوشته بود که سیاست انگلیس در ایران باید نگهداشتن این کشور در همین حال بدبختی و «بربریسم» (توحش) باشد و از آنروز تاکنون این سیاست دنباله داشته. چه بسا بسیاری از ایرانیان ندانند که انگلیس چشم دیدن برپایی یک کارخانه ذوبآهن در ایران را هم نداشته و برای جلوگیری از آن چه نیرنگهایی زده و چه کارشکنیهایی نموده.
اگر کسانی هستند که این سیاست انگلیسی را نمیشناسند یا باور ندارند ، پیشنهاد میشود داستان هرات را در زمان محمدشاه قاجار بخوانند که چگونه انگلیسیها همزمان «سیاست زور و نیرنگ» را بکار بستند : در کرمان و بلوچستان آقاخان محلاتی پیشوای دسته گمراه اسماعیلی را بآشوبکاری بزیان دولت برانگیختند ، در اسپهان آخوند محمدباقر شفتی را بشورش بر دولت واداشتند (پیداست در میان ملایان رافضی ، امام هندیزاده روزگار ما ، نخستین جاسوس یا کارگزار انگلیس در رخت ملایی نبود ؛ واپسین آن هم نخواهد بود) ، جاسوسانش خود را بهرات رسانیده در آنجا مردم شهر را بایستادگی در برابر دولت ایران تشویق کردند ، کشتیهای جنگی آن خارک را اشغال کردند و ... تا سرانجام محمدشاه قاجار را ببازگشت از هرات و دست کشیدن از بخشی از خاک خراسان واداشتند.
ادعانامه یا کیفرخواست ایران بر انگلیس ، فهرست بلندبالایی دارد که هزاران سات را سیاه خواهد ساخت و در اینجا نمیخواهیم نمونههای تاریخی آن را یاد کنیم. ولی آیا میتوان با نکوهش و خردهگیری یا خواهش از این دشمن تاریخی خواست که سود خود را کنار گزارده و دست از این سیاستها بردارد ؟! آیا از ویروس میتوان خواهش کرد که بیمار نگرداند ؟! آیا میتوان با گله و ناله از آتش خواست که نسوزاند ؟! آیا کژدم با خردهگیری و بدگویی از نیش زدن خواهد بازایستاد؟! در اینجاست که میگوییم از گله و نکوهش دشمنان بتنهایی کاری ساخته نیست و در اینجاست که ارج آگاهی و بیداری یک توده روشن میشود.
کیشهای گوناگون و پراکندگیهای میان یک توده و نادانی مردمان همچون افزاری در دست دولتهای بدخواه است. اینها همچون خنجری است که بگاه خود دشمنان خانگی از پشت در پیکر ایران فرو میبرند. جنبش پاکدینی این هوده را خواهد داد که کشور را از دشمنان خانگی خواهد پیراست. جنبش پاکدینی برآنست که توده را بیدار ساخته و آنها را در برابر نیرنگهای دشمن «واکسینه» سازد و این افزارها را از دست دشمن نیرنگباز بگیرد.
.
🔸 باید این افزار را از دست دشمن نیرنگباز گرفت.
کیشهای رنگارنگ و دستهبندیهای گوناگون کم بود ، انگلیس میکوشد بهانههای ساختگی هم برای پراکندگی انداختن میان ایرانیان بتراشد.
از آنروزی که پای انگلیس بنزدیکی مرزهای ایران رسید تا امروز ، میهن ما گرفتار «سیاست زور و نیرنگ» میباشد. پراکندگی انداختن میان ایرانیان و کوچک گرداندن (تجزیه) کشور و پس نگهداشتن ایران و جلوگیری از پیشرفت آن نشانههای این سیاست است.
یک زمانی در آغاز سده نوزدهم ، گور اوزلی وزیر مختار انگلیس در ایران پس از اینکه فتحعلیشاه قاجار و پیرامونیانش را فریفته و «پیمان گلستان» را بسود متحد اروپایی خودشان (روسستان) بگردن دولت ایران گزارد ، در گزارشی بدولتش ، نوشته بود که سیاست انگلیس در ایران باید نگهداشتن این کشور در همین حال بدبختی و «بربریسم» (توحش) باشد و از آنروز تاکنون این سیاست دنباله داشته. چه بسا بسیاری از ایرانیان ندانند که انگلیس چشم دیدن برپایی یک کارخانه ذوبآهن در ایران را هم نداشته و برای جلوگیری از آن چه نیرنگهایی زده و چه کارشکنیهایی نموده.
اگر کسانی هستند که این سیاست انگلیسی را نمیشناسند یا باور ندارند ، پیشنهاد میشود داستان هرات را در زمان محمدشاه قاجار بخوانند که چگونه انگلیسیها همزمان «سیاست زور و نیرنگ» را بکار بستند : در کرمان و بلوچستان آقاخان محلاتی پیشوای دسته گمراه اسماعیلی را بآشوبکاری بزیان دولت برانگیختند ، در اسپهان آخوند محمدباقر شفتی را بشورش بر دولت واداشتند (پیداست در میان ملایان رافضی ، امام هندیزاده روزگار ما ، نخستین جاسوس یا کارگزار انگلیس در رخت ملایی نبود ؛ واپسین آن هم نخواهد بود) ، جاسوسانش خود را بهرات رسانیده در آنجا مردم شهر را بایستادگی در برابر دولت ایران تشویق کردند ، کشتیهای جنگی آن خارک را اشغال کردند و ... تا سرانجام محمدشاه قاجار را ببازگشت از هرات و دست کشیدن از بخشی از خاک خراسان واداشتند.
ادعانامه یا کیفرخواست ایران بر انگلیس ، فهرست بلندبالایی دارد که هزاران سات را سیاه خواهد ساخت و در اینجا نمیخواهیم نمونههای تاریخی آن را یاد کنیم. ولی آیا میتوان با نکوهش و خردهگیری یا خواهش از این دشمن تاریخی خواست که سود خود را کنار گزارده و دست از این سیاستها بردارد ؟! آیا از ویروس میتوان خواهش کرد که بیمار نگرداند ؟! آیا میتوان با گله و ناله از آتش خواست که نسوزاند ؟! آیا کژدم با خردهگیری و بدگویی از نیش زدن خواهد بازایستاد؟! در اینجاست که میگوییم از گله و نکوهش دشمنان بتنهایی کاری ساخته نیست و در اینجاست که ارج آگاهی و بیداری یک توده روشن میشود.
کیشهای گوناگون و پراکندگیهای میان یک توده و نادانی مردمان همچون افزاری در دست دولتهای بدخواه است. اینها همچون خنجری است که بگاه خود دشمنان خانگی از پشت در پیکر ایران فرو میبرند. جنبش پاکدینی این هوده را خواهد داد که کشور را از دشمنان خانگی خواهد پیراست. جنبش پاکدینی برآنست که توده را بیدار ساخته و آنها را در برابر نیرنگهای دشمن «واکسینه» سازد و این افزارها را از دست دشمن نیرنگباز بگیرد.
.
🔶 «اکنون و آینده ما راست» (بخش هفتم : پابندهای گران شرقیان)
احمد کسروی
🔸 8ـ سرچشمهی بدآموزیها کجاست؟!.. (تکهی یک از دو)
... کتابهایی که از قرنهای گذشته بویژه از زمان مغول و پس از آن بازمانده و همچنین کیشهای گوناگون و راههای پراکندهای که یادگار همان زمانهاست یک زیان بزرگی را دربر میدارد. زیرا بدآموزیهای آنها با اثری که در دلها دارد و جایگیر تواند بود هر آموزش دیگری را از اثر اندازد و سست گرداند و چنانکه نشان دادیم این یک چیز ناگزیریست و تا اینها درمیانست امیدی بنیکی تودهی ایران نتوان بست.
با آیین طبیعت نبرد نتوان کرد. بدانسان که شما نتوانید از یکسو هرچه میخواهید بخورید و از یکسو تندرست باشید و این در دست شما نیست هم بدانسان نتوانید چند رشته بدآموزیها را در دل جا دهید و با این حال دارای اندیشه و فهم درست باشید و خون گرم دارید ، و این نیز در دست شما نیست. شما باینها نام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری میخواهید بگزارید از اثرش نخواهد کاست.
از اینجا خواهید دانست که آنهمه دلبستگی که شرقشناسان اروپا با این کتابها و بدآموزیها مینمایند و کوششها در راه زنده نگه داشتن و رواج دادن آنها میکنند بهر چیست و این بدخواهان زیرک شرق چه نتیجه را میخواهند. نیز خواهید دانست که آنهمه ایستادگی ما در برابر اینها و تلاشهایی که بکار میبریم و همیشه یادآوری میکنیم از چه روست و چه چیزی ما را باین برانگیخته است.
درخور شگفت است که کسانی میروند و سالها رنج میبرند و درس میخوانند و دانش میآموزند و اینها را که از دربایستترین دانشهاست نمیدانند ، و بدانسان فریب بدخواهان را خورده تیشه بریشهی خود میزنند. در اینجاست که باید فهمید آدمی چه ناتوانست و چه بیچاره است. باید فهمید که از رستگاری چه اندازه دور است.
در سال دوم پیمان که ما گفتارها دربارهی اینها نوشتیم بسیاری رنجیدگی نمودند و چون دستهای دیگری درمیان بود یک دسته با ما دشمنی نمودند و از نادانیها بازنایستادند. ولی ما یک چیزی که میدانستیم بد است و زیانهای بسیار میدارد نمیتوانستیم چشم از آن پوشیم. اینست پروای آن نادانیها نکردیم و نخواهیم کرد.
شگفتتر آنکه کسانی در اینجا و آنجا نشسته و گردن کشیده و فیلسوفانه بسخن پرداخته چنین میگویند : «اولین اشتباه پیمان همین بود که با ادبیات مخالفت کرد و مردم را با خود دشمن گردانید». چه زشت است که آدمی نادان باشد و خود را بدانایی زند. یکی نمیگوید تو اگر نوشتههای پیمان را خواندهای آنچه ایراد بآن نوشتهها میداری بگو ، و اگر نخواندهای پس چه جای گفتگو از آنست؟!. چه جای آنست که دشمنی مردم را برخ ما بکشی؟!.
یک دسته تا چه اندازه سادهدرون باشند که نیندیشند و از خود نپرسند که اروپاییان که دشمنان بدخواهی بهر ما میباشند برای چه برواج یک رشته کتابهای کهن ما میکوشند؟!. برای چه آنهمه پولها در این راه میریزند؟!. اگر اینها بزیان ما نیست چه سود دیگری (1) بآنان دارد؟!. ببینید چنین چیزی تواند بود که یک توانگری در ایران بمیرد و هنگام مرگ چنین سپارد که فلان اندازه از دارایی مرا جدا کنید و در راه چاپ کردن کتابهای کهن کشور چین یا تبت بکار برید؟!. آخر این توانگر را با کتابهای یک کشور بسیار دوری چه آشنایی هست و چه سودی را از چاپ کردن و رواج دادن آنها برای خود چشم میدارد؟!. یک چنین کاری بسادگی تواند بود؟!. (2)
پابرگیها :
1ـ اصل : چه سودی دیگری ... ـ و
2ـ اشارهایست به «اوقاف گیب» (E.J.W. Gibb Memorial Trust). اوقاف گیب چیست؟.. انگلیسیان چنین وانمودهاند که یک دانشمند شرقشناس انگلیسی بنام گیب که به نوشتن ادبیات ترک میکوشیده پس از مرگ ، دارایی هنگفتی بجا گزارده بوده و مادر او برای زنده ماندن نامش این دارایی را وقف چاپ کتابهای کهن فارسی ، عربی و ترکی کرده. این اوقاف همینکه براه افتاد پرفسور براون را بریاست برگزید. برخی گفتهاند مادر گیب نخست میخواست تنها کتابهای ترکی کهن را بچاپ رساند این براون بود که چون فارسی را دوست میداشت چاپ کتابهای فارسی را بکتابهای ترکی افزود. (برای کتابهای عربی هم دور نیست یک داستان دیگری ساختهاند). باید پرسید : چرا این مادر برای جاودانگی نام پسرش یک بیمارستانی در عثمانی (ترکیه) بنیاد نگزاشت؟! در همان انگلستان هم اگر بیمارستانی یا سازمان نیکوکارانهی دیگری را بنیاد مینهاد ، نام فرزندش جاودانه میگردید. برای شرح بیشتر نگاه کنید بکتاب در پیرامون «ادبیات»
.
احمد کسروی
🔸 8ـ سرچشمهی بدآموزیها کجاست؟!.. (تکهی یک از دو)
... کتابهایی که از قرنهای گذشته بویژه از زمان مغول و پس از آن بازمانده و همچنین کیشهای گوناگون و راههای پراکندهای که یادگار همان زمانهاست یک زیان بزرگی را دربر میدارد. زیرا بدآموزیهای آنها با اثری که در دلها دارد و جایگیر تواند بود هر آموزش دیگری را از اثر اندازد و سست گرداند و چنانکه نشان دادیم این یک چیز ناگزیریست و تا اینها درمیانست امیدی بنیکی تودهی ایران نتوان بست.
با آیین طبیعت نبرد نتوان کرد. بدانسان که شما نتوانید از یکسو هرچه میخواهید بخورید و از یکسو تندرست باشید و این در دست شما نیست هم بدانسان نتوانید چند رشته بدآموزیها را در دل جا دهید و با این حال دارای اندیشه و فهم درست باشید و خون گرم دارید ، و این نیز در دست شما نیست. شما باینها نام فلسفه یا ادبیات یا هر نام دیگری میخواهید بگزارید از اثرش نخواهد کاست.
از اینجا خواهید دانست که آنهمه دلبستگی که شرقشناسان اروپا با این کتابها و بدآموزیها مینمایند و کوششها در راه زنده نگه داشتن و رواج دادن آنها میکنند بهر چیست و این بدخواهان زیرک شرق چه نتیجه را میخواهند. نیز خواهید دانست که آنهمه ایستادگی ما در برابر اینها و تلاشهایی که بکار میبریم و همیشه یادآوری میکنیم از چه روست و چه چیزی ما را باین برانگیخته است.
درخور شگفت است که کسانی میروند و سالها رنج میبرند و درس میخوانند و دانش میآموزند و اینها را که از دربایستترین دانشهاست نمیدانند ، و بدانسان فریب بدخواهان را خورده تیشه بریشهی خود میزنند. در اینجاست که باید فهمید آدمی چه ناتوانست و چه بیچاره است. باید فهمید که از رستگاری چه اندازه دور است.
در سال دوم پیمان که ما گفتارها دربارهی اینها نوشتیم بسیاری رنجیدگی نمودند و چون دستهای دیگری درمیان بود یک دسته با ما دشمنی نمودند و از نادانیها بازنایستادند. ولی ما یک چیزی که میدانستیم بد است و زیانهای بسیار میدارد نمیتوانستیم چشم از آن پوشیم. اینست پروای آن نادانیها نکردیم و نخواهیم کرد.
شگفتتر آنکه کسانی در اینجا و آنجا نشسته و گردن کشیده و فیلسوفانه بسخن پرداخته چنین میگویند : «اولین اشتباه پیمان همین بود که با ادبیات مخالفت کرد و مردم را با خود دشمن گردانید». چه زشت است که آدمی نادان باشد و خود را بدانایی زند. یکی نمیگوید تو اگر نوشتههای پیمان را خواندهای آنچه ایراد بآن نوشتهها میداری بگو ، و اگر نخواندهای پس چه جای گفتگو از آنست؟!. چه جای آنست که دشمنی مردم را برخ ما بکشی؟!.
یک دسته تا چه اندازه سادهدرون باشند که نیندیشند و از خود نپرسند که اروپاییان که دشمنان بدخواهی بهر ما میباشند برای چه برواج یک رشته کتابهای کهن ما میکوشند؟!. برای چه آنهمه پولها در این راه میریزند؟!. اگر اینها بزیان ما نیست چه سود دیگری (1) بآنان دارد؟!. ببینید چنین چیزی تواند بود که یک توانگری در ایران بمیرد و هنگام مرگ چنین سپارد که فلان اندازه از دارایی مرا جدا کنید و در راه چاپ کردن کتابهای کهن کشور چین یا تبت بکار برید؟!. آخر این توانگر را با کتابهای یک کشور بسیار دوری چه آشنایی هست و چه سودی را از چاپ کردن و رواج دادن آنها برای خود چشم میدارد؟!. یک چنین کاری بسادگی تواند بود؟!. (2)
پابرگیها :
1ـ اصل : چه سودی دیگری ... ـ و
2ـ اشارهایست به «اوقاف گیب» (E.J.W. Gibb Memorial Trust). اوقاف گیب چیست؟.. انگلیسیان چنین وانمودهاند که یک دانشمند شرقشناس انگلیسی بنام گیب که به نوشتن ادبیات ترک میکوشیده پس از مرگ ، دارایی هنگفتی بجا گزارده بوده و مادر او برای زنده ماندن نامش این دارایی را وقف چاپ کتابهای کهن فارسی ، عربی و ترکی کرده. این اوقاف همینکه براه افتاد پرفسور براون را بریاست برگزید. برخی گفتهاند مادر گیب نخست میخواست تنها کتابهای ترکی کهن را بچاپ رساند این براون بود که چون فارسی را دوست میداشت چاپ کتابهای فارسی را بکتابهای ترکی افزود. (برای کتابهای عربی هم دور نیست یک داستان دیگری ساختهاند). باید پرسید : چرا این مادر برای جاودانگی نام پسرش یک بیمارستانی در عثمانی (ترکیه) بنیاد نگزاشت؟! در همان انگلستان هم اگر بیمارستانی یا سازمان نیکوکارانهی دیگری را بنیاد مینهاد ، نام فرزندش جاودانه میگردید. برای شرح بیشتر نگاه کنید بکتاب در پیرامون «ادبیات»
.
🔶 چیزی که یک شبه بیاید یک شبه هم می رود!
🔸 (تکهی یک از سه)
چند روز پیش برای رفتن به جایی از آژانس تاکسی خواستم. رانندهی جوانی آمد. پس از سلام و گفتن خسته نباشید ، با چند جملهی دیگر گفتگومان به اینجا رسید که با اندک تغییری مینویسم. او را با الف و خودم را هم با ب نشان داده ام.
الف ـ من کار دولتی داشتم. سال 88 جوری شد که ناچار شدم درآمدم بیرون و شروع کردم به دلالی و اینجور کارها. ...
ما مردم فرهیخته ای هستیم. دیروز مریم میرزاخانی را دیدید جایزهی نوبل ریاضیات برده؟. یک دانشجوی دانشگاه شریف بود که در بازگشت از یک مسابقهی دانشگاهی اتوبوسشان رفت ته دره همه مردند جز چند تا که این خانم هم از آنها بوده. بعد رفته خارج کشور و تحصیلش را ادامه داده و به این مقام رسیده. حالا بعضیها می گویند : چرا همینجا نماند رفت برای بیگانه کار کند؟. در حالی که با این جوّی که در کشور هست یا نمی گذاشتند استاد دانشگاه شود یا یک روز که می آمد تو خیابان اعتراضی کند با باتون فرق سرش را می شکافتند.
ب ـ من خبر نداشتم. حالا که گفتید خیلی خوشحال شدم. زیرا مدتها بود که ایرانیان در زمینه های دانشی افتخاری جهانی بدست نمی آوردند. ... من هم قبول دارم که در این مردم آدمهای باهوش و نخبه بسیار هست ولی افسوس که همه می روند و کسی اینجا نمی ماند. در واقع اگر فلسفهی شما را تعمیم دهیم و بگوییم اینجا چون کسی نمی تواند جیک بزند پس درست است که بروند خارج ، زندگیشان را بکنند ، اینجا میدان خالی می ماند برای یک مشت آدمهای ناشایسته. مگر ما وظیفهی اجتماعی نداریم؟! مگر کارهای این کشور به عهدهی ما نیست؟!
الف ـ اینجا چه امکاناتی هست که یکی دلش برای آن خوش باشد؟ اینجا همه چیز خلاف قانون است. وزیر علوم را استیضاح می کنند که چرا بورسیه ها را به صلاحیتدارها نداده. ... در حالی که کسانی از رانت استفاده کرده و بورسیه ها را تصاحب کرده بودند.
ب ـ اینکه می گفت سهمیه ها را پیش خور کردند همین را می گفت؟!
الف ـ بله. در خارج دانشجویان درجهی دوم ما را با عزت می گیرند و کاری به ملیتش ندارند فقط ازش کار خوب می خواهند. ملاک کار است و بس. اینجا با استادانمان چه رفتارهای زشتی می کنند!
ب ـ چه کسی باید این نابسامانی را درست کند؟!
الف ـ خب ، ببینید ما یک مردمی هستیم که صدها سال رشوه گرفته ایم و این با فرهنگ ما آمیخته شده. یک شرایطی پیش آمده بود که داشت این وضع بهبود پیدا می کرد. یک رهبر کاریزماتیک یکی از وظایفش جلوگیری از فساد است. ...
ب ـ پس ما مردم در این میان چه کاره ایم؟!. منظورم اینست که آمدیم و آن رهبر کاریزماتیک که شما می گویید غفلتی کرد یا ناشایسته از آب درآمد ، آیا ما باید دست روی دست بگذاریم؟!
الف ـ کار دیگر از دست مردم درآمده.
ب ـ فراموش نکنید که مردم بودند که «رهبر کاریزماتیک» را سر کار آوردند. پس مردم قادر به خیلی کارها هستند.
الف ـ خب ، مردم رهبر و دولت را می آورند سر کار که کارها را ایشان انجام دهند. مثل اینست که شما یک راننده ای استخدام کنید و او سر وقت نیاید و خودتان ناچار شده رانندگی کنید و در همان حال حقوق هم به او بدهید.
ب ـ اگر وظیفهی مردم تنها همینست که یک دولتی را سر کار بیاورند و بعد بگویند ما کارمان را انجام دادیم و بروند خانه منتظر بنشینند تا همه چیز درست بشود ، مانند آنست که در مثال شما هم بگوییم طرف که استخدام کرده بگوید من کارم را انجام داده ام ، چنین کسی ناگزیر باید هم حقوق بدهد و هم خودش رانندگی کند!
.
🔸 (تکهی یک از سه)
چند روز پیش برای رفتن به جایی از آژانس تاکسی خواستم. رانندهی جوانی آمد. پس از سلام و گفتن خسته نباشید ، با چند جملهی دیگر گفتگومان به اینجا رسید که با اندک تغییری مینویسم. او را با الف و خودم را هم با ب نشان داده ام.
الف ـ من کار دولتی داشتم. سال 88 جوری شد که ناچار شدم درآمدم بیرون و شروع کردم به دلالی و اینجور کارها. ...
ما مردم فرهیخته ای هستیم. دیروز مریم میرزاخانی را دیدید جایزهی نوبل ریاضیات برده؟. یک دانشجوی دانشگاه شریف بود که در بازگشت از یک مسابقهی دانشگاهی اتوبوسشان رفت ته دره همه مردند جز چند تا که این خانم هم از آنها بوده. بعد رفته خارج کشور و تحصیلش را ادامه داده و به این مقام رسیده. حالا بعضیها می گویند : چرا همینجا نماند رفت برای بیگانه کار کند؟. در حالی که با این جوّی که در کشور هست یا نمی گذاشتند استاد دانشگاه شود یا یک روز که می آمد تو خیابان اعتراضی کند با باتون فرق سرش را می شکافتند.
ب ـ من خبر نداشتم. حالا که گفتید خیلی خوشحال شدم. زیرا مدتها بود که ایرانیان در زمینه های دانشی افتخاری جهانی بدست نمی آوردند. ... من هم قبول دارم که در این مردم آدمهای باهوش و نخبه بسیار هست ولی افسوس که همه می روند و کسی اینجا نمی ماند. در واقع اگر فلسفهی شما را تعمیم دهیم و بگوییم اینجا چون کسی نمی تواند جیک بزند پس درست است که بروند خارج ، زندگیشان را بکنند ، اینجا میدان خالی می ماند برای یک مشت آدمهای ناشایسته. مگر ما وظیفهی اجتماعی نداریم؟! مگر کارهای این کشور به عهدهی ما نیست؟!
الف ـ اینجا چه امکاناتی هست که یکی دلش برای آن خوش باشد؟ اینجا همه چیز خلاف قانون است. وزیر علوم را استیضاح می کنند که چرا بورسیه ها را به صلاحیتدارها نداده. ... در حالی که کسانی از رانت استفاده کرده و بورسیه ها را تصاحب کرده بودند.
ب ـ اینکه می گفت سهمیه ها را پیش خور کردند همین را می گفت؟!
الف ـ بله. در خارج دانشجویان درجهی دوم ما را با عزت می گیرند و کاری به ملیتش ندارند فقط ازش کار خوب می خواهند. ملاک کار است و بس. اینجا با استادانمان چه رفتارهای زشتی می کنند!
ب ـ چه کسی باید این نابسامانی را درست کند؟!
الف ـ خب ، ببینید ما یک مردمی هستیم که صدها سال رشوه گرفته ایم و این با فرهنگ ما آمیخته شده. یک شرایطی پیش آمده بود که داشت این وضع بهبود پیدا می کرد. یک رهبر کاریزماتیک یکی از وظایفش جلوگیری از فساد است. ...
ب ـ پس ما مردم در این میان چه کاره ایم؟!. منظورم اینست که آمدیم و آن رهبر کاریزماتیک که شما می گویید غفلتی کرد یا ناشایسته از آب درآمد ، آیا ما باید دست روی دست بگذاریم؟!
الف ـ کار دیگر از دست مردم درآمده.
ب ـ فراموش نکنید که مردم بودند که «رهبر کاریزماتیک» را سر کار آوردند. پس مردم قادر به خیلی کارها هستند.
الف ـ خب ، مردم رهبر و دولت را می آورند سر کار که کارها را ایشان انجام دهند. مثل اینست که شما یک راننده ای استخدام کنید و او سر وقت نیاید و خودتان ناچار شده رانندگی کنید و در همان حال حقوق هم به او بدهید.
ب ـ اگر وظیفهی مردم تنها همینست که یک دولتی را سر کار بیاورند و بعد بگویند ما کارمان را انجام دادیم و بروند خانه منتظر بنشینند تا همه چیز درست بشود ، مانند آنست که در مثال شما هم بگوییم طرف که استخدام کرده بگوید من کارم را انجام داده ام ، چنین کسی ناگزیر باید هم حقوق بدهد و هم خودش رانندگی کند!
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 بیهودهگویان را بخود بازگزارید (تکهی دو از دو)
آنان هیچ نمیدانند که در این جهانِ زندگانی نیکها هست و بدها هست ، و خدا بآدمیان یک نیرویی داده که بوسیلهی آن نیکها را از بدها جدا گرداند ، و آن نیرو نامش خرد است. نمیدانند که یک سخنی که میشنوند باید بیندیشند و بفهمند و بداوری خرد سپارند ، و اگر آن را راست یافتند بپذیرند و پیروی کنند.
اینها چیزهاییست که شاید هیچ نشنیدهاند و اگر برخی از ایشان شنیدهاند نفهمیدهاند. زیرا از روزی که سر برآوردهاند در توی سخنان بیهوده و پوچی بودهاند و اینست مغزهاشان بیکاره گردیده و یا بیکبار تیره شده. شما اگر بیکی از آنان همین سخنان را بگویید آشکاره خواهید دید نمیفهمند ، وسیلهی فهمش را ندارند.
دوباره تکرار میکنم : ما گفتگو از گرفتاریهای ایرانیان میکنیم و سخن از چارهی درد بیست ملیون مردان و زنان داریم ، و از جمله میگوییم : یکی از علل بدبختیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست. این عقیده که یک چیز بسیار شومیست درمیان ایرانیان رواج دارد و کتابها پر از آن میباشد. آنگاه شعرهایی را که شعرای نافهم دربارهی جبریگری سروده و آشکاره مردم را به تنبلی و سستی دعوت کردهاند برای مثل میآوریم ، میبینیم : ناگهان کسانی یخه میدرند که بافتخارات ایران توهین شده. اینان گویا توقع دارند ، که ما هیچ ایرادی به بدآموزیها نگیریم و گفتارهای آنان را که سراپا زهر است بمردم یادآوری نکنیم. توقع دارند که یک تودهی بیست ملیونی را فدای یاوهبافیهای زمان مغول گردانیم.
درست داستان گفتگوی مشروطه است و شکم دریدن امیربهادر. چیزی که هست امیربهادر باز نجابت داشته که شکم خود را میدریده. اینان آن را هم ندارند و بزشتگویی و پستی برمیخیزند.
یک زمانی بدستهبازیهای محرم ، این عنوان را داده بودند که کسی نمیتوانست سخن گوید. شما اگر در مجلسی سخن از زنجیرزن ، یا از قمهزن ، یا تختهزن ، یا از شمر و یزید درست کردن ، بمیان میآوردی در حال[=بیدرنگ] از چند جا جلوت را میگرفتند و نهیب میزدند که بدستگاه امامحسین توهین نکن. فراموش نمیکنم آن روزهایی را که چون گفتاری در یکی از روزنامههای تبریز دربارهی قمهزنان نوشته بودم یک هایهویی درمیان مردم نادان پدید آمده بود.
از آنسوی من میگویم : شما چرا این دو سه تن را بدیده میگیرید تا دلتنگ شوید ، آن مردان پاکنهاد و جوانان نیکسرشت را ببینید که از دور و نزدیک این حقایق را پذیرفتهاند و هر یکی در جایی که هست در راه رواج نوشتهها و کتابهای ما کوششهای بهادار میکنند.
اکنون که این گفتار را مینویسم بیش از چهل نامه در کیف منست که از همان نیکمردان رسیده و من فرصت پاسخنویسی پیدا نکردهام و با اینحال آنان نرنجیده همچنان میکوشند و نامهها مینویسند.
همین اکنون یک نامهای در جلوم باز است که جوانی از قَهفِرُخ فرستاده و در آن شرح میدهد که چگونه با دو تن ملا در مجلسی بوده و گفتگو از پیمان بمیان آورده و سپس کتاب «راه رستگاری» را بیکی از ایشان داده که بخواند و اگر توانست ایرادی بگیرد. همین جوان در جایی همچون قَهفِرُخ و شهرکرد کسان بسیاری را با پیمان آشنا گردانیده. یک جوان دیگری در همان شهرکرد سالهاست در راه این حقایق میکوشد و امسال در محرم بهنگامی که چند هزار از روستاییان در پیرامون یک امامزادهای گرد بودهاند فرصت جسته و بمنبر رفته بآنان از مطالب پیمان سخن رانده و باآنکه یک جوان دانشوریست و رخت ملایی ندارد برای پیشرفت مقصود خود از چنان کاری بازنایستاده.
در تابستان گذشته جوانی از تهران با یکی دیگر بنزد من آمدند و دانسته شد این نیز آشنا با حقایق گردیده و از یک کیش سراپا گمراهی بیزاری جسته. سپس این جوان بآمل رفت و از روزی که رسید پاکدلانه بکوشش برخاست و کنون نامههایی از آن در نزد منست که نمونههای نیکی از تأثیر حقایق در دلهای پاکست.
از این داستانها اگر بشماریم باید چند صفحه را پر گردانیم. در شمارهی هفتم پیمان که چند روز پیش درآمد نامهای را چاپ کردیم که آقای آگاه از لار نوشته و چنین پیشنهاد کرده که ماهانه صد ریال بدفتر پیمان بفرستد و ما در برابر آن مجله را بچهل کس از شاگردان دبیرستانها و آموزگاران ببهای ارزانتری فرستیم. مانند همین پیشنهاد را از همان لار آقای نبوی دربارهی پرچم کرده. ایشان هم خواستهاند پولی بفرستند که ما پرچم را ببهای ارزانی بکسانی بفرستیم.
اینها هر یکی دلیل دیگر است بآنکه تأثیر حقایق در دلهای پاک ناگزیریست ، و اگر کسانی آلودهاند و نمیتوانند آنها را بپذیرند درخور اهمیت نیست. این کسان اگر بسیار هم باشند کمند و در برابر پیشرفت حقایق در عقب خواهند ماند و سرانجام لگدمال و نابود خواهند گردید.
👇
🔸 بیهودهگویان را بخود بازگزارید (تکهی دو از دو)
آنان هیچ نمیدانند که در این جهانِ زندگانی نیکها هست و بدها هست ، و خدا بآدمیان یک نیرویی داده که بوسیلهی آن نیکها را از بدها جدا گرداند ، و آن نیرو نامش خرد است. نمیدانند که یک سخنی که میشنوند باید بیندیشند و بفهمند و بداوری خرد سپارند ، و اگر آن را راست یافتند بپذیرند و پیروی کنند.
اینها چیزهاییست که شاید هیچ نشنیدهاند و اگر برخی از ایشان شنیدهاند نفهمیدهاند. زیرا از روزی که سر برآوردهاند در توی سخنان بیهوده و پوچی بودهاند و اینست مغزهاشان بیکاره گردیده و یا بیکبار تیره شده. شما اگر بیکی از آنان همین سخنان را بگویید آشکاره خواهید دید نمیفهمند ، وسیلهی فهمش را ندارند.
دوباره تکرار میکنم : ما گفتگو از گرفتاریهای ایرانیان میکنیم و سخن از چارهی درد بیست ملیون مردان و زنان داریم ، و از جمله میگوییم : یکی از علل بدبختیهای ایرانیان عقیده بجبریگریست. این عقیده که یک چیز بسیار شومیست درمیان ایرانیان رواج دارد و کتابها پر از آن میباشد. آنگاه شعرهایی را که شعرای نافهم دربارهی جبریگری سروده و آشکاره مردم را به تنبلی و سستی دعوت کردهاند برای مثل میآوریم ، میبینیم : ناگهان کسانی یخه میدرند که بافتخارات ایران توهین شده. اینان گویا توقع دارند ، که ما هیچ ایرادی به بدآموزیها نگیریم و گفتارهای آنان را که سراپا زهر است بمردم یادآوری نکنیم. توقع دارند که یک تودهی بیست ملیونی را فدای یاوهبافیهای زمان مغول گردانیم.
درست داستان گفتگوی مشروطه است و شکم دریدن امیربهادر. چیزی که هست امیربهادر باز نجابت داشته که شکم خود را میدریده. اینان آن را هم ندارند و بزشتگویی و پستی برمیخیزند.
یک زمانی بدستهبازیهای محرم ، این عنوان را داده بودند که کسی نمیتوانست سخن گوید. شما اگر در مجلسی سخن از زنجیرزن ، یا از قمهزن ، یا تختهزن ، یا از شمر و یزید درست کردن ، بمیان میآوردی در حال[=بیدرنگ] از چند جا جلوت را میگرفتند و نهیب میزدند که بدستگاه امامحسین توهین نکن. فراموش نمیکنم آن روزهایی را که چون گفتاری در یکی از روزنامههای تبریز دربارهی قمهزنان نوشته بودم یک هایهویی درمیان مردم نادان پدید آمده بود.
از آنسوی من میگویم : شما چرا این دو سه تن را بدیده میگیرید تا دلتنگ شوید ، آن مردان پاکنهاد و جوانان نیکسرشت را ببینید که از دور و نزدیک این حقایق را پذیرفتهاند و هر یکی در جایی که هست در راه رواج نوشتهها و کتابهای ما کوششهای بهادار میکنند.
اکنون که این گفتار را مینویسم بیش از چهل نامه در کیف منست که از همان نیکمردان رسیده و من فرصت پاسخنویسی پیدا نکردهام و با اینحال آنان نرنجیده همچنان میکوشند و نامهها مینویسند.
همین اکنون یک نامهای در جلوم باز است که جوانی از قَهفِرُخ فرستاده و در آن شرح میدهد که چگونه با دو تن ملا در مجلسی بوده و گفتگو از پیمان بمیان آورده و سپس کتاب «راه رستگاری» را بیکی از ایشان داده که بخواند و اگر توانست ایرادی بگیرد. همین جوان در جایی همچون قَهفِرُخ و شهرکرد کسان بسیاری را با پیمان آشنا گردانیده. یک جوان دیگری در همان شهرکرد سالهاست در راه این حقایق میکوشد و امسال در محرم بهنگامی که چند هزار از روستاییان در پیرامون یک امامزادهای گرد بودهاند فرصت جسته و بمنبر رفته بآنان از مطالب پیمان سخن رانده و باآنکه یک جوان دانشوریست و رخت ملایی ندارد برای پیشرفت مقصود خود از چنان کاری بازنایستاده.
در تابستان گذشته جوانی از تهران با یکی دیگر بنزد من آمدند و دانسته شد این نیز آشنا با حقایق گردیده و از یک کیش سراپا گمراهی بیزاری جسته. سپس این جوان بآمل رفت و از روزی که رسید پاکدلانه بکوشش برخاست و کنون نامههایی از آن در نزد منست که نمونههای نیکی از تأثیر حقایق در دلهای پاکست.
از این داستانها اگر بشماریم باید چند صفحه را پر گردانیم. در شمارهی هفتم پیمان که چند روز پیش درآمد نامهای را چاپ کردیم که آقای آگاه از لار نوشته و چنین پیشنهاد کرده که ماهانه صد ریال بدفتر پیمان بفرستد و ما در برابر آن مجله را بچهل کس از شاگردان دبیرستانها و آموزگاران ببهای ارزانتری فرستیم. مانند همین پیشنهاد را از همان لار آقای نبوی دربارهی پرچم کرده. ایشان هم خواستهاند پولی بفرستند که ما پرچم را ببهای ارزانی بکسانی بفرستیم.
اینها هر یکی دلیل دیگر است بآنکه تأثیر حقایق در دلهای پاک ناگزیریست ، و اگر کسانی آلودهاند و نمیتوانند آنها را بپذیرند درخور اهمیت نیست. این کسان اگر بسیار هم باشند کمند و در برابر پیشرفت حقایق در عقب خواهند ماند و سرانجام لگدمال و نابود خواهند گردید.
👇
در همان زمینهی شعر ما صدها کس را توانیم شمرد ، که در نتیجهی خواندن گفتارهای پیمان و پرچم از شاعری پشیمان شده آن را ترک گفتهاند و آنچه سروده بودند از میان بردهاند.
شیراز که مرکز شعر دوستی ایرانست ما کسان بسیاری را داریم که با گفتههای پیمان همداستان میباشند چنانکه در چند روز پیش پاسخی را که آقای غیاثی بیک گفتارنویس تهرانی داده بود در پرچم بچاپ رسانیدیم.
آن آقای آگاه که نامش را بردیم یکی از شاعران بودهاند و با اینحال بتازگی نامهای بیکی از دوستان خود در تهران (آقای محمدکریم فرهنگ) نوشته و از شاعری بیزاری نموده و برای آنکه خوانندگان چگونگی را بدانند که اثر حقایق چیست و کسانی از روی چه بینش و آگاهی با این گفتهها همراهی مینمایند بهتر میدانیم آن نامه را در این شماره بچاپ رسانیم. همین نامه و مانند آن ، پاسخ نیکی بآن سخنان زشت و پوچیست که برخی نافهمان مینویسند.
.
شیراز که مرکز شعر دوستی ایرانست ما کسان بسیاری را داریم که با گفتههای پیمان همداستان میباشند چنانکه در چند روز پیش پاسخی را که آقای غیاثی بیک گفتارنویس تهرانی داده بود در پرچم بچاپ رسانیدیم.
آن آقای آگاه که نامش را بردیم یکی از شاعران بودهاند و با اینحال بتازگی نامهای بیکی از دوستان خود در تهران (آقای محمدکریم فرهنگ) نوشته و از شاعری بیزاری نموده و برای آنکه خوانندگان چگونگی را بدانند که اثر حقایق چیست و کسانی از روی چه بینش و آگاهی با این گفتهها همراهی مینمایند بهتر میدانیم آن نامه را در این شماره بچاپ رسانیم. همین نامه و مانند آن ، پاسخ نیکی بآن سخنان زشت و پوچیست که برخی نافهمان مینویسند.
.