🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد
🔸 تکهی هشت از نه
منوچهر : قضیه این است که ملایان اول خواستند کسروی را با هُو از میدان در ببرند ، دیدند نشد. بعد شروع کردند و کتابهایی نوشتند که سراپا فحش بود ، از این هم نتیجهای نگرفتند. از این جهت پارسال روز هشتم اردیبهشت چند نفر را که سردستهشان نواب صفوی بود پول دادند و فرستادند که او را بکشند. نواب و همراهش که « خورشیدی» اسم داشت با هفتتیر و با گلوله زدند و با کارد هم تقریباً سیزده زخم کارد باو زدند ولی الحمدالله کشته نشد و بعد از چند روز که در بیمارستان خوابید سالم شد. از این جهت ملاها خیلی عصبانی شدند و این مرتبه به نخست وزیر و مجلس و وزارت فرهنگ و وزارت دادگستری شکایت کردند که کسروی مخالف دین اسلام است. بعضی بیانیههایی هم نوشتند که بعضی را فریب داده به امضاء کردن آنها واداشته و مقدار زیادی هم امضای جعلی پای آنها گذاشتند. خلاصه دولت بجای اینکه بزورگویی ملاها گوش ندهد کسروی را بمحاکمه کشید. همراهان مرحوم کسروی ...
حاجیحسن : یعنی آزادگان ...
منوچهر : بله آزادگان وقتی این طور دیدند که از همه جای ایران بدولت تلگراف کردند و کاغذ فرستادند که اگر میخواهید محاکمه کنید باید همهی ما را محاکمه کنید. گفتند ما برای محاکمه حاضریم.
حاجیحسن : بارک الله. چه مردم باغیرتی!!
منوچهر : بله. آخر اینها همه اشخاص باغیرت و فهمیدهای هستند که با آقای کسروی همراه شده بودند. همهشان برای فداکاری ـ حتی کشته شدن هم ـ حاضرند ، همین طور که یکی از آنها بالاخره با خود آقای کسروی کشته شد.
حاجیحسن : خدا نابود کند نادانی را.
منوچهر : خلاصه آقای کسروی را ببازپرسی کشیدند. ولی آنجا هم هرچه زور زدند کاری از پیش نبردند. هرچه خواستند او را گیر بیندازند نتوانستند. هرچه میپرسیدند جواب میداد و آنها را محکوم میکرد.
بالاخره بازپرسی داشت تمام میشد. روز بیستم اسفند روز آخرین بازپرسی بود. ملاها چون دیدند از این هم فایدهای نبردند و آقای کسروی جواب داده و آنها خجل شدهاند ، دوباره چند نفر را با دادن پول گول زدند و فرستادند و کسروی را با یکی از همراهان وفادارش در اتاق شعبهی 7 بازپرسی داخل عمارت دادگستری کشتند. حالا آنها در شهربانی حبسند.
حاجیحسن : اینکه با کسروی کشته شد گفتید کی بود؟
منوچهر : اسمش « محمدتقی حدادپور» بود. جوانی بود بیست و چهار ساله ـ مدرسه رفته ـ سربازی دیده ـ فهمیده ـ باغیرت. مرحوم حدادپور اصلاً از مردم اهواز بود. ولی چون خانوادهاش با او مخالفت میکردند و یک مرتبه هم برادرهایش شب او را در خیابان گیر آوردند که کتک بزنند از آنها جدا شد و بتهران آمد. تا در قضیهی اخیر که دم اتاق بازپرسی ایستاده بود و بعد از دیدن واقعه بداخل اتاق رفت که شاید دفاع کند ، او را هم کشتند.
حاجیحسن : بیچاره را جوانمرگ کردند.
منوچهر : درست است ، ما هم از کشته شدن او غمناکیم. ولی همهی ما ـ همهی آزادگان ـ باو حسد داریم. ای کاش من بودم و کشته میشدم. چه افتخاری بالاتر از اینکه آدم در راه حقیقت کشته شود؟ بزرگان عالم چنین چیزی را آرزو میکنند و خوش بحال حدادپور که باین آرزو رسید. او خودش همیشه این آرزو را بزبان میآورد.
حاجیحسن : خب ، شما گفتید همراهان کسروی پافشارتر شدهاند. حالا آنها چه میکنند؟
منوچهر : همان کاری را که تا حالا میکردند. کتابهای کسروی را میدهند بدیگران. آنها هم میخوانند و بآنها دست همراهی میدهند. گذشته از آن خودشان هم کتابها خواهند نوشت.
حاجیحسن : مگر میتوانند؟
منوچهر : البته. چرا نمیتوانند؟ آزادگان همه اشخاص تحصیلکرده ، لیسانسیه ، دیپلمه هستند ، همه فهمیدهاند.
حاجیحسن : الحمدالله.
.
🔸 تکهی هشت از نه
منوچهر : قضیه این است که ملایان اول خواستند کسروی را با هُو از میدان در ببرند ، دیدند نشد. بعد شروع کردند و کتابهایی نوشتند که سراپا فحش بود ، از این هم نتیجهای نگرفتند. از این جهت پارسال روز هشتم اردیبهشت چند نفر را که سردستهشان نواب صفوی بود پول دادند و فرستادند که او را بکشند. نواب و همراهش که « خورشیدی» اسم داشت با هفتتیر و با گلوله زدند و با کارد هم تقریباً سیزده زخم کارد باو زدند ولی الحمدالله کشته نشد و بعد از چند روز که در بیمارستان خوابید سالم شد. از این جهت ملاها خیلی عصبانی شدند و این مرتبه به نخست وزیر و مجلس و وزارت فرهنگ و وزارت دادگستری شکایت کردند که کسروی مخالف دین اسلام است. بعضی بیانیههایی هم نوشتند که بعضی را فریب داده به امضاء کردن آنها واداشته و مقدار زیادی هم امضای جعلی پای آنها گذاشتند. خلاصه دولت بجای اینکه بزورگویی ملاها گوش ندهد کسروی را بمحاکمه کشید. همراهان مرحوم کسروی ...
حاجیحسن : یعنی آزادگان ...
منوچهر : بله آزادگان وقتی این طور دیدند که از همه جای ایران بدولت تلگراف کردند و کاغذ فرستادند که اگر میخواهید محاکمه کنید باید همهی ما را محاکمه کنید. گفتند ما برای محاکمه حاضریم.
حاجیحسن : بارک الله. چه مردم باغیرتی!!
منوچهر : بله. آخر اینها همه اشخاص باغیرت و فهمیدهای هستند که با آقای کسروی همراه شده بودند. همهشان برای فداکاری ـ حتی کشته شدن هم ـ حاضرند ، همین طور که یکی از آنها بالاخره با خود آقای کسروی کشته شد.
حاجیحسن : خدا نابود کند نادانی را.
منوچهر : خلاصه آقای کسروی را ببازپرسی کشیدند. ولی آنجا هم هرچه زور زدند کاری از پیش نبردند. هرچه خواستند او را گیر بیندازند نتوانستند. هرچه میپرسیدند جواب میداد و آنها را محکوم میکرد.
بالاخره بازپرسی داشت تمام میشد. روز بیستم اسفند روز آخرین بازپرسی بود. ملاها چون دیدند از این هم فایدهای نبردند و آقای کسروی جواب داده و آنها خجل شدهاند ، دوباره چند نفر را با دادن پول گول زدند و فرستادند و کسروی را با یکی از همراهان وفادارش در اتاق شعبهی 7 بازپرسی داخل عمارت دادگستری کشتند. حالا آنها در شهربانی حبسند.
حاجیحسن : اینکه با کسروی کشته شد گفتید کی بود؟
منوچهر : اسمش « محمدتقی حدادپور» بود. جوانی بود بیست و چهار ساله ـ مدرسه رفته ـ سربازی دیده ـ فهمیده ـ باغیرت. مرحوم حدادپور اصلاً از مردم اهواز بود. ولی چون خانوادهاش با او مخالفت میکردند و یک مرتبه هم برادرهایش شب او را در خیابان گیر آوردند که کتک بزنند از آنها جدا شد و بتهران آمد. تا در قضیهی اخیر که دم اتاق بازپرسی ایستاده بود و بعد از دیدن واقعه بداخل اتاق رفت که شاید دفاع کند ، او را هم کشتند.
حاجیحسن : بیچاره را جوانمرگ کردند.
منوچهر : درست است ، ما هم از کشته شدن او غمناکیم. ولی همهی ما ـ همهی آزادگان ـ باو حسد داریم. ای کاش من بودم و کشته میشدم. چه افتخاری بالاتر از اینکه آدم در راه حقیقت کشته شود؟ بزرگان عالم چنین چیزی را آرزو میکنند و خوش بحال حدادپور که باین آرزو رسید. او خودش همیشه این آرزو را بزبان میآورد.
حاجیحسن : خب ، شما گفتید همراهان کسروی پافشارتر شدهاند. حالا آنها چه میکنند؟
منوچهر : همان کاری را که تا حالا میکردند. کتابهای کسروی را میدهند بدیگران. آنها هم میخوانند و بآنها دست همراهی میدهند. گذشته از آن خودشان هم کتابها خواهند نوشت.
حاجیحسن : مگر میتوانند؟
منوچهر : البته. چرا نمیتوانند؟ آزادگان همه اشخاص تحصیلکرده ، لیسانسیه ، دیپلمه هستند ، همه فهمیدهاند.
حاجیحسن : الحمدالله.
.
✴️ در پیرامون زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 2 از 9
یك دسته نیز دست زدن به زبان را سزا نشمارده این كار را مایهی تباهی زبان میپنداشتند. اینان فارسی را با حالی كه میداشت آكمند و نارسا نمیشناختند و دلیل آورده چنین میگفتند : «سعدی و حافظ با همین زبان همهی مقاصد خود را فهمانیدهاند». اینان درآمیختگی یك زبان را با كلمههای بیگانه آك آن زبان نشمارده میگفتند : «زبانهای اروپایی نیز با كلمههای لاتین درآمیخته است». چون درمیان این دسته كسان بنامی از آقایان تقیزاده و فروغی و محمد قزوینی و مانند آنان میبودند كه با جنبش زبان آشكاره دشمنی مینمودند ، ناگزیر جنبش از نیرو افتاده از پیشرفت بازمیماند. بویژه با آن راه كجی كه خواهندگان جنبش برای خود برگزیده بودند و یك زبان نافهمیدهای را به میان میآوردند.
در چنین حالی بود كه من در سال 1299 (1339[ق]) از تبریز به تهران آمدم و در نتیجهی پیشامدهایی به زبانشناسی گرایشی یافته به آن پرداختم و در پیرامون زبان فارسی به آگاهیهای بسیاری رسیدم. بدینسان كه چند تا از نیمزبانهای شهرستانها را از مازندرانی و دماوندی و شوشتری و سمنانی و سرخهای و كردی و مانند اینها در سفرهای خود یاد گرفتم و یا آگاهی از آنها یافتم ، و زبان پهلوی را نیك آموختم و به زبانهای اوستایی و هخامنشی درآمدم ، و زبانهای كهن و نو ارمنی را درس خواندم.
اینها مرا دربارهی فارسی بینا گردانید ، و چون درنگریستم این زبان را پریشان و نابسامان ، و نادرست و نارسا یافتم. دیگران تنها درآمیختگیش را با كلمههای بیگانه میدیدند و آن را آكش میشماردند من آكهای بسیار دیگری در آن پیدا كردم ، (چنانكه خواهیم شمرد). ولی در همان حال این زبان را یكی از روانترین و آسانترین زبانها دیده و آن را برای درستی و آراستگی شاینده شناختم ، و اینها مرا واداشت كه به كوششهایی در پیرامون آن بپردازم. بویژه از هنگامی كه به كوششهایی دربارهی نیكی جهان برخاستم كه این زبان را افزار كار خود یافته درست گردانیدن آن را به خود بایا[=واجب] شماردم.
این بود در سال 1312 كه مهنامهی پیمان را آغاز كردیم نخست آن را با یك زبان پیراستهای (كه كلمههای تازی را بسیار كم میداشت) نوشتیم ، و این زبان چون فهمیده میبود كسی از آن رو برنمیگردانید. برخی گاهی خردههایی میگرفتند. ولی این نه از راه نفهمیدن زبان ، بلكه از روی خودنمایی و به شیوهی همیشگیشان میبود. دیگران آن زبان را میپسندیدند و با دلخوشی میخواندند. از آنسوی در همان شمارههای سال یكم پیمان به گفتارهایی دربارهی زبان و اینكه باید پیراسته گردد ، پرداخته یك رشته دلیلهای روشنی را بازنمودیم.
این نخستین بار بود كه داستان زبان از یك راه شایندهای دنبال میشد ، و از اینرو كسان بسیاری هواداری از آن نمودند و بار دیگر تكانی در آن زمینه پدید آمد كه گذشته از خوانندگان پیمان و هواداران آن ، دستههای دیگری در اینجا و آنجا به كوششهایی پرداختند و در روزنامهها گفتارهایی نوشتند. در آن میان شاه گذشته (اعلیحضرت رضاشاه پهلوی) خود هواداری نشان داد و با دستور او در وزارت جنگ كمیسیونی برای دیگر گردانیدن كلمهها و نامهای آن وزارت برپا گردید.
در این میان بدخواهان نیز بكار افتاده از ریشخند و بدگویی و كارشكنی بازنمیایستادند. ولی چون جنبش تا به اینجا رسید فروغی كه نخستوزیر میبود به شاه پیشنهاد كرد كه انجمنی در وزارت فرهنگ بنیاد گزارده كار را به آن سپارد ، و با دستور او فرهنگستان را بنیاد نهاد.
این از شگفتیها بود كه كسانی كه دیروز پیراستن زبان را نمیخواستند و آن را «تباه گردانیدن زبان» میشماردند اكنون خود به آن پرداختند. شگفتتر از آن این بود كه ما را كه سالها در آن راه كوشیده و رنج برده بودیم بیكبار كنار گردانیدند بلكه به زخمهای زبانی نیز پرداخته سركوفت دریغ نگفتند. بدتر از همه این بود كه گاهی دستورهایی به من فرستادند كه فلان كلمه را چنین بنویس و بَهمان جمله را چنان ننویس ، و من نمیدانم به این كار چه نامی دهم.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 2 از 9
یك دسته نیز دست زدن به زبان را سزا نشمارده این كار را مایهی تباهی زبان میپنداشتند. اینان فارسی را با حالی كه میداشت آكمند و نارسا نمیشناختند و دلیل آورده چنین میگفتند : «سعدی و حافظ با همین زبان همهی مقاصد خود را فهمانیدهاند». اینان درآمیختگی یك زبان را با كلمههای بیگانه آك آن زبان نشمارده میگفتند : «زبانهای اروپایی نیز با كلمههای لاتین درآمیخته است». چون درمیان این دسته كسان بنامی از آقایان تقیزاده و فروغی و محمد قزوینی و مانند آنان میبودند كه با جنبش زبان آشكاره دشمنی مینمودند ، ناگزیر جنبش از نیرو افتاده از پیشرفت بازمیماند. بویژه با آن راه كجی كه خواهندگان جنبش برای خود برگزیده بودند و یك زبان نافهمیدهای را به میان میآوردند.
در چنین حالی بود كه من در سال 1299 (1339[ق]) از تبریز به تهران آمدم و در نتیجهی پیشامدهایی به زبانشناسی گرایشی یافته به آن پرداختم و در پیرامون زبان فارسی به آگاهیهای بسیاری رسیدم. بدینسان كه چند تا از نیمزبانهای شهرستانها را از مازندرانی و دماوندی و شوشتری و سمنانی و سرخهای و كردی و مانند اینها در سفرهای خود یاد گرفتم و یا آگاهی از آنها یافتم ، و زبان پهلوی را نیك آموختم و به زبانهای اوستایی و هخامنشی درآمدم ، و زبانهای كهن و نو ارمنی را درس خواندم.
اینها مرا دربارهی فارسی بینا گردانید ، و چون درنگریستم این زبان را پریشان و نابسامان ، و نادرست و نارسا یافتم. دیگران تنها درآمیختگیش را با كلمههای بیگانه میدیدند و آن را آكش میشماردند من آكهای بسیار دیگری در آن پیدا كردم ، (چنانكه خواهیم شمرد). ولی در همان حال این زبان را یكی از روانترین و آسانترین زبانها دیده و آن را برای درستی و آراستگی شاینده شناختم ، و اینها مرا واداشت كه به كوششهایی در پیرامون آن بپردازم. بویژه از هنگامی كه به كوششهایی دربارهی نیكی جهان برخاستم كه این زبان را افزار كار خود یافته درست گردانیدن آن را به خود بایا[=واجب] شماردم.
این بود در سال 1312 كه مهنامهی پیمان را آغاز كردیم نخست آن را با یك زبان پیراستهای (كه كلمههای تازی را بسیار كم میداشت) نوشتیم ، و این زبان چون فهمیده میبود كسی از آن رو برنمیگردانید. برخی گاهی خردههایی میگرفتند. ولی این نه از راه نفهمیدن زبان ، بلكه از روی خودنمایی و به شیوهی همیشگیشان میبود. دیگران آن زبان را میپسندیدند و با دلخوشی میخواندند. از آنسوی در همان شمارههای سال یكم پیمان به گفتارهایی دربارهی زبان و اینكه باید پیراسته گردد ، پرداخته یك رشته دلیلهای روشنی را بازنمودیم.
این نخستین بار بود كه داستان زبان از یك راه شایندهای دنبال میشد ، و از اینرو كسان بسیاری هواداری از آن نمودند و بار دیگر تكانی در آن زمینه پدید آمد كه گذشته از خوانندگان پیمان و هواداران آن ، دستههای دیگری در اینجا و آنجا به كوششهایی پرداختند و در روزنامهها گفتارهایی نوشتند. در آن میان شاه گذشته (اعلیحضرت رضاشاه پهلوی) خود هواداری نشان داد و با دستور او در وزارت جنگ كمیسیونی برای دیگر گردانیدن كلمهها و نامهای آن وزارت برپا گردید.
در این میان بدخواهان نیز بكار افتاده از ریشخند و بدگویی و كارشكنی بازنمیایستادند. ولی چون جنبش تا به اینجا رسید فروغی كه نخستوزیر میبود به شاه پیشنهاد كرد كه انجمنی در وزارت فرهنگ بنیاد گزارده كار را به آن سپارد ، و با دستور او فرهنگستان را بنیاد نهاد.
این از شگفتیها بود كه كسانی كه دیروز پیراستن زبان را نمیخواستند و آن را «تباه گردانیدن زبان» میشماردند اكنون خود به آن پرداختند. شگفتتر از آن این بود كه ما را كه سالها در آن راه كوشیده و رنج برده بودیم بیكبار كنار گردانیدند بلكه به زخمهای زبانی نیز پرداخته سركوفت دریغ نگفتند. بدتر از همه این بود كه گاهی دستورهایی به من فرستادند كه فلان كلمه را چنین بنویس و بَهمان جمله را چنان ننویس ، و من نمیدانم به این كار چه نامی دهم.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی دوم)
در همان زمینهی کوششهای خودمان ، ما که با ده و چند کیش مبارزه میکنیم و میخواهیم آنها را یکایک براندازیم ، اگر تنها بآن بس کنیم که بگوییم : «این کیشها بیپاست» و به مسخره و ملامت پردازیم ، نتیجه آن باشد که باورها متزلزل گردد ولی به همان حالِ متزلزل باقی ماند (چنانکه روزنامهها تاکنون این کار را کردهاند [1] و این نتیجه اکنون در بین است و همان یکی از گرفتاریهای مردم میباشد) ، و ما هنگامی توانیم آن کیشها را براندازیم که چنانکه از آنها انتقاد میکنیم و بیاساسی هر یکی را بیان مینماییم ، معنی راست دین را نیز روشن گردانیم و در آن زمینه آنچه حقایقست با دلیلهای محکم نشان دهیم ، که اینها را در دلها جا دهیم و آنها را دور رانیم. تنها از این راهست که به نتیجهی درستی توانیم رسید.
خلاصه : در اینجا داستان ویران کردن و دوباره ساختن نیست. این کار چیزی نیست که یکی یک وجهش را کُند و یک وجهش را بدیگری واگزارد. این کار از کسی برآید که هر دو وجهش را بتواند. روشنتر بگویم : برانداختن تصورات بیاساس و گمراهیها از کسی ساخته است که حقایق را بجای آن بتواند بگذارد. از کس دیگری ساخته نمیباشد. پس چه سخن پوچیست که کسانی بگویند : «کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست ... ولی ساختنش را بدانشها واگذارید». راستیرا چه سخن پوچیست. این سخن میرساند که آنان تا چه اندازه از این زمینهها دورند ، تا چه اندازه بیگانهاند.
اینها «دانش» چه چیز را میگویند؟.. اگر دانش تنها ریاضیات و طبیعیات و تاریخ و جغرافی است ، ما میپرسیم : آیا کدام یکی از این دانشها کاری را که ما میکنیم میتواند بکند؟!. کدام یکی حقایق زندگانی را بمردمان تواند آموخت؟!. و اگر دانش هر آن چیزیست که راست باشد و از روی دلیل بدست آید ، در آن حال سخنانی که ما میگوییم خود دانش است. چه کسی گفت : اینها دانش نیست؟!. آنان معنی دانش را نیز نمیدانند و چنین خیال میکنند که دانش آنست که از اروپا بیاید. اگر این سخنانی که ما میگوییم از اروپا آمده بود آنگاه دیده میشد که آنان چه تکاپویی میکنند و با چه آب و تابی آنها را میپذیرند و به رخ مردم میکشند.
مثلاً ما که میگوییم : «آدم در کالبد خود دارای دو دستگاهست : یکی دستگاه جان و دیگری دستگاه روان ، و این دو از هم جداست که هر یکی دریافتها و امیال دیگری دارد و احساسات دیگر در آدم پدید آورد». یا میگوییم : «آدم دارای نیرویی بنام عقل است که داور نیک و بد و شناسندهی سود و زیانست» ، آیا اینها دانش نیست؟!. آیا اینها چه جدایی با آنچه در روانشناسی گفته شده میدارد؟!. آیا جز آنست که اینها عالیتر از تعلیمات روانشناسیست؟. همچنین ما در گفتگو از زندگی میگوییم : «آدم به مبارزه نیاز ندارد و آدمیان باید بجای مبارزه با یکدیگر ، دست هم را بگیرند». آیا این چه جدایی با گفتههای دانشمندان اروپایی میدارد؟!. چه شده که آنها دانش باشد و این نباشد؟!. آیا جز آنست که دانشمندان اروپا ذات آدم را نشناخته و تفاوت بسیار آشکاری را که میان او با دیگر جانورانست ندانسته و از اینرو آدم را به مرتبهی جانوران برده و چنین دانستهاند که این همچون آنها ناچار از مبارزه و کشمکش با همجنسان خود میباشد ، ولی ما تفاوتی را که میانهی آدم با جانورانست با دلیلهای روشن نشان میدهیم و میگوییم : «این را به مرتبهی آنان نمیتوان برد». میگوییم : «اگر جانوران ناچار از مبارزه و کشمکشند ، آدم نیست».
میگویند : «امروز دیگر نمیشود نام دین بُرد ...» این هم مانندهی دیگر گفتههاشان. اینان دین را به چه معنی میشناسند؟!.
چنانکه گفتم ، آنان از کار ما آگاه نیستند و نمیدانند ما چه میگوییم. از دور میشنوند ما در نوشتهها و گفتههای خود نام دین میبریم. از این واژه ، آن دستگاههای سست و بیاساسی را که کشیشان و ملایان بنام دین میدارند بیاد میآورند. برای دین معنایی جز آن نمیشناسند.
[1] : مقصود یک دسته از روزنامههای پس از مشروطه میباشد که کیشها را ملامت و مسخره میکردهاند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی دوم)
در همان زمینهی کوششهای خودمان ، ما که با ده و چند کیش مبارزه میکنیم و میخواهیم آنها را یکایک براندازیم ، اگر تنها بآن بس کنیم که بگوییم : «این کیشها بیپاست» و به مسخره و ملامت پردازیم ، نتیجه آن باشد که باورها متزلزل گردد ولی به همان حالِ متزلزل باقی ماند (چنانکه روزنامهها تاکنون این کار را کردهاند [1] و این نتیجه اکنون در بین است و همان یکی از گرفتاریهای مردم میباشد) ، و ما هنگامی توانیم آن کیشها را براندازیم که چنانکه از آنها انتقاد میکنیم و بیاساسی هر یکی را بیان مینماییم ، معنی راست دین را نیز روشن گردانیم و در آن زمینه آنچه حقایقست با دلیلهای محکم نشان دهیم ، که اینها را در دلها جا دهیم و آنها را دور رانیم. تنها از این راهست که به نتیجهی درستی توانیم رسید.
خلاصه : در اینجا داستان ویران کردن و دوباره ساختن نیست. این کار چیزی نیست که یکی یک وجهش را کُند و یک وجهش را بدیگری واگزارد. این کار از کسی برآید که هر دو وجهش را بتواند. روشنتر بگویم : برانداختن تصورات بیاساس و گمراهیها از کسی ساخته است که حقایق را بجای آن بتواند بگذارد. از کس دیگری ساخته نمیباشد. پس چه سخن پوچیست که کسانی بگویند : «کوششهای شما تا آنجا که خراب میکنید بسیار خوبست ... ولی ساختنش را بدانشها واگذارید». راستیرا چه سخن پوچیست. این سخن میرساند که آنان تا چه اندازه از این زمینهها دورند ، تا چه اندازه بیگانهاند.
اینها «دانش» چه چیز را میگویند؟.. اگر دانش تنها ریاضیات و طبیعیات و تاریخ و جغرافی است ، ما میپرسیم : آیا کدام یکی از این دانشها کاری را که ما میکنیم میتواند بکند؟!. کدام یکی حقایق زندگانی را بمردمان تواند آموخت؟!. و اگر دانش هر آن چیزیست که راست باشد و از روی دلیل بدست آید ، در آن حال سخنانی که ما میگوییم خود دانش است. چه کسی گفت : اینها دانش نیست؟!. آنان معنی دانش را نیز نمیدانند و چنین خیال میکنند که دانش آنست که از اروپا بیاید. اگر این سخنانی که ما میگوییم از اروپا آمده بود آنگاه دیده میشد که آنان چه تکاپویی میکنند و با چه آب و تابی آنها را میپذیرند و به رخ مردم میکشند.
مثلاً ما که میگوییم : «آدم در کالبد خود دارای دو دستگاهست : یکی دستگاه جان و دیگری دستگاه روان ، و این دو از هم جداست که هر یکی دریافتها و امیال دیگری دارد و احساسات دیگر در آدم پدید آورد». یا میگوییم : «آدم دارای نیرویی بنام عقل است که داور نیک و بد و شناسندهی سود و زیانست» ، آیا اینها دانش نیست؟!. آیا اینها چه جدایی با آنچه در روانشناسی گفته شده میدارد؟!. آیا جز آنست که اینها عالیتر از تعلیمات روانشناسیست؟. همچنین ما در گفتگو از زندگی میگوییم : «آدم به مبارزه نیاز ندارد و آدمیان باید بجای مبارزه با یکدیگر ، دست هم را بگیرند». آیا این چه جدایی با گفتههای دانشمندان اروپایی میدارد؟!. چه شده که آنها دانش باشد و این نباشد؟!. آیا جز آنست که دانشمندان اروپا ذات آدم را نشناخته و تفاوت بسیار آشکاری را که میان او با دیگر جانورانست ندانسته و از اینرو آدم را به مرتبهی جانوران برده و چنین دانستهاند که این همچون آنها ناچار از مبارزه و کشمکش با همجنسان خود میباشد ، ولی ما تفاوتی را که میانهی آدم با جانورانست با دلیلهای روشن نشان میدهیم و میگوییم : «این را به مرتبهی آنان نمیتوان برد». میگوییم : «اگر جانوران ناچار از مبارزه و کشمکشند ، آدم نیست».
میگویند : «امروز دیگر نمیشود نام دین بُرد ...» این هم مانندهی دیگر گفتههاشان. اینان دین را به چه معنی میشناسند؟!.
چنانکه گفتم ، آنان از کار ما آگاه نیستند و نمیدانند ما چه میگوییم. از دور میشنوند ما در نوشتهها و گفتههای خود نام دین میبریم. از این واژه ، آن دستگاههای سست و بیاساسی را که کشیشان و ملایان بنام دین میدارند بیاد میآورند. برای دین معنایی جز آن نمیشناسند.
[1] : مقصود یک دسته از روزنامههای پس از مشروطه میباشد که کیشها را ملامت و مسخره میکردهاند.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 جهان از مغزهای پوچ ویران است (تکهی دو از دو)
کسانی در شگفت خواهند بود که ما بچنین مثالهای عامیانهای میپردازیم. ولی این خود عامیگری و نادانی دیگران است که ما را باین سخنان عامیانه وامیدارد. کسی تا چه اندازه نادان باشد که مطلب باین روشنی و آشکاری را درنیابد و تا چه اندازه بیشرم باشد که با این سخنان به پیشوایی و رهنمایی برخیزد؟! چرا اینان لب درنمیبندند که بیمغزی خود را آفتابی نسازند؟!
آنچه بیش از همه بر ما گرانست و بهمین عنوان روا میشماریم که هیچ گونه نکوهش و توهین دریغ نداریم آنست که سرمایهی کار این کسان اروپاییگری است. اینان خرد و دانش و فهم و همه چیز را زیر پا گزارده تنها چشم باروپا دوختهاند که هر آنچه از آنجاست نیک میشمارند و برواج آن درمیان شرقیان کمر میبندند!
اینان آن فرومایگانیاند که در شرق ، سرزمین دانش و خرد نشسته پیروی از سفاهتهای غرب میکنند و بیشرمانه خود را رهنما و پیشوا میخوانند!
مقالههایی که پارسال در پیمان دربارهی رمان نوشتیم همهی خردمندان ایران را قانع کرد و چهبسا کسانی که رمان نوشته بودند و دیگر بچاپ آن نپرداختند. ولی یکمشت نادان که بهره از آن مقالهها نبردهاند ناگزیریم که برای اینان چنین مقالهای را بنویسیم و مثالهای عامیانه بزنیم.
دریغا افسانههای کیخسرو ، کیقباد و کیکاوس و دارا و اسکندر که در ایران رواج داشت و فردوسی آنها را با آن شیوایی و زیبایی نظم کرده ما امروز همه را کنار میگزاریم و صد رنج بخود هموار کرده از کتابهای باستان یونان و روم و از نوشتههای زیرخاکی جستجوی تاریخ میکنیم. ولی این میگوید تاریخ درستِ آن کسانی را که در دست داریم رها کرده برای هر یکی افسانهای ببافیم!
آقا بوجار آورده و گندمها را پاک گردانیده. نوکرِ نادان کارگر میآورد که دوباره هرچه خاک و ریگ است درون گندم بریزند ـ آیا چنین کسی نادان نیست؟.
.
🔸 جهان از مغزهای پوچ ویران است (تکهی دو از دو)
کسانی در شگفت خواهند بود که ما بچنین مثالهای عامیانهای میپردازیم. ولی این خود عامیگری و نادانی دیگران است که ما را باین سخنان عامیانه وامیدارد. کسی تا چه اندازه نادان باشد که مطلب باین روشنی و آشکاری را درنیابد و تا چه اندازه بیشرم باشد که با این سخنان به پیشوایی و رهنمایی برخیزد؟! چرا اینان لب درنمیبندند که بیمغزی خود را آفتابی نسازند؟!
آنچه بیش از همه بر ما گرانست و بهمین عنوان روا میشماریم که هیچ گونه نکوهش و توهین دریغ نداریم آنست که سرمایهی کار این کسان اروپاییگری است. اینان خرد و دانش و فهم و همه چیز را زیر پا گزارده تنها چشم باروپا دوختهاند که هر آنچه از آنجاست نیک میشمارند و برواج آن درمیان شرقیان کمر میبندند!
اینان آن فرومایگانیاند که در شرق ، سرزمین دانش و خرد نشسته پیروی از سفاهتهای غرب میکنند و بیشرمانه خود را رهنما و پیشوا میخوانند!
مقالههایی که پارسال در پیمان دربارهی رمان نوشتیم همهی خردمندان ایران را قانع کرد و چهبسا کسانی که رمان نوشته بودند و دیگر بچاپ آن نپرداختند. ولی یکمشت نادان که بهره از آن مقالهها نبردهاند ناگزیریم که برای اینان چنین مقالهای را بنویسیم و مثالهای عامیانه بزنیم.
دریغا افسانههای کیخسرو ، کیقباد و کیکاوس و دارا و اسکندر که در ایران رواج داشت و فردوسی آنها را با آن شیوایی و زیبایی نظم کرده ما امروز همه را کنار میگزاریم و صد رنج بخود هموار کرده از کتابهای باستان یونان و روم و از نوشتههای زیرخاکی جستجوی تاریخ میکنیم. ولی این میگوید تاریخ درستِ آن کسانی را که در دست داریم رها کرده برای هر یکی افسانهای ببافیم!
آقا بوجار آورده و گندمها را پاک گردانیده. نوکرِ نادان کارگر میآورد که دوباره هرچه خاک و ریگ است درون گندم بریزند ـ آیا چنین کسی نادان نیست؟.
.
🔶 چگونه حاجی حسن پس از چهل سال مسلمان شد
🔸 تکهی نه از نه
منوچهر : خلاصه ، ملاها اینجا هم روسیاه درآمدند. اینها هر کاری بکنند بضرر خودشان است. اینقدر کارها در این مدت کردند ، در چندین شهر بر ضد آزادگان شلوقی راه انداختند ، کتابهای پر از فحش نوشتند ، در بالای منبرها دروغها گفتند ، ولی همهی کارهاشان بضررشان تمام میشد. از این واقعه هم جز ضرر نتیجهای نبردند و نخواهند برد. آخر مگر با حقیقت هم میتوان جنگید؟
حاجیحسن : البته که نه. حقیقت همیشه پیش میرود.
منوچهر : بله. در این قضیه هم همان طور که گفتم آزادگان آمادهتر و دلگرمتر شدهاند. از همه جا با تلگراف اطلاع دادهاند که ما آمادهی همه گونه فداکاری هستیم. روزی پنجاه شصت تلگراف یا کاغذهای این طوری میرسد.
حاجیحسن : عجب! مگر اینها در جاهای دیگر هم هستند؟
منوچهر : بله. من که گفتهام در وقت محاکمه همه تلگراف کردند که ما را محاکمه کنید. در بیشتر شهرهای ایران آزادگان هستند. هر جا بروید عدهی زیادی از آنها میبینید. گذشته از ایران در جاهای دیگر هم هستند.
حاجیحسن : مثلاً ؟!
منوچهر : مثلاً کویت ، بغداد ، بصره ، کربلا ، نجف. جاهای دیگر هم اگر خودشان نباشند کتابهاشان هست. کتابهای آنها بعربی و انگلیسی ترجمه شده و در همه جاها هست.
حاجیحسن : لا حول و لا قوه الا بالله. موضوع باین بزرگی و خوبی را چقدر کوچک و بد جلوه دادهاند! چه مردم پستی هستند!!
خب آقای منوچهر ، بیشتر زحمتتان نمیدهم. خیلی ممنونم. من تا حالا در اشتباه بودهام و حالا از شما نمیدانم چطور تشکر کنم که از اشتباه بیرونم آوردید. از این حرفهایی که زدید گذشته از اینکه آقای کسروی و همراهان او را خوب شناختم فهمیدم که این چهل و چند سال عمر را همه با اشتباه گذراندهام و تازه امشب مسلمان شدهام. امیدوارم پیش ببرید ، ما هم هرچه از دستمان برآید همراهی میکنیم. خواهش میکنم از کتابهای آقای کسروی بیاورید بخوانم. گاهگاهی هم بیایید برایمان گفتگو بکنید.
منوچهر : این « گفتگو» را بخوانید. « دانستنیها و آموختنیها» ، « امروز چه باید کرد» ، « گفت و شنید» ، « پرسش و پاسخ» ، « شیخ قربان از نجف میآید» ، « حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟» ، « عطسه به صبر چه ربطی دارد؟» ، « رمضان کفاش از روضه برگشته» ، « بدرالشریعه شعر سروده» ، « جناب آقا از میدان دررفت» ، « حسن کتاب حافظش را میسوزاند» و باقی کتابها را کمکم میآورم بخوانید. بخوانید تا بدانید این ملاهای خدا ناشناس چقدر دروغگو و بیانصاف هستند. بخوانید تا بدانید سر چه چیزهایی یک مرد خداپرست غیرتمند را که میخواست ما را از گمراهی و بدبختی نجات بدهد با یک جوان غیرتمند که همراه او بود کشتند.
اینها را بخوانید. من هم گاهی پیش شما میآیم و گفتگو میکنم. اما کمکی که شما میتوانید بکنید این است که این حرفها را بدیگران هم بزنید و این کتابها را هم بدیگران بدهید بخوانند و از اشتباه بیرون بیایند.
من چون کار دارم میروم. تقی همراهم بیاید از این کتابها که گفتم از هر کدام یک نسخه بدهم بیاورد. فعلاً خداحافظ.
(تقی با منوچهر میروند. حاجی هم در را بسته با حسین بطرف خانه میروند.)
پایان
.
🔸 تکهی نه از نه
منوچهر : خلاصه ، ملاها اینجا هم روسیاه درآمدند. اینها هر کاری بکنند بضرر خودشان است. اینقدر کارها در این مدت کردند ، در چندین شهر بر ضد آزادگان شلوقی راه انداختند ، کتابهای پر از فحش نوشتند ، در بالای منبرها دروغها گفتند ، ولی همهی کارهاشان بضررشان تمام میشد. از این واقعه هم جز ضرر نتیجهای نبردند و نخواهند برد. آخر مگر با حقیقت هم میتوان جنگید؟
حاجیحسن : البته که نه. حقیقت همیشه پیش میرود.
منوچهر : بله. در این قضیه هم همان طور که گفتم آزادگان آمادهتر و دلگرمتر شدهاند. از همه جا با تلگراف اطلاع دادهاند که ما آمادهی همه گونه فداکاری هستیم. روزی پنجاه شصت تلگراف یا کاغذهای این طوری میرسد.
حاجیحسن : عجب! مگر اینها در جاهای دیگر هم هستند؟
منوچهر : بله. من که گفتهام در وقت محاکمه همه تلگراف کردند که ما را محاکمه کنید. در بیشتر شهرهای ایران آزادگان هستند. هر جا بروید عدهی زیادی از آنها میبینید. گذشته از ایران در جاهای دیگر هم هستند.
حاجیحسن : مثلاً ؟!
منوچهر : مثلاً کویت ، بغداد ، بصره ، کربلا ، نجف. جاهای دیگر هم اگر خودشان نباشند کتابهاشان هست. کتابهای آنها بعربی و انگلیسی ترجمه شده و در همه جاها هست.
حاجیحسن : لا حول و لا قوه الا بالله. موضوع باین بزرگی و خوبی را چقدر کوچک و بد جلوه دادهاند! چه مردم پستی هستند!!
خب آقای منوچهر ، بیشتر زحمتتان نمیدهم. خیلی ممنونم. من تا حالا در اشتباه بودهام و حالا از شما نمیدانم چطور تشکر کنم که از اشتباه بیرونم آوردید. از این حرفهایی که زدید گذشته از اینکه آقای کسروی و همراهان او را خوب شناختم فهمیدم که این چهل و چند سال عمر را همه با اشتباه گذراندهام و تازه امشب مسلمان شدهام. امیدوارم پیش ببرید ، ما هم هرچه از دستمان برآید همراهی میکنیم. خواهش میکنم از کتابهای آقای کسروی بیاورید بخوانم. گاهگاهی هم بیایید برایمان گفتگو بکنید.
منوچهر : این « گفتگو» را بخوانید. « دانستنیها و آموختنیها» ، « امروز چه باید کرد» ، « گفت و شنید» ، « پرسش و پاسخ» ، « شیخ قربان از نجف میآید» ، « حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟» ، « عطسه به صبر چه ربطی دارد؟» ، « رمضان کفاش از روضه برگشته» ، « بدرالشریعه شعر سروده» ، « جناب آقا از میدان دررفت» ، « حسن کتاب حافظش را میسوزاند» و باقی کتابها را کمکم میآورم بخوانید. بخوانید تا بدانید این ملاهای خدا ناشناس چقدر دروغگو و بیانصاف هستند. بخوانید تا بدانید سر چه چیزهایی یک مرد خداپرست غیرتمند را که میخواست ما را از گمراهی و بدبختی نجات بدهد با یک جوان غیرتمند که همراه او بود کشتند.
اینها را بخوانید. من هم گاهی پیش شما میآیم و گفتگو میکنم. اما کمکی که شما میتوانید بکنید این است که این حرفها را بدیگران هم بزنید و این کتابها را هم بدیگران بدهید بخوانند و از اشتباه بیرون بیایند.
من چون کار دارم میروم. تقی همراهم بیاید از این کتابها که گفتم از هر کدام یک نسخه بدهم بیاورد. فعلاً خداحافظ.
(تقی با منوچهر میروند. حاجی هم در را بسته با حسین بطرف خانه میروند.)
پایان
.
✴️ در پیرامون زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 3 از 9
یك نافهمی ـ یا بهتر گویم : یك بیچارگی ـ كه در ایرانیان هست آنست كه راست گردانیدن یا راهنمایی را یك كاری همچون كارهای دیگر ، و آن را در دسترس هر كسی میشمارند. شما اگر در یك نشستی سخن از پیراستن توده و به نیكی آوردن مردم رانده چنین گویید : «بیایید این توده را اصلاح كنیم» خواهید دید چشمها درخشیدن گرفته همگی خشنودی نمودند. یكی نخواهد گفت : «به نیكی آوردن مردم سرمایه خواهد و ما نمیداریم» ، نخواهد گفت : «راهنمایی كار هر كسی نمیباشد». این یك نافهمی شگفتیست كه دامنگیر مردم گردیده. جوانان هر یكی خود را یك راهنما میشمارد.
دربارهی زبان نیز همین رفتار را كردند و ما ندانستیم زبان را كه «تخریب» كرده بود كه آنان به «اصلاح» برخاستند؟!.. همان كسانی كه دیروز به زبان آلوده و نارسا مینازیدند امروز گرد هم نشستند كه آن را راست گردانند و یكی نگفت : «ما كه آكهای این را نمیشناسیم ، پس چگونه به راستیش كوشیم؟!..». دوباره میگویم : این یك رفتار بس شگفتی بود.
همین داستان فرهنگستان بهترین گواه است كه راهنمایی یا نشان دادن نیك و بد و یا به راستی آوردن كجیها كار هر كس نیست و این یك نیروی جدایی خواهد. سه سال بیشتر چهل و پنجاه تن نشستها كردند و به گفتگوها پرداختند و به این و آن آزارها دادند ولی بیش از این كاری نتوانستند كه یك رشته از كلمههای عربی و تركی و اروپایی را بردارند و كلمههای فارسی را به جای آنها گزارند ، و در این باره نیز خامی بسیار از خود نشان دادند زیرا گذشته از آنكه تنها آكِ فارسی را درآمیختگی با كلمههای بیگانه میشناختند و از آكهای دیگر آن ناآگاه میبودند در برگزیدن كلمهها نیز جز یك راه كجی نمیپیمودند. زیرا به جای آنكه به توانا گردانیدن زبان كوشند و پایههایی (قاعدهها) در آن پدید آورند ، تنها در برابر یك كلمه ، كلمهی دیگری میگزاردند كه این خود رفتارِ كج میباشد.
مثلاً یكی از كلمههایی كه گزاردهاند «فراخواندن» میباشد كه مینویسند به معنی «پس خواندن مأمور» است. در جایی كه در فارسی خود «پس خواندن» میبود. ما نمیدانیم چه نیازی به كلمهی دیگری (به همان معنی) میباشد. از آنسوی «فرا» یكی از پیشوندهاست كه در بسیار جا بكار میرود و آنان میبایست معنای این را روشن گردانند كه در همه جا به آن معنی آورده شود. نه اینكه تنها «فراخواندن» را بگیرند و برایش یك معنای ویژهای گزارند. «فرا» را در اینجا به معنی «پس» گرفتهاند ، در حالی كه در «فراهم نشستن» و «فراگرفتن» و بسیار مانندهی اینها آن معنی بسیار ناسازگار است.
یك كلمهی دیگر كه گزاردهاند «درآمد» است كه به معنی «دخل» میباشد و از پیش از این در زبانها روان میبود. ولی به آخشیج [= ضد] آن كه «خرج» باشد «هزینه» را گزاردهاند. در حالی كه آخشیج درآمد «دررفت» است و این خود یك كلمهی شاینده میباشد. چنانكه در عربی «دخل» و «خرج» و در تركی «گلیر» و «چخار» و در انگلیسی income و outgo گفته میشود بایستی در فارسی نیز درآمد و دررفت گویند و هیچ انگیزهای[علت] برای چشمپوشی از این كار اندیشیده نمیشد. از آنسوی «هزینه» همان كلمهایست كه به رویهی «خزینه» و یا «خزانه» به یك معنای دیگری بكار میرود ، و این خود بیمعنی است كه رویهی كهن كلمهها را بگیرند و در یك معنی جدایی بكار برند.
یكی دیگر كلمهی «دادرس» است كه به جای «قاضی» برگزیدهاند. در جایی كه «دادرس» در زبان مردم كسیست كه چون یكی داد میزند و یاوری میخواهد به یاری او شتابد. «به داد كسی رسیدن» به معنی یاری كردنست نه به معنی قضاوت. به هر حال «دادرس» برای «قاضی» یك نام «مجازی» است ، و ما نمیتوانیم در زبان به كلمههای مجازی بس كنیم. این بسیار ناستوده است كه در فارسی برای «قضاوت» یك كلمهای نداشته آن را با یك نام «مجازی» بفهمانیم. از آنسوی «دادرسی» را به معنی «محاكمه» گردانیدهاند كه این نیز غلطست. زیرا «محاكمه» كار «مدعی» و «مدعیٌعلیه» كه به دادگاه رفتهاند میباشد و آنان هر یكی داد میخواهد نه آنكه به داد میرسد. گذشته از این ، این خود لغزشی دیگری از فرهنگستانست كه «دادرسی» را به معنی محاكمه و «دادرس» را به معنی قاضی میگرداند كه باید گفت یك ریشه را به دو معنی ناسازگار هم میگیرد. اگر «دادرس» قاضیست باید «دادرسی» هم به معنی قضاوت باشد نه به معنی محاكمه.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی 3 از 9
یك نافهمی ـ یا بهتر گویم : یك بیچارگی ـ كه در ایرانیان هست آنست كه راست گردانیدن یا راهنمایی را یك كاری همچون كارهای دیگر ، و آن را در دسترس هر كسی میشمارند. شما اگر در یك نشستی سخن از پیراستن توده و به نیكی آوردن مردم رانده چنین گویید : «بیایید این توده را اصلاح كنیم» خواهید دید چشمها درخشیدن گرفته همگی خشنودی نمودند. یكی نخواهد گفت : «به نیكی آوردن مردم سرمایه خواهد و ما نمیداریم» ، نخواهد گفت : «راهنمایی كار هر كسی نمیباشد». این یك نافهمی شگفتیست كه دامنگیر مردم گردیده. جوانان هر یكی خود را یك راهنما میشمارد.
دربارهی زبان نیز همین رفتار را كردند و ما ندانستیم زبان را كه «تخریب» كرده بود كه آنان به «اصلاح» برخاستند؟!.. همان كسانی كه دیروز به زبان آلوده و نارسا مینازیدند امروز گرد هم نشستند كه آن را راست گردانند و یكی نگفت : «ما كه آكهای این را نمیشناسیم ، پس چگونه به راستیش كوشیم؟!..». دوباره میگویم : این یك رفتار بس شگفتی بود.
همین داستان فرهنگستان بهترین گواه است كه راهنمایی یا نشان دادن نیك و بد و یا به راستی آوردن كجیها كار هر كس نیست و این یك نیروی جدایی خواهد. سه سال بیشتر چهل و پنجاه تن نشستها كردند و به گفتگوها پرداختند و به این و آن آزارها دادند ولی بیش از این كاری نتوانستند كه یك رشته از كلمههای عربی و تركی و اروپایی را بردارند و كلمههای فارسی را به جای آنها گزارند ، و در این باره نیز خامی بسیار از خود نشان دادند زیرا گذشته از آنكه تنها آكِ فارسی را درآمیختگی با كلمههای بیگانه میشناختند و از آكهای دیگر آن ناآگاه میبودند در برگزیدن كلمهها نیز جز یك راه كجی نمیپیمودند. زیرا به جای آنكه به توانا گردانیدن زبان كوشند و پایههایی (قاعدهها) در آن پدید آورند ، تنها در برابر یك كلمه ، كلمهی دیگری میگزاردند كه این خود رفتارِ كج میباشد.
مثلاً یكی از كلمههایی كه گزاردهاند «فراخواندن» میباشد كه مینویسند به معنی «پس خواندن مأمور» است. در جایی كه در فارسی خود «پس خواندن» میبود. ما نمیدانیم چه نیازی به كلمهی دیگری (به همان معنی) میباشد. از آنسوی «فرا» یكی از پیشوندهاست كه در بسیار جا بكار میرود و آنان میبایست معنای این را روشن گردانند كه در همه جا به آن معنی آورده شود. نه اینكه تنها «فراخواندن» را بگیرند و برایش یك معنای ویژهای گزارند. «فرا» را در اینجا به معنی «پس» گرفتهاند ، در حالی كه در «فراهم نشستن» و «فراگرفتن» و بسیار مانندهی اینها آن معنی بسیار ناسازگار است.
یك كلمهی دیگر كه گزاردهاند «درآمد» است كه به معنی «دخل» میباشد و از پیش از این در زبانها روان میبود. ولی به آخشیج [= ضد] آن كه «خرج» باشد «هزینه» را گزاردهاند. در حالی كه آخشیج درآمد «دررفت» است و این خود یك كلمهی شاینده میباشد. چنانكه در عربی «دخل» و «خرج» و در تركی «گلیر» و «چخار» و در انگلیسی income و outgo گفته میشود بایستی در فارسی نیز درآمد و دررفت گویند و هیچ انگیزهای[علت] برای چشمپوشی از این كار اندیشیده نمیشد. از آنسوی «هزینه» همان كلمهایست كه به رویهی «خزینه» و یا «خزانه» به یك معنای دیگری بكار میرود ، و این خود بیمعنی است كه رویهی كهن كلمهها را بگیرند و در یك معنی جدایی بكار برند.
یكی دیگر كلمهی «دادرس» است كه به جای «قاضی» برگزیدهاند. در جایی كه «دادرس» در زبان مردم كسیست كه چون یكی داد میزند و یاوری میخواهد به یاری او شتابد. «به داد كسی رسیدن» به معنی یاری كردنست نه به معنی قضاوت. به هر حال «دادرس» برای «قاضی» یك نام «مجازی» است ، و ما نمیتوانیم در زبان به كلمههای مجازی بس كنیم. این بسیار ناستوده است كه در فارسی برای «قضاوت» یك كلمهای نداشته آن را با یك نام «مجازی» بفهمانیم. از آنسوی «دادرسی» را به معنی «محاكمه» گردانیدهاند كه این نیز غلطست. زیرا «محاكمه» كار «مدعی» و «مدعیٌعلیه» كه به دادگاه رفتهاند میباشد و آنان هر یكی داد میخواهد نه آنكه به داد میرسد. گذشته از این ، این خود لغزشی دیگری از فرهنگستانست كه «دادرسی» را به معنی محاكمه و «دادرس» را به معنی قاضی میگرداند كه باید گفت یك ریشه را به دو معنی ناسازگار هم میگیرد. اگر «دادرس» قاضیست باید «دادرسی» هم به معنی قضاوت باشد نه به معنی محاكمه.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی سوم)
ما در این کوششهایی که میکنیم آن میخواهیم که ایرانیان از این نادانیها و پراکندگیها که گرفتارند ، رها گردند و همگی در زندگانی یک راه را دنبال کنند. میخواهیم شرقیان از این عقبماندگی و زیردستی رها گردند و به یک زندگانی آزادی رسند. از آنسو میخواهیم مردم جهان ، چه شرقی و چه غربی ، از کشمکشها و مبارزهها که درمیانست دست بردارند و راهی از روی عقل پیش گیرند. اینها هر سه کارهای بسیار بسیار بزرگیست ، و ما اگر دین میگوییم ، اینها را میخواهیم. من نمیدانم باینها چه ایرادی توان گرفت؟!. نمیدانم چرا نمیتوان نام دین بُرد؟!.
میباید بآنان گفت : شما سخنان ما را بخوانید و هر ایرادی میدارید بگیرید. وگرنه این گفته بسیار پوچست. در برابر سخنانی با آن اهمیت و استحکام یک چنین جملهای جز «هو» بشمار نمیآید.
شما را ایراد همین بس که گفتههای ما را نخوانده و ندانسته بدشمنی برخاستهاید. همین بس که در برابر دلیلهای محکم بچنین سخن پوچی پرداختهاید.
گذشته از همهی اینها ما مقید به نام نیستیم. اگر نام دین حقیر شده ، شما پاکدلانه هر نام دیگری میگذارید ، بگذارید. تنها حقارتِ نام ، بهانهی نادیده گرفتن حقایق نمیتواند باشد.
عجیبتر آنکه میگویند : «ما هم با شما شریکیم». نمیدانم از این سخن چه معنایی را میخواهند. اگر آنان در دشمنی با خرافات با ما همراهند ، تاکنون کدام کمکی بما کردهاند؟!. ما ده سالست بهمهی سختیها تاب آورده ، همهی فشارها را کشیدهایم و همیشه با ملایان و پیروان کیشها در مبارزه بودهایم و در این ده سال یک بار نشده که از این گروه یاوری ببینیم. یک بار نشده که گفتاری در یکی از روزنامهها بهواداری از ما نوشته شود.
پیشامد بهمنماه 1322 آذربایجان فراموش نگردیده که ملایان و بهائیان و صوفیان دست بهم دادند و حاجیهای محتکر و سفتهباز ، پولها ریختند و در برابر چشم بیگانگان به یک رشته وحشیگریهای بسیار پستِ ننگینی برخاستند. در چنان پیشامدی از این دسته کمترین هواداری از ما دیده نشد. بلکه بسیاری از آنان در همان هنگام فرصت یافته بکینهجویی کوشیدند.
از این هم میگذریم ، بما یاوری ننمودند ، ننمایند. آیا خودشان تاکنون کدام گامی را در راه مبارزه با خرافات برداشتهاند؟!.
اگر واقعیتش را بخواهیم یک دسته از ایشان کمترین علاقهای به مردم و کشور خود نمیدارند و آرزومند نیکی جهان نمیباشند ، و هیچگاه جز درپی خوشیها و هوسبازیهای خود نیستند و این سخنان که در برابر ما میگویند از راه حسادت و خودخواهیست. یک دستهی دیگر دلبستگیای که بکشور و مردم خود میدارند آنست که حزبی برپا سازند و قدرتی بدست آورند و در کارهای کشور دخالت کنند و هیچگاه مقید به پاک کردن مردم از خرافات و دیگر آلودگیها و بیرون آوردن کشور از این ناتوانی نمیباشند. تفاوت میانهی ما و ایشان در اینجاست که آنان میخواهند مردم با همین حالی که هستند ، باشند و آنان پیش افتاده ملت را در پشت سر مردمان بزرگ انگلیس و روس و آمریکا (و در زیردست یکی از آنها) راه برند. ولی ما میکوشیم مردم را از این حال آلودگی و ناتوانی بیرون آوریم و لایق گردانیم که با مردمان دیگر همگام و همتراز گردند و خودشان راه زندگی را طی کنند. به هر حال گفتن آنکه «ما هم با شما شریکیم» از هر باره دروغ است.
یک گفتهی دیگر آنان اینست که میگویند : «در قرن بیستم هم دین میشود؟!..» این یکی از مسخرگیهای ایشانست.
نخست ، باید پرسید : شما از قرن بیستم چه میدارید که چنین بآن مینازید؟!.. شما از قرن بیستم جز بدبختی و توسریخوری چه بهرهای بردهاید؟!. داستان شما داستان کسیست که به مال همسایه بنازد.
دوم ، گذشتِ زمان حقایق را تغییر نمیدهد. دین اگر چیز سودمندیست باید در قرن بیستم هم باشد و در قرن سیام نیز باشد. اگر سودمند نیست و زیانمند است ، بایستی هیچگاه نباشد. شما اگر دین را چیزی بد میدانید و ایراد میدارید ، آن را بگویید. چه کار با قرن بیستم یا سیام میدارید؟!.
سوم ، در همان قرن بیستم است که مردم جهان راه زندگی را گم کردهاند و نمیتوانند از خوشیها بهرهمند شوند. در همان قرن بیستم است که در یکسو سالانه میلیونها کسان از گرسنگی میمردند ، و در یکسو از نبودن خریدار ، غله و قهوه و شکر و دیگر چیزها را بدریا میریختند. در همان قرن بیستم است که بیکاران و گرسنگان دستهبندیها میکردند و لشگرکشیها کرده در شهرها میگردیدند. [1]
[1] : این سخنان دربارهی «بحران بزرگ» کشورهای سرمایهداری است که کمابیش ده سال ـ از 1929 تا آغاز جنگ جهانی دوم ـ جهان را گرفتار نموده بود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی سوم)
ما در این کوششهایی که میکنیم آن میخواهیم که ایرانیان از این نادانیها و پراکندگیها که گرفتارند ، رها گردند و همگی در زندگانی یک راه را دنبال کنند. میخواهیم شرقیان از این عقبماندگی و زیردستی رها گردند و به یک زندگانی آزادی رسند. از آنسو میخواهیم مردم جهان ، چه شرقی و چه غربی ، از کشمکشها و مبارزهها که درمیانست دست بردارند و راهی از روی عقل پیش گیرند. اینها هر سه کارهای بسیار بسیار بزرگیست ، و ما اگر دین میگوییم ، اینها را میخواهیم. من نمیدانم باینها چه ایرادی توان گرفت؟!. نمیدانم چرا نمیتوان نام دین بُرد؟!.
میباید بآنان گفت : شما سخنان ما را بخوانید و هر ایرادی میدارید بگیرید. وگرنه این گفته بسیار پوچست. در برابر سخنانی با آن اهمیت و استحکام یک چنین جملهای جز «هو» بشمار نمیآید.
شما را ایراد همین بس که گفتههای ما را نخوانده و ندانسته بدشمنی برخاستهاید. همین بس که در برابر دلیلهای محکم بچنین سخن پوچی پرداختهاید.
گذشته از همهی اینها ما مقید به نام نیستیم. اگر نام دین حقیر شده ، شما پاکدلانه هر نام دیگری میگذارید ، بگذارید. تنها حقارتِ نام ، بهانهی نادیده گرفتن حقایق نمیتواند باشد.
عجیبتر آنکه میگویند : «ما هم با شما شریکیم». نمیدانم از این سخن چه معنایی را میخواهند. اگر آنان در دشمنی با خرافات با ما همراهند ، تاکنون کدام کمکی بما کردهاند؟!. ما ده سالست بهمهی سختیها تاب آورده ، همهی فشارها را کشیدهایم و همیشه با ملایان و پیروان کیشها در مبارزه بودهایم و در این ده سال یک بار نشده که از این گروه یاوری ببینیم. یک بار نشده که گفتاری در یکی از روزنامهها بهواداری از ما نوشته شود.
پیشامد بهمنماه 1322 آذربایجان فراموش نگردیده که ملایان و بهائیان و صوفیان دست بهم دادند و حاجیهای محتکر و سفتهباز ، پولها ریختند و در برابر چشم بیگانگان به یک رشته وحشیگریهای بسیار پستِ ننگینی برخاستند. در چنان پیشامدی از این دسته کمترین هواداری از ما دیده نشد. بلکه بسیاری از آنان در همان هنگام فرصت یافته بکینهجویی کوشیدند.
از این هم میگذریم ، بما یاوری ننمودند ، ننمایند. آیا خودشان تاکنون کدام گامی را در راه مبارزه با خرافات برداشتهاند؟!.
اگر واقعیتش را بخواهیم یک دسته از ایشان کمترین علاقهای به مردم و کشور خود نمیدارند و آرزومند نیکی جهان نمیباشند ، و هیچگاه جز درپی خوشیها و هوسبازیهای خود نیستند و این سخنان که در برابر ما میگویند از راه حسادت و خودخواهیست. یک دستهی دیگر دلبستگیای که بکشور و مردم خود میدارند آنست که حزبی برپا سازند و قدرتی بدست آورند و در کارهای کشور دخالت کنند و هیچگاه مقید به پاک کردن مردم از خرافات و دیگر آلودگیها و بیرون آوردن کشور از این ناتوانی نمیباشند. تفاوت میانهی ما و ایشان در اینجاست که آنان میخواهند مردم با همین حالی که هستند ، باشند و آنان پیش افتاده ملت را در پشت سر مردمان بزرگ انگلیس و روس و آمریکا (و در زیردست یکی از آنها) راه برند. ولی ما میکوشیم مردم را از این حال آلودگی و ناتوانی بیرون آوریم و لایق گردانیم که با مردمان دیگر همگام و همتراز گردند و خودشان راه زندگی را طی کنند. به هر حال گفتن آنکه «ما هم با شما شریکیم» از هر باره دروغ است.
یک گفتهی دیگر آنان اینست که میگویند : «در قرن بیستم هم دین میشود؟!..» این یکی از مسخرگیهای ایشانست.
نخست ، باید پرسید : شما از قرن بیستم چه میدارید که چنین بآن مینازید؟!.. شما از قرن بیستم جز بدبختی و توسریخوری چه بهرهای بردهاید؟!. داستان شما داستان کسیست که به مال همسایه بنازد.
دوم ، گذشتِ زمان حقایق را تغییر نمیدهد. دین اگر چیز سودمندیست باید در قرن بیستم هم باشد و در قرن سیام نیز باشد. اگر سودمند نیست و زیانمند است ، بایستی هیچگاه نباشد. شما اگر دین را چیزی بد میدانید و ایراد میدارید ، آن را بگویید. چه کار با قرن بیستم یا سیام میدارید؟!.
سوم ، در همان قرن بیستم است که مردم جهان راه زندگی را گم کردهاند و نمیتوانند از خوشیها بهرهمند شوند. در همان قرن بیستم است که در یکسو سالانه میلیونها کسان از گرسنگی میمردند ، و در یکسو از نبودن خریدار ، غله و قهوه و شکر و دیگر چیزها را بدریا میریختند. در همان قرن بیستم است که بیکاران و گرسنگان دستهبندیها میکردند و لشگرکشیها کرده در شهرها میگردیدند. [1]
[1] : این سخنان دربارهی «بحران بزرگ» کشورهای سرمایهداری است که کمابیش ده سال ـ از 1929 تا آغاز جنگ جهانی دوم ـ جهان را گرفتار نموده بود.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 رمان ۱ (تکهی یک از یک)
گفتارهایی را که پارسال در زمینهی رمان در پیمان نگاشتیم خوانندگان فراموش نکردهاند. یکی از ایرادهایی را که بر این بدعت زشت اروپایی داشتیم این بود که چون داستان تاریخی را با افسانه درهم میآمیزند این خود زیان بزرگی را دربر دارد و باعث آن میشود که خوانندگان افسانههای بیبنیاد را بجای تاریخ بیاد خود سپارند و در اینجا و آنجا بازگویند. از جمله در آن گفتارها نام دانشمند مصری جرجی زیدان نویسندهی الهلال را برده و رماننویسیهای او را نکوهش کرده بودیم. در آن هنگام کسانی از ما رنجیدند و زبان بگله باز کردند ولی ما چون سخن از روی فهم زده بودیم پروای آن رنجش و گله را نکردیم و چون بتازگی گواهی بدرستی گفتار ما از رهگذرِ خودِ الهلال بدست آمده در اینجا مینگاریم :
یکی از رمانهای جرجی زیدان رمان «الانقلاب العثمانی» است که در آنجا افسانهبافیها کرده و یک مرد و یک زن را بنام «رامز» و «شیرین» دست اندر کار شورش عثمانی ساخته است. بتازگی یکی از خوانندگان الهلال چنین پرسشی از آن مهنامه نموده : «آیا رامز و شیرین دو قهرمان شورش عثمانی هنوز زندهاند و آیا کنون را در کجا هستند؟»
مهنامه پاسخ داده که رامز و شیرین دروغی بودند!
کسی از نویسندهی الهلال بپرسد که آیا سود آن دروغپردازیها چه بود؟ آیا از چه راهی میتوان آن دروغها را که در مغزهای خوانندگانِ رمانهای شما جا گرفته از مغزهای ایشان بیرون آورد؟!
.
🔸 رمان ۱ (تکهی یک از یک)
گفتارهایی را که پارسال در زمینهی رمان در پیمان نگاشتیم خوانندگان فراموش نکردهاند. یکی از ایرادهایی را که بر این بدعت زشت اروپایی داشتیم این بود که چون داستان تاریخی را با افسانه درهم میآمیزند این خود زیان بزرگی را دربر دارد و باعث آن میشود که خوانندگان افسانههای بیبنیاد را بجای تاریخ بیاد خود سپارند و در اینجا و آنجا بازگویند. از جمله در آن گفتارها نام دانشمند مصری جرجی زیدان نویسندهی الهلال را برده و رماننویسیهای او را نکوهش کرده بودیم. در آن هنگام کسانی از ما رنجیدند و زبان بگله باز کردند ولی ما چون سخن از روی فهم زده بودیم پروای آن رنجش و گله را نکردیم و چون بتازگی گواهی بدرستی گفتار ما از رهگذرِ خودِ الهلال بدست آمده در اینجا مینگاریم :
یکی از رمانهای جرجی زیدان رمان «الانقلاب العثمانی» است که در آنجا افسانهبافیها کرده و یک مرد و یک زن را بنام «رامز» و «شیرین» دست اندر کار شورش عثمانی ساخته است. بتازگی یکی از خوانندگان الهلال چنین پرسشی از آن مهنامه نموده : «آیا رامز و شیرین دو قهرمان شورش عثمانی هنوز زندهاند و آیا کنون را در کجا هستند؟»
مهنامه پاسخ داده که رامز و شیرین دروغی بودند!
کسی از نویسندهی الهلال بپرسد که آیا سود آن دروغپردازیها چه بود؟ آیا از چه راهی میتوان آن دروغها را که در مغزهای خوانندگانِ رمانهای شما جا گرفته از مغزهای ایشان بیرون آورد؟!
.
✴️ در پیرامون زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی4 از 9
باری اگر بخواهیم لغزشهای فرهنگستان را بشماریم سخن به درازی انجامد. اینست به این سه نمونه بس كرده پی گفتار خود را میگیریم. چنانكه گفتم فرهنگستان درمیان دیگر كارهای خود به جلوگیری از ما نیز میكوشید. چند بار نامه از وزارت فرهنگ یا از دفتر نخستوزیر فرستادند كه باید پیروی از فرهنگستان نمایید و كلمههایی را كه آنها برنگزیده بكار نبرید. من پروا ننموده در یك پاسخ درازی كه به نامهی آقای جم (نخستوزیر) دادم لغزشهای فرهنگستان را بازنمودم و آشكاره نوشتم كه اگر پیروی از این غلطها نمایم به دانش ناپاسداری نمودهام. بارها سانسور در نوشتههای من به كلمههایی خط میزد و من نیز به نوشتههای او خط زده به چاپخانه میفرستادم.
با این حال سه سالی گذشت و به یاری خدا فرهنگستان از میان رفت. ولی ما همچنان ایستادهایم و راه خود را دنبال میكنیم ، و در این چندگاه پیشرفت شایانی در زمینهی زبان نموده و گذشته از بیرون كردن كلمههای بیگانه گامهایی در دیگر بارهها برداشتهایم كه آنها را نیز در این كتاب [1] روشن خواهیم گردانید.
🔶 آكهای زبان
چنانكه گفتهایم آكهای فارسی بسیار است و ما در این كتاب خواهیم كوشید كه تا توانیم آنها را بازنماییم و راه چارهی هر یكی را نشان دهیم :
1ـ درآمیختگی با كلمههای بیگانه
چنانكه گفتهایم یكی از آكهای فارسی كه به چشم میزند درآمیختگی آن با كلمههای بیگانه بویژه با كلمههای تازی میباشد. این درآمیختگی در نتیجهی چیرگی تازیان به ایران یا در سایهی دلبستگی ایرانیان به اسلام یا به زبان تازی نبوده. زیرا اگر شما جستجو كنید در قرنهای نخست اسلام كه چیرگی عرب بیشتر و دلبستگی ایرانیان به اسلام فزونتر میبوده این درآمیختگی بیرون از اندازه رخ نداده و همانا از قرنهای پنجم و ششم است كه این درآمیختگی نمودار گردیده. انگیزهی آن نیز چنانكه ما میدانیم جز هوسبازی و خودنمایی كسانی نمیبوده.
در آن زمانها دانستن زبان عربی مایهی سرفرازی شمرده میشده. از اینرو كسان بسیاری آن را درس خوانده و یاد میگرفتهاند. چیزی كه هست برخی از اینان كتابی به تازی نوشته و یا شعرها سروده از هنر خود بهره میبردهاند و بسیاری هم آن را نخواسته و یا نتوانسته در فارسی نوشتن پیاپی كلمهها و جملههای عربی میآوردهاند و بدینسان هنر خود را به مردم نشان میدادهاند.
باز شدن درهای زبان فارسی به روی كلمههای عربی جز نتیجهی این هوسبازیها و نادانیها نبوده ، و چون كسانی این كار را كردهاند راه به روی دیگران باز گردیده و خود یك شیوهی همگانی شده.
ملایان تا زمان ما همین رفتار را بكار میبستند. اینان كه سالها به درس عربی میپرداختند آن را به اندازهی كتاب نوشتن یا شعر سرودن نمیآموختند و تنها بهرهای كه از آن میخواستند جز این نمیبود كه در سخن گفتن با مردم و در قباله نوشتن پیاپی كلمهها و جملههای عربی بكار برند و بدینسان عربیدانی خود را به مردم نشان دهند. در قبالهها و مَهرنامهها تا میتوانستند عربی مینوشتند و چون درمیماندند فارسی آغاز میكردند.
مانندهی همین كار در سی و اند سال پیش از فرانسهخوانان دیده شد. كسانی که بیش یا كم فرانسه یاد میگرفتند برای آنكه هنر خود را بكار برند و برتری به مردم فروشند در گفتهها و نوشتههای خود پیاپی كلمههای اروپایی میآوردند ، كه اگر جلوگیری نشدی تاكنون هزار كلمهی اروپایی به فارسی آمیخته گردیدی.
كوتاه سخن : این درآمیختگی فارسی با كلمههای تازی و باز بودن درهای این زبان بروی كلمههای آن یك تاریخچهی سرفرازانه نمیدارد ، و به هر حال این خود یكی از آسیبهای زبان فارسیست كه زیانهای چندی را دربر میدارد و چون كسانی هنوز هم هواداری از آن كلمهها مینمایند و از ایستادگی دست برنداشته در پشت سر به زباندرازی میپردازند اینك من آن زیانها را روشن میگردانم :
[1] : همانا خواست كتابیست كه سپس جداگانه چاپ شد و «زبان پاك» نام گرفت. چنین برمیآید كه میخواستهاند آن را تكه تكه در پرچم بچاپ رسانند ولی گفتارهای دیگری چندان لبریز شده بوده كه جا برای آن نمانده. سپس نویسنده آن را درست (کامل) گردانیده و با دیگرگونیهایی جداگانه چاپ كرد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
تکهی4 از 9
باری اگر بخواهیم لغزشهای فرهنگستان را بشماریم سخن به درازی انجامد. اینست به این سه نمونه بس كرده پی گفتار خود را میگیریم. چنانكه گفتم فرهنگستان درمیان دیگر كارهای خود به جلوگیری از ما نیز میكوشید. چند بار نامه از وزارت فرهنگ یا از دفتر نخستوزیر فرستادند كه باید پیروی از فرهنگستان نمایید و كلمههایی را كه آنها برنگزیده بكار نبرید. من پروا ننموده در یك پاسخ درازی كه به نامهی آقای جم (نخستوزیر) دادم لغزشهای فرهنگستان را بازنمودم و آشكاره نوشتم كه اگر پیروی از این غلطها نمایم به دانش ناپاسداری نمودهام. بارها سانسور در نوشتههای من به كلمههایی خط میزد و من نیز به نوشتههای او خط زده به چاپخانه میفرستادم.
با این حال سه سالی گذشت و به یاری خدا فرهنگستان از میان رفت. ولی ما همچنان ایستادهایم و راه خود را دنبال میكنیم ، و در این چندگاه پیشرفت شایانی در زمینهی زبان نموده و گذشته از بیرون كردن كلمههای بیگانه گامهایی در دیگر بارهها برداشتهایم كه آنها را نیز در این كتاب [1] روشن خواهیم گردانید.
🔶 آكهای زبان
چنانكه گفتهایم آكهای فارسی بسیار است و ما در این كتاب خواهیم كوشید كه تا توانیم آنها را بازنماییم و راه چارهی هر یكی را نشان دهیم :
1ـ درآمیختگی با كلمههای بیگانه
چنانكه گفتهایم یكی از آكهای فارسی كه به چشم میزند درآمیختگی آن با كلمههای بیگانه بویژه با كلمههای تازی میباشد. این درآمیختگی در نتیجهی چیرگی تازیان به ایران یا در سایهی دلبستگی ایرانیان به اسلام یا به زبان تازی نبوده. زیرا اگر شما جستجو كنید در قرنهای نخست اسلام كه چیرگی عرب بیشتر و دلبستگی ایرانیان به اسلام فزونتر میبوده این درآمیختگی بیرون از اندازه رخ نداده و همانا از قرنهای پنجم و ششم است كه این درآمیختگی نمودار گردیده. انگیزهی آن نیز چنانكه ما میدانیم جز هوسبازی و خودنمایی كسانی نمیبوده.
در آن زمانها دانستن زبان عربی مایهی سرفرازی شمرده میشده. از اینرو كسان بسیاری آن را درس خوانده و یاد میگرفتهاند. چیزی كه هست برخی از اینان كتابی به تازی نوشته و یا شعرها سروده از هنر خود بهره میبردهاند و بسیاری هم آن را نخواسته و یا نتوانسته در فارسی نوشتن پیاپی كلمهها و جملههای عربی میآوردهاند و بدینسان هنر خود را به مردم نشان میدادهاند.
باز شدن درهای زبان فارسی به روی كلمههای عربی جز نتیجهی این هوسبازیها و نادانیها نبوده ، و چون كسانی این كار را كردهاند راه به روی دیگران باز گردیده و خود یك شیوهی همگانی شده.
ملایان تا زمان ما همین رفتار را بكار میبستند. اینان كه سالها به درس عربی میپرداختند آن را به اندازهی كتاب نوشتن یا شعر سرودن نمیآموختند و تنها بهرهای كه از آن میخواستند جز این نمیبود كه در سخن گفتن با مردم و در قباله نوشتن پیاپی كلمهها و جملههای عربی بكار برند و بدینسان عربیدانی خود را به مردم نشان دهند. در قبالهها و مَهرنامهها تا میتوانستند عربی مینوشتند و چون درمیماندند فارسی آغاز میكردند.
مانندهی همین كار در سی و اند سال پیش از فرانسهخوانان دیده شد. كسانی که بیش یا كم فرانسه یاد میگرفتند برای آنكه هنر خود را بكار برند و برتری به مردم فروشند در گفتهها و نوشتههای خود پیاپی كلمههای اروپایی میآوردند ، كه اگر جلوگیری نشدی تاكنون هزار كلمهی اروپایی به فارسی آمیخته گردیدی.
كوتاه سخن : این درآمیختگی فارسی با كلمههای تازی و باز بودن درهای این زبان بروی كلمههای آن یك تاریخچهی سرفرازانه نمیدارد ، و به هر حال این خود یكی از آسیبهای زبان فارسیست كه زیانهای چندی را دربر میدارد و چون كسانی هنوز هم هواداری از آن كلمهها مینمایند و از ایستادگی دست برنداشته در پشت سر به زباندرازی میپردازند اینك من آن زیانها را روشن میگردانم :
[1] : همانا خواست كتابیست كه سپس جداگانه چاپ شد و «زبان پاك» نام گرفت. چنین برمیآید كه میخواستهاند آن را تكه تكه در پرچم بچاپ رسانند ولی گفتارهای دیگری چندان لبریز شده بوده كه جا برای آن نمانده. سپس نویسنده آن را درست (کامل) گردانیده و با دیگرگونیهایی جداگانه چاپ كرد.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی چهارم)
پس از همهی اینها در همان قرن بیستم است که چنین جنگ ویرانکُنی در میان دولتها در جریان است.
آری به قرن بیستم بایستی نازید. زیرا آن پیشرفتی که در زمینهی دانشها در این قرن و در قرن پیش از آن رخ داده ، و آن تسلطی که آدم به طبیعت پیدا کرده ، در تاریخ آدمیان بیمانند است. تاکنون چنین گامهای بزرگی در راه پیشرفت برداشته نشده بوده.
ولی چه سود که آدمها راه برخورداری از آن دانشها را نمیدانند. چه سود که همان دانشها از یکسو باعث سختی زندگانی گردیده و از یکسو صدها وسیلهی آدمکشی و شهر ویرانکنی بدست آدمیان داده. چشم باز کنید و ببینید اروپا که مهد دانشهاست از دست همان دانشها چه میکشد.[1]
آنان هیچ نمیدانند امروز گرفتاری جهان چیست. نمیدانند که همان دانشها که قرن بیستم بآن مینازد چه معضلاتی در زندگانی بوجود آورده. چنانکه گفتم آنان از این زمینهها بسیار دور ، بلکه حتی بیگانهاند.
از اینسو ، ما با آنکه در جاهای دیگر از گرفتاریهای جهان بسیار گفتهایم برای آنکه گفتگو روشن باشد میباید در اینجا هم بگوییم :
ما بدانشها اهمیت بسیار میدهیم. اگر دیگران بنام آنها مینازند ، ما بخود دانشها همه جور علاقهای داریم. از گفتن بینیاز است که جنبش دانشها در اروپا در دو قرن گذشته گامهای بزرگی در راه پیشرفت بوده. منتها از همان دانشها چند سری دشواریهای بزرگ پدید آمده که من اینک فهرستوار میشمارم :
1) از همان دانشها مادّیگری بوجود آمده که بآتش «مبارزهی زندگانی» دامن زده و همین بلا ، گرفتاری را بسیار سخت گردانیده و بدشواری زندگانی افزوده.
2) ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کشاورزی و مانند اینها ، و همچنین راهآهن و تلگراف و اتومبیل و هواپیما و رادیو و بسیار از این نوع که نتیجهی دانشهاست ، هر یکی وسیلهی دیگری در دست طماعان و ستمگران گردیده و به تسلط آنها بسیار افزوده ، که این سبب دیگری بدشواری زندگانی میباشد.
3) جنگ که یکی از گرفتاریهای آدمیانست ، صد برابر سختتر و آسیبزاتر از آنچه میبود گردیده.
اینها سه سری گرفتاریهاست که از همان دانشها برخاسته و من اینک از یکایک آنها گفتگو کرده خواهم کوشید هر یکی را روشن گردانم.
دربارهی مادّیگری ، شما نیک میدانید که بزرگترین و ریشهدارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. باز نیک میدانید که وظیفهی بزرگی را که ما بگردن میداریم ، مبارزه با این گمراهی و برانداختن آن از جهان میباشد. پس جای شگفت نخواهد بود اگر در پیرامون آن بسخن درازی پردازیم.
شنیدنیست که مادیگری به ایران رسیده و بسیاری از مردم (از همان ملایان نیز) گرفتار بدآموزیهای آن میباشند ، و با اینحال کم کسی میداند مادیگری چیست ، و کم کسی از زیان آن آگاهست.
کسانی که اندک آگاهی از معنی آن میدارند ، بیش از این نمیدانند که مادیگری جهان را جز همین دستگاه محسوس مادی نمیشناسد و خدا و جهان دیگر را نمیپذیرد ، و اینست با خوشی بآن گرویده شانهها را بالا میاندازند و میگویند : «خدا نباشد ، چطور میشود؟». در حالی که چنین نیست. این اژدهاگمراهی ، زیانهای بزرگی را بدنبال دارد. این گمراهی آدم را بسیار حقیر میشمارد و با جانوران به یک درجه میرساند. این گمراهی مردم جهان را از خوشیهای زندگانی محروم و از آسایش و سعادت دور میگرداند.
مادیگری از دانشها ریشه گرفته و گرفتاران آن بیش از همه ، دانشمندان بودهاند. اینان از تحقیقهای خود چنین نتیجه گرفتهاند که جهانِ وجود جز همین دستگاه محسوس مادی نیست و چنانکه گفتم بخدا و جهان دیگر ، باوری نداشتهاند و با دینها بدشمنی برخاستهاند. سپس در این اندازه هم نایستاده به اشتباهات دیگری افتادهاند که در زندگانی تأثیر مستقیم داشته. زیرا آدم را نیز جز همین کالبد محسوس مادی نشناخته از دستگاه بسیار باارزش روان و عقل که در اوست کاملاً غافل ماندهاند ، و شما ببینید که همین غفلت چه زیانهای بزرگی را درپی داشته است.
از یکسو ، چون عقل (یا خرد) را که قاضی نیک و بد و راست و کجست ، نشناختهاند ، از اینجا به خودِ نیک و بد و راست و کج باور نداشتهاند.
از یکسو ، از دستگاه روان که ناآگاه ماندهاند ، آدم را با جانوران یکسان شناختهاند ، و چون منشاء کارهای جانوران خودخواهیست که هر یکی از آنها تنها خود را میخواهد و هر چیزی را برای خود میخواهد ، و از اینرو زندگانیِ آنها جز مبارزه با یکدیگر نیست (و نمیتواند باشد) ، آنان آدمها را هم به حال آنها تصور کرده ، اینها را نیز در زندگانی ناچار از مبارزه و کشمکش بحساب آوردهاند.
[1] : این سخنان در گرماگرم جنگ جهانی دوم نوشته شده. همان زمان که با افزارهای جنگی که نتیجهی پیشرفت دانشها بود بیدریغ خون یکدیگر را ميریختند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست یکم (تکهی چهارم)
پس از همهی اینها در همان قرن بیستم است که چنین جنگ ویرانکُنی در میان دولتها در جریان است.
آری به قرن بیستم بایستی نازید. زیرا آن پیشرفتی که در زمینهی دانشها در این قرن و در قرن پیش از آن رخ داده ، و آن تسلطی که آدم به طبیعت پیدا کرده ، در تاریخ آدمیان بیمانند است. تاکنون چنین گامهای بزرگی در راه پیشرفت برداشته نشده بوده.
ولی چه سود که آدمها راه برخورداری از آن دانشها را نمیدانند. چه سود که همان دانشها از یکسو باعث سختی زندگانی گردیده و از یکسو صدها وسیلهی آدمکشی و شهر ویرانکنی بدست آدمیان داده. چشم باز کنید و ببینید اروپا که مهد دانشهاست از دست همان دانشها چه میکشد.[1]
آنان هیچ نمیدانند امروز گرفتاری جهان چیست. نمیدانند که همان دانشها که قرن بیستم بآن مینازد چه معضلاتی در زندگانی بوجود آورده. چنانکه گفتم آنان از این زمینهها بسیار دور ، بلکه حتی بیگانهاند.
از اینسو ، ما با آنکه در جاهای دیگر از گرفتاریهای جهان بسیار گفتهایم برای آنکه گفتگو روشن باشد میباید در اینجا هم بگوییم :
ما بدانشها اهمیت بسیار میدهیم. اگر دیگران بنام آنها مینازند ، ما بخود دانشها همه جور علاقهای داریم. از گفتن بینیاز است که جنبش دانشها در اروپا در دو قرن گذشته گامهای بزرگی در راه پیشرفت بوده. منتها از همان دانشها چند سری دشواریهای بزرگ پدید آمده که من اینک فهرستوار میشمارم :
1) از همان دانشها مادّیگری بوجود آمده که بآتش «مبارزهی زندگانی» دامن زده و همین بلا ، گرفتاری را بسیار سخت گردانیده و بدشواری زندگانی افزوده.
2) ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کشاورزی و مانند اینها ، و همچنین راهآهن و تلگراف و اتومبیل و هواپیما و رادیو و بسیار از این نوع که نتیجهی دانشهاست ، هر یکی وسیلهی دیگری در دست طماعان و ستمگران گردیده و به تسلط آنها بسیار افزوده ، که این سبب دیگری بدشواری زندگانی میباشد.
3) جنگ که یکی از گرفتاریهای آدمیانست ، صد برابر سختتر و آسیبزاتر از آنچه میبود گردیده.
اینها سه سری گرفتاریهاست که از همان دانشها برخاسته و من اینک از یکایک آنها گفتگو کرده خواهم کوشید هر یکی را روشن گردانم.
دربارهی مادّیگری ، شما نیک میدانید که بزرگترین و ریشهدارترین گمراهیست که جهان بخود دیده. باز نیک میدانید که وظیفهی بزرگی را که ما بگردن میداریم ، مبارزه با این گمراهی و برانداختن آن از جهان میباشد. پس جای شگفت نخواهد بود اگر در پیرامون آن بسخن درازی پردازیم.
شنیدنیست که مادیگری به ایران رسیده و بسیاری از مردم (از همان ملایان نیز) گرفتار بدآموزیهای آن میباشند ، و با اینحال کم کسی میداند مادیگری چیست ، و کم کسی از زیان آن آگاهست.
کسانی که اندک آگاهی از معنی آن میدارند ، بیش از این نمیدانند که مادیگری جهان را جز همین دستگاه محسوس مادی نمیشناسد و خدا و جهان دیگر را نمیپذیرد ، و اینست با خوشی بآن گرویده شانهها را بالا میاندازند و میگویند : «خدا نباشد ، چطور میشود؟». در حالی که چنین نیست. این اژدهاگمراهی ، زیانهای بزرگی را بدنبال دارد. این گمراهی آدم را بسیار حقیر میشمارد و با جانوران به یک درجه میرساند. این گمراهی مردم جهان را از خوشیهای زندگانی محروم و از آسایش و سعادت دور میگرداند.
مادیگری از دانشها ریشه گرفته و گرفتاران آن بیش از همه ، دانشمندان بودهاند. اینان از تحقیقهای خود چنین نتیجه گرفتهاند که جهانِ وجود جز همین دستگاه محسوس مادی نیست و چنانکه گفتم بخدا و جهان دیگر ، باوری نداشتهاند و با دینها بدشمنی برخاستهاند. سپس در این اندازه هم نایستاده به اشتباهات دیگری افتادهاند که در زندگانی تأثیر مستقیم داشته. زیرا آدم را نیز جز همین کالبد محسوس مادی نشناخته از دستگاه بسیار باارزش روان و عقل که در اوست کاملاً غافل ماندهاند ، و شما ببینید که همین غفلت چه زیانهای بزرگی را درپی داشته است.
از یکسو ، چون عقل (یا خرد) را که قاضی نیک و بد و راست و کجست ، نشناختهاند ، از اینجا به خودِ نیک و بد و راست و کج باور نداشتهاند.
از یکسو ، از دستگاه روان که ناآگاه ماندهاند ، آدم را با جانوران یکسان شناختهاند ، و چون منشاء کارهای جانوران خودخواهیست که هر یکی از آنها تنها خود را میخواهد و هر چیزی را برای خود میخواهد ، و از اینرو زندگانیِ آنها جز مبارزه با یکدیگر نیست (و نمیتواند باشد) ، آنان آدمها را هم به حال آنها تصور کرده ، اینها را نیز در زندگانی ناچار از مبارزه و کشمکش بحساب آوردهاند.
[1] : این سخنان در گرماگرم جنگ جهانی دوم نوشته شده. همان زمان که با افزارهای جنگی که نتیجهی پیشرفت دانشها بود بیدریغ خون یکدیگر را ميریختند.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 رمان 2 (تکهی یک از یک)
راستی را باید گفت و درستی را نباید پنهان داشت. من وقتی که شمارهی اول سال نخست مهنامهی پیمان را از یکی امانی گرفته نگاهش میکردم برخوردم به نوشتهها و گفتههایی که در آن از زیانهای رماننویسی و رمانخوانی نگاشته بودید شما را اول کسی دانستم که پی بانجام و زیانکاری آن برده و بواسطهی نوشتههای پی درپی میخواهید ریشهی این فرومایگی و پستی را که کسان اروپادیده برای ما نیاز آورده بودند بکنید. سپاس خدای را که بآرمانهای پاک و بیآلایش خودتان رسیده و جوانان ایرانی را از پنجهی این ناخوشی دواناپذیر و کشنده رهایی دادهاید. باید تمام رمانخوانان و رماننویسان که من هم هر دو را در سایهی نابخردی میکردم و به سرزنشهای آموزگار خود گوش نمیدادم از ته قلب و دلِ پاک سپاسگزار شما گردند که از راه نارواییشان برگردانده بشاهراه درستی و دانایی رساندهاید ..
بِهر حال من میدانستم که رمانها با این حال بسر نخواهد برد و دیر یا زود به نیستی ابد دچار خواهد شد. رمانهای رنگ وارنگ ترجمه و غیر ترجمه بسیاری از آنها را دیده و باید با کمال دریغ که عمری با آنها سر کردم بگویم که خواندهام ... ترجمه از زبانهای خارجی از رمانهای ایرانی از عفت و پاکدامنی دورتر بود. از اینجا میتوان به پستی اندیشه و سستی خردهای آنان پی برد ...
میتوانم بیاغراق بگویم که مهنامهی پیمان رهانندهی من از غرقاب پستی و نیستی بوده است و از اینروست که از رمان و رماننویسی پاک دست شسته و آنها را در کنج فراموشی نهادهام. نیست باد کسانی که سبب نابخردی و فرومایگی تودهی جوانهای ساده شدهاند. آری هستند کسانی که هنوز در پیش پیمان ایستادگی میکنند ولی آنها نیز باید بدانند که بجز کار ناشایستی نمیکنند.
از آنجایی که بدیهای رماننویسی و افسانهسرایی را درنیافته و «تقریظاتی» که برماننویسان در روزنامهها میدیدم مرا تشویق باین کار مینمود و نمیدانستم که با دست خود راه بدسیرتی و ناپاکی برادران و خواهران دینی و هممیهن خود را هموار میکنم چند جمله رمان و افسانه و چندین نوشته بسبک رمان «که خوشبختانه هیچ یک چاپ و دست مردم نرسیده» نوشته بودم.
این گفتهها را باید آقای «متجدد» که در هر شمارهی روزنامه ستونی بنام «مسائل اجتماعی» پر و کنایههای نیشداری بگفتهی خودشان به «کهنه و کهنهپرستان» میزنند دانسته و آگاه گردند که سودهای اروپاییگری بجز این نخواهد بود که کنون هم نتوانستهاند جلوی زیانهای سیلآسای او را بگیرند. ولی بیاری خدا کسان پاکدل سرانجام ریشهی این نارواییها که از اروپاییگری بر ما رفته خواهند کند.
باید آنها و مانندهی آنها بدانند که با رماننویسی و تقلید کارهای اروپاییان «عطر تمدن» بمشام انسان نمیرسد. مینویسد : شامهی ما چون پر است نمیتوانیم عطر آن را با تمام تندی و تیزی که دارد استشمام کنیم. باید پرسید : کدام عطر....؟ اگر عطر تمدن اروپایی را میگویید که زهی بر نادانی شما ...
تمدنی که بهم خون و آهن آمیزد
تمدنش نتوان گفت بلکه راهزنی
عجب است در همان روزنامه نوشته شده : «هر سال در آمریکا 12هزار قتل رخ میدهد یعنی در هر سه ربع ساعت یک قتل واقع میشود.»
آفرین بر این راهنمایان گمراه! بیچارهها خودشان هم نمیدانند چه مینویسند و چه میکنند ...
تبریز کریم ماهوتچی
پیمان : ما از نخست یقین داشتیم که پاکدلان بویژه از میان جوانان سر برآرند و یاری ما کنند. آقای ماهوتچی بداند فهم درستی که زیان رمان و اروپاییگری را بآسانی درمییابد دادهی خدا میباشد و هر آنکه آن داده را دارد بسپاسگزاری باید بکوشد و دیگران را نیز بیاگاهاند. امروز بر هر خردمند غیرتمندیست که در جلوگیری از بیخردیها دست بسوی ما دراز کند.
دربارهی رمان ، پارسال که ما آن گفتارها را نوشتیم هواداران آن نه پاسخی توانستند داد و نه دل از رمان میتوانستند کند. اینبود دم دربستند و بگوشهای خزیدند. ولی بتازگی گاهی سر از روزن درآورده بقاچاق سخنانی میسرایند. شاید میپندارند آن گفتارهای ما با آن دلیلهای روشن فراموش گردیده و از میان رفته. دیگر چه دانند که امروز صدها مردان دانشمند دشمن آن نادانیها هستند و آن فرومایگیها که کسانی قلم برداشته بستایش آناتول فرانس و الکساندر دوما میپرداختند امروز نشدنیست. دیگر آن کالای پوسیده امروز بازار گرم ندارد.
در نتیجهی همان نگارشهای قاچاق که کسانی در اینجا و آنجا در زمینهی رمان میکنند بتازگی شعرهایی نیز بپاسخگویی رسیده که در شمارههای آینده برخی را چاپ خواهیم کرد و این سخن خود را با شعری از آقای گشتاسبی بپایان میرسانیم :
تا مرد نگردد از خرد بیگانه
بیهوده نمیفتد پی افسانه
.
🔸 رمان 2 (تکهی یک از یک)
راستی را باید گفت و درستی را نباید پنهان داشت. من وقتی که شمارهی اول سال نخست مهنامهی پیمان را از یکی امانی گرفته نگاهش میکردم برخوردم به نوشتهها و گفتههایی که در آن از زیانهای رماننویسی و رمانخوانی نگاشته بودید شما را اول کسی دانستم که پی بانجام و زیانکاری آن برده و بواسطهی نوشتههای پی درپی میخواهید ریشهی این فرومایگی و پستی را که کسان اروپادیده برای ما نیاز آورده بودند بکنید. سپاس خدای را که بآرمانهای پاک و بیآلایش خودتان رسیده و جوانان ایرانی را از پنجهی این ناخوشی دواناپذیر و کشنده رهایی دادهاید. باید تمام رمانخوانان و رماننویسان که من هم هر دو را در سایهی نابخردی میکردم و به سرزنشهای آموزگار خود گوش نمیدادم از ته قلب و دلِ پاک سپاسگزار شما گردند که از راه نارواییشان برگردانده بشاهراه درستی و دانایی رساندهاید ..
بِهر حال من میدانستم که رمانها با این حال بسر نخواهد برد و دیر یا زود به نیستی ابد دچار خواهد شد. رمانهای رنگ وارنگ ترجمه و غیر ترجمه بسیاری از آنها را دیده و باید با کمال دریغ که عمری با آنها سر کردم بگویم که خواندهام ... ترجمه از زبانهای خارجی از رمانهای ایرانی از عفت و پاکدامنی دورتر بود. از اینجا میتوان به پستی اندیشه و سستی خردهای آنان پی برد ...
میتوانم بیاغراق بگویم که مهنامهی پیمان رهانندهی من از غرقاب پستی و نیستی بوده است و از اینروست که از رمان و رماننویسی پاک دست شسته و آنها را در کنج فراموشی نهادهام. نیست باد کسانی که سبب نابخردی و فرومایگی تودهی جوانهای ساده شدهاند. آری هستند کسانی که هنوز در پیش پیمان ایستادگی میکنند ولی آنها نیز باید بدانند که بجز کار ناشایستی نمیکنند.
از آنجایی که بدیهای رماننویسی و افسانهسرایی را درنیافته و «تقریظاتی» که برماننویسان در روزنامهها میدیدم مرا تشویق باین کار مینمود و نمیدانستم که با دست خود راه بدسیرتی و ناپاکی برادران و خواهران دینی و هممیهن خود را هموار میکنم چند جمله رمان و افسانه و چندین نوشته بسبک رمان «که خوشبختانه هیچ یک چاپ و دست مردم نرسیده» نوشته بودم.
این گفتهها را باید آقای «متجدد» که در هر شمارهی روزنامه ستونی بنام «مسائل اجتماعی» پر و کنایههای نیشداری بگفتهی خودشان به «کهنه و کهنهپرستان» میزنند دانسته و آگاه گردند که سودهای اروپاییگری بجز این نخواهد بود که کنون هم نتوانستهاند جلوی زیانهای سیلآسای او را بگیرند. ولی بیاری خدا کسان پاکدل سرانجام ریشهی این نارواییها که از اروپاییگری بر ما رفته خواهند کند.
باید آنها و مانندهی آنها بدانند که با رماننویسی و تقلید کارهای اروپاییان «عطر تمدن» بمشام انسان نمیرسد. مینویسد : شامهی ما چون پر است نمیتوانیم عطر آن را با تمام تندی و تیزی که دارد استشمام کنیم. باید پرسید : کدام عطر....؟ اگر عطر تمدن اروپایی را میگویید که زهی بر نادانی شما ...
تمدنی که بهم خون و آهن آمیزد
تمدنش نتوان گفت بلکه راهزنی
عجب است در همان روزنامه نوشته شده : «هر سال در آمریکا 12هزار قتل رخ میدهد یعنی در هر سه ربع ساعت یک قتل واقع میشود.»
آفرین بر این راهنمایان گمراه! بیچارهها خودشان هم نمیدانند چه مینویسند و چه میکنند ...
تبریز کریم ماهوتچی
پیمان : ما از نخست یقین داشتیم که پاکدلان بویژه از میان جوانان سر برآرند و یاری ما کنند. آقای ماهوتچی بداند فهم درستی که زیان رمان و اروپاییگری را بآسانی درمییابد دادهی خدا میباشد و هر آنکه آن داده را دارد بسپاسگزاری باید بکوشد و دیگران را نیز بیاگاهاند. امروز بر هر خردمند غیرتمندیست که در جلوگیری از بیخردیها دست بسوی ما دراز کند.
دربارهی رمان ، پارسال که ما آن گفتارها را نوشتیم هواداران آن نه پاسخی توانستند داد و نه دل از رمان میتوانستند کند. اینبود دم دربستند و بگوشهای خزیدند. ولی بتازگی گاهی سر از روزن درآورده بقاچاق سخنانی میسرایند. شاید میپندارند آن گفتارهای ما با آن دلیلهای روشن فراموش گردیده و از میان رفته. دیگر چه دانند که امروز صدها مردان دانشمند دشمن آن نادانیها هستند و آن فرومایگیها که کسانی قلم برداشته بستایش آناتول فرانس و الکساندر دوما میپرداختند امروز نشدنیست. دیگر آن کالای پوسیده امروز بازار گرم ندارد.
در نتیجهی همان نگارشهای قاچاق که کسانی در اینجا و آنجا در زمینهی رمان میکنند بتازگی شعرهایی نیز بپاسخگویی رسیده که در شمارههای آینده برخی را چاپ خواهیم کرد و این سخن خود را با شعری از آقای گشتاسبی بپایان میرسانیم :
تا مرد نگردد از خرد بیگانه
بیهوده نمیفتد پی افسانه
.