🔶 حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔸 تکهی شش از نه
تقی : مثلاً موقعی که در پیشامدی میخواهند حق ما را ضایع کنند ما به جای اینکه کوشش کنیم و نگزاریم حقمان از بین برود ، شب با حالتی غمگین به منزل میآییم کتاب حافظ را برداشته یک فال میگیریم ، آن وقت میبینیم که در آنجا نوشته شده است :
بر عمل تکیه نکن خواجه که در روز ازل
تو چه دانی قلم صنع به نامت چه نوشت
یا در کتاب خیام میخوانیم :
زین پیش نشان بودنیها بوده است
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوده است
تقدیر تو را هر آنچه بایستی داد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است
به خواری منگر ای منعم ضعیفان و فقیران را
که صدر مسند عزت گدای رهنشین دارد
آیا هیچ آدم عاقلی این همه از گدایی و مفتخواری تعریف میکند.
اسماعیل : اگر فکر کنیم حقیقتش همین طور است.
حسن : چند سال پیش یک روز من در اتاق آقای ... کار داشتم دیدم آنجا میگویند که 25000 تومان برای چاپ همین کتاب خیام در بودجه پیشبینی کردهاند ، پس آنها هم که دکتر اروپا رفته هستند هیچ چیز نمیفهمند؟
آخر چطور آنها با آن همهی سوادشان عقلشان نمیرسد ولی کسروی میفهمد؟.
تقی : خیلی قشنگ هم عقلشان میرسد ، آنها نفع خودشان را در این کار میبینند و یکی از کوششهای آنها همین است که هرچه بتوانند این کتابها را بیشتر رواج بدهند تا در دست من و تو بیشتر بیفتد و ما هم بیشتر بخوانیم تا اگر حق ما را بردند و توی سرمان هم زدند ما به دلخوشی همان شعرها و شعر سعدی که میگوید :
گر گزندت رسد ز خلق مرنج
که نه راحت رسد ز خلق نه رنج
یا به قول خیام قسمت ما همین است از روز ازل به پیشانی ما نوشته شده بوده که امروز حقمان را بگیرند و توی سرمان بزنند و یا اینکه این کارها دست خداوند است از حقمان صرف نظر کرده و باعث زحمت آنها نشویم.
علی : یکی نیست که به همین دکترها بگوید : اگر این شعرها خوبست چرا خودتان به کار نمیبندید؟!. چرا به حرف حافظ که میگوید :
به خواری منگر ای منعم ضعیفان و فقیران را
که صدر مسند عزت گدای رهنشین دارد
(گدایی را میستاید) ، گدا نمیشوید؟!. به شعرهای دیگرش هم کاری نداریم ، همین یک شعر را چرا عمل نمیکنید ، پس معلوم میشود که یک حقهای تو کار است و عقلشان هم خوب میرسد.
تقی : حالا یک شعر هم از خیام بخوانم.
چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هست هرچه در عالم نیست
پندار که نیست هرچه در عالم هست
ببینید چه سخن پوچی است ، میگوید فرض بکن که هرچه در دنیا نیست هست ، مانند این میباشد که ما فرض کنیم که یک ملیون سپاه داریم ، مملکتمان آباد است ، وضعیت زندگیمان خوب است ، مملکت ما بزرگترین مملکتها است و تودهی ما متمدنترین تودهها است به همینها دلمان را خوش کرده و بیچارگی و بدبختی خود را فراموش نماییم و همیشه مثل خیام و حافظ درپی بادهخواری و مستی باشیم ، آیا آن وقت توقع دارید که زندگیمان درست شود؟ آیا تصور میکنید که با بودن این شعرها ما دیگر بتوانیم کار و کوشش کنیم؟.
حسن : همین دکترها خودشان چرا فرض نمیکنند که ملک دارند ، ماشین شخصی دارند ، ده دارند ، ملیونرند و هزار زهر مار دیگر دارند و دیگر دنبال کار نیایند و چنین انگارند که هست هرچه در عالم نیست.
همین شعر که میگوید کوشش فایده ندارد. فقط باید با فرض و خیال خوش باشیم برای این آقایان بسیار خوبست که ملت را خر کنند و بعد هم سوارش بشوند.
.
🔸 تکهی شش از نه
تقی : مثلاً موقعی که در پیشامدی میخواهند حق ما را ضایع کنند ما به جای اینکه کوشش کنیم و نگزاریم حقمان از بین برود ، شب با حالتی غمگین به منزل میآییم کتاب حافظ را برداشته یک فال میگیریم ، آن وقت میبینیم که در آنجا نوشته شده است :
بر عمل تکیه نکن خواجه که در روز ازل
تو چه دانی قلم صنع به نامت چه نوشت
یا در کتاب خیام میخوانیم :
زین پیش نشان بودنیها بوده است
پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوده است
تقدیر تو را هر آنچه بایستی داد
غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است
به خواری منگر ای منعم ضعیفان و فقیران را
که صدر مسند عزت گدای رهنشین دارد
آیا هیچ آدم عاقلی این همه از گدایی و مفتخواری تعریف میکند.
اسماعیل : اگر فکر کنیم حقیقتش همین طور است.
حسن : چند سال پیش یک روز من در اتاق آقای ... کار داشتم دیدم آنجا میگویند که 25000 تومان برای چاپ همین کتاب خیام در بودجه پیشبینی کردهاند ، پس آنها هم که دکتر اروپا رفته هستند هیچ چیز نمیفهمند؟
آخر چطور آنها با آن همهی سوادشان عقلشان نمیرسد ولی کسروی میفهمد؟.
تقی : خیلی قشنگ هم عقلشان میرسد ، آنها نفع خودشان را در این کار میبینند و یکی از کوششهای آنها همین است که هرچه بتوانند این کتابها را بیشتر رواج بدهند تا در دست من و تو بیشتر بیفتد و ما هم بیشتر بخوانیم تا اگر حق ما را بردند و توی سرمان هم زدند ما به دلخوشی همان شعرها و شعر سعدی که میگوید :
گر گزندت رسد ز خلق مرنج
که نه راحت رسد ز خلق نه رنج
یا به قول خیام قسمت ما همین است از روز ازل به پیشانی ما نوشته شده بوده که امروز حقمان را بگیرند و توی سرمان بزنند و یا اینکه این کارها دست خداوند است از حقمان صرف نظر کرده و باعث زحمت آنها نشویم.
علی : یکی نیست که به همین دکترها بگوید : اگر این شعرها خوبست چرا خودتان به کار نمیبندید؟!. چرا به حرف حافظ که میگوید :
به خواری منگر ای منعم ضعیفان و فقیران را
که صدر مسند عزت گدای رهنشین دارد
(گدایی را میستاید) ، گدا نمیشوید؟!. به شعرهای دیگرش هم کاری نداریم ، همین یک شعر را چرا عمل نمیکنید ، پس معلوم میشود که یک حقهای تو کار است و عقلشان هم خوب میرسد.
تقی : حالا یک شعر هم از خیام بخوانم.
چون نیست ز هرچه هست جز باد به دست
چون هست به هرچه هست نقصان و شکست
انگار که هست هرچه در عالم نیست
پندار که نیست هرچه در عالم هست
ببینید چه سخن پوچی است ، میگوید فرض بکن که هرچه در دنیا نیست هست ، مانند این میباشد که ما فرض کنیم که یک ملیون سپاه داریم ، مملکتمان آباد است ، وضعیت زندگیمان خوب است ، مملکت ما بزرگترین مملکتها است و تودهی ما متمدنترین تودهها است به همینها دلمان را خوش کرده و بیچارگی و بدبختی خود را فراموش نماییم و همیشه مثل خیام و حافظ درپی بادهخواری و مستی باشیم ، آیا آن وقت توقع دارید که زندگیمان درست شود؟ آیا تصور میکنید که با بودن این شعرها ما دیگر بتوانیم کار و کوشش کنیم؟.
حسن : همین دکترها خودشان چرا فرض نمیکنند که ملک دارند ، ماشین شخصی دارند ، ده دارند ، ملیونرند و هزار زهر مار دیگر دارند و دیگر دنبال کار نیایند و چنین انگارند که هست هرچه در عالم نیست.
همین شعر که میگوید کوشش فایده ندارد. فقط باید با فرض و خیال خوش باشیم برای این آقایان بسیار خوبست که ملت را خر کنند و بعد هم سوارش بشوند.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (نویساد)
🔸 باید براستیها گردن گزاشت (تکهی چهار از چهار)
کوشاد تلگرام (یادداشت دوم بر گفتار پریروز) : بیشتری از خردهگیران راه رندی میپیمایند و اندیشهی خود را یکرویه (روشن و بیابهام) نمیگردانند. یک سخن کلی میگویند و آن را خردهگیری میپندارند. مثلاً چنین ایراد میگیرند : «در ادبیات وارد نبوده» ، «نوشتههایش بزیان ادبیات ما سرآمده» ، «دربارهی مسائل سادهانگارانه سخن گفته» ، «تعصب بسیاری بخرج میداده و آنچه را میاندیشیده آیهی مُنزل میدانسته و از آن بازنمیگردیده» ، «برخی اشتباهاتش بکنار ، حرفهای خوب هم دارد» ... اینهاست نمونههایی از شیوهی خردهگیری روشناندیشان ما !. آیا اینگونه داوری کردن ایراد گرفتن است؟! چنین خردهگیری را خرد میپذیرد؟! چرا به دلیلهای نویسنده نپرداخته به جای آن به یکمشت کلیگویی دست مییازند؟!
یکی بپرسد شما که در ادبیات واردید بگویید : 1ـ آیا این شعرها و مانندگان آنها برای یک توده زیانمند است یا سودمند؟ 2ـ اگر زیانمندست هواداری از آنها چه معنایی دارد؟ اگر سودمندست سودش چیست؟!
کدام نوشتههایش بزیان ادبیات سرآمده؟ از کدام «ادبیات» سخن میرانید ـ «ادبیاتی» که برای گیج گردانیدن و بیکاره گردانیدن جوانان برنامهریزی شده؟! با اینهمه تأکید که او هر چند گفتار یک بار بزبان آورده که ایرادهای خود را بنویسید ، شما که همدورهی او بودید چرا ده سال پس از درگذشتش یک رشته سخنان کلی و ناروشن مینویسید؟! مگر در زمان او «ممنوع القلم» بودید؟! شما در آن روزگاری که صدها بدخواهَش منتظر یک پاسخ خردپذیر به او بودند ـ که اگر کسی میتوانست قهرمانی میگردید ـ دست بقلم نبردید و ده سال که از مرگ او گذشت بیاد پاسخگویی افتادید؟!
از آن کسی که راه برتریفروشی میپوید بپرسید : گرفتیم سادهانگار بوده ، شما که نیستید و غم توده میخورید چرا خود یک راه چارهی «واقعبینانه» ارائه نمیدهید؟! آیا باید ده بیست تا ایسم را به رشته میکشید و چندان پیچیده مینوشت که بسختی فهمیده میشد تا نوشتهاش سادهانگارانه نمینمود؟! تنها آنگاه بود که «نهایت» حکمت و تدبیر بشمار میآمد؟!
آن دیگر خردهگیرها هم همین سان را دارند و هیچ یک به مطلب نزدیک نشده ، از آن دور میخواهند خودی بنمایند و بزبان حال بگویند : «ما هم دانشی داریم و ادبیات میفهمیم و چنین نیست که همهی سخنانش درست باشد» و «البته» ایرادهایی هم دارد.
در هر حال نویسنده پافشاری دارد که سخنانش را نیک خوانده نیک بیندیشند و آنگاه اگر ایرادی دیدند بروشنی (نه با گُنگی ، نه با کلیگویی) بگویند. آیا این انتظار بیجاییست؟!
.
🔸 باید براستیها گردن گزاشت (تکهی چهار از چهار)
کوشاد تلگرام (یادداشت دوم بر گفتار پریروز) : بیشتری از خردهگیران راه رندی میپیمایند و اندیشهی خود را یکرویه (روشن و بیابهام) نمیگردانند. یک سخن کلی میگویند و آن را خردهگیری میپندارند. مثلاً چنین ایراد میگیرند : «در ادبیات وارد نبوده» ، «نوشتههایش بزیان ادبیات ما سرآمده» ، «دربارهی مسائل سادهانگارانه سخن گفته» ، «تعصب بسیاری بخرج میداده و آنچه را میاندیشیده آیهی مُنزل میدانسته و از آن بازنمیگردیده» ، «برخی اشتباهاتش بکنار ، حرفهای خوب هم دارد» ... اینهاست نمونههایی از شیوهی خردهگیری روشناندیشان ما !. آیا اینگونه داوری کردن ایراد گرفتن است؟! چنین خردهگیری را خرد میپذیرد؟! چرا به دلیلهای نویسنده نپرداخته به جای آن به یکمشت کلیگویی دست مییازند؟!
یکی بپرسد شما که در ادبیات واردید بگویید : 1ـ آیا این شعرها و مانندگان آنها برای یک توده زیانمند است یا سودمند؟ 2ـ اگر زیانمندست هواداری از آنها چه معنایی دارد؟ اگر سودمندست سودش چیست؟!
کدام نوشتههایش بزیان ادبیات سرآمده؟ از کدام «ادبیات» سخن میرانید ـ «ادبیاتی» که برای گیج گردانیدن و بیکاره گردانیدن جوانان برنامهریزی شده؟! با اینهمه تأکید که او هر چند گفتار یک بار بزبان آورده که ایرادهای خود را بنویسید ، شما که همدورهی او بودید چرا ده سال پس از درگذشتش یک رشته سخنان کلی و ناروشن مینویسید؟! مگر در زمان او «ممنوع القلم» بودید؟! شما در آن روزگاری که صدها بدخواهَش منتظر یک پاسخ خردپذیر به او بودند ـ که اگر کسی میتوانست قهرمانی میگردید ـ دست بقلم نبردید و ده سال که از مرگ او گذشت بیاد پاسخگویی افتادید؟!
از آن کسی که راه برتریفروشی میپوید بپرسید : گرفتیم سادهانگار بوده ، شما که نیستید و غم توده میخورید چرا خود یک راه چارهی «واقعبینانه» ارائه نمیدهید؟! آیا باید ده بیست تا ایسم را به رشته میکشید و چندان پیچیده مینوشت که بسختی فهمیده میشد تا نوشتهاش سادهانگارانه نمینمود؟! تنها آنگاه بود که «نهایت» حکمت و تدبیر بشمار میآمد؟!
آن دیگر خردهگیرها هم همین سان را دارند و هیچ یک به مطلب نزدیک نشده ، از آن دور میخواهند خودی بنمایند و بزبان حال بگویند : «ما هم دانشی داریم و ادبیات میفهمیم و چنین نیست که همهی سخنانش درست باشد» و «البته» ایرادهایی هم دارد.
در هر حال نویسنده پافشاری دارد که سخنانش را نیک خوانده نیک بیندیشند و آنگاه اگر ایرادی دیدند بروشنی (نه با گُنگی ، نه با کلیگویی) بگویند. آیا این انتظار بیجاییست؟!
.
🔶 در پیرامون رمان
احمد کسروی
🔸 (تکهی شش از پانزده)
داستان منجّمان یا بعبارت فارسی «ستارهشماران» را همه شنیدهایم و میدانیم که از «اوضاع کواکب» آسمان پی بر چگونگی حوادث زمین میبردند و پیشینگوییها میکردند. مثلاً از نزدیکی دو ستاره بهمدیگر یا از روبرو شدن آنها ، پی بزمینلرزه یا جنگ یا حوادث دیگر برده و پیش از وقوع خبر میدادند.
کسانی اگر امروز علم نجوم را در کتابهایی که بِهر زبانی فراوان است بخوانند یا از کسانی که آگاهی از آن علم دارند جستجو نمایند خواهند دید آنچه هرگز بنیاد ندارد آن علم است و سخت در شگفت خواهند بود که چگونه کسانی با داشتن هوش و دانش آن را پذیرفته و نام علم بروی آن گزاردهاند و باحکام آن پایبندی مینمودند.
مثلاً منجم دوازده برج معروف را که صورتهایی است پنداری میانهی هفت ستارهی گردندهی [=سیاره] مشهور که یکی از آنها آفتاب و دیگری زحل یا بعبارت فارسی کیوان است تقسیم نموده هر یک یا دو برج را خانهی یکی از آن ستارهها مینامد. سپس رشتهی پندار را از دست نداده میگوید : چون اَسَد خانهی آفتاب و دَلْو خانهی زحل است و این دو خانه همیشه در برابر یکدیگر نهادهاند پس زحل و آفتاب باهم دشمنی دارند بآن دلیل که خانههای آنها روبروی یکدیگر نهاده. سپس میدان دیگری از پندار باز کرده چون آفتاب بزرگتر و درخشندهتر از زحل است آفتاب را «سعد اکبر» نامیده زحلِ بیچاره را باتهام دشمنی با او «نحس اکبر» میخواند و اینست که اگر در استخراج طالعِ کسی که از بدعتهای منجمان بوده یا در «روبرو شدن ستارههایی» که در علم نجوم احکامی بر آن بار است پای زحل بمیان میآمد منجم که خود او و علمش نحستر از هر نحسی بود فال بد زده و یک رشته خبرهای بیمناکی از زلزله و توفان و مرگ و مانند اینها میداد.
علمی که پایهاش این پندارها و سرسامها بوده قرنها جهان را گرفتار کرده و هزار مرد را از شرق و غرب آلودهی خود داشته است. مردم عامی که فریب این شیادان میخوردند بجای خود که پادشاهان فریفتهی ایشان بودند و هر یکی منجمانی در دربار خود داشته و جز با دستور ایشان دست بکاری نمیزدند. برای هر کاری بایستی منجم ساعت معین کند و در آن ساعت انجام داده شود وگرنه امیدی بپیشرفت آن کار بسته نمیشد. گاهی در نتیجهی این علمِ احمقانه حوادثی روی داده که از شگفتترین داستانهاست و آدمی را حیرت میگیرد که چگونه مردم دانش و خرد خود را زبون این پندارها و سرسامها گردانیده بودند؟!
داستان کنارهگیری شاهعباس بزرگ از پادشاهی و نشاندن یوسفی نام را بجای خود باین علت که منجم از «اوضاع کواکب»خبر داده بود که در آن سال گزندی بیکی از بزرگان خواهد رسید و بیم آن میرفت که آن گزند بشاهعباس برسد و برای جلوگیری از آن یوسفی را شاه کرده و سه روز او را با شکوه پادشاهی گردش دادند سپس او را کشتند و شاهعباس دوباره بپادشاهی آمد ـ این داستان یکی از دلایل مطلب ماست. شرح آن را در عالمآرا خوانده ببینید آیا گمراهی بدتر از آن چه میتواند بود؟
امروز هم یک رشته گمراهیها در جهان پدید آمده ـ گمراهیهایی که سرچشمهی بسیاری از آنها اروپاست. یکی از آنها نیز رماننویسی و رمانخوانی است که همراه اتومبیل و آیروپلان[=هواپیما] بهمه جا رسیده است و در هر شهر و آبادی انبوهی از مردم را آلوده ساخته است. ولی ما بیپرده میگوییم که این کار از خرد دور است و نه تنها عمر نویسنده و خواننده را تباه میسازد بلکه یک رشته زیانهایی نیز دارد که شرح آن را در جای دیگر خواهیم داد.
.
احمد کسروی
🔸 (تکهی شش از پانزده)
داستان منجّمان یا بعبارت فارسی «ستارهشماران» را همه شنیدهایم و میدانیم که از «اوضاع کواکب» آسمان پی بر چگونگی حوادث زمین میبردند و پیشینگوییها میکردند. مثلاً از نزدیکی دو ستاره بهمدیگر یا از روبرو شدن آنها ، پی بزمینلرزه یا جنگ یا حوادث دیگر برده و پیش از وقوع خبر میدادند.
کسانی اگر امروز علم نجوم را در کتابهایی که بِهر زبانی فراوان است بخوانند یا از کسانی که آگاهی از آن علم دارند جستجو نمایند خواهند دید آنچه هرگز بنیاد ندارد آن علم است و سخت در شگفت خواهند بود که چگونه کسانی با داشتن هوش و دانش آن را پذیرفته و نام علم بروی آن گزاردهاند و باحکام آن پایبندی مینمودند.
مثلاً منجم دوازده برج معروف را که صورتهایی است پنداری میانهی هفت ستارهی گردندهی [=سیاره] مشهور که یکی از آنها آفتاب و دیگری زحل یا بعبارت فارسی کیوان است تقسیم نموده هر یک یا دو برج را خانهی یکی از آن ستارهها مینامد. سپس رشتهی پندار را از دست نداده میگوید : چون اَسَد خانهی آفتاب و دَلْو خانهی زحل است و این دو خانه همیشه در برابر یکدیگر نهادهاند پس زحل و آفتاب باهم دشمنی دارند بآن دلیل که خانههای آنها روبروی یکدیگر نهاده. سپس میدان دیگری از پندار باز کرده چون آفتاب بزرگتر و درخشندهتر از زحل است آفتاب را «سعد اکبر» نامیده زحلِ بیچاره را باتهام دشمنی با او «نحس اکبر» میخواند و اینست که اگر در استخراج طالعِ کسی که از بدعتهای منجمان بوده یا در «روبرو شدن ستارههایی» که در علم نجوم احکامی بر آن بار است پای زحل بمیان میآمد منجم که خود او و علمش نحستر از هر نحسی بود فال بد زده و یک رشته خبرهای بیمناکی از زلزله و توفان و مرگ و مانند اینها میداد.
علمی که پایهاش این پندارها و سرسامها بوده قرنها جهان را گرفتار کرده و هزار مرد را از شرق و غرب آلودهی خود داشته است. مردم عامی که فریب این شیادان میخوردند بجای خود که پادشاهان فریفتهی ایشان بودند و هر یکی منجمانی در دربار خود داشته و جز با دستور ایشان دست بکاری نمیزدند. برای هر کاری بایستی منجم ساعت معین کند و در آن ساعت انجام داده شود وگرنه امیدی بپیشرفت آن کار بسته نمیشد. گاهی در نتیجهی این علمِ احمقانه حوادثی روی داده که از شگفتترین داستانهاست و آدمی را حیرت میگیرد که چگونه مردم دانش و خرد خود را زبون این پندارها و سرسامها گردانیده بودند؟!
داستان کنارهگیری شاهعباس بزرگ از پادشاهی و نشاندن یوسفی نام را بجای خود باین علت که منجم از «اوضاع کواکب»خبر داده بود که در آن سال گزندی بیکی از بزرگان خواهد رسید و بیم آن میرفت که آن گزند بشاهعباس برسد و برای جلوگیری از آن یوسفی را شاه کرده و سه روز او را با شکوه پادشاهی گردش دادند سپس او را کشتند و شاهعباس دوباره بپادشاهی آمد ـ این داستان یکی از دلایل مطلب ماست. شرح آن را در عالمآرا خوانده ببینید آیا گمراهی بدتر از آن چه میتواند بود؟
امروز هم یک رشته گمراهیها در جهان پدید آمده ـ گمراهیهایی که سرچشمهی بسیاری از آنها اروپاست. یکی از آنها نیز رماننویسی و رمانخوانی است که همراه اتومبیل و آیروپلان[=هواپیما] بهمه جا رسیده است و در هر شهر و آبادی انبوهی از مردم را آلوده ساخته است. ولی ما بیپرده میگوییم که این کار از خرد دور است و نه تنها عمر نویسنده و خواننده را تباه میسازد بلکه یک رشته زیانهایی نیز دارد که شرح آن را در جای دیگر خواهیم داد.
.
🔶 حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔸 تکهی هفت از نه
تقی : ببینید اگر مردم آمریکا هم موقعی که یک اشکال و مانعی در زندگانی برای آنها پیش میآید میگفتند که سرنوشت و تقدیر ما همین بوده که این اشکالها پیش بیاید ، غم خوردن و کوشیدن ما هم فایدهای ندارد ، خدا خودش درست میکند. آیا این ترقی امروزی را میکردند؟ آیا این راحتی و آزادی را به دست میآوردند؟ آیا بمب اتمی را اختراع میکردند؟ البته خواهید گفت خیر. سرچشمهی بدبختی و بیچارگی ما ایرانیان هم اینهاست ، آن زنان بیچارهای را که میبینیم با چند تن فرزندان خود گوشهی خرابه نشسته و نان شب ندارند ، آن زمینهای بارده را که میبینیم ویرانه و خشک افتاده و آن زبونیها و خواریها را که در تاریخ این مملکت میخوانیم ، سرچشمهی همهی اینها همین گفتههای شعرا میباشد که جز گدایی و چاپلوسی و بادهنوشی و سخنبافی کار دیگری نداشتهاند.
مگر ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگران است؟ آیا فکرشان کمتر است؟ آیا ساختمان بدنشان با آنها فرق میکند؟
علی : اصلاً خاک را هم اگر بخواهیم حساب کنیم خاک مملکت ما چندین برابر کشور فرانسه یا آلمان یا انگلیس است.
اسماعیل : مردم که برای خاطر این شعرها دست از کار و کوشش بر نمیدارند و میبینیم که مردم ایران در پولدوستی و علاقه به زندگی از دیگران کمتر نیستند.
تقی : درست است که مردم ایران در پولدوستی و دلبستگی به نفع خود کمتر از دیگران نیستند و درسهای بد شعرا نتوانسته است اینها را از کار بازدارد ، اما اگر شما بخواهید همان مردم را به کارهای بزرگی ، کارهایی که برای مردم و کشور فایده داشته باشد وادارید ، مثلاً به آنها بگویید که من یک نقشه دارم که اگر از امروز شروع به کار کنیم و یک مقدار پول هم صرف کنیم بعد از پنج سال چندین ده آباد خواهد شد و سودی که خواهد داد چندین برابر خرج ما خواهد بود ، در این موقع خواهید دید که چگونه زهر گفتههای شعرا تا ریشهی مغزشان اثر کرده و در آن موقع هست که مشاهده خواهید نمود که به پیشنهاد شما بیاعتنایی مینمایند ، بهانه میآورند ، یکی میگوید : ای بابا این چند روزهی عمر به این چیزها نمیارزد ، دیگری میگوید : کارها را باید خدا درست کند.
اسماعیل : خیلی خوب ما قبول کردیم ، حافظ و مولوی و خیام بد ، باید کتابهای آنها را هم سوزانید ، ولی کتاب سعدی که کتابش سراسر نصیحت است ، به کتابش قرآن فارسی میگویند. آن را دیگر چرا بسوزانیم؟!
تقی : درست است که سعدی در کتاب خود نصایحی گنجانیده است ولی او هم دست کمی از دیگران نداشته. سعدی کسی است که در زمان مغول زندگی میکرد و همان کسی است که در سال 656 هجری که آن همه بدبختیها به ایرانیان وارد آوردند ، هزاران مردان کشته شدند ، هزارها دختران و زنان به اسیری رفتند. میگوید :
در آن مدت که ما را وقت خوش بود
ز هجرت ششصدوپنجاهوشش بود
همان کسی است که میگوید :
بخت و دولت به کاردانی نیست
جز به تأیید آسمانی نیست
گر زمین را به آسمان دوزی
ندهندت زیاده از روزی
اگر تیغ عالم بجنبد ز جای
نبُرد رگی تا نخواهد خدای
موقعی که سعدی بقول شما گویندهی قرآن فارسی است بگوید کسی اگر تو را اذیت و آزار کرد ، او نکرده است بلکه خدا کرده است برای اینکه دل او هم در تصرف خداست ، آیا توقع دارید که ایرانیان زمان مغول هم بر علیه مغولها که ظلم و مردم آزاریشان زبانزد مردم است جنبشی کرده و برای نجات میهنشان کوششی کنند؟!.
.
🔸 تکهی هفت از نه
تقی : ببینید اگر مردم آمریکا هم موقعی که یک اشکال و مانعی در زندگانی برای آنها پیش میآید میگفتند که سرنوشت و تقدیر ما همین بوده که این اشکالها پیش بیاید ، غم خوردن و کوشیدن ما هم فایدهای ندارد ، خدا خودش درست میکند. آیا این ترقی امروزی را میکردند؟ آیا این راحتی و آزادی را به دست میآوردند؟ آیا بمب اتمی را اختراع میکردند؟ البته خواهید گفت خیر. سرچشمهی بدبختی و بیچارگی ما ایرانیان هم اینهاست ، آن زنان بیچارهای را که میبینیم با چند تن فرزندان خود گوشهی خرابه نشسته و نان شب ندارند ، آن زمینهای بارده را که میبینیم ویرانه و خشک افتاده و آن زبونیها و خواریها را که در تاریخ این مملکت میخوانیم ، سرچشمهی همهی اینها همین گفتههای شعرا میباشد که جز گدایی و چاپلوسی و بادهنوشی و سخنبافی کار دیگری نداشتهاند.
مگر ایرانیان چه چیزشان کمتر از دیگران است؟ آیا فکرشان کمتر است؟ آیا ساختمان بدنشان با آنها فرق میکند؟
علی : اصلاً خاک را هم اگر بخواهیم حساب کنیم خاک مملکت ما چندین برابر کشور فرانسه یا آلمان یا انگلیس است.
اسماعیل : مردم که برای خاطر این شعرها دست از کار و کوشش بر نمیدارند و میبینیم که مردم ایران در پولدوستی و علاقه به زندگی از دیگران کمتر نیستند.
تقی : درست است که مردم ایران در پولدوستی و دلبستگی به نفع خود کمتر از دیگران نیستند و درسهای بد شعرا نتوانسته است اینها را از کار بازدارد ، اما اگر شما بخواهید همان مردم را به کارهای بزرگی ، کارهایی که برای مردم و کشور فایده داشته باشد وادارید ، مثلاً به آنها بگویید که من یک نقشه دارم که اگر از امروز شروع به کار کنیم و یک مقدار پول هم صرف کنیم بعد از پنج سال چندین ده آباد خواهد شد و سودی که خواهد داد چندین برابر خرج ما خواهد بود ، در این موقع خواهید دید که چگونه زهر گفتههای شعرا تا ریشهی مغزشان اثر کرده و در آن موقع هست که مشاهده خواهید نمود که به پیشنهاد شما بیاعتنایی مینمایند ، بهانه میآورند ، یکی میگوید : ای بابا این چند روزهی عمر به این چیزها نمیارزد ، دیگری میگوید : کارها را باید خدا درست کند.
اسماعیل : خیلی خوب ما قبول کردیم ، حافظ و مولوی و خیام بد ، باید کتابهای آنها را هم سوزانید ، ولی کتاب سعدی که کتابش سراسر نصیحت است ، به کتابش قرآن فارسی میگویند. آن را دیگر چرا بسوزانیم؟!
تقی : درست است که سعدی در کتاب خود نصایحی گنجانیده است ولی او هم دست کمی از دیگران نداشته. سعدی کسی است که در زمان مغول زندگی میکرد و همان کسی است که در سال 656 هجری که آن همه بدبختیها به ایرانیان وارد آوردند ، هزاران مردان کشته شدند ، هزارها دختران و زنان به اسیری رفتند. میگوید :
در آن مدت که ما را وقت خوش بود
ز هجرت ششصدوپنجاهوشش بود
همان کسی است که میگوید :
بخت و دولت به کاردانی نیست
جز به تأیید آسمانی نیست
گر زمین را به آسمان دوزی
ندهندت زیاده از روزی
اگر تیغ عالم بجنبد ز جای
نبُرد رگی تا نخواهد خدای
موقعی که سعدی بقول شما گویندهی قرآن فارسی است بگوید کسی اگر تو را اذیت و آزار کرد ، او نکرده است بلکه خدا کرده است برای اینکه دل او هم در تصرف خداست ، آیا توقع دارید که ایرانیان زمان مغول هم بر علیه مغولها که ظلم و مردم آزاریشان زبانزد مردم است جنبشی کرده و برای نجات میهنشان کوششی کنند؟!.
.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
مغز نورسان را بدستیاری کتابهای درسی بدآموز با بیهودهبافیهای صوفیان پر میکنند. آب به آسیاب صوفیگری میریزند. بجای پرورش خردها ، خویهای ستودهای همچون دلیری و دانشپژوهی و اینگونه نیکیها ، قلندری و درویشی و نادانیهای صوفیان را جانشین میگردانند. بدینسان بجای ستارخانها و حسینخان باغبانها و جبار باغچهبانها ، شیخ جنیدها و شبلیها و سعدیها و حافظها را برای این کشور میپرورند.
جا دارد خوانندگان ، کتاب «فرهنگ چیست؟» را بخوانند تا بدانند چه دستهایی در کارست که ایرانی همیشه مغزش پر از اینگونه نادانیها و گزافهبافیهای صوفیان و خراباتیان باشد.
جا دارد خوانندگان ، کتاب «فرهنگ چیست؟» را بخوانند تا بدانند چه دستهایی در کارست که ایرانی همیشه مغزش پر از اینگونه نادانیها و گزافهبافیهای صوفیان و خراباتیان باشد.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 خواهران گرامی (تکهی یک از یک)
نوشتهی یک بانو
در این هنگام که خامهی توانای نویسندهی پرچم و پیمان با بیهودهگویی شاعران نبرد میکند بر ما بانوان نیز لازم است که اظهار قدردانی نماییم برای اینکه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان که نامردیهای دیگری در بردارد بازمیدارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری میکند. دوم آنکه شعرا با کمال بیپروایی و بدون اینکه از روی خواهر و مادر خود شرم کنند عنوانهای قبیح دیگری دربارهی زنان نمودهاند.
مثلاً یکی از آنان میگوید «زن و اژدها هر دو در خاک به» و گویندهی بیخرد این اندازه ندانسته که اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمیکرد که نان مفت بخورد و چنین یاوهای بگوید و دیگری از آنان میگوید :
مرد دانا نکند خود بجهان میل سه کار
تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یکی از آن کارها را نگرفتن زن دانسته که میگوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند
و این گفتار بیهوده تا چندی پیش که آقای کسروی معنی شعر و شاعری را باز نکرده بودند یک ابتکار ادبی شمرده میشد و کسی پیدا نشدی که بگوید اگر همهی مردان پیروی از این بیهودهگوها کنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بیشرمی را بجایی رسانیده که خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش میکند که :
زنی نو کن ای خواجه هر نوبهار
که تقویم پارینه ناید بکار
ببینید بیشرمی را بکجا رسانیدهاند که زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی میکنند و از اینگونه اشعار که اهانت بعالم زنان است در کتب بیشتری از این یاوهگویان دیده میشود و من عقیده دارم که باید یک صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای کسروی تشکیل دهیم.
لار ـ احترام
پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیدهاند. ما چنانکه بارها نوشتهایم برآنیم که باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و کوشش به برانداختن بدیها و ناپاکیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بکوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بکشاند و خشنودیم که آقای آگاه باین کار برخاستهاند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست که بنوشتن مبادرت مینماید. راستی آنست که در نبرد با شاعران تردامن بانوان باید بیش از مردان بکوشند زیرا آن ناپاکیها که شاعران برواجش کوشیدهاند بیش از همه بیاحترامی ببانوان میباشد و من امیدمندم نوشتههایی از دیگر بانوان نیز برسد.
در کشوری که باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده میشود بانوان نباید آرام بنشینند.
(پرچم روزانه شمارهی 187)
.
🔸 خواهران گرامی (تکهی یک از یک)
نوشتهی یک بانو
در این هنگام که خامهی توانای نویسندهی پرچم و پیمان با بیهودهگویی شاعران نبرد میکند بر ما بانوان نیز لازم است که اظهار قدردانی نماییم برای اینکه اولاً مردهای ما را از پیروی خراباتیان که نامردیهای دیگری در بردارد بازمیدارد و آنان را بشاهراه زندگی و مردانگی رهبری میکند. دوم آنکه شعرا با کمال بیپروایی و بدون اینکه از روی خواهر و مادر خود شرم کنند عنوانهای قبیح دیگری دربارهی زنان نمودهاند.
مثلاً یکی از آنان میگوید «زن و اژدها هر دو در خاک به» و گویندهی بیخرد این اندازه ندانسته که اگر زن نبود او هم وجود خارجی پیدا نمیکرد که نان مفت بخورد و چنین یاوهای بگوید و دیگری از آنان میگوید :
مرد دانا نکند خود بجهان میل سه کار
تا تن و جانش ز آفات سلامت باشد
و یکی از آن کارها را نگرفتن زن دانسته که میگوید :
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند
و این گفتار بیهوده تا چندی پیش که آقای کسروی معنی شعر و شاعری را باز نکرده بودند یک ابتکار ادبی شمرده میشد و کسی پیدا نشدی که بگوید اگر همهی مردان پیروی از این بیهودهگوها کنند و زن نگیرند جز نابودی آدمیزاد چه خواهد بود و دیگری از آنان بیشرمی را بجایی رسانیده که خواهر و مادر خود را مانند سالنامه دانسته و بشوهر آنان سفارش میکند که :
زنی نو کن ای خواجه هر نوبهار
که تقویم پارینه ناید بکار
ببینید بیشرمی را بکجا رسانیدهاند که زنان را مانند تقویم بجامعه معرفی میکنند و از اینگونه اشعار که اهانت بعالم زنان است در کتب بیشتری از این یاوهگویان دیده میشود و من عقیده دارم که باید یک صف بسیار بزرگی از بانوان برای پشتیبانی در گفتارهای راهنمای جهانیان یعنی آقای کسروی تشکیل دهیم.
لار ـ احترام
پرچم : ما خشنودیم بانو احترام باین شرح مبادرت ورزیدهاند. ما چنانکه بارها نوشتهایم برآنیم که باید بانوان در پی بردن بحقایق زندگانی و کوشش به برانداختن بدیها و ناپاکیهای جهان با ما همراهی نمایند و هر مردی از ما باید بکوشد تا زنانِ خاندان خود را باین همراهی بکشاند و خشنودیم که آقای آگاه باین کار برخاستهاند. چند تن از بانوان دانشمند درمیان خوانندگان پیمان و پرچم هستند ولی بانو احترام نخستین بانوییست که بنوشتن مبادرت مینماید. راستی آنست که در نبرد با شاعران تردامن بانوان باید بیش از مردان بکوشند زیرا آن ناپاکیها که شاعران برواجش کوشیدهاند بیش از همه بیاحترامی ببانوان میباشد و من امیدمندم نوشتههایی از دیگر بانوان نیز برسد.
در کشوری که باب پنجم گلستان هست و در دبستانها درس خوانده میشود بانوان نباید آرام بنشینند.
(پرچم روزانه شمارهی 187)
.
🔶 در پیرامون رمان
احمد کسروی
🔸 (تکهی هفت از پانزده)
از کارهای شگفت رماننویسانست که یکی از ایشان افسانهای بافته بدینسان که حسنعلیخان نامی در قزوین رئیس مالیه بوده. بهنگامی که سپاه روس در ایران درنگ داشت شیخی در تهران و قزوین جاسوس ایشان بوده حسنعلیخان را بدشمنی سیاست روس متهم میدارد و چون آفیسری (1) (سرکردهای) با چند تن سالدات (2) بگرفتن او میآیند ، حسنعلیخان ایستادگی نموده دلیریها از خود آشکار میسازد و چون دستگیرش کرده نزد ژنرال میبرند در آنجا نیز دلیریها نموده سخنان درشت بژنرال میگوید و سیلی بروی او میزند ، ژنرال برآشفته فرمان دار زدن او را میدهد. لیکن آفیسر که باین کار مأمور بوده ناگهان فیلسوف وارستهای درمیآید که بکشته شدن خود رضا داده بکشتن حسنعلیخان قهرمان ایران رضا نمیدهد. خوشبختانه پیشامدی میکند که هر دوی ایشان رها میگردند.
این کار آقای رماننگار بدان میماند که کسی در محاکمه سندی که بدست دارد پنهان کرده و بدروغ سند دیگری ساخته و آن را نشان بدهد ، یا آنکه کسی با آدمیانی که خدا آفریده و جان بخشیده نجوشیده صورتهایی از پندار خود از گل یا گچ پدید آورده دل بآنها ببندد و با آنان روز بگزارد. یا کسی پدر و مادر و برادران خود را نپسندیده و با آنان درنیامیخته نقشهایی از روی دلخواه و پندار خود بر دیوار نگاشته و با آنها دل خود را خوش سازد. یا اینکه گروهی بزرگان و دانشمندانی را که میانهی خویش دارند بچیزی نشمرده و هرگز نام آنان را نبرده و بجای ایشان مجسمههایی از گل و سنگ ساخته و بداشتن آنها بنازند.
تو گویی هنگامی که سپاه روس در ایران درنگ داشت و آن ستمها و زورگوییها بایرانیان روا میداشت کسی از مردم این سرزمین فداکاری و ایستادگی ننموده که آقای رماننویس ناگزیر شده حسنعلیخانی بتراشد و نگزارد ایرانیان بیکبار سرافکنده و شرمنده باشند.
اگر آقای رماننگار نمیداند دیگران میدانند که در آن دورهی ناتوانی دولت و بیسرپرستی ایران کسانی که بایستی فداکاری بکنند و ایستادگی نمایند کردهاند و نمودهاند. آنان که در محرم1330 در تبریز بودند و جنگ مجاهدان را با روسیان دیدهاند میدانند که فداکاری و جانبازی بهتر از آن نمیشد که یکمشت مجاهدان بنام غیرت اسلام و ایرانیگری کردند که پس از چند روز جنگهای شیردلانه که دست و پای روسان را از همه جای شهر بریده در باغی بمحاصرهشان گرفتند ناگهان اردوی بزرگی از تفلیس با توپخانه بیاری روسیان رسید و مجاهدان چاره جز کنارهگیری ندیدند که کسانی از شهر گریخته و کسانی آن هم نپسندیده ایستادند تا مرگ آنان را دریابد.
آن داستان را تاکنون کسی ننوشته و شاید اگر نوشتههای پرفسور براون نبود کسی در اروپا نمیدانست که دست ستم روس چه گلوهای بیگناهی را در ایران بفشرد. هنوز هم در کتاب آبی انگلیس و دیگر نوشتههای سیاسی اروپا گناه آن جنگ را بگردن تبریزیان انداخته مینویسند ایشان بودند که دست بکشتار باز کردند. با آنکه حقیقت برخلاف این است و دلیلهایی از نوشتههای خود اروپاییان در دست هست که روسان از مدتها نقشهی آن کشتار را میکشیدند تا چشم ایرانیان را یکجا بترسانند. مجاهدان اگرهم ایستادگی نمینمودند روسان کشتاری که بایستی بکنند میکردند. این سخنی است که انکار ندارد. ولی کیست که درپی این گونه مطالب باشد و بنگارش آنها بپردازد؟! بنویسندگان ایران این کار بس که رمان ترجمه کنند یا تألیف نمایند و مایهی گمراهی و ویرانی صدها زن و مرد باشند. بآنان چه کسانی در راه آسایش این سرزمین جان خود باختهاند؟!
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ officer را که در فارسی همان سرکرده میباشد ، فرهنگستان واژهی افسر (=تاج) را در برابرش گزارده!
2ـ سرباز به روسی
.
احمد کسروی
🔸 (تکهی هفت از پانزده)
از کارهای شگفت رماننویسانست که یکی از ایشان افسانهای بافته بدینسان که حسنعلیخان نامی در قزوین رئیس مالیه بوده. بهنگامی که سپاه روس در ایران درنگ داشت شیخی در تهران و قزوین جاسوس ایشان بوده حسنعلیخان را بدشمنی سیاست روس متهم میدارد و چون آفیسری (1) (سرکردهای) با چند تن سالدات (2) بگرفتن او میآیند ، حسنعلیخان ایستادگی نموده دلیریها از خود آشکار میسازد و چون دستگیرش کرده نزد ژنرال میبرند در آنجا نیز دلیریها نموده سخنان درشت بژنرال میگوید و سیلی بروی او میزند ، ژنرال برآشفته فرمان دار زدن او را میدهد. لیکن آفیسر که باین کار مأمور بوده ناگهان فیلسوف وارستهای درمیآید که بکشته شدن خود رضا داده بکشتن حسنعلیخان قهرمان ایران رضا نمیدهد. خوشبختانه پیشامدی میکند که هر دوی ایشان رها میگردند.
این کار آقای رماننگار بدان میماند که کسی در محاکمه سندی که بدست دارد پنهان کرده و بدروغ سند دیگری ساخته و آن را نشان بدهد ، یا آنکه کسی با آدمیانی که خدا آفریده و جان بخشیده نجوشیده صورتهایی از پندار خود از گل یا گچ پدید آورده دل بآنها ببندد و با آنان روز بگزارد. یا کسی پدر و مادر و برادران خود را نپسندیده و با آنان درنیامیخته نقشهایی از روی دلخواه و پندار خود بر دیوار نگاشته و با آنها دل خود را خوش سازد. یا اینکه گروهی بزرگان و دانشمندانی را که میانهی خویش دارند بچیزی نشمرده و هرگز نام آنان را نبرده و بجای ایشان مجسمههایی از گل و سنگ ساخته و بداشتن آنها بنازند.
تو گویی هنگامی که سپاه روس در ایران درنگ داشت و آن ستمها و زورگوییها بایرانیان روا میداشت کسی از مردم این سرزمین فداکاری و ایستادگی ننموده که آقای رماننویس ناگزیر شده حسنعلیخانی بتراشد و نگزارد ایرانیان بیکبار سرافکنده و شرمنده باشند.
اگر آقای رماننگار نمیداند دیگران میدانند که در آن دورهی ناتوانی دولت و بیسرپرستی ایران کسانی که بایستی فداکاری بکنند و ایستادگی نمایند کردهاند و نمودهاند. آنان که در محرم1330 در تبریز بودند و جنگ مجاهدان را با روسیان دیدهاند میدانند که فداکاری و جانبازی بهتر از آن نمیشد که یکمشت مجاهدان بنام غیرت اسلام و ایرانیگری کردند که پس از چند روز جنگهای شیردلانه که دست و پای روسان را از همه جای شهر بریده در باغی بمحاصرهشان گرفتند ناگهان اردوی بزرگی از تفلیس با توپخانه بیاری روسیان رسید و مجاهدان چاره جز کنارهگیری ندیدند که کسانی از شهر گریخته و کسانی آن هم نپسندیده ایستادند تا مرگ آنان را دریابد.
آن داستان را تاکنون کسی ننوشته و شاید اگر نوشتههای پرفسور براون نبود کسی در اروپا نمیدانست که دست ستم روس چه گلوهای بیگناهی را در ایران بفشرد. هنوز هم در کتاب آبی انگلیس و دیگر نوشتههای سیاسی اروپا گناه آن جنگ را بگردن تبریزیان انداخته مینویسند ایشان بودند که دست بکشتار باز کردند. با آنکه حقیقت برخلاف این است و دلیلهایی از نوشتههای خود اروپاییان در دست هست که روسان از مدتها نقشهی آن کشتار را میکشیدند تا چشم ایرانیان را یکجا بترسانند. مجاهدان اگرهم ایستادگی نمینمودند روسان کشتاری که بایستی بکنند میکردند. این سخنی است که انکار ندارد. ولی کیست که درپی این گونه مطالب باشد و بنگارش آنها بپردازد؟! بنویسندگان ایران این کار بس که رمان ترجمه کنند یا تألیف نمایند و مایهی گمراهی و ویرانی صدها زن و مرد باشند. بآنان چه کسانی در راه آسایش این سرزمین جان خود باختهاند؟!
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ officer را که در فارسی همان سرکرده میباشد ، فرهنگستان واژهی افسر (=تاج) را در برابرش گزارده!
2ـ سرباز به روسی
.
🔶 حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔸 تکهی هشت از نه
اسماعیل : پس چرا اروپاییها این همه از سعدی و حافظ و خیام و مولوی تعریف میکنند و ایران را با نام و کتاب آنها میشناسند و میگویند که اشخاص بزرگی بودهاند و گفتههای آنها قیمتی است.
تقی : مگر ما باید به حرف دیگران برویم؟ مگر خدا به ما عقل نداده است که سود و زیان خود را خودمان بشناسیم؟ سعدی در باب پنجم گلستانش چیزهایی نوشته که من الان در حضور شما از گفتن آنها شرم دارم آیا اینها را ما بپذیریم و به بچههامان درس بدهیم چرا که فلان اروپایی گفته است اینها خوب است؟ آیا خودمان عقل نداریم.
علی : (در حالی که اسماعیل را مخاطب قرار میدهد) اگر اروپاییها راست میگویند و گفتههای سعدی این قدر قابل تعریف و تمجید است چرا خودشان به این گفتهها عمل نمیکنند. چرا مردم انگلیس هم موقعی که آلمان به آنها حمله کرد کتاب حافظ را جلویشان نگذاشتند که بگوید :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند
بر اثر صبر نوبت ظفر آید
صبر را پیشهی خود قرار میدادند و از خود دفاع نکرده و دولتهای دیگر را با خود همداستان نمیکردند.
تقی : ما اشتباه میکنیم ، آنها تعریفی که از این شعرها میکنند برای اینست که ما هم به این شعرها اهمیت داده و مطابق آنها رفتار کنیم که اگر روزی آمدند و مثلاً نفت ما را با آن همه استفادهاش در دست گرفتند ما هم مانند سعدی بگوییم :
گر زمین را به آسمان دوزی
ندهندت زیاده از روزی
و یا بگوییم این هم قسمت آنهاست ، از روز ازل خدا به اسم آنها نوشته است ، بیخود ما مخالفت نکنیم ، « در اختیار را بر من و تو نگشادهاند» و در مقابل کارهای آنها که به ضرر مملکت و ما میباشد هیچ تکانی نخوریم. البته که بایستی از آنها تعریف کنند ، شعرهای این شعرا برایشان بیش از ملیونها سپاه فایده دارد.
علی : یک مثال عوامانه است : موقعی که یک نفر حرفهای بیپایه و دروغ میزند مردم به یکدیگر میگویند : (بابا ولش کن حرفهایش شعره) من تا به حال متوجه این مثال نبودم ولی عجب حرف حسابی گفته و تشبیه خوبی کردهاند.
اسماعیل : بالاخره بعضی از گفتههای شعرا خوب است ، ما به بدهای آنها کاری نداریم فقط به گفتههای خوب آنها عمل میکنیم.
تقی : اولاً من و تو و امثال ما که کم سواد داریم چطور میتوانیم تشخیص بد و خوب گفتههای آنها را بدهیم و آن وقت خوبها را از بدهایش جدا کنیم و در ثانی شما به یک شخصی که مثلاً بگوید : از مردم دستگیری کنید ، مردمآزاری کنید ، گدایی کنید ، نسبت به مردم مهربان باشید ، تنبلی بکنید ، باده بنوشید ، مسلمان باشید. چه نام میدهید؟ میگویید مفاخر ملی ما هست؟ غیر از اینکه میگویید شخص دیوانهایست.
علی : اصلاً موقعی که این کتابها را در دسترس جوانان گذاشتند از آن جایی که انسان هر چیز بد را زودتر از خوب یاد میگیرد جوانان قبل از اینکه دستورات خوب آنها را یاد بگیرند ، کارهای بدش را یاد گرفته و بدبخت میشوند.
تقی : موقعی که ما با معلومات کم خودمان نتوانستیم خوبهای آن را از بدش جدا کنیم و فکر کردیم که همهی آنها خوب هستند ، چیزهایی ضد هم در مغزمان جای گرفت ، فکرمان از کار میافتد و دیگر نمیتوانیم در هیچ پیشامدی فکر کنیم ، مثل این میماند که شما سه نفر در چهار راه ایستاده باشید و من هم از راهی بیایم از شما سئوال کنم که مثلاً راه فلان اداره کجاست. آن وقت اگر شما هر کدام یک راهی را به من نشان دهید ، من چه حالتی را خواهم پیدا کرد غیر از اینکه گیجتر خواهم شد.
.
🔸 تکهی هشت از نه
اسماعیل : پس چرا اروپاییها این همه از سعدی و حافظ و خیام و مولوی تعریف میکنند و ایران را با نام و کتاب آنها میشناسند و میگویند که اشخاص بزرگی بودهاند و گفتههای آنها قیمتی است.
تقی : مگر ما باید به حرف دیگران برویم؟ مگر خدا به ما عقل نداده است که سود و زیان خود را خودمان بشناسیم؟ سعدی در باب پنجم گلستانش چیزهایی نوشته که من الان در حضور شما از گفتن آنها شرم دارم آیا اینها را ما بپذیریم و به بچههامان درس بدهیم چرا که فلان اروپایی گفته است اینها خوب است؟ آیا خودمان عقل نداریم.
علی : (در حالی که اسماعیل را مخاطب قرار میدهد) اگر اروپاییها راست میگویند و گفتههای سعدی این قدر قابل تعریف و تمجید است چرا خودشان به این گفتهها عمل نمیکنند. چرا مردم انگلیس هم موقعی که آلمان به آنها حمله کرد کتاب حافظ را جلویشان نگذاشتند که بگوید :
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند
بر اثر صبر نوبت ظفر آید
صبر را پیشهی خود قرار میدادند و از خود دفاع نکرده و دولتهای دیگر را با خود همداستان نمیکردند.
تقی : ما اشتباه میکنیم ، آنها تعریفی که از این شعرها میکنند برای اینست که ما هم به این شعرها اهمیت داده و مطابق آنها رفتار کنیم که اگر روزی آمدند و مثلاً نفت ما را با آن همه استفادهاش در دست گرفتند ما هم مانند سعدی بگوییم :
گر زمین را به آسمان دوزی
ندهندت زیاده از روزی
و یا بگوییم این هم قسمت آنهاست ، از روز ازل خدا به اسم آنها نوشته است ، بیخود ما مخالفت نکنیم ، « در اختیار را بر من و تو نگشادهاند» و در مقابل کارهای آنها که به ضرر مملکت و ما میباشد هیچ تکانی نخوریم. البته که بایستی از آنها تعریف کنند ، شعرهای این شعرا برایشان بیش از ملیونها سپاه فایده دارد.
علی : یک مثال عوامانه است : موقعی که یک نفر حرفهای بیپایه و دروغ میزند مردم به یکدیگر میگویند : (بابا ولش کن حرفهایش شعره) من تا به حال متوجه این مثال نبودم ولی عجب حرف حسابی گفته و تشبیه خوبی کردهاند.
اسماعیل : بالاخره بعضی از گفتههای شعرا خوب است ، ما به بدهای آنها کاری نداریم فقط به گفتههای خوب آنها عمل میکنیم.
تقی : اولاً من و تو و امثال ما که کم سواد داریم چطور میتوانیم تشخیص بد و خوب گفتههای آنها را بدهیم و آن وقت خوبها را از بدهایش جدا کنیم و در ثانی شما به یک شخصی که مثلاً بگوید : از مردم دستگیری کنید ، مردمآزاری کنید ، گدایی کنید ، نسبت به مردم مهربان باشید ، تنبلی بکنید ، باده بنوشید ، مسلمان باشید. چه نام میدهید؟ میگویید مفاخر ملی ما هست؟ غیر از اینکه میگویید شخص دیوانهایست.
علی : اصلاً موقعی که این کتابها را در دسترس جوانان گذاشتند از آن جایی که انسان هر چیز بد را زودتر از خوب یاد میگیرد جوانان قبل از اینکه دستورات خوب آنها را یاد بگیرند ، کارهای بدش را یاد گرفته و بدبخت میشوند.
تقی : موقعی که ما با معلومات کم خودمان نتوانستیم خوبهای آن را از بدش جدا کنیم و فکر کردیم که همهی آنها خوب هستند ، چیزهایی ضد هم در مغزمان جای گرفت ، فکرمان از کار میافتد و دیگر نمیتوانیم در هیچ پیشامدی فکر کنیم ، مثل این میماند که شما سه نفر در چهار راه ایستاده باشید و من هم از راهی بیایم از شما سئوال کنم که مثلاً راه فلان اداره کجاست. آن وقت اگر شما هر کدام یک راهی را به من نشان دهید ، من چه حالتی را خواهم پیدا کرد غیر از اینکه گیجتر خواهم شد.
.
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 هواداری از فردوسی (تکهی یک از یک)
در مقالهی شماره 187 روزنامهی پرچم بانو احترام در طی مقالهای که نگاشته بودند از بزرگترین مردان ما خرده گرفته و در نامهاش مینگارد چرا فردوسی گفته است :
زن و اژدها هر دو در خاک نه
جهان پاک از این هر دو ناپاک به
بانو محترم ، خوب بود پیش از اینکه قلم در دست گرفته و چنین مقالهای را بنویسید تمام قسمتی را که این شعر در آن گنجانیده شده بود مطالعه میکردند آنوقت میفهمیدند که فردوسی بزنانی که فرزندان غیور برای میهن آماده میکنند بمادرانی که فرزندانی چون خود فردوسی بار میآورند چنین شعری را نسروده است. آن مرد برای بانوانی این شعر را سروده که اکنون میهن ما بوسیلهی آنان آلوده شده است. برای زنانی این شعر را گفته که اکنون ما را بسمت نیستی سوق میدهند. این زنان ماران زهرآلود و اژدهاهای پر زیانیاند که یک جامعه را ننگآلود میکنند این زنان که در داستان سودابهی فردوسی رفته بجای در خاک رفتن باید آنها را سوزاند. فردوسی برای زنان ناجنس این شعر را سروده چنانکه گوید :
بگیتی بجز پارسا زن مجوی
زنِ بدکنش خواری آرد بروی
زن و اژدها هر دو در خاک نه
جهان پاک از این هر دو ناپاک به
و برای مادرانی که فرزندان باتربیت بجامعه تحویل میدهند چنین گوید :
هزار آفرین باد بر آن باب و مام
که فرزند آرد چنین خوشخرام
خانم محترم شما از کسی خرده گرفتهاید که ما از نام او افتخار میکنیم. شعرهای این مرد تمام نیکوست آیا درشعرهای او لفظ رکیکی یافتهاید همانطور که در باب پنجم گلستان دیدهاید؟ آیا شعرهای این مرد خون را در رگ هر ایرانی بجوش نمیآورد؟
این شاعر برعکس تمام شعرا که مردم را به خانقاه و خرابات و بخوردن می دعوت میکردند مردم را بمیهندوستی و زنده کردن آن و کوبیدن سر دشمنان و بزرگ کردن نام مقدس ایران دعوت میکند او بایرانیان چنین یاد میدهد که بگویند :
هنر نزد ایرانیانست و بس
ندادند شیر ژیان را بکس
منهم مثل شما از شعرایی چون حافظ و خیام و سعدی و دیگران بدبینم ولی نه از فردوسی. هرگاه بقسمتهای لُرنشین مسافرتی نموده باشید میبینید که برعکس شهریها بغیر از کتاب شاهنامه کتاب دیگری در دست ندارند و کتابهای خراباتیان و صوفیان بیدین در آنجا نفوذی ندارد آنها وقتی شاهنامه میخوانند خون در رگشان جوش آمده و برای میهن خود حاضر هر گونه فداکاری میباشند. البته خودتان تصدیق خواهید کرد که برای دفاع از دشمنان و در راه میهن جان دادن کوهستانیها از شهریها جلوند.
هر ایرانی هنگامی که شاهنامه میخواند خون در عروقش بجوش میآید و در میدان نبرد با دشمنِ خیرهسر چیره میگردد. شاهنامه نمایندهی خون پاک ماست. شاهنامه حاکی روح پاک ایرانی است. بدبختانه وزارت فرهنگ عطف توجهی بشاهنامه نکرده و بجای اینکه اینگونه کتب را در دسترس دانشآموزان قرار دهند کتاب گلستان و حافظ را در مدارس جزو علوم ادبیه قرار میدهند.
ما راجع باین قسمت چیزی نمیگویم و از آقای کسروی خواهانیم که راجع باین قسمت داوری عادلانه کرده خوب و بد این مرد را متذکر شوند.
علی کاظم بهبهانی ـ اهواز
پرچم : ما نیز خود از فردوسی هواداری مینماییم و او را بپای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و دیگران نمیبریم. فردوسی هم بزبان ایرانی نیکی بزرگی انجام داده و هم در شعرهایش سخنان زشتی از قبیل بیفرهنگیهای سعدی و حافظ و دیگران دیده نمیشود. در نامهی بانو احترام نیز نامی از فردوسی نبوده. آن بانو شعر را نقل کرده و خرده گرفته بیآنکه نام گویندهاش درمیان باشد ولی هرچه هست این شعر چه از فردوسی باشد و چه از دیگری ، بد افتاده و درخور نکوهش است. اینکه گفته میشود مقصودش زنان بدکاره میباشد یک گزارشیست (تأویل). ظاهر عبارت دربارهی همهی زنانست. این ایراد بر فردوسی وارد است که چرا چنین گفته؟! چرا نگفته زنِ بدکنش؟! اگر بگویند وزن شعر بهم میخورد میگوییم : این خود ایراد بزرگتریست که کسی برای درست شدن وزن شعر بچنین جملهای زبان باز کند. از آنسوی زن بدکنش با مرد بدکنش چه جدایی دارد؟!. چرا باید تنها از زن بدکنش بد گوید؟!. هرچه هست این لغزش از فردوسی بوده و شعر بسیار بدیست که باید از زبانها افتد و فراموش گردد. زنان مادران و خواهران و همسران و دختران مایند و چه جای نکوهش و بدگوییست. بفردوسی بد نباید گفت ولی این شعرش را از میان باید برد ، نه هرچه فردوسی گفته نیکوست.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
.
🔸 هواداری از فردوسی (تکهی یک از یک)
در مقالهی شماره 187 روزنامهی پرچم بانو احترام در طی مقالهای که نگاشته بودند از بزرگترین مردان ما خرده گرفته و در نامهاش مینگارد چرا فردوسی گفته است :
زن و اژدها هر دو در خاک نه
جهان پاک از این هر دو ناپاک به
بانو محترم ، خوب بود پیش از اینکه قلم در دست گرفته و چنین مقالهای را بنویسید تمام قسمتی را که این شعر در آن گنجانیده شده بود مطالعه میکردند آنوقت میفهمیدند که فردوسی بزنانی که فرزندان غیور برای میهن آماده میکنند بمادرانی که فرزندانی چون خود فردوسی بار میآورند چنین شعری را نسروده است. آن مرد برای بانوانی این شعر را سروده که اکنون میهن ما بوسیلهی آنان آلوده شده است. برای زنانی این شعر را گفته که اکنون ما را بسمت نیستی سوق میدهند. این زنان ماران زهرآلود و اژدهاهای پر زیانیاند که یک جامعه را ننگآلود میکنند این زنان که در داستان سودابهی فردوسی رفته بجای در خاک رفتن باید آنها را سوزاند. فردوسی برای زنان ناجنس این شعر را سروده چنانکه گوید :
بگیتی بجز پارسا زن مجوی
زنِ بدکنش خواری آرد بروی
زن و اژدها هر دو در خاک نه
جهان پاک از این هر دو ناپاک به
و برای مادرانی که فرزندان باتربیت بجامعه تحویل میدهند چنین گوید :
هزار آفرین باد بر آن باب و مام
که فرزند آرد چنین خوشخرام
خانم محترم شما از کسی خرده گرفتهاید که ما از نام او افتخار میکنیم. شعرهای این مرد تمام نیکوست آیا درشعرهای او لفظ رکیکی یافتهاید همانطور که در باب پنجم گلستان دیدهاید؟ آیا شعرهای این مرد خون را در رگ هر ایرانی بجوش نمیآورد؟
این شاعر برعکس تمام شعرا که مردم را به خانقاه و خرابات و بخوردن می دعوت میکردند مردم را بمیهندوستی و زنده کردن آن و کوبیدن سر دشمنان و بزرگ کردن نام مقدس ایران دعوت میکند او بایرانیان چنین یاد میدهد که بگویند :
هنر نزد ایرانیانست و بس
ندادند شیر ژیان را بکس
منهم مثل شما از شعرایی چون حافظ و خیام و سعدی و دیگران بدبینم ولی نه از فردوسی. هرگاه بقسمتهای لُرنشین مسافرتی نموده باشید میبینید که برعکس شهریها بغیر از کتاب شاهنامه کتاب دیگری در دست ندارند و کتابهای خراباتیان و صوفیان بیدین در آنجا نفوذی ندارد آنها وقتی شاهنامه میخوانند خون در رگشان جوش آمده و برای میهن خود حاضر هر گونه فداکاری میباشند. البته خودتان تصدیق خواهید کرد که برای دفاع از دشمنان و در راه میهن جان دادن کوهستانیها از شهریها جلوند.
هر ایرانی هنگامی که شاهنامه میخواند خون در عروقش بجوش میآید و در میدان نبرد با دشمنِ خیرهسر چیره میگردد. شاهنامه نمایندهی خون پاک ماست. شاهنامه حاکی روح پاک ایرانی است. بدبختانه وزارت فرهنگ عطف توجهی بشاهنامه نکرده و بجای اینکه اینگونه کتب را در دسترس دانشآموزان قرار دهند کتاب گلستان و حافظ را در مدارس جزو علوم ادبیه قرار میدهند.
ما راجع باین قسمت چیزی نمیگویم و از آقای کسروی خواهانیم که راجع باین قسمت داوری عادلانه کرده خوب و بد این مرد را متذکر شوند.
علی کاظم بهبهانی ـ اهواز
پرچم : ما نیز خود از فردوسی هواداری مینماییم و او را بپای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و دیگران نمیبریم. فردوسی هم بزبان ایرانی نیکی بزرگی انجام داده و هم در شعرهایش سخنان زشتی از قبیل بیفرهنگیهای سعدی و حافظ و دیگران دیده نمیشود. در نامهی بانو احترام نیز نامی از فردوسی نبوده. آن بانو شعر را نقل کرده و خرده گرفته بیآنکه نام گویندهاش درمیان باشد ولی هرچه هست این شعر چه از فردوسی باشد و چه از دیگری ، بد افتاده و درخور نکوهش است. اینکه گفته میشود مقصودش زنان بدکاره میباشد یک گزارشیست (تأویل). ظاهر عبارت دربارهی همهی زنانست. این ایراد بر فردوسی وارد است که چرا چنین گفته؟! چرا نگفته زنِ بدکنش؟! اگر بگویند وزن شعر بهم میخورد میگوییم : این خود ایراد بزرگتریست که کسی برای درست شدن وزن شعر بچنین جملهای زبان باز کند. از آنسوی زن بدکنش با مرد بدکنش چه جدایی دارد؟!. چرا باید تنها از زن بدکنش بد گوید؟!. هرچه هست این لغزش از فردوسی بوده و شعر بسیار بدیست که باید از زبانها افتد و فراموش گردد. زنان مادران و خواهران و همسران و دختران مایند و چه جای نکوهش و بدگوییست. بفردوسی بد نباید گفت ولی این شعرش را از میان باید برد ، نه هرچه فردوسی گفته نیکوست.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی
🔸 (تکهی هشت از پانزده)
شگفتا چه حاجت بتراشیدن حسنعلیخان در جایی که آقای میرکریم بزاز آن سید پارسای بیگناه هست که چون بپای دار رسید با روی خندان فریاد زد : «زنده باد اسلام ، زنده باد حاجی شیخ عبدالله» (1) و بیآنکه شکستی بخود راه دهد گردن بریسمان سیاه داد؟!
آقا پترس ارمنی هست که چون بدار آویخته شد و از سنگینی جثهاش ریسمان پاره شده بزمین افتاد دوباره با پای خود از پلهها بالا رفته آن زجر جانکاه را بروی مردانگی خود نیاورد؟!
آن جوان دلیر گرجی هست که چون بالای کرسی مرگ جای گرفت اسلام آشکار ساخته وصیت کرد که او را رو بقبله دار کشند و در قبرستان مسلمانان بخاک سپارند و بیآنکه ترسی بخود راه دهد با روی خندان گردن بطناب داد؟!
مردمی که در تاریخ خود چنین جانبازانی را دارند چرا حسنعلیخان بتراشند؟! مردمی که بروز ناتوانی دولت خودشان در برابر زورگویی همسایهی ستمکاری قربانیهای بزرگی همچون ثقةالاسلام و شیخسلیم و میرزا علی واعظ دادهاند آیا ننگ بر آنان نیست که نامهای این قربانیهای گرانمایه را فراموش کرده بدروغ قهرمانهایی بسازند؟!
ایستادگی در برابر زور و جانبازی در راه غیرت اگر مایهی سرفرازی مردمی هست پس چرا ایرانیان این داستانها را که هنوز بیست و اند سال بیش از زمان آنها نگذشته ننگارند و بخود نبالند؟! چرا داستان عاشورای1330 را مو بمو شرح ندهند؟! چرا ننویسند که روسان جوانی نورس و پانزده ساله را نیز بجرم سیاست آلوده ساخته ریسمان بگردنش انداختند؟! یا اگر این ایستادگیها و جانبازیها ارزشی ندارد پس چرا حسنعلیخان بتراشند و بیهوده دروغ بپردازند؟!
یک نویسندهی شیرین قلم و زبردستی چرا بچنان تألیفی که مایهی سودمندی ایرانیان تواند بود برنخیزد [و] با چنین نگارش بیهودهی بیجایی عمر خود و دیگران را تباه گرداند؟!
پابرگی :
1ـ مقصود حاج شيخ عبدالله مازندرانی است که آقا ميرکريم مقلد او بود.
.
🔸 (تکهی هشت از پانزده)
شگفتا چه حاجت بتراشیدن حسنعلیخان در جایی که آقای میرکریم بزاز آن سید پارسای بیگناه هست که چون بپای دار رسید با روی خندان فریاد زد : «زنده باد اسلام ، زنده باد حاجی شیخ عبدالله» (1) و بیآنکه شکستی بخود راه دهد گردن بریسمان سیاه داد؟!
آقا پترس ارمنی هست که چون بدار آویخته شد و از سنگینی جثهاش ریسمان پاره شده بزمین افتاد دوباره با پای خود از پلهها بالا رفته آن زجر جانکاه را بروی مردانگی خود نیاورد؟!
آن جوان دلیر گرجی هست که چون بالای کرسی مرگ جای گرفت اسلام آشکار ساخته وصیت کرد که او را رو بقبله دار کشند و در قبرستان مسلمانان بخاک سپارند و بیآنکه ترسی بخود راه دهد با روی خندان گردن بطناب داد؟!
مردمی که در تاریخ خود چنین جانبازانی را دارند چرا حسنعلیخان بتراشند؟! مردمی که بروز ناتوانی دولت خودشان در برابر زورگویی همسایهی ستمکاری قربانیهای بزرگی همچون ثقةالاسلام و شیخسلیم و میرزا علی واعظ دادهاند آیا ننگ بر آنان نیست که نامهای این قربانیهای گرانمایه را فراموش کرده بدروغ قهرمانهایی بسازند؟!
ایستادگی در برابر زور و جانبازی در راه غیرت اگر مایهی سرفرازی مردمی هست پس چرا ایرانیان این داستانها را که هنوز بیست و اند سال بیش از زمان آنها نگذشته ننگارند و بخود نبالند؟! چرا داستان عاشورای1330 را مو بمو شرح ندهند؟! چرا ننویسند که روسان جوانی نورس و پانزده ساله را نیز بجرم سیاست آلوده ساخته ریسمان بگردنش انداختند؟! یا اگر این ایستادگیها و جانبازیها ارزشی ندارد پس چرا حسنعلیخان بتراشند و بیهوده دروغ بپردازند؟!
یک نویسندهی شیرین قلم و زبردستی چرا بچنان تألیفی که مایهی سودمندی ایرانیان تواند بود برنخیزد [و] با چنین نگارش بیهودهی بیجایی عمر خود و دیگران را تباه گرداند؟!
پابرگی :
1ـ مقصود حاج شيخ عبدالله مازندرانی است که آقا ميرکريم مقلد او بود.
.
🔶 حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔸 تکهی نه از نه
اسماعیل : پس دیگر لازم بسئوال کردن نیست که شاهنامه را هم میسوزانند یا خیر ، حتماً آن را هم میسوزانند.
تقی : این طور که یکی از یارانشان میگفت کتاب شاهنامه را نمیسوزانند.
اسماعیل : فردوسی هم شاعر بوده و شعر گفته پس چرا کتاب او را نمیسوزانند؟! استثنا قائل میشوند؟.
تقی : شاهنامه با گلستان و بوستان سعدی و کتابهای حافظ و خیام زمین تا آسمان فرق دارد ، کجای شاهنامه درس بیغیرتی داده؟ دستور گدایی داده؟ اگرچه بیشتر گفتههای شاهنامه افسانه است ولی غیر از دستور مردانگی و میهنپرستی و آباد کردن کشور چیز دیگری نیست ، اینها برای ما فایده دارد غرور ملی را در ما زنده میکند و ما را برای دفاع از ایران آماده مینماید ، فردوسی که نمیگوید اگر کشور از دست رفت ساکت بنشین یا اگر توی سرت زدند و منافعت را ضایع کردند هیچ چیز نگو ، گفتم که هیچ وقت کسروی کتابهایی را که ضرری نداشته باشد نمیسوزاند ، کسروی کتابهایی را میسوزاند که برای مردم ضرر داشته باشد.
اسماعیل : همهی اینها به جای خود ولی چه فایده ، اینها کتابها را از کتابخانه میخرند و میسوزانند ، این به نفع کتابخانه است دوباره چاپ میکنند.
تقی : این طور هم نیست ، حساب اینجایش را هم کردهاند ، آنها فقط کتابهای زیانمندی که در منزلشان باشد میآورند و میسوزانند و بیشترش هم کتابها و رمانهای زیانمندیست که نویسندهاش میآورد و میسوزاند.
اسماعیل : خوب یک سال این کار را میکنند سال دیگر کتاب از کجا میآورند.
تقی : عدهی آنها که ثابت نیست اقلاً سالی چندین هزار نفر به آنها اضافه میشوند ، سال بعد هم این چندین هزار نفر کتابهای مضرشان را میآورند و میسوزانند.
علی : من میخواهم بگویم بلکه به ضرر کتابفروشها هم میباشد ، برای اینکه سال به سال از عدهی خریدارانش کاسته میشود و یک روز میشود که دیگر خریداری برای این کتابها پیدا نمیشود.
تقی : بله! این طور که آخوندها و روضهخوانها میگویند نیست ، آنها قرآن را نمیسوزانند ، بلکه آنها برای نجات مردم کتابهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و کتابهای فال و جادو و رمانها و مانند اینها را میسوزانند آیا آنها بد کاری میکنند؟ آیا سوزانیدن کتابهای مضر به نفع مملکت ما نیست؟ آیا سوزانیدن کتابهای رمان که سراپا گفتههای عشقی و مضر است و باعث آلودگی و لغزش هزارها خواهران و دختران ما میباشد بد است؟ اگر بد است بگویید.
پس از قدری سکوت که بین آنها گذشت حسن ناگهان از جای خود برخاست و کتاب حافظش را که در دستش بود در بخاری گذاشت و گفت بله علت بدبختی این توده همین کتابهاست ، اینها سبب بیچارگی ما ملت میباشد ، باید اینها را بسوزانیم. تا اینها هست کشور ما درست شدنی نیست.
در این موقع ساعت دو شده بود و کارمندان اداره یکی یکی میرفتند ، آنها هم برای نظافت و بستن دربهای اتاقها از دور بخاری که کتاب حافظ هنوز در داخل آن میسوخت پراکنده شدند.
پایان
.
🔸 تکهی نه از نه
اسماعیل : پس دیگر لازم بسئوال کردن نیست که شاهنامه را هم میسوزانند یا خیر ، حتماً آن را هم میسوزانند.
تقی : این طور که یکی از یارانشان میگفت کتاب شاهنامه را نمیسوزانند.
اسماعیل : فردوسی هم شاعر بوده و شعر گفته پس چرا کتاب او را نمیسوزانند؟! استثنا قائل میشوند؟.
تقی : شاهنامه با گلستان و بوستان سعدی و کتابهای حافظ و خیام زمین تا آسمان فرق دارد ، کجای شاهنامه درس بیغیرتی داده؟ دستور گدایی داده؟ اگرچه بیشتر گفتههای شاهنامه افسانه است ولی غیر از دستور مردانگی و میهنپرستی و آباد کردن کشور چیز دیگری نیست ، اینها برای ما فایده دارد غرور ملی را در ما زنده میکند و ما را برای دفاع از ایران آماده مینماید ، فردوسی که نمیگوید اگر کشور از دست رفت ساکت بنشین یا اگر توی سرت زدند و منافعت را ضایع کردند هیچ چیز نگو ، گفتم که هیچ وقت کسروی کتابهایی را که ضرری نداشته باشد نمیسوزاند ، کسروی کتابهایی را میسوزاند که برای مردم ضرر داشته باشد.
اسماعیل : همهی اینها به جای خود ولی چه فایده ، اینها کتابها را از کتابخانه میخرند و میسوزانند ، این به نفع کتابخانه است دوباره چاپ میکنند.
تقی : این طور هم نیست ، حساب اینجایش را هم کردهاند ، آنها فقط کتابهای زیانمندی که در منزلشان باشد میآورند و میسوزانند و بیشترش هم کتابها و رمانهای زیانمندیست که نویسندهاش میآورد و میسوزاند.
اسماعیل : خوب یک سال این کار را میکنند سال دیگر کتاب از کجا میآورند.
تقی : عدهی آنها که ثابت نیست اقلاً سالی چندین هزار نفر به آنها اضافه میشوند ، سال بعد هم این چندین هزار نفر کتابهای مضرشان را میآورند و میسوزانند.
علی : من میخواهم بگویم بلکه به ضرر کتابفروشها هم میباشد ، برای اینکه سال به سال از عدهی خریدارانش کاسته میشود و یک روز میشود که دیگر خریداری برای این کتابها پیدا نمیشود.
تقی : بله! این طور که آخوندها و روضهخوانها میگویند نیست ، آنها قرآن را نمیسوزانند ، بلکه آنها برای نجات مردم کتابهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و کتابهای فال و جادو و رمانها و مانند اینها را میسوزانند آیا آنها بد کاری میکنند؟ آیا سوزانیدن کتابهای مضر به نفع مملکت ما نیست؟ آیا سوزانیدن کتابهای رمان که سراپا گفتههای عشقی و مضر است و باعث آلودگی و لغزش هزارها خواهران و دختران ما میباشد بد است؟ اگر بد است بگویید.
پس از قدری سکوت که بین آنها گذشت حسن ناگهان از جای خود برخاست و کتاب حافظش را که در دستش بود در بخاری گذاشت و گفت بله علت بدبختی این توده همین کتابهاست ، اینها سبب بیچارگی ما ملت میباشد ، باید اینها را بسوزانیم. تا اینها هست کشور ما درست شدنی نیست.
در این موقع ساعت دو شده بود و کارمندان اداره یکی یکی میرفتند ، آنها هم برای نظافت و بستن دربهای اتاقها از دور بخاری که کتاب حافظ هنوز در داخل آن میسوخت پراکنده شدند.
پایان
.
https://t.me/kasravi_ahmad/585
📚 معرفی دفتری از احمد کسروی
📖 فرهنگ است یا نیرنگ؟
چاپ يكم و دوم تهران : (چاپخانهی پيمان) : بهمـــن ١٣٢٣
چاپ سوم تهران (چاپخانهی) پيمان : فـــروردين ١٣٢٥
نشر الكترونيكي (اينترنت) : یکم : اســفند ١٣٨٧ ، دوم : اسفند 1397
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
خوانندگان این دفتر نخست باید بدانند که در کشور ایران سیاستی بدخواهانه هست که از سالیان دراز در این کشور کارگر بوده. یک دسته از وزیران و سران ادارهها هستند که با یکدیگر همدستند و خواست ایشان آنست که از راههای گوناگون بکوشند و این توده را از پیشرفت باز دارند. بکوشند و نگزارند بآلودگیهای این توده چاره شود و تلاشهای نیکخواهان و غیرتمندان را در آن باره بیهوده گردانند ...
کانون این کوششهای بدخواهانه وزارت فرهنگ است. [وزارت فرهنگ در زمان نوشته شدن این دفتر کارهای وزارت آموزش و پرورش ، فرهنگ و ارشاد کنونی ، وزارت علوم ، تحقیقات و فنآوری کنونی و بخشی از کارهای سازمان میراث فرهنگی را به عهده داشته است. همچنین بنیاد کتابهای درسی دبستان و دبیرستان در ایران بدست این وزارتخانه گزارده شده. برای شناختن بهتر وزارت فرهنگ کتاب فرهنگ چیست؟ را بخوانید. امروز نیز همان سیاستهای بدخواهانه بدستیاری وزارتخانهها و سازمانهای گوناگون دیگری در کارست.]
این دستگاه با آن درازا و پهنا برای آنست که گمراهیها و بدآموزیهای گوناگونی که از زمانهای گذشته بازمانده و در کتابها جایگزینست ، رواج آنها را هرچه فزونتر گرداند. کتابها را بچاپ رسانیده در دسترس مردم گزارده ، در دبستانها و دبیرستانها آن بدآموزیها را در مغزهای نورسان آکنده همه را آلوده گرداند ...
بدینسان زمینه آماده میساختند تا چند سال پیش یک گام بزرگی برداشتند و وزارت فرهنگ آشکاره بهواداری از صوفیگری پرداخت. کتابهایی را بچاپ رسانید و پراکند. بکسانی پولها داد که کتابهای تازه نویسند. صوفیگری را یکی از زمینههای درس در دانشسرا گردانید.
این یکی از دلیلها میبود که مرا دربارهی بداندیشیهای وزارت فرهنگ بیگمان گردانید. بکارهای بدخواهانهی دیگر ، بهر کدام معنایی میشد داد و شُوَندی [سبب ، باعث] میشد پنداشت. دربارهی سعدی میشد گمان برد که چون برخی سخنان نیک نما نیز میدارد فریب آن را خوردهاند. حافظ چون نامش را شنیدهاند از زیان بدآموزیهایش ناآگاه ماندهاند. دربارهی خیام میشد گفت فریب هیاهوی اروپا را خوردهاند. در زمینهی کیش میشد گمان برد که پروای ملایان و پیروانشان میدارند. لیکن دربارهی صوفیگری چه میشد پنداشت؟!.. آیا بدی صوفیگری و ناسازگاری آن با زندگانی چیزیست که پنهان ماند و کسی با اندک فهم و خردی آن را نداند؟!.. آیا چنین گمانی میشد برد؟!.. ...
(از متن کتاب)
📚 معرفی دفتری از احمد کسروی
📖 فرهنگ است یا نیرنگ؟
چاپ يكم و دوم تهران : (چاپخانهی پيمان) : بهمـــن ١٣٢٣
چاپ سوم تهران (چاپخانهی) پيمان : فـــروردين ١٣٢٥
نشر الكترونيكي (اينترنت) : یکم : اســفند ١٣٨٧ ، دوم : اسفند 1397
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
خوانندگان این دفتر نخست باید بدانند که در کشور ایران سیاستی بدخواهانه هست که از سالیان دراز در این کشور کارگر بوده. یک دسته از وزیران و سران ادارهها هستند که با یکدیگر همدستند و خواست ایشان آنست که از راههای گوناگون بکوشند و این توده را از پیشرفت باز دارند. بکوشند و نگزارند بآلودگیهای این توده چاره شود و تلاشهای نیکخواهان و غیرتمندان را در آن باره بیهوده گردانند ...
کانون این کوششهای بدخواهانه وزارت فرهنگ است. [وزارت فرهنگ در زمان نوشته شدن این دفتر کارهای وزارت آموزش و پرورش ، فرهنگ و ارشاد کنونی ، وزارت علوم ، تحقیقات و فنآوری کنونی و بخشی از کارهای سازمان میراث فرهنگی را به عهده داشته است. همچنین بنیاد کتابهای درسی دبستان و دبیرستان در ایران بدست این وزارتخانه گزارده شده. برای شناختن بهتر وزارت فرهنگ کتاب فرهنگ چیست؟ را بخوانید. امروز نیز همان سیاستهای بدخواهانه بدستیاری وزارتخانهها و سازمانهای گوناگون دیگری در کارست.]
این دستگاه با آن درازا و پهنا برای آنست که گمراهیها و بدآموزیهای گوناگونی که از زمانهای گذشته بازمانده و در کتابها جایگزینست ، رواج آنها را هرچه فزونتر گرداند. کتابها را بچاپ رسانیده در دسترس مردم گزارده ، در دبستانها و دبیرستانها آن بدآموزیها را در مغزهای نورسان آکنده همه را آلوده گرداند ...
بدینسان زمینه آماده میساختند تا چند سال پیش یک گام بزرگی برداشتند و وزارت فرهنگ آشکاره بهواداری از صوفیگری پرداخت. کتابهایی را بچاپ رسانید و پراکند. بکسانی پولها داد که کتابهای تازه نویسند. صوفیگری را یکی از زمینههای درس در دانشسرا گردانید.
این یکی از دلیلها میبود که مرا دربارهی بداندیشیهای وزارت فرهنگ بیگمان گردانید. بکارهای بدخواهانهی دیگر ، بهر کدام معنایی میشد داد و شُوَندی [سبب ، باعث] میشد پنداشت. دربارهی سعدی میشد گمان برد که چون برخی سخنان نیک نما نیز میدارد فریب آن را خوردهاند. حافظ چون نامش را شنیدهاند از زیان بدآموزیهایش ناآگاه ماندهاند. دربارهی خیام میشد گفت فریب هیاهوی اروپا را خوردهاند. در زمینهی کیش میشد گمان برد که پروای ملایان و پیروانشان میدارند. لیکن دربارهی صوفیگری چه میشد پنداشت؟!.. آیا بدی صوفیگری و ناسازگاری آن با زندگانی چیزیست که پنهان ماند و کسی با اندک فهم و خردی آن را نداند؟!.. آیا چنین گمانی میشد برد؟!.. ...
(از متن کتاب)
Telegram
کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔶 فرهنگ است یا نیرنگ؟
🖌 احمد کسروی
🔍 جُستار : نیرنگهای وزارت فرهنگ در آلودن جوانان به بدآموزیهای صوفیگری و کشتن غیرت ایشان
📊 شمار ساتها : ۲۰
🔹 بهمن ۱۴۰۲
🔸 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.…
🖌 احمد کسروی
🔍 جُستار : نیرنگهای وزارت فرهنگ در آلودن جوانان به بدآموزیهای صوفیگری و کشتن غیرت ایشان
📊 شمار ساتها : ۲۰
🔹 بهمن ۱۴۰۲
🔸 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این دفتر از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.…
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 دفاع از فردوسی (تکهی یک از یک)
آقای کسروی ،
اعتراض بانو احترام به بیت معروف :
زن و اژدها هر دو بر خاک به
از این هر دو ناپاک جهان پاک به
در شمارهی 187 و پاسخ آقای علی کاظم بهبهانی و داوری شما در شمارهی 200 نامهی گرامی پرچم ، اینجانب را بنوشتن این مختصر وادار نمود. گرچه آنچه بخامهی توانای دارندهی پرچم نوشته میشود عین حقیقت و شایستهی پذیرفتن است ولی اشتباهی دربارهی شادروان فردوسی شده که روا ندیدم این بزرگوار زیر تهمت لغزش واقع گردد چه این پاکمرد ایرانی خدمات شایانی انجام داده که قابل تقدیس است از جمله تزریق شجاعت است بمردم ایران. شادروان محمدتقیخان پسیان در ضمن یک نامه بیکی از دوستان خود راجع به نبردی که در جنگ جهانگیر گذشته در بیدسرخِ همدان با سپاه تزار نموده و آنان را درهم شکسته بود مینویسد :
در این جنگ نیروی من عبارت از سیصد (یا پانصد) سوار و اسلحهی من شاهنامه بود. ببینید شاهنامه برای مردان جنگی چه تأثیری دارد. خود داوری فرمایید بگفتهی آقای علی کاظم بهبهانی شهامت ایلات نتیجهی نفوذ شاهنامه است. تنها باید آنان را فهماند که شهامت در راه حفظ میهن و هممیهنان مستحسن است نه دربارهی برادرکشی و غارت هممیهنان و این اصل مسلم هم وظیفهی بزرگان قوم و رجال کشور است که متأسفانه بدیدهی لاقیدی مینگرند. اما اشتباه این است که شعر بالا که مورد اعتراض بانو احترام واقع شده از عقیدهی فردوسی نیست بلکه نقل قول کرده میگوید :
چنین گفت شاه جهان کیقباد
که نفرینِ بد بر زن نیک باد
زن و اژدها هر دو در خاک به
جهان پاک از این هر دو ناپاک به
پس دانسته شد نقل قول از دیگری است اما باور خودش دربارهی زنان با این بیت دانسته میشود :
زنان را بس است این هنر(؟)
نشینند و زایند شیران نر
بنابراین دربارهی زنان لغزشی از او سر نزده است و نسبت بزنان بدبین نبوده و بمقام آنان توهین ننموده است. باری این مرد بزرگ قابل تقدیس است که برخلاف شعرای دیگر که مردم را بتنبلی و بیغیرتی دعوت نمودهاند او بشجاعت ، پاکدامنی ، عزت نفس ، خداپرستی ، دانشآموزی ترغیب نموده است. از یادآوری این اشتباه پوزش میخواهم.
اهواز ـ ی فرید
پرچم : این دفاع آقای فرید از فردوسی بجاست و رنجیدگی بانوان را از فردوسی کم تواند گردانید ولی چنانکه گفتهایم باید از هر گونه شعر یا جملهای که بعربی یا بفارسی در نکوهش از بانوان گفته شده چشم پوشید و آنها را از یادها بیرون گردانید.
(پرچم روزانه شمارهی 205)
.
🔸 دفاع از فردوسی (تکهی یک از یک)
آقای کسروی ،
اعتراض بانو احترام به بیت معروف :
زن و اژدها هر دو بر خاک به
از این هر دو ناپاک جهان پاک به
در شمارهی 187 و پاسخ آقای علی کاظم بهبهانی و داوری شما در شمارهی 200 نامهی گرامی پرچم ، اینجانب را بنوشتن این مختصر وادار نمود. گرچه آنچه بخامهی توانای دارندهی پرچم نوشته میشود عین حقیقت و شایستهی پذیرفتن است ولی اشتباهی دربارهی شادروان فردوسی شده که روا ندیدم این بزرگوار زیر تهمت لغزش واقع گردد چه این پاکمرد ایرانی خدمات شایانی انجام داده که قابل تقدیس است از جمله تزریق شجاعت است بمردم ایران. شادروان محمدتقیخان پسیان در ضمن یک نامه بیکی از دوستان خود راجع به نبردی که در جنگ جهانگیر گذشته در بیدسرخِ همدان با سپاه تزار نموده و آنان را درهم شکسته بود مینویسد :
در این جنگ نیروی من عبارت از سیصد (یا پانصد) سوار و اسلحهی من شاهنامه بود. ببینید شاهنامه برای مردان جنگی چه تأثیری دارد. خود داوری فرمایید بگفتهی آقای علی کاظم بهبهانی شهامت ایلات نتیجهی نفوذ شاهنامه است. تنها باید آنان را فهماند که شهامت در راه حفظ میهن و هممیهنان مستحسن است نه دربارهی برادرکشی و غارت هممیهنان و این اصل مسلم هم وظیفهی بزرگان قوم و رجال کشور است که متأسفانه بدیدهی لاقیدی مینگرند. اما اشتباه این است که شعر بالا که مورد اعتراض بانو احترام واقع شده از عقیدهی فردوسی نیست بلکه نقل قول کرده میگوید :
چنین گفت شاه جهان کیقباد
که نفرینِ بد بر زن نیک باد
زن و اژدها هر دو در خاک به
جهان پاک از این هر دو ناپاک به
پس دانسته شد نقل قول از دیگری است اما باور خودش دربارهی زنان با این بیت دانسته میشود :
زنان را بس است این هنر(؟)
نشینند و زایند شیران نر
بنابراین دربارهی زنان لغزشی از او سر نزده است و نسبت بزنان بدبین نبوده و بمقام آنان توهین ننموده است. باری این مرد بزرگ قابل تقدیس است که برخلاف شعرای دیگر که مردم را بتنبلی و بیغیرتی دعوت نمودهاند او بشجاعت ، پاکدامنی ، عزت نفس ، خداپرستی ، دانشآموزی ترغیب نموده است. از یادآوری این اشتباه پوزش میخواهم.
اهواز ـ ی فرید
پرچم : این دفاع آقای فرید از فردوسی بجاست و رنجیدگی بانوان را از فردوسی کم تواند گردانید ولی چنانکه گفتهایم باید از هر گونه شعر یا جملهای که بعربی یا بفارسی در نکوهش از بانوان گفته شده چشم پوشید و آنها را از یادها بیرون گردانید.
(پرچم روزانه شمارهی 205)
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی ( گفتگو با خانم سیاح)
🔸 (تکهی نه از پانزده)
خواهر گرامی : شما مقالههایی در روزنامهی ایران بعنوان کیفیت رمان نوشته بر مقالههای من دربارهی رمان خرده گرفتهاید. اگرچه من بجهتی که گفتن آن در اینجا بیجاست نمیتوانم بِهر ایرادی که بگفتههای من گرفته میشود پاسخ بگویم ولی این نگارشهای شما از هر باره درخورِ آنست که من بپاسخ بپردازم. چیزی که هست در اینجا نیز مقصود پیکار و برتری جستن نیست بلکه یک رشته گفتگوهای خواهر و برادرانه با هم خواهیم داشت.
نخست این نکته را بگویم که من رمان را جز چیز بیهوده نمیدانم. استاد آموزگارم جز این درس را بمن نداده. با اینحال آن مقالههای شما را با دقت و لذت خوانده و از اینکه یک رشته آگاهیها را دربارهی رماننگاری اروپاییان دربر دارد استفاده نمودم. در این نگارشهای خود نیز هیچگاه ایرادی بر آگاهیهای شما دربارهی رمان نخواهم داشت و تنها در اصل زمینهی رماننگاری گفتگو خواهیم کرد.
این شرط را نیز در آغاز گفتگو کرده باشم که شیوع یک چیزی درمیان اروپاییان نزد من دلیل نیکی آن چیز نیست و شما نباید بچنین دلیلی تمسک نمایید. زیرا چهبسا کارهای بیهوده و زیانآوری که در جهان شیوع یافته و مدتها مردم را آلودهی خود داشته است.
نزد من دلیل نیکی یا بدی یک کار سود یا زیان اوست بجهانیان و من هر چیزی را جز در ترازوی سود و زیان جهان نمیسنجم.
از اینجا بسخنان شما میپردازم : من در آن مقالههای خود پرسیدهام شب بیدار ماندن و از پندار خود دروغهایی درآوردن کاریست که خرد از آن بیزار است. آیا کسانی این کار را برای چه میکنند و چه سود را از آن منظور میدارند. در این مقالهی شما پاسخی بر آن پرسش خود نمیبینم مگر این دو جمله را : یکی آنکه ادبیات و نقاشی را عنوان میکنید. دیگری آنکه از گفتهی برادران گنکور این جمله را نقل مینمایید که «تاریخ رمانی است روی داده و رمان ، تاریخی است که میتواند روی بدهد».
موضوع ادبیات و نقاشی را بفرصت دیگر نگاه میدارم. اما گفتهی برادران گنکور ، من بر این گفته ایرادهایی دارم. این سخن بیرون فریبندهای دارد که میتواند شنونده را گیج ساخته مجبور از خاموشی گرداند. ولی از درون پایه و بنیادی ندارد. زیرا تاریخ نام آن حوادثی است که روی داده. حوادثی که روی نداده تاریخ نمیتواند بود.
بعبارت دیگر ما بحوادثی اهمیت داده بشنیدن و دانستن آن میکوشیم که روی داده است. اما حوادثی که هنوز روی نداده و شاید روی دهد جز پندار نیست که ما ارجی بآنها نمیدهیم. فرق حادثهی روی داده با حادثهای که شاید روی دهد از اینجا بهتر دانسته میشود که فرض کنیم کسی دههزار تومان پول در جیب خود دارد. کسی هم نقشهی داشتن دههزار تومان را در دل خود کشیده. آن یکی تاریخی است روی داده و این یکی تاریخی است که شاید روی دهد.
مثل دیگر ، کسی بگریبان مردی چسبیده میگوید : «تو صد تومان پول مرا خوردهای». یکی هم بگریبان مردی چسبیده میگوید : «میتواند بود که تو صد تومان پول مرا بخوری». آن یکی چیزیست روی داده. این یکی چیزیست که شاید روی دهد.
.
🔸 (تکهی نه از پانزده)
خواهر گرامی : شما مقالههایی در روزنامهی ایران بعنوان کیفیت رمان نوشته بر مقالههای من دربارهی رمان خرده گرفتهاید. اگرچه من بجهتی که گفتن آن در اینجا بیجاست نمیتوانم بِهر ایرادی که بگفتههای من گرفته میشود پاسخ بگویم ولی این نگارشهای شما از هر باره درخورِ آنست که من بپاسخ بپردازم. چیزی که هست در اینجا نیز مقصود پیکار و برتری جستن نیست بلکه یک رشته گفتگوهای خواهر و برادرانه با هم خواهیم داشت.
نخست این نکته را بگویم که من رمان را جز چیز بیهوده نمیدانم. استاد آموزگارم جز این درس را بمن نداده. با اینحال آن مقالههای شما را با دقت و لذت خوانده و از اینکه یک رشته آگاهیها را دربارهی رماننگاری اروپاییان دربر دارد استفاده نمودم. در این نگارشهای خود نیز هیچگاه ایرادی بر آگاهیهای شما دربارهی رمان نخواهم داشت و تنها در اصل زمینهی رماننگاری گفتگو خواهیم کرد.
این شرط را نیز در آغاز گفتگو کرده باشم که شیوع یک چیزی درمیان اروپاییان نزد من دلیل نیکی آن چیز نیست و شما نباید بچنین دلیلی تمسک نمایید. زیرا چهبسا کارهای بیهوده و زیانآوری که در جهان شیوع یافته و مدتها مردم را آلودهی خود داشته است.
نزد من دلیل نیکی یا بدی یک کار سود یا زیان اوست بجهانیان و من هر چیزی را جز در ترازوی سود و زیان جهان نمیسنجم.
از اینجا بسخنان شما میپردازم : من در آن مقالههای خود پرسیدهام شب بیدار ماندن و از پندار خود دروغهایی درآوردن کاریست که خرد از آن بیزار است. آیا کسانی این کار را برای چه میکنند و چه سود را از آن منظور میدارند. در این مقالهی شما پاسخی بر آن پرسش خود نمیبینم مگر این دو جمله را : یکی آنکه ادبیات و نقاشی را عنوان میکنید. دیگری آنکه از گفتهی برادران گنکور این جمله را نقل مینمایید که «تاریخ رمانی است روی داده و رمان ، تاریخی است که میتواند روی بدهد».
موضوع ادبیات و نقاشی را بفرصت دیگر نگاه میدارم. اما گفتهی برادران گنکور ، من بر این گفته ایرادهایی دارم. این سخن بیرون فریبندهای دارد که میتواند شنونده را گیج ساخته مجبور از خاموشی گرداند. ولی از درون پایه و بنیادی ندارد. زیرا تاریخ نام آن حوادثی است که روی داده. حوادثی که روی نداده تاریخ نمیتواند بود.
بعبارت دیگر ما بحوادثی اهمیت داده بشنیدن و دانستن آن میکوشیم که روی داده است. اما حوادثی که هنوز روی نداده و شاید روی دهد جز پندار نیست که ما ارجی بآنها نمیدهیم. فرق حادثهی روی داده با حادثهای که شاید روی دهد از اینجا بهتر دانسته میشود که فرض کنیم کسی دههزار تومان پول در جیب خود دارد. کسی هم نقشهی داشتن دههزار تومان را در دل خود کشیده. آن یکی تاریخی است روی داده و این یکی تاریخی است که شاید روی دهد.
مثل دیگر ، کسی بگریبان مردی چسبیده میگوید : «تو صد تومان پول مرا خوردهای». یکی هم بگریبان مردی چسبیده میگوید : «میتواند بود که تو صد تومان پول مرا بخوری». آن یکی چیزیست روی داده. این یکی چیزیست که شاید روی دهد.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
حسن کتاب حافظش را میسوزاند.pdf
179.6 KB
حسن کتاب حافظش را میسوزاند
🔶 «گفتگو از شعر در پرچم روزانه» (احمد کسروی)
🔸 خواهشمندیم جلو یاوهگویان را بگیرید (تکهی یک از یک)
در این چند روز نامههایی از شهرستانها رسیده و از من میپرسند : بهر چه ادارهی تبلیغات اجازه میدهد که در رادیو تعرض به پرچم و نوشتههایش کنند و کنایه بزنند؟!. از یک ادارهی دولتی چه سزاست؟!. اساساً تعرض و کنایه یعنی چه؟!.. همه میدانند که ما با شاعران بیهودهگو دشمنیم و دشمنی خود را با دلیلهای بسیار ، آشکاره نوشتهایم. همین امسال بود که چند گفتاری دربارهی شعر و نیک و بد آن نوشتیم. سپس گفتارهایی دربارهی خراباتیان ـ که خیام و حافظ از ایشانند ـ نوشته زیان بدآموزیهای آنها را با دلیلهایی از شعرهاشان روشن گردانیدیم. باز هم با آواز بلند میگوییم : اینها از کوردرونی ، جهان باین آراستگی و شگفتی را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، از گستاخی و بیفرهنگی بجنگ آفریدگار رفته و ایرادها بآفرینش گرفتهاند ، از بیخردی چنین دستور دادهاند که باید اندیشهی گذشته نکرد و دربند آینده نبود و تنها دم را غنیمت دانست و زندگانی را با مستی و بیپروایی بسر برد. اینها چیزهاییست که خودشان پیاپی در شعرهاشان تکرار میکنند و درخور انکار یا تأویل هم نیست.
باز هم با آواز بلند میگویم : این دو شاعر ـ و همچنین سعدی ـ پافشاری بسیار دربارهی جبریگری نمودهاند و سراپای اشعارشان پر است از اینکه ما در اینجهان اختیاری نداریم و از کوشش و تلاش هیچ نتیجهای نتواند بود ، و این خود زیانمندترین بدآموزیهاست.
باز هم با آواز بلند میگوییم : یکی از انگیزههای درماندگی و بدبختی ایرانیان این شعرها بوده که در دلهای انبوه مردم جا گرفته و غیرت و عزم را سست گردانیده است.
ما اینها را با آواز بلند میگوییم ، و اگر کسی را پاسخی هست با زبان ادب بنویسد و بچاپ رساند تا ما نیز بدانیم. بنویسد که این جبریگری یا بدآموزیهای دیگری که باین شاعران نسبت میدهیم دروغ است ، یا دروغ نیست ولی اینها بد نمیباشد. یک چنین پاسخی نویسد نه آنکه بتعرض و کنایه بجملههای بیفرهنگانه پردازد.
چنانکه مینویسند ، گویا شب سهشنبه دهم شهریور گویندهای در رادیو که نمیدانیم کیست در سخنرانی خود چنین گفته است : «کسانی که گستاخانه بشعرا حمله میکنند نادانند». این سخن چون در رادیوی دولتی گفته شده ـ با چشمپوشی از که بودن گویندهاش ـ من بپاسخ نمیپردازم ، وگرنه معنی نادان را باو میفهمانیدم ، میفهمانیدم که نادان کسیست که زیان این شعرها را نداند ، نادان کسیست که تنها یک عبارت «مفاخر ملی» را یاد بگیرد و پس از آن دربند هیچ چیز نباشد ، نادان کسیست که زیان آشکار گلستان سعدی را باخلاق و عفت جوانان درنیابد ، بالاخره نادان کسیست که در برابر آن دلیلها بچنین جملهی دم بریدهای پردازد.
به هر حال ما چون از آغاز این روزنامه با ادارهی تبلیغات رابطهی نیکی داشتهایم و همیشه از آن اداره کمک و پشتیبانی دیدهایم ، نمیخواهیم آن رابطه را از دست دهیم و اینست خواهشمندیم که جلو این یاوهگویان را بگیرند. رادیو جای یاوهگویی این و آن نیست. نیز خواهشمندیم یک تغییری در شعرهایی که در رادیو خوانده میشود بدهند ، که دیگر شعرهای غیرتکش همچون :
بیا که قصر امل سخت سستبنیاد است
بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
یا همچون :
هر که در بحر قلزم است غریق
چه تفاوت بود ز توفانش
و مانند اینها بگوش جوانان خوانده نشود. امروز جای این شعرها نیست. امروز روزی است که دفاع قهرمانانهی استالینگراد میرود که باید هر کس از شنیدن داستان آن خونش بجوش آید. بهتر است رادیوی ایران بجای بسیار چیزهای ناسودمند دیگر ، هر شب مقداری از جانفشانیهای سربازان روس در سباستوپول و استالینگراد و دیگر جبههها شرح دهد.
امروز هر تودهای نیاز دارد که مردان و زنان آن را بغیرت و کوشش وادارند و بایستادگی در برابر سختیهای زندگانی دلیر گردانند ، نه اینکه با خواندن شعرهای قلندرانهی غیرتکشِ زمان مغول بسستی و تنبلیش بیفزایند و بازماندهی حس و غیرتش را نیز از دستش بگیرند. اگر امروز کسی بپرسد : از این شعرهای قلندرانه چه نتیجه میخواهید نمیدانم ادارهی رادیو چه پاسخی بآن خواهد داد؟!.. چه نتیجهای از این شعرها منظور است که بدینسان پافشاری بخواندن آنها میرود؟!.. خواهشمندیم باین نیز توجهی کنند.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
.
🔸 خواهشمندیم جلو یاوهگویان را بگیرید (تکهی یک از یک)
در این چند روز نامههایی از شهرستانها رسیده و از من میپرسند : بهر چه ادارهی تبلیغات اجازه میدهد که در رادیو تعرض به پرچم و نوشتههایش کنند و کنایه بزنند؟!. از یک ادارهی دولتی چه سزاست؟!. اساساً تعرض و کنایه یعنی چه؟!.. همه میدانند که ما با شاعران بیهودهگو دشمنیم و دشمنی خود را با دلیلهای بسیار ، آشکاره نوشتهایم. همین امسال بود که چند گفتاری دربارهی شعر و نیک و بد آن نوشتیم. سپس گفتارهایی دربارهی خراباتیان ـ که خیام و حافظ از ایشانند ـ نوشته زیان بدآموزیهای آنها را با دلیلهایی از شعرهاشان روشن گردانیدیم. باز هم با آواز بلند میگوییم : اینها از کوردرونی ، جهان باین آراستگی و شگفتی را هیچ و پوچ پنداشتهاند ، از گستاخی و بیفرهنگی بجنگ آفریدگار رفته و ایرادها بآفرینش گرفتهاند ، از بیخردی چنین دستور دادهاند که باید اندیشهی گذشته نکرد و دربند آینده نبود و تنها دم را غنیمت دانست و زندگانی را با مستی و بیپروایی بسر برد. اینها چیزهاییست که خودشان پیاپی در شعرهاشان تکرار میکنند و درخور انکار یا تأویل هم نیست.
باز هم با آواز بلند میگویم : این دو شاعر ـ و همچنین سعدی ـ پافشاری بسیار دربارهی جبریگری نمودهاند و سراپای اشعارشان پر است از اینکه ما در اینجهان اختیاری نداریم و از کوشش و تلاش هیچ نتیجهای نتواند بود ، و این خود زیانمندترین بدآموزیهاست.
باز هم با آواز بلند میگوییم : یکی از انگیزههای درماندگی و بدبختی ایرانیان این شعرها بوده که در دلهای انبوه مردم جا گرفته و غیرت و عزم را سست گردانیده است.
ما اینها را با آواز بلند میگوییم ، و اگر کسی را پاسخی هست با زبان ادب بنویسد و بچاپ رساند تا ما نیز بدانیم. بنویسد که این جبریگری یا بدآموزیهای دیگری که باین شاعران نسبت میدهیم دروغ است ، یا دروغ نیست ولی اینها بد نمیباشد. یک چنین پاسخی نویسد نه آنکه بتعرض و کنایه بجملههای بیفرهنگانه پردازد.
چنانکه مینویسند ، گویا شب سهشنبه دهم شهریور گویندهای در رادیو که نمیدانیم کیست در سخنرانی خود چنین گفته است : «کسانی که گستاخانه بشعرا حمله میکنند نادانند». این سخن چون در رادیوی دولتی گفته شده ـ با چشمپوشی از که بودن گویندهاش ـ من بپاسخ نمیپردازم ، وگرنه معنی نادان را باو میفهمانیدم ، میفهمانیدم که نادان کسیست که زیان این شعرها را نداند ، نادان کسیست که تنها یک عبارت «مفاخر ملی» را یاد بگیرد و پس از آن دربند هیچ چیز نباشد ، نادان کسیست که زیان آشکار گلستان سعدی را باخلاق و عفت جوانان درنیابد ، بالاخره نادان کسیست که در برابر آن دلیلها بچنین جملهی دم بریدهای پردازد.
به هر حال ما چون از آغاز این روزنامه با ادارهی تبلیغات رابطهی نیکی داشتهایم و همیشه از آن اداره کمک و پشتیبانی دیدهایم ، نمیخواهیم آن رابطه را از دست دهیم و اینست خواهشمندیم که جلو این یاوهگویان را بگیرند. رادیو جای یاوهگویی این و آن نیست. نیز خواهشمندیم یک تغییری در شعرهایی که در رادیو خوانده میشود بدهند ، که دیگر شعرهای غیرتکش همچون :
بیا که قصر امل سخت سستبنیاد است
بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
یا همچون :
هر که در بحر قلزم است غریق
چه تفاوت بود ز توفانش
و مانند اینها بگوش جوانان خوانده نشود. امروز جای این شعرها نیست. امروز روزی است که دفاع قهرمانانهی استالینگراد میرود که باید هر کس از شنیدن داستان آن خونش بجوش آید. بهتر است رادیوی ایران بجای بسیار چیزهای ناسودمند دیگر ، هر شب مقداری از جانفشانیهای سربازان روس در سباستوپول و استالینگراد و دیگر جبههها شرح دهد.
امروز هر تودهای نیاز دارد که مردان و زنان آن را بغیرت و کوشش وادارند و بایستادگی در برابر سختیهای زندگانی دلیر گردانند ، نه اینکه با خواندن شعرهای قلندرانهی غیرتکشِ زمان مغول بسستی و تنبلیش بیفزایند و بازماندهی حس و غیرتش را نیز از دستش بگیرند. اگر امروز کسی بپرسد : از این شعرهای قلندرانه چه نتیجه میخواهید نمیدانم ادارهی رادیو چه پاسخی بآن خواهد داد؟!.. چه نتیجهای از این شعرها منظور است که بدینسان پافشاری بخواندن آنها میرود؟!.. خواهشمندیم باین نیز توجهی کنند.
(پرچم روزانه شمارهی 200)
.
✴️ چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته
(گفتاری از پرچم نیمهماهه)
كسانی میگویند : این راه كه شما پیش گرفتهاید راه بسیار دوریست. میگویم : همانا كه نیک نیندیشیدهاید ، و خواست ما را نمیدانید. ما میگوییم : جهانیان باید معنی راست زندگی را بشناسند ، و به آیین خرد زندگی كنند ، و برای این كار یک راه بیشتر نیست : باید معنی زندگی را روشن گردانیم ، گمراهیها را براندازیم ، خردها را به تكان آوریم ، یک آیین بخردانه بنیاد گزاریم. باید آمیغها[=حقایق] را بازنماییم ، خردمندان و پاكدلان را از دور و نزدیک با خود همدست گردانیم. اینست راه و جز این نیست.
برخی میگویند : پیش نرود. میگویم : آن اندیشهی پست شما است. دیگران میگویند : كار بسیار دشواریست. میگویم : چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته ، بویژه در كاری كه خواست خدا پشتیبان است. میگویند : از نكوهشها كه به شاعران و صوفیان میكنید ، و از خردهها كه به كیشها میگیرید بسیاری میرنجند.
میگویم : ما را از رنجش آنان چه باكست؟!. آنان اگر بخرد و پاكدرون بودندی از آمیغها نرنجیدندی ، و چون نیستند چه بهتر كه برنجند و از ما كناره جویند.
(گفتاری از پرچم نیمهماهه)
كسانی میگویند : این راه كه شما پیش گرفتهاید راه بسیار دوریست. میگویم : همانا كه نیک نیندیشیدهاید ، و خواست ما را نمیدانید. ما میگوییم : جهانیان باید معنی راست زندگی را بشناسند ، و به آیین خرد زندگی كنند ، و برای این كار یک راه بیشتر نیست : باید معنی زندگی را روشن گردانیم ، گمراهیها را براندازیم ، خردها را به تكان آوریم ، یک آیین بخردانه بنیاد گزاریم. باید آمیغها[=حقایق] را بازنماییم ، خردمندان و پاكدلان را از دور و نزدیک با خود همدست گردانیم. اینست راه و جز این نیست.
برخی میگویند : پیش نرود. میگویم : آن اندیشهی پست شما است. دیگران میگویند : كار بسیار دشواریست. میگویم : چه بسیار دشوارها كه به آسانی پیش رفته ، بویژه در كاری كه خواست خدا پشتیبان است. میگویند : از نكوهشها كه به شاعران و صوفیان میكنید ، و از خردهها كه به كیشها میگیرید بسیاری میرنجند.
میگویم : ما را از رنجش آنان چه باكست؟!. آنان اگر بخرد و پاكدرون بودندی از آمیغها نرنجیدندی ، و چون نیستند چه بهتر كه برنجند و از ما كناره جویند.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (گفتگو با خانم سیاح)
🔸 (تکهی ده از پانزده)
هر اثری که بیک داستانی بار است از این جهت است که آن داستان روی داده : اگر بشنیدن خبر آن میگراییم ، اگر در کتابها آن را مینگاریم ، اگر کسانی را که در آن دست داشتهاند میستاییم یا مینکوهیم ، اگر آن را مایهی عبرت میشماریم ، همهی اینها باین عنوان است که آن داستان روی داده. داستانی که روی نداده و جز در اندیشه و پندار یک رماننویسی وجود ندارد بچنین داستانی هیچ اثری بار نیست.
مثلاً اگر کسی آدم کشته اثرهای بسیاری بر آن بار است : هر کسی میخواهد داستان او را بشنود و چون شنید در اینجا و آنجا بازگوید ، هر کسی بر کشنده نفرین فرستاده کشته شده را بمظلومی یاد میکند ، کشنده را بمحکمه کشیده کیفر میدهند ، همیشه خویشان او سرافکندهی کار او میباشند و دیگر این گونه اثرها.
ولی بر پندار اینکه فلان کس شاید آدم بکشد یا میتواند آدم بکشد هیچ اثری بار نیست ، چنانکه بر حوادثی که ما در خواب میبینیم اثری بار نمیکنیم.
مقصود خود را روشنتر سازم : در حوادث تنها اینکه «شدنی» است کافی نیست باید «شده» باشد تا تاریخ شمرده شود و اثرهایی بر آن بار گردد.
این تفاوت میانهی «شدنی» و «شده» در خود رمان بهتر از دیگر جاها پیداست. زیرا هر کسی که بخواندن رمانی آغاز میکند و سرگرم میشود و از حوادث آن متأثر میگردد ، در گرماگرم این تأثر همینکه متوجه افسانه بودن داستان میشود بیکبار آن تأثر از بین میرود.
نپندارید که مقصود شما را درنیافته ام. مقصود شما اینست که حوادثی که با اندک تفاوتی پیاپی در جهان روی میدهد رماننویس داستانی را شبیه آنها نوشته و پیرایههایی از پندار خود بر آن میافزاید تا برجستهترین نمونهی آن حوادث باشد. نیز کسانی را از پندار خود درآورده در این داستان دخالت میدهد و این کسان را نیز برجستهترین تیپ خویش میسازد.
من میگویم : این زحمت برای چیست؟ اگر داستانی که سروده میشود شبیه حوادثی است که در جهان روی داده پس برای چه خود آن حوادث سروده نشود و شبیه آنها از راه پندار ساخته شود؟!
اما آن برجستگی که رماننگار بداستان میدهد بگفتهی خودتان آن پیرایه و فزونی است. پس اگر مقصود ساختن شبیه حوادث جهانی است این پیرایه نباید در کار باشد.
چون زمینه بسیار باریک است بیش از این در این زمینه سخن نمیرانیم. من پذیرفتم که رمان آنست که کسی داستانی از پندار خود سازد که «شدنی» باشد. ولی میپرسم آیا رمانهایی که شما آنها را ستوده و شاهکار ادبی میشمارید همهی آنها دارای این شرط میباشند؟ آیا داستانهایی که آناتول فرانس میسراید «شدنی» است؟!
گام دیگری برداشته فرض میکنم که داستانهایی که آناتول سروده نه تنها «شدنی» است بلکه «شده» است. بعبارت دیگر من آنها را نه رمان بلکه حوادث راستین تاریخی میپندارم : این براستی بوده که فرشتگانی از آسمان روگردان شده و در زمین نقشهی نافرمانی بر خدا میکشیدهاند. نیز نابکاری سراسر خاندانهای فرانسه را فراگرفته بوده و همهی زنان با داشتن شوهر و خاندان هر یکی با جوانی سروکار داشته و جز درپی کام دل نبودهاند ـ همهی اینها حوادثی است که روی داده. ولی میپرسم آیا چه سودی از نوشتن آنها در کتاب هست؟! آیا از پردهدری چه منظور بدست میآید؟!
چون بگفتهی تازیان «خواستن پردهی چشم و گوش است» از علاقهای که در رمانخوانان دربارهی آناتول فرانس میبینم دور نمیدانم که برای این کار او نیز علتی بتراشند و بگویند مقصود بیدار کردن مردم بوده که بر عیبهای خود بینا باشند.
من این را هم پذیرفتم. لیکن میپرسم : رازهای عشق را مو بمو گفتن و سخن را تا آخرین نقطهی آمیزش زن و مردی رسانیدن و چندین بار کالبد سرتاپا لخت زنی را از پیش دیدهی خوانندگان گذرانیدن ـ آیا این بیشرمیها چه علت داشته است؟!
.
🔸 (تکهی ده از پانزده)
هر اثری که بیک داستانی بار است از این جهت است که آن داستان روی داده : اگر بشنیدن خبر آن میگراییم ، اگر در کتابها آن را مینگاریم ، اگر کسانی را که در آن دست داشتهاند میستاییم یا مینکوهیم ، اگر آن را مایهی عبرت میشماریم ، همهی اینها باین عنوان است که آن داستان روی داده. داستانی که روی نداده و جز در اندیشه و پندار یک رماننویسی وجود ندارد بچنین داستانی هیچ اثری بار نیست.
مثلاً اگر کسی آدم کشته اثرهای بسیاری بر آن بار است : هر کسی میخواهد داستان او را بشنود و چون شنید در اینجا و آنجا بازگوید ، هر کسی بر کشنده نفرین فرستاده کشته شده را بمظلومی یاد میکند ، کشنده را بمحکمه کشیده کیفر میدهند ، همیشه خویشان او سرافکندهی کار او میباشند و دیگر این گونه اثرها.
ولی بر پندار اینکه فلان کس شاید آدم بکشد یا میتواند آدم بکشد هیچ اثری بار نیست ، چنانکه بر حوادثی که ما در خواب میبینیم اثری بار نمیکنیم.
مقصود خود را روشنتر سازم : در حوادث تنها اینکه «شدنی» است کافی نیست باید «شده» باشد تا تاریخ شمرده شود و اثرهایی بر آن بار گردد.
این تفاوت میانهی «شدنی» و «شده» در خود رمان بهتر از دیگر جاها پیداست. زیرا هر کسی که بخواندن رمانی آغاز میکند و سرگرم میشود و از حوادث آن متأثر میگردد ، در گرماگرم این تأثر همینکه متوجه افسانه بودن داستان میشود بیکبار آن تأثر از بین میرود.
نپندارید که مقصود شما را درنیافته ام. مقصود شما اینست که حوادثی که با اندک تفاوتی پیاپی در جهان روی میدهد رماننویس داستانی را شبیه آنها نوشته و پیرایههایی از پندار خود بر آن میافزاید تا برجستهترین نمونهی آن حوادث باشد. نیز کسانی را از پندار خود درآورده در این داستان دخالت میدهد و این کسان را نیز برجستهترین تیپ خویش میسازد.
من میگویم : این زحمت برای چیست؟ اگر داستانی که سروده میشود شبیه حوادثی است که در جهان روی داده پس برای چه خود آن حوادث سروده نشود و شبیه آنها از راه پندار ساخته شود؟!
اما آن برجستگی که رماننگار بداستان میدهد بگفتهی خودتان آن پیرایه و فزونی است. پس اگر مقصود ساختن شبیه حوادث جهانی است این پیرایه نباید در کار باشد.
چون زمینه بسیار باریک است بیش از این در این زمینه سخن نمیرانیم. من پذیرفتم که رمان آنست که کسی داستانی از پندار خود سازد که «شدنی» باشد. ولی میپرسم آیا رمانهایی که شما آنها را ستوده و شاهکار ادبی میشمارید همهی آنها دارای این شرط میباشند؟ آیا داستانهایی که آناتول فرانس میسراید «شدنی» است؟!
گام دیگری برداشته فرض میکنم که داستانهایی که آناتول سروده نه تنها «شدنی» است بلکه «شده» است. بعبارت دیگر من آنها را نه رمان بلکه حوادث راستین تاریخی میپندارم : این براستی بوده که فرشتگانی از آسمان روگردان شده و در زمین نقشهی نافرمانی بر خدا میکشیدهاند. نیز نابکاری سراسر خاندانهای فرانسه را فراگرفته بوده و همهی زنان با داشتن شوهر و خاندان هر یکی با جوانی سروکار داشته و جز درپی کام دل نبودهاند ـ همهی اینها حوادثی است که روی داده. ولی میپرسم آیا چه سودی از نوشتن آنها در کتاب هست؟! آیا از پردهدری چه منظور بدست میآید؟!
چون بگفتهی تازیان «خواستن پردهی چشم و گوش است» از علاقهای که در رمانخوانان دربارهی آناتول فرانس میبینم دور نمیدانم که برای این کار او نیز علتی بتراشند و بگویند مقصود بیدار کردن مردم بوده که بر عیبهای خود بینا باشند.
من این را هم پذیرفتم. لیکن میپرسم : رازهای عشق را مو بمو گفتن و سخن را تا آخرین نقطهی آمیزش زن و مردی رسانیدن و چندین بار کالبد سرتاپا لخت زنی را از پیش دیدهی خوانندگان گذرانیدن ـ آیا این بیشرمیها چه علت داشته است؟!
.