🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟!
🔸 (تکهی چهار از هفت)
این سخنها را كه احمد میگوید آن سه تن گوش میدهند و چون حرفهایش تمام میشود همانطور خاموش نشسته بفكر فرومیروند. پس از زمانی علی سر برداشته میگوید :
... : اگر حرفهای آقای كسروی همهاش اینطور باشد بسیار خوبست. ما اینها را نمیدانستیم. راستی حرفهای ملاها بسیار پوچست.
احمد : حرفهای آقای كسروی همهاش اینطور است و از اینها عالیتر است.
جعفر (با خشم) : اینها كه چیزی نیست. علمای ما كی گفتهاند : مردم بروید انبارداری كنید ، گرانفروشی كنید؟!. مردم خودشان بدند دیگر!
علی : چرا حرف را میپیچانی جعفر؟!.. چرا لج میكنی؟!. مگر گوش نمیدادی چه میگفت؟!.. مگر حرفش را نفهمیدی؟!.. میگفت ملاها كه میگویند : «هر كس بامام حسین گریه كند تمام گناهان او بخشیده خواهد شد» این معنایش آنست كه هیچ كسی از گناه نترسد ، هرچه دلش خواست بكند و در آخر یكدفعه بامام حسین گریه كند و خود را پاك گرداند. همین حرف كافیست كه مردم خود را آزاد دانند و از هیچ كار بدی باك نكنند. در تبریز مثلی هست میگویند : «دلیه پیل ویر الینه بیل ویر».
پدر من در بچگی بمكتب رفته بود. گاهی از حكایتهای آن برای ما نقل میكرد. میگفت : آخوندی كه ما داشتیم چایی شیرین را بسیار دوست میداشت. شاگردها آن را فهمیده بودند. هر وقت كه یكی درسش حاضر نبود یا گناه دیگری داشت میرفت و بقهوهچی میسپرد كه برای او یك استكان چایی شیرین بیاورد. آخوند بخاطر آن یك استكان چایی از گناه او میگذشت. اینبود شاگردها بدرس اعتنا نداشتند ، از شرارت و شیطانی نمیترسیدند. بیشتر وقت را با بازیچه بسر میبردند. كمكم كار بآنجا رسیده بود كه آخوند را دست میانداختند و بریشش میخندیدند.
اینجا هم آنطوری شده. ملاها با این حرفهای خود دستگاه خدا را خوار و بیاعتبار ساختهاند كه هیچ كس اعتنا نمیكند. هر كس هر گناهی كه خواست میكند و هر چند سال یك بار بكربلا رفته خود را از گناه شسته میگرداند.
احمد : آقای علی بسیار خشنودم كه حرفهای مرا باین زودی و باین خوبی فهمیدی. چه خوبست آن مثلی كه زدی! آری اینها دستگاه خدا را از دستگاه آن آخوند مكتبی پستتر و خوارتر گردانیدهاند. این حرفهای مذهب شیعه ، گیرش در جای دیگر است. گیرش در آنجاست كه اگر این حرفها راستست و باین آسانی میتوان گناههای خود را شست پس چرا پیغمبر اسلام اینها را نمیگفت؟!.. پس چرا بمردم آن سختگیریها را میكرد و آنها را از غضب خدا و از آتش جهنم میترسانید؟!.. پس چرا میگفت : هر كس هر كار بدی كه كند اگرچه بسنگینی یك ذره باشد كیفر آن را خواهد دید؟!.. اصحاب پیغمبر از ترس خدا شبها خوابشان نمیبرد. و اگر این حرفها راست نیست و خدا باین آسانی از گناهها نخواهد گذشت پس این ملاها چه میگویند؟!.. چرا بیجهت مردم را بگناه تشویق میكنند؟!..
دیشب دیدید روضهخوان چه حرفها میزد. چون میزبان ما حاجیآقا ، از زیارت آمده روضهخوان بخاطر او دروغهای عجیب و غریبی بقصار میكشید. شنیدید كه میگفت : ملائكه به پیشواز زوار میآیند ، حوریها خاك پای او را برداشته بجای سرمه بچشمهای خود میكشند ، زوار وقتی كه از حرم خارج میشود مثل كودكیست كه تازه از مادر زاییده شده ، از گناه بكلی پاكست. مردك خجالت نمیكشید و میگفت : «هر زواری كه زیارت خود را بانجام رسانیده اگر در خود گناهی فرض كند در صحت نسب خود شک كند». شاید خیلیها معنی این سخن را نفهمیدند. مردك میگوید : اگر كسی باین دروغهایی كه ما میگوییم اعتقاد نكند نسبش صحیح نیست ، یعنی ولدالزناست ـ ببینید بیحیایی را بكجا رساندهاند!.
وقتی كه او این حرفها را میزد من زیرچشمی نگاه میكردم ، دیدم حاجیآقا گردن میكشد و بخود میبالد. در حالی كه شما میدانید كه او این پولها را از كجا آورده است.
.
🔸 (تکهی چهار از هفت)
این سخنها را كه احمد میگوید آن سه تن گوش میدهند و چون حرفهایش تمام میشود همانطور خاموش نشسته بفكر فرومیروند. پس از زمانی علی سر برداشته میگوید :
... : اگر حرفهای آقای كسروی همهاش اینطور باشد بسیار خوبست. ما اینها را نمیدانستیم. راستی حرفهای ملاها بسیار پوچست.
احمد : حرفهای آقای كسروی همهاش اینطور است و از اینها عالیتر است.
جعفر (با خشم) : اینها كه چیزی نیست. علمای ما كی گفتهاند : مردم بروید انبارداری كنید ، گرانفروشی كنید؟!. مردم خودشان بدند دیگر!
علی : چرا حرف را میپیچانی جعفر؟!.. چرا لج میكنی؟!. مگر گوش نمیدادی چه میگفت؟!.. مگر حرفش را نفهمیدی؟!.. میگفت ملاها كه میگویند : «هر كس بامام حسین گریه كند تمام گناهان او بخشیده خواهد شد» این معنایش آنست كه هیچ كسی از گناه نترسد ، هرچه دلش خواست بكند و در آخر یكدفعه بامام حسین گریه كند و خود را پاك گرداند. همین حرف كافیست كه مردم خود را آزاد دانند و از هیچ كار بدی باك نكنند. در تبریز مثلی هست میگویند : «دلیه پیل ویر الینه بیل ویر».
پدر من در بچگی بمكتب رفته بود. گاهی از حكایتهای آن برای ما نقل میكرد. میگفت : آخوندی كه ما داشتیم چایی شیرین را بسیار دوست میداشت. شاگردها آن را فهمیده بودند. هر وقت كه یكی درسش حاضر نبود یا گناه دیگری داشت میرفت و بقهوهچی میسپرد كه برای او یك استكان چایی شیرین بیاورد. آخوند بخاطر آن یك استكان چایی از گناه او میگذشت. اینبود شاگردها بدرس اعتنا نداشتند ، از شرارت و شیطانی نمیترسیدند. بیشتر وقت را با بازیچه بسر میبردند. كمكم كار بآنجا رسیده بود كه آخوند را دست میانداختند و بریشش میخندیدند.
اینجا هم آنطوری شده. ملاها با این حرفهای خود دستگاه خدا را خوار و بیاعتبار ساختهاند كه هیچ كس اعتنا نمیكند. هر كس هر گناهی كه خواست میكند و هر چند سال یك بار بكربلا رفته خود را از گناه شسته میگرداند.
احمد : آقای علی بسیار خشنودم كه حرفهای مرا باین زودی و باین خوبی فهمیدی. چه خوبست آن مثلی كه زدی! آری اینها دستگاه خدا را از دستگاه آن آخوند مكتبی پستتر و خوارتر گردانیدهاند. این حرفهای مذهب شیعه ، گیرش در جای دیگر است. گیرش در آنجاست كه اگر این حرفها راستست و باین آسانی میتوان گناههای خود را شست پس چرا پیغمبر اسلام اینها را نمیگفت؟!.. پس چرا بمردم آن سختگیریها را میكرد و آنها را از غضب خدا و از آتش جهنم میترسانید؟!.. پس چرا میگفت : هر كس هر كار بدی كه كند اگرچه بسنگینی یك ذره باشد كیفر آن را خواهد دید؟!.. اصحاب پیغمبر از ترس خدا شبها خوابشان نمیبرد. و اگر این حرفها راست نیست و خدا باین آسانی از گناهها نخواهد گذشت پس این ملاها چه میگویند؟!.. چرا بیجهت مردم را بگناه تشویق میكنند؟!..
دیشب دیدید روضهخوان چه حرفها میزد. چون میزبان ما حاجیآقا ، از زیارت آمده روضهخوان بخاطر او دروغهای عجیب و غریبی بقصار میكشید. شنیدید كه میگفت : ملائكه به پیشواز زوار میآیند ، حوریها خاك پای او را برداشته بجای سرمه بچشمهای خود میكشند ، زوار وقتی كه از حرم خارج میشود مثل كودكیست كه تازه از مادر زاییده شده ، از گناه بكلی پاكست. مردك خجالت نمیكشید و میگفت : «هر زواری كه زیارت خود را بانجام رسانیده اگر در خود گناهی فرض كند در صحت نسب خود شک كند». شاید خیلیها معنی این سخن را نفهمیدند. مردك میگوید : اگر كسی باین دروغهایی كه ما میگوییم اعتقاد نكند نسبش صحیح نیست ، یعنی ولدالزناست ـ ببینید بیحیایی را بكجا رساندهاند!.
وقتی كه او این حرفها را میزد من زیرچشمی نگاه میكردم ، دیدم حاجیآقا گردن میكشد و بخود میبالد. در حالی كه شما میدانید كه او این پولها را از كجا آورده است.
.
✴️ شمارهها
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
ما برای آنكه فارسی را هرچه آسانتر گردانیم باید آن را هرچه بسامانتر سازیم. اینست تا توانیم خواهیم كوشید كه چیزهای بیرون از قاعده را از زبان بیرون گردانیم ، و چون چند رشته از بیقاعدگیها در زمینهی شمارههاست اینك در پایین به آنها میپردازیم :
1) چون از یك شمرده به ده میرسند آنگاه میگویند : یازده ، دوازده ، سیزده تا نوزده ، در جایی كه باید بگویند : دهویك ، دهودو ، دهوسه تا دهونه (چنانكه میگویند : بیستویك ، بیستودو ، بیستوسه تا بیستونه).
2) سر دههها را میگویند : بیست ، سی ، چهل تا نود ، در جایی كه بایستی بگویند : دوده ، سهده ، چهارده تا نهده ، (چنانكه میگویند : چهارصد ، ششصد ، هفتصد تا نهصد).
3) در سر صدهها چند تا را به غلط آورده میگویند : دویست ، سیصد ، پانصد ، در جایی كه بایستی بگویند : دوصد ، سهصد ، پنجصد.
باید هر سه رشته را بسامان آورده به رویهی راست و درست بكار بریم. بدینسان كه چون از یك شمرده تا ده رسیدیم آنگاه بگوییم : دهویك ، دهودو ، دهوسه تا دهونه ، و به جای بیست و سی تا نود بگوییم ، دوده ، سهده ، تا نهده و پس از صد بگوییم : دوصد ، سهصد ، چهارصد ، پنجصد تا نهصد. بدینسان همهی شمارهها تا یكملیون با سیزده واژه شمرده خواهد شد كه هر بیگانهای تواند آنها را به آسانی یاد گیرد و آن سیزده واژه اینهاست :
یك ، دو ، سه ، چهار ، پنج ، شش ، هفت ، هشت ، نه ، ده ، صد ، هزار ، ملیون.
پیداست كه باید «صد» را نیز «سد» نوشت.
میدانم كسانی ایراد گرفته خواهند گفت : ما چون به جای بیست «دوده» بگوییم در صفت باید بگوییم «دودهم» (دودهم كس من میبودم). در حالی كه ما دو عشر را نیز دودهم میگوییم. پس جدایی درمیانه با چه خواهد بود؟!.
میگویم : به دو عشر «دودهم» گفتن جز به پیروی از زبانهای اروپایی نیست. باید آن را رها كرد و به جایش «دودهیك» گفت ، همچنین در مانندهایش.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
ما برای آنكه فارسی را هرچه آسانتر گردانیم باید آن را هرچه بسامانتر سازیم. اینست تا توانیم خواهیم كوشید كه چیزهای بیرون از قاعده را از زبان بیرون گردانیم ، و چون چند رشته از بیقاعدگیها در زمینهی شمارههاست اینك در پایین به آنها میپردازیم :
1) چون از یك شمرده به ده میرسند آنگاه میگویند : یازده ، دوازده ، سیزده تا نوزده ، در جایی كه باید بگویند : دهویك ، دهودو ، دهوسه تا دهونه (چنانكه میگویند : بیستویك ، بیستودو ، بیستوسه تا بیستونه).
2) سر دههها را میگویند : بیست ، سی ، چهل تا نود ، در جایی كه بایستی بگویند : دوده ، سهده ، چهارده تا نهده ، (چنانكه میگویند : چهارصد ، ششصد ، هفتصد تا نهصد).
3) در سر صدهها چند تا را به غلط آورده میگویند : دویست ، سیصد ، پانصد ، در جایی كه بایستی بگویند : دوصد ، سهصد ، پنجصد.
باید هر سه رشته را بسامان آورده به رویهی راست و درست بكار بریم. بدینسان كه چون از یك شمرده تا ده رسیدیم آنگاه بگوییم : دهویك ، دهودو ، دهوسه تا دهونه ، و به جای بیست و سی تا نود بگوییم ، دوده ، سهده ، تا نهده و پس از صد بگوییم : دوصد ، سهصد ، چهارصد ، پنجصد تا نهصد. بدینسان همهی شمارهها تا یكملیون با سیزده واژه شمرده خواهد شد كه هر بیگانهای تواند آنها را به آسانی یاد گیرد و آن سیزده واژه اینهاست :
یك ، دو ، سه ، چهار ، پنج ، شش ، هفت ، هشت ، نه ، ده ، صد ، هزار ، ملیون.
پیداست كه باید «صد» را نیز «سد» نوشت.
میدانم كسانی ایراد گرفته خواهند گفت : ما چون به جای بیست «دوده» بگوییم در صفت باید بگوییم «دودهم» (دودهم كس من میبودم). در حالی كه ما دو عشر را نیز دودهم میگوییم. پس جدایی درمیانه با چه خواهد بود؟!.
میگویم : به دو عشر «دودهم» گفتن جز به پیروی از زبانهای اروپایی نیست. باید آن را رها كرد و به جایش «دودهیك» گفت ، همچنین در مانندهایش.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی یکم)
سخن دیگری که این گروه بزبان میدارند و آن را بهانهی مسخره و سرکوفت گرفتهاند آنست که میگویند : «چرا همهی پیغمبران از شرق برخاستهاند؟!.». پرسشیست که بارها میکنند.
میگوییم : خواستتان از این سخن چیست؟!. اگر ایرادی به پیغمبران (یا بهتر گوییم : به برانگیختگان) میدارید چرا آشکار نمیگویید؟!.
از دو حال خارج نیست : پیغمبران یا نیکخواه جهان بودهاند و بمردم جهان راهنمایی و نیکآموزی کردهاند ، و در این حال باید از ایشان قدرشناسی کرد و احترام گذاشت و مقید به آن نبود که از شرق یا از غرب برخاستهاند ، و یا بدخواهان جهان بودهاند و مردمان را گمراه گردانیده زیان رسانیدهاند ، در این حال هم باید بیارزششان دانست و بَدیشان روشن کرد و اختلاف میان برخاستن از شرق یا از غرب نگذاشت. بگویید ببینیم شما کدام یکی از این دو حال را میپذیرید. به هر حال هر ایرادی میدارید آن را بگویید و برخاستن از شرق و برنخاستن از غرب را بهانه نگیرید. این بهانه شبیه آنست که ملایان که به دانشها گردن نمیگذارند ، ایراد گرفته چنین بگویند : «چرا همگی دانشمندان از غرب برخاستهاند؟!.».
آنگاه شما چرا این پرسش را از ما میکنید؟!. شما از گفتههای ما چه فهمیدهاید که بچنین پرسشی اقدام میکنید؟!.. مگر ما گفتهایم که پاسخده همهی کارهای خداییم؟!. مگر گفتهایم از نزد خدا میآییم و راز همهی کارهای او را میدانیم؟!..
آیا این زشت نیست که در حالی که ما به یک جانفشانی بسیار بزرگی دربارهی جهان پرداخته با گمراهیها و نادانیها سختترین مبارزه را میکنیم و حقایق زندگانی را یکایک روشن میگردانیم ، شما از دور ایستید و با چنین سخنانی خنک و بیمغز به کارشکنی پردازید؟!.. آیا زشت نیست که چنین پرسش پرتی را از ما کنید؟!..
اگر راستش را بخواهیم این گروه از بیدینی و بیهمهچیزی استفاده میکنند. زیرا به همان بهانه خود را به هر گونه هوسبازی و سودجویی و خودخواهی آزاد میشمارند و از هر گونه کوششی در راه کشور و مردم آسوده میگردانند.
این پیروزی بزرگی برای ایشانست که خود را از هر قیدی آزاد گردانیدهاند و در میان مردم جز درپی هوسها و احساسات خود نیستند ، و در همان حال به بهانهی دانش یا تمدن که ما نمیدانیم چه اختصاصی بآنان میدارد ، بدیگران برتری نیز میفروشند. بگفتهی عامیان بخت بایشان رو آورده.
داستان آنان داستان شاعران ایرانست که میخواهند در سخنبازی و یاوهبافی که یکی از هوسبازیهای پست آدم است آزاد باشند ، و همان را «ادبیات» نامیده مرتبهی بلندی در میان مردم برای خود باز کنند و ماهانهی گزافی از دولت گرفته از مفتخواری نیز بهرهمند باشند. بگفتهی عامیان : «هم زیارتست و هم تجارت. کی چنین چیزی را نمیخواهد؟!.»
اما دشمنی که آنان با ما میکنند و باین متلکها اقدام میکنند به دو علت است : یکی حسد و خودخواهی که چون کوششهای ما در میان مردم تکانی بوجود آورده ، نمیتوانند آن را تحمل کنند. دیگری نگرانی از آینده که مبادا کوششهای ما به نتیجهای رسد و دستگاه هوسبازی و لگامگسیختگی آنان برچیده شود.
هرچه هست آن گفتهی تمسخرآمیز ایشان دربارهی برانگیختگان بسیار عامیانه است. همین گفته میرساند که چنانکه گفتیم آنان از هر چیزی نامش را یاد گرفتهاند و دربارهی برانگیختگان نیز آگاهیای که میبایست نمیدارند.
به هر حال شما نیک میدانید که ما در این باره بسخنان بسیاری پرداخته آنچه میبایست گفت گفتهایم [1] ، و در اینجا میباید تنها بپاسخ آن ایراد بس کنیم.
[1] : در شمارههای مهنامهی پیمان و کتابهایی که نویسنده در زمینهی دین نوشته همچون «ورجاوندْبنیاد» و «راه رستگاری» از این مبحث گفتگو شده.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی یکم)
سخن دیگری که این گروه بزبان میدارند و آن را بهانهی مسخره و سرکوفت گرفتهاند آنست که میگویند : «چرا همهی پیغمبران از شرق برخاستهاند؟!.». پرسشیست که بارها میکنند.
میگوییم : خواستتان از این سخن چیست؟!. اگر ایرادی به پیغمبران (یا بهتر گوییم : به برانگیختگان) میدارید چرا آشکار نمیگویید؟!.
از دو حال خارج نیست : پیغمبران یا نیکخواه جهان بودهاند و بمردم جهان راهنمایی و نیکآموزی کردهاند ، و در این حال باید از ایشان قدرشناسی کرد و احترام گذاشت و مقید به آن نبود که از شرق یا از غرب برخاستهاند ، و یا بدخواهان جهان بودهاند و مردمان را گمراه گردانیده زیان رسانیدهاند ، در این حال هم باید بیارزششان دانست و بَدیشان روشن کرد و اختلاف میان برخاستن از شرق یا از غرب نگذاشت. بگویید ببینیم شما کدام یکی از این دو حال را میپذیرید. به هر حال هر ایرادی میدارید آن را بگویید و برخاستن از شرق و برنخاستن از غرب را بهانه نگیرید. این بهانه شبیه آنست که ملایان که به دانشها گردن نمیگذارند ، ایراد گرفته چنین بگویند : «چرا همگی دانشمندان از غرب برخاستهاند؟!.».
آنگاه شما چرا این پرسش را از ما میکنید؟!. شما از گفتههای ما چه فهمیدهاید که بچنین پرسشی اقدام میکنید؟!.. مگر ما گفتهایم که پاسخده همهی کارهای خداییم؟!. مگر گفتهایم از نزد خدا میآییم و راز همهی کارهای او را میدانیم؟!..
آیا این زشت نیست که در حالی که ما به یک جانفشانی بسیار بزرگی دربارهی جهان پرداخته با گمراهیها و نادانیها سختترین مبارزه را میکنیم و حقایق زندگانی را یکایک روشن میگردانیم ، شما از دور ایستید و با چنین سخنانی خنک و بیمغز به کارشکنی پردازید؟!.. آیا زشت نیست که چنین پرسش پرتی را از ما کنید؟!..
اگر راستش را بخواهیم این گروه از بیدینی و بیهمهچیزی استفاده میکنند. زیرا به همان بهانه خود را به هر گونه هوسبازی و سودجویی و خودخواهی آزاد میشمارند و از هر گونه کوششی در راه کشور و مردم آسوده میگردانند.
این پیروزی بزرگی برای ایشانست که خود را از هر قیدی آزاد گردانیدهاند و در میان مردم جز درپی هوسها و احساسات خود نیستند ، و در همان حال به بهانهی دانش یا تمدن که ما نمیدانیم چه اختصاصی بآنان میدارد ، بدیگران برتری نیز میفروشند. بگفتهی عامیان بخت بایشان رو آورده.
داستان آنان داستان شاعران ایرانست که میخواهند در سخنبازی و یاوهبافی که یکی از هوسبازیهای پست آدم است آزاد باشند ، و همان را «ادبیات» نامیده مرتبهی بلندی در میان مردم برای خود باز کنند و ماهانهی گزافی از دولت گرفته از مفتخواری نیز بهرهمند باشند. بگفتهی عامیان : «هم زیارتست و هم تجارت. کی چنین چیزی را نمیخواهد؟!.»
اما دشمنی که آنان با ما میکنند و باین متلکها اقدام میکنند به دو علت است : یکی حسد و خودخواهی که چون کوششهای ما در میان مردم تکانی بوجود آورده ، نمیتوانند آن را تحمل کنند. دیگری نگرانی از آینده که مبادا کوششهای ما به نتیجهای رسد و دستگاه هوسبازی و لگامگسیختگی آنان برچیده شود.
هرچه هست آن گفتهی تمسخرآمیز ایشان دربارهی برانگیختگان بسیار عامیانه است. همین گفته میرساند که چنانکه گفتیم آنان از هر چیزی نامش را یاد گرفتهاند و دربارهی برانگیختگان نیز آگاهیای که میبایست نمیدارند.
به هر حال شما نیک میدانید که ما در این باره بسخنان بسیاری پرداخته آنچه میبایست گفت گفتهایم [1] ، و در اینجا میباید تنها بپاسخ آن ایراد بس کنیم.
[1] : در شمارههای مهنامهی پیمان و کتابهایی که نویسنده در زمینهی دین نوشته همچون «ورجاوندْبنیاد» و «راه رستگاری» از این مبحث گفتگو شده.
.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)
🔸 در پیرامون رمان ـ3 (تکهی یک از یک)
یکی از ارمغانهای اروپا بایران رمان و رماننویسی است. نتیجهی آن تباه شدن خرد ایرانیان است. بچشم خود میبینیم که عدهی زیادی از ایرانیان وقت گرانبهای خویش را بخواندن افسانههای بیسر و ته و داستانهای دروغی میگذرانند و نیز عدهای از تحصیلکردگان که باید وقت خویش را صرف کارهای سودمند نمایند به نوشتن و ترجمه کردن این رمانها از زبانهای بیگانه میپردازند و بدین طریق روزگار خویش را تباه ساخته دیگران را نیز بدبخت مینمایند. من میخواهم از این آقایان مترجمین و رماننویسان که از چهل سال باز در ایران پیدا شدهاند بپرسم که از این کار خویش چه نتیجهای میخواستهاند؟!. اگر بگویید رمان اخلاق توده را تصفیه نموده آنان را براستیها آشنا میسازد باید گفت دروغ میگویید. چه این رمانها علاوه بر اینکه این نتیجه را نمیدهند بترویج سیاهکاریها کمک مینمایند. از شما میپرسم کدام جوانی است پس از خواندن افسانههای از راه بدر برنده باندیشهی کارهای زشت قهرمانهای داستانهای شما نیفتد؟!. شما که حس کامرانی جوانان را بدین طریق بیدار نموده و تیشه بریشهی پاکدامنی میزنید چگونه امیدوارید که آنان بدنبال سیاهکاریها نروند و دست از بیعفتیها بردارند؟!. چهبسا دوشیزگانی که شما آنان را به پرتگاه بیعصمتی کشانیدهاید. چه زیاد جوانانی که پس از خواندن این داستانها جایگاه قهرمانیهای آنها را برای خود آرزو کرده و حرکات آنها را تقلید نمودهاند و در نتیجه به پرتگاه نابکاری افتادهاند. با اینحال آیا میتوان شما را گناهکار نشمرد؟!. شما که باعث اینهمه سیاهکاریها شدهاید آیا میتوانید در توده با پیشانی باز زندگی کنید؟! از شما میپرسم بجای اینکه افسانههای بیسر و ته آناتول فرانس و میشل زواکو ... را ترجمه نموده بدست دوشیزگان و جوانان دهید ، چه مانعی داشت قدری از دانشهای اروپایی را برای هممیهنان خود ترجمه مینمودید و ما را بآن پیشرفتها آشنا میساختید و از این راه بکشور و تودهی خود خدمتی مینمودید؟!. آیا بهتر نبود بجای نوشتن این افسانهها بزنده ساختن دلیران ایران که نامهایشان از خاطر رفته است میپرداختید و آنها را بما میشناسانیدید؟!. آیا بهتر نبود خامهی خویش را در یک راه راستی بکار میانداختید و خود و دیگران میوهی آن را میچیدید؟!. یک روز بود که کسی عیب رمان را نمیگفت و شما نیز نادانسته آن راه را میپیمودید ولی در جایی که از نه سالست که دارندهی پیمان و پرچم زیانهای رمان را با یک زبان ساده و با یک دلیلهای استوار روشن گردانیده آیا باز جای آنست که شما در گمراهی پافشاری نمایید و یا آن راه را پیمایید؟!. شما چرا نمیاندیشید که مردم در نتیجهی خواندن نوشتههای پیمان از حقایق آگاه گردیدهاند و دیگر برمانهای شما ارج نخواهند گزاشت ، دیگر گفتن آنکه «رمان از ادبیات است» سودی نخواهد داد. شگفت آنکه شما میخواهید با هایهوی جلوگیری از حقیقتنویسی پیمان و پرچم کنید و میپندارید که فیروز خواهید گردید! شما باید بدانید که این کوششهای شما جز زیان نتیجهای بشما نخواهد داد. دیگر از خرابکاریهای رماننویسان ، تاریخ را بصورت افسانه درآوردن و دروغ بپای شاهان و دلیران بستن است. پادشاهی را عاشق زن تردامنی نمودن (اردشیر و گلنار و بسیاری از اینگونهها) و بدینسان نام او را در تاریخ ننگین نمودن از کارهایی است که قابل عفو نمیباشد. آخر ای بیخردان شما از راستی چه دیدهاید که بدروغ پناه میآورید؟!. کوتاهسخن : یک قسمت از کتابهایی که در آذرماه (1) باید طعمهی آتش شوند همین رمانهاست و ما آزادگان باید بیاری خدا دست بدین کار سترگ زنیم و ریشهی این بدآموزیها را از بیخ برکنیم.
در پایان برای خدای بزرگ سپاس میگزارم که موفق گشتم با خواندن شمارههای مهنامهی پیمان و روزنامهی پرچم و راه رستگاری بحقایق آشنا گردم. شما خوانندگان نیز اگر براستی خواهان سرفرازی توده و کشور خود هستید بآزادگان ایران پیوندید و دیگران را باین راستیها آشنا سازید. امیدوارم این دستهی پاکدل که به نیکی تودهی خود و دیگر شرقیان و بالاخره جهانیان برخاستهاند در آیندهی نزدیک بانجام مقاصد خود پیروز گردند که «خدای بزرگ با پاکدلان است».
احسانالله آزادی
پابرگی :
1ـ تا آن زمان يکم آذر هم روزبه پيمان و هم روز کتابسوزان بود و در همين سال (1321) روزبه کتابسوزان يکم ديماه نهاده گرديد. ـ ویراینده
.
🔸 در پیرامون رمان ـ3 (تکهی یک از یک)
یکی از ارمغانهای اروپا بایران رمان و رماننویسی است. نتیجهی آن تباه شدن خرد ایرانیان است. بچشم خود میبینیم که عدهی زیادی از ایرانیان وقت گرانبهای خویش را بخواندن افسانههای بیسر و ته و داستانهای دروغی میگذرانند و نیز عدهای از تحصیلکردگان که باید وقت خویش را صرف کارهای سودمند نمایند به نوشتن و ترجمه کردن این رمانها از زبانهای بیگانه میپردازند و بدین طریق روزگار خویش را تباه ساخته دیگران را نیز بدبخت مینمایند. من میخواهم از این آقایان مترجمین و رماننویسان که از چهل سال باز در ایران پیدا شدهاند بپرسم که از این کار خویش چه نتیجهای میخواستهاند؟!. اگر بگویید رمان اخلاق توده را تصفیه نموده آنان را براستیها آشنا میسازد باید گفت دروغ میگویید. چه این رمانها علاوه بر اینکه این نتیجه را نمیدهند بترویج سیاهکاریها کمک مینمایند. از شما میپرسم کدام جوانی است پس از خواندن افسانههای از راه بدر برنده باندیشهی کارهای زشت قهرمانهای داستانهای شما نیفتد؟!. شما که حس کامرانی جوانان را بدین طریق بیدار نموده و تیشه بریشهی پاکدامنی میزنید چگونه امیدوارید که آنان بدنبال سیاهکاریها نروند و دست از بیعفتیها بردارند؟!. چهبسا دوشیزگانی که شما آنان را به پرتگاه بیعصمتی کشانیدهاید. چه زیاد جوانانی که پس از خواندن این داستانها جایگاه قهرمانیهای آنها را برای خود آرزو کرده و حرکات آنها را تقلید نمودهاند و در نتیجه به پرتگاه نابکاری افتادهاند. با اینحال آیا میتوان شما را گناهکار نشمرد؟!. شما که باعث اینهمه سیاهکاریها شدهاید آیا میتوانید در توده با پیشانی باز زندگی کنید؟! از شما میپرسم بجای اینکه افسانههای بیسر و ته آناتول فرانس و میشل زواکو ... را ترجمه نموده بدست دوشیزگان و جوانان دهید ، چه مانعی داشت قدری از دانشهای اروپایی را برای هممیهنان خود ترجمه مینمودید و ما را بآن پیشرفتها آشنا میساختید و از این راه بکشور و تودهی خود خدمتی مینمودید؟!. آیا بهتر نبود بجای نوشتن این افسانهها بزنده ساختن دلیران ایران که نامهایشان از خاطر رفته است میپرداختید و آنها را بما میشناسانیدید؟!. آیا بهتر نبود خامهی خویش را در یک راه راستی بکار میانداختید و خود و دیگران میوهی آن را میچیدید؟!. یک روز بود که کسی عیب رمان را نمیگفت و شما نیز نادانسته آن راه را میپیمودید ولی در جایی که از نه سالست که دارندهی پیمان و پرچم زیانهای رمان را با یک زبان ساده و با یک دلیلهای استوار روشن گردانیده آیا باز جای آنست که شما در گمراهی پافشاری نمایید و یا آن راه را پیمایید؟!. شما چرا نمیاندیشید که مردم در نتیجهی خواندن نوشتههای پیمان از حقایق آگاه گردیدهاند و دیگر برمانهای شما ارج نخواهند گزاشت ، دیگر گفتن آنکه «رمان از ادبیات است» سودی نخواهد داد. شگفت آنکه شما میخواهید با هایهوی جلوگیری از حقیقتنویسی پیمان و پرچم کنید و میپندارید که فیروز خواهید گردید! شما باید بدانید که این کوششهای شما جز زیان نتیجهای بشما نخواهد داد. دیگر از خرابکاریهای رماننویسان ، تاریخ را بصورت افسانه درآوردن و دروغ بپای شاهان و دلیران بستن است. پادشاهی را عاشق زن تردامنی نمودن (اردشیر و گلنار و بسیاری از اینگونهها) و بدینسان نام او را در تاریخ ننگین نمودن از کارهایی است که قابل عفو نمیباشد. آخر ای بیخردان شما از راستی چه دیدهاید که بدروغ پناه میآورید؟!. کوتاهسخن : یک قسمت از کتابهایی که در آذرماه (1) باید طعمهی آتش شوند همین رمانهاست و ما آزادگان باید بیاری خدا دست بدین کار سترگ زنیم و ریشهی این بدآموزیها را از بیخ برکنیم.
در پایان برای خدای بزرگ سپاس میگزارم که موفق گشتم با خواندن شمارههای مهنامهی پیمان و روزنامهی پرچم و راه رستگاری بحقایق آشنا گردم. شما خوانندگان نیز اگر براستی خواهان سرفرازی توده و کشور خود هستید بآزادگان ایران پیوندید و دیگران را باین راستیها آشنا سازید. امیدوارم این دستهی پاکدل که به نیکی تودهی خود و دیگر شرقیان و بالاخره جهانیان برخاستهاند در آیندهی نزدیک بانجام مقاصد خود پیروز گردند که «خدای بزرگ با پاکدلان است».
احسانالله آزادی
پابرگی :
1ـ تا آن زمان يکم آذر هم روزبه پيمان و هم روز کتابسوزان بود و در همين سال (1321) روزبه کتابسوزان يکم ديماه نهاده گرديد. ـ ویراینده
.
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟!
🔸 (تکهی پنج از هفت)
علی : بلی آن سال كه جنگ آلمان و لهستان شروع شد این حاجیآقا بیش از سه یا چهارهزار تومان سرمایه نداشت. ولی چون جنگ شروع شد و نرخها هر روز بالا میرفت حاجی هرچه توانست خرید و انبار كرد و هر كالایی را بچند برابر قیمتش فروخت. آن روزهایی كه تمام مردم از حیث زندگانی بسختی افتاده ناله میكردند و روزنامهها پر بود از شكایت و فغان مردم این حاجی با جمعی در بازار جشن داشتند. هر شبی خوابیده فردا كه پا میشدند مبالغی بسرمایهشان افزوده میشد. موقعی كه ژاپن وارد جنگ شد و در نتیجهی تصرف سنگاپور و جاوه قیمت چای در بازار بالا رفت ، این حاجی مبالغی چای در انبار داشت كه در ظرف چند هفته آنها را بشش یا هفت برابر قیمت خریدش فروخت. از همان ثروتست كه بمكه و كربلا رفته است.
این مرد را ما خوب میشناسیم. اگر برادرش محتاج باشد ده تومان باو دستگیری نمیكند. ولی هشت نههزار تومان پول را برداشت و رفت زیارت. رفت كه استخوان سبك گرداند. همین جعفر و باقر كه الان در اینجا لج میكنند بارها پهلوی هم نشسته از شقاوت و بیمروتی این حاجیهای بازار صحبت كرده گفتهایم : «آخر اینها چه دینی دارند؟!.». ولی من حالا میفهمم كه آنها دین شیعه دارند.
حرفهای آقا احمد پرده از جلو چشم من برداشت. تو گویی خوابیده بودم بیدار شدم. قضایا الان بمن روشن میشود. حالا خوب میفهمم كه اساس بدبختی ما چیست. حجرهی این مرد مركز ملاها و روضهخوانهاست ـ میآیند مینشینند و وراجی میكنند. من یك بار ندیدم یكی از آنها بگوید : «انبارداری حرامست ، گرانفروشی گناهست». یا بگوید : «باید با مردم ارفاق كرد ، هر روز قیمت كالاها را بالا نبرد». اینها را از زبان آنها نشنیدم. ولی بارها شنیدم كه میگویند : «آقای فلان چرا بزیارت نمیروی؟!. چرا روضهخوانی نمیكنی؟!.». یك روز یكی میگفت : «مگر بشفاعت ائمهی اطهار احتیاج نداری؟!.» اساس بدبختی ما اینهاست. ما خوابیده بودیم و نمیفهمیدیم. خدا بآقای كسروی عمر دهد كه اینها را میگوید.
از این سخنانِ علی ، جعفر و باقر بخشم آمدهاند. چون حرفهای او تمام میشود جعفر با یك لحن توهینآمیزی میگوید : «مگر اینها را تنها او میگوید .. دیگران هیچ نمیدانستند؟.».
از این سخن او علی بخشم آمده میگوید : «عجب جوان لجبازی هستی. نمیدانم خودت را بنافهمیدن زدهای یا ما را نافهم میپنداری! این حرفها را دیگران میدانستند؟!. اگر میدانستند پس چرا نمیگفتند؟!. پس چرا ضدش را میگفتند؟!. آدم بهتر است لجباز نباشد. دیدید در اولِ صحبت من هم با شما موافق بودم ، ولی حرفهای آقا احمد مرا منقلب گردانید. این حرفها تمام از روی دلیل است». اینها را گفته برمیخیزند وچون رختخوابها حاضر بوده میخوابند.
صبح كه پا میشوند و روهای خود را شسته (بعضی هم نماز خوانده) بر سر میز ناشتاخوری مینشینند ، علی رو باحمد برگردانیده میگوید :
... حرفهای شما دیشب مرا ناراحت گردانیده. با آنكه دیر خوابیدیم من باز سه ساعت در توی رختخواب خوابم نمیبرد. از پهلو به پهلو میغلتیدم و فكر میكردم. مثل اینست كه من تاكنون كور بودم و حالا یكدفعه چشمهایم باز شده ، الان چیزهایی میبینم كه قبل از آن نمیدیدم. دیشب در رختخواب حكایتهایی بیادم افتاده كه آتش گرفتهام.
احمد : هنوز كجا هستید؟! شما بعد از این خواهید فهمید كه این مذهبها چه آتشی بجهان زدهاند ، بعد از این خواهید فهمید كه این ملاها چه جور مردم را گمراه گردانیدهاند.
.
🔸 (تکهی پنج از هفت)
علی : بلی آن سال كه جنگ آلمان و لهستان شروع شد این حاجیآقا بیش از سه یا چهارهزار تومان سرمایه نداشت. ولی چون جنگ شروع شد و نرخها هر روز بالا میرفت حاجی هرچه توانست خرید و انبار كرد و هر كالایی را بچند برابر قیمتش فروخت. آن روزهایی كه تمام مردم از حیث زندگانی بسختی افتاده ناله میكردند و روزنامهها پر بود از شكایت و فغان مردم این حاجی با جمعی در بازار جشن داشتند. هر شبی خوابیده فردا كه پا میشدند مبالغی بسرمایهشان افزوده میشد. موقعی كه ژاپن وارد جنگ شد و در نتیجهی تصرف سنگاپور و جاوه قیمت چای در بازار بالا رفت ، این حاجی مبالغی چای در انبار داشت كه در ظرف چند هفته آنها را بشش یا هفت برابر قیمت خریدش فروخت. از همان ثروتست كه بمكه و كربلا رفته است.
این مرد را ما خوب میشناسیم. اگر برادرش محتاج باشد ده تومان باو دستگیری نمیكند. ولی هشت نههزار تومان پول را برداشت و رفت زیارت. رفت كه استخوان سبك گرداند. همین جعفر و باقر كه الان در اینجا لج میكنند بارها پهلوی هم نشسته از شقاوت و بیمروتی این حاجیهای بازار صحبت كرده گفتهایم : «آخر اینها چه دینی دارند؟!.». ولی من حالا میفهمم كه آنها دین شیعه دارند.
حرفهای آقا احمد پرده از جلو چشم من برداشت. تو گویی خوابیده بودم بیدار شدم. قضایا الان بمن روشن میشود. حالا خوب میفهمم كه اساس بدبختی ما چیست. حجرهی این مرد مركز ملاها و روضهخوانهاست ـ میآیند مینشینند و وراجی میكنند. من یك بار ندیدم یكی از آنها بگوید : «انبارداری حرامست ، گرانفروشی گناهست». یا بگوید : «باید با مردم ارفاق كرد ، هر روز قیمت كالاها را بالا نبرد». اینها را از زبان آنها نشنیدم. ولی بارها شنیدم كه میگویند : «آقای فلان چرا بزیارت نمیروی؟!. چرا روضهخوانی نمیكنی؟!.». یك روز یكی میگفت : «مگر بشفاعت ائمهی اطهار احتیاج نداری؟!.» اساس بدبختی ما اینهاست. ما خوابیده بودیم و نمیفهمیدیم. خدا بآقای كسروی عمر دهد كه اینها را میگوید.
از این سخنانِ علی ، جعفر و باقر بخشم آمدهاند. چون حرفهای او تمام میشود جعفر با یك لحن توهینآمیزی میگوید : «مگر اینها را تنها او میگوید .. دیگران هیچ نمیدانستند؟.».
از این سخن او علی بخشم آمده میگوید : «عجب جوان لجبازی هستی. نمیدانم خودت را بنافهمیدن زدهای یا ما را نافهم میپنداری! این حرفها را دیگران میدانستند؟!. اگر میدانستند پس چرا نمیگفتند؟!. پس چرا ضدش را میگفتند؟!. آدم بهتر است لجباز نباشد. دیدید در اولِ صحبت من هم با شما موافق بودم ، ولی حرفهای آقا احمد مرا منقلب گردانید. این حرفها تمام از روی دلیل است». اینها را گفته برمیخیزند وچون رختخوابها حاضر بوده میخوابند.
صبح كه پا میشوند و روهای خود را شسته (بعضی هم نماز خوانده) بر سر میز ناشتاخوری مینشینند ، علی رو باحمد برگردانیده میگوید :
... حرفهای شما دیشب مرا ناراحت گردانیده. با آنكه دیر خوابیدیم من باز سه ساعت در توی رختخواب خوابم نمیبرد. از پهلو به پهلو میغلتیدم و فكر میكردم. مثل اینست كه من تاكنون كور بودم و حالا یكدفعه چشمهایم باز شده ، الان چیزهایی میبینم كه قبل از آن نمیدیدم. دیشب در رختخواب حكایتهایی بیادم افتاده كه آتش گرفتهام.
احمد : هنوز كجا هستید؟! شما بعد از این خواهید فهمید كه این مذهبها چه آتشی بجهان زدهاند ، بعد از این خواهید فهمید كه این ملاها چه جور مردم را گمراه گردانیدهاند.
.
✴️ در پیرامون زبان ـ شمارهها
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
1ـ در راه بسامان کردن زبان ، درست گردانیدن شمارهها به همانگونه که در پرچم نیمهماههی سوم آمده است بسیار بجا و درست است. من بارها در نوشتههای فارسی نوآموزان بیگانه دوصد را بجای دویست سهصد را بجای سیصد و پنجصد را بجای پانصد دیدهام که میتوان گفت چون آنان هنوز درست بزبان فارسی کنونی (نابسامانی آن) خو نگرفتهاند به پیروی از سامان زبان خود شمارهها را درستتر بکار میبرند.
2ـ چنانچه نوشتهاید با سیزده واژه میتوانیم در شمارش تا آنچه بخواهیم پیش رویم. خوب است تلفظ واژههای یک و چهار و شش را که اندکی اختلاف درمیان است هم درست کنید که آیا یک با زبر «ی» گفته شود یا با زیر «ی» ، چهار بنویسیم یا چار ، شش یا شیش؟
3ـ در کسر (یا بگفتهی فرهنگستان برخه) آیا بهتر نیست بجای «ام» از پسوند «ک» سود جوییم مانند دو دهک (دو دهم) و سه هفتک (سه هفتم)؟
آبادان ـ شیشهگر
پرچم : دربارهی واژههای یک ، چهار ، شش و هرچه مانند آنهاست ما باید پیروی از انبوه مردم نماییم و آنچه میان ایشان رواج میدارد بپذیریم و این کار باید درمیان دیگر گردانیدن الفباء (که بیاری خدا آن را بکار خواهیم بست) بپردازیم.
دربارهی «دو دهم» و مانند آن ما نوشته بودیم که در فارسی بجای آن «دو دهیک» میگفتهاند و همچنین در مانندهایش و اینست در آن باره کار روشنست.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
1ـ در راه بسامان کردن زبان ، درست گردانیدن شمارهها به همانگونه که در پرچم نیمهماههی سوم آمده است بسیار بجا و درست است. من بارها در نوشتههای فارسی نوآموزان بیگانه دوصد را بجای دویست سهصد را بجای سیصد و پنجصد را بجای پانصد دیدهام که میتوان گفت چون آنان هنوز درست بزبان فارسی کنونی (نابسامانی آن) خو نگرفتهاند به پیروی از سامان زبان خود شمارهها را درستتر بکار میبرند.
2ـ چنانچه نوشتهاید با سیزده واژه میتوانیم در شمارش تا آنچه بخواهیم پیش رویم. خوب است تلفظ واژههای یک و چهار و شش را که اندکی اختلاف درمیان است هم درست کنید که آیا یک با زبر «ی» گفته شود یا با زیر «ی» ، چهار بنویسیم یا چار ، شش یا شیش؟
3ـ در کسر (یا بگفتهی فرهنگستان برخه) آیا بهتر نیست بجای «ام» از پسوند «ک» سود جوییم مانند دو دهک (دو دهم) و سه هفتک (سه هفتم)؟
آبادان ـ شیشهگر
پرچم : دربارهی واژههای یک ، چهار ، شش و هرچه مانند آنهاست ما باید پیروی از انبوه مردم نماییم و آنچه میان ایشان رواج میدارد بپذیریم و این کار باید درمیان دیگر گردانیدن الفباء (که بیاری خدا آن را بکار خواهیم بست) بپردازیم.
دربارهی «دو دهم» و مانند آن ما نوشته بودیم که در فارسی بجای آن «دو دهیک» میگفتهاند و همچنین در مانندهایش و اینست در آن باره کار روشنست.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی دوم)
این خود مبحثی است که آیا زردشت و موسا و عیسا و پیغمبر اسلام که هر یکی در زمان خود بکوششهایی برخاسته و دینی بنیاد نهاده ، ما چه جایگاهی بایشان دهیم و چه اندیشهای دربارهی آنان داشته باشیم؟.. آیا آنان را مردان هوسمندی شناسیم که به هوس بآن کار برخاستهاند و یا چه علت دیگری برای کوششهای ایشان در نظر گیریم؟..
پیداست که شمار زیادی از دانشمندان اروپا بویژه پیروان فلسفهی مادی بکارهای آنان با دیدهی بدبینی نگریستهاند ، و اگر هم آشکار نگفته باشند بیگفتگوست که آنان را جز هوسمندانی یا بهتر گویم دروغگویانی تصور نکردهاند ، و علت این نیز بیش از همه حقارت و بیارزشی آن دستگاههای سست و بیاساسی است که گفتیم بنام دینهای آنان برپا میباشد.
بعضی از دانشمندان چنین دانستهاند که آدمیان دورههای بسیاری را با گمراهی و خرافات بسر بردهاند ، تا توانستهاند بدورهی دانش برسند و در نزد اینان دینها جز دنبالهی همان گمراهیها و خرافات نبوده.
ولی اینها همه از ناآگاهیست و اگر راستی را بخواهیم دینها نه تنها دنبالهی گمراهیها نبوده ، هر یکی از آنها خود جنبشی برای مبارزه با گمراهیها بوده.
مثلاً نخست پیغمبری که در تاریخ شناخته شده زردشت پیغمبر ایرانیست. اکنون ما ببینیم آیا این مرد ، ایرانیان را در همان راه نادانی و گمراهی (که میداشتهاند) پیش رانده یا حقایقی بآنان یاد داده و از گمراهی دورشان گردانیده؟.. آیا کدام یکی از این دو گمان دربارهی او راستست؟..
آنچه ما میدانیم ایرانیان (همچنین مردمان دیگر) ، پیش از زمان زردشت ، بتپرست میبودند. باینمعنی که بخدایان بسیاری میپرستیدند که این گرفتاری بزرگی برای آنان میبود.
بسیاری از مردم معنی بتپرستی را نمیدانند و از زیانهای آن آگاه نیستند. بارها دیدهام میگویند : «بتپرستی چه زیان داشته؟! بتپرستی و خداپرستی چه تفاوت در کار زندگی دارد؟!.». ولی این سخن از ناآگاهیست و راستی آنست که بتپرستی اشتباهی در شناختن معنی جهان بوده و زیانهای بسیاری را در زندگانی با خود داشته.
بتپرستی معنایش این بوده که مردمان ، اینجهان را یک دستگاه نمیشناختهاند و نیروهای بسیاری را در آن مؤثر میشماردهاند. مثلاً یک دسته در ایران چون میدیدهاند بچه از مادر زاییده میشود و رو به رشد میرود ولی پس از چند سالی ناگهان بیمار شده میمیرد ، و همچنین میدیدهاند سنبل از زمین میروید و باران باریده آن را سیراب و شاداب میگرداند ، لیکن پس از چندی ناگهان تگرگ زده آن را از میان میبرد. این کارها را که بظاهر با یکدیگر ناسازگار است از یک ریشه نشمرده چنین خیال میکردهاند که در جهان دو نیرو در کار میباشند و آن دو همیشه باهم در مبارزه و کشمکش میباشند ، و از اینجا افسانههای یزدان و اهریمن و مانندههای آن را بوجود میآوردهاند.
مصریان و یونانیان با آنکه از مردمان پیشرفتهی آن زمان بشمار میرفتهاند برای هر سری از کارهای جهان خدای دیگری از خیال ساخته ، خود را گرفتار آنها کرده بودهاند که میبایسته هر روز بخشی از وقت خود را با پرستش و بندگی بآن خدایان خیالی هدر کنند. تاریخ مصر و یونان در دست ماست ، بخوانید تا بدانید چه کارهای بیعقلانهای را بنام آن خدایان بانجام میآوردهاند.
شنیدنیتر آنکه آن خدایان را که جز در خیال آنان وجود نمیداشته ، دارای خصلتهای پست خودخواهی و خشم و حسد و مانند اینها میشماردهاند و اینست بایستی خود را از حسد آنها حفظ کنند ، و اگر کسی دارای مال میشد بایستی سهمی از آن برای خدایان جدا گرداند و به پرستشگاه برده اگر کُشتنی بود بکُشد وگرنه بسوزاند. اگر سرداری در جنگ فتحی میکرد سهمی از کالای غنیمتی به پرستشگاه بفرستد. اگر کسی فرزندان و دختران بسیاری داشت یکی را به پرستاری در پرستشگاه فرستاده «زنده بگور»ش کند. بلکه گاهی نادانی تا بآنجا میرسید که فرزندان خود را در زیر پای خدایان خیالی سر میبریدند.
این میبوده معنی بتپرستی ، و این میبوده اندازهی زیان آن بزندگانی. ایرانیان بخدایان بسیاری باور میداشتند و همچون مردمان دیگر دست از کار و زندگانی برداشته به پرستش آنها میپرداختند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی دوم)
این خود مبحثی است که آیا زردشت و موسا و عیسا و پیغمبر اسلام که هر یکی در زمان خود بکوششهایی برخاسته و دینی بنیاد نهاده ، ما چه جایگاهی بایشان دهیم و چه اندیشهای دربارهی آنان داشته باشیم؟.. آیا آنان را مردان هوسمندی شناسیم که به هوس بآن کار برخاستهاند و یا چه علت دیگری برای کوششهای ایشان در نظر گیریم؟..
پیداست که شمار زیادی از دانشمندان اروپا بویژه پیروان فلسفهی مادی بکارهای آنان با دیدهی بدبینی نگریستهاند ، و اگر هم آشکار نگفته باشند بیگفتگوست که آنان را جز هوسمندانی یا بهتر گویم دروغگویانی تصور نکردهاند ، و علت این نیز بیش از همه حقارت و بیارزشی آن دستگاههای سست و بیاساسی است که گفتیم بنام دینهای آنان برپا میباشد.
بعضی از دانشمندان چنین دانستهاند که آدمیان دورههای بسیاری را با گمراهی و خرافات بسر بردهاند ، تا توانستهاند بدورهی دانش برسند و در نزد اینان دینها جز دنبالهی همان گمراهیها و خرافات نبوده.
ولی اینها همه از ناآگاهیست و اگر راستی را بخواهیم دینها نه تنها دنبالهی گمراهیها نبوده ، هر یکی از آنها خود جنبشی برای مبارزه با گمراهیها بوده.
مثلاً نخست پیغمبری که در تاریخ شناخته شده زردشت پیغمبر ایرانیست. اکنون ما ببینیم آیا این مرد ، ایرانیان را در همان راه نادانی و گمراهی (که میداشتهاند) پیش رانده یا حقایقی بآنان یاد داده و از گمراهی دورشان گردانیده؟.. آیا کدام یکی از این دو گمان دربارهی او راستست؟..
آنچه ما میدانیم ایرانیان (همچنین مردمان دیگر) ، پیش از زمان زردشت ، بتپرست میبودند. باینمعنی که بخدایان بسیاری میپرستیدند که این گرفتاری بزرگی برای آنان میبود.
بسیاری از مردم معنی بتپرستی را نمیدانند و از زیانهای آن آگاه نیستند. بارها دیدهام میگویند : «بتپرستی چه زیان داشته؟! بتپرستی و خداپرستی چه تفاوت در کار زندگی دارد؟!.». ولی این سخن از ناآگاهیست و راستی آنست که بتپرستی اشتباهی در شناختن معنی جهان بوده و زیانهای بسیاری را در زندگانی با خود داشته.
بتپرستی معنایش این بوده که مردمان ، اینجهان را یک دستگاه نمیشناختهاند و نیروهای بسیاری را در آن مؤثر میشماردهاند. مثلاً یک دسته در ایران چون میدیدهاند بچه از مادر زاییده میشود و رو به رشد میرود ولی پس از چند سالی ناگهان بیمار شده میمیرد ، و همچنین میدیدهاند سنبل از زمین میروید و باران باریده آن را سیراب و شاداب میگرداند ، لیکن پس از چندی ناگهان تگرگ زده آن را از میان میبرد. این کارها را که بظاهر با یکدیگر ناسازگار است از یک ریشه نشمرده چنین خیال میکردهاند که در جهان دو نیرو در کار میباشند و آن دو همیشه باهم در مبارزه و کشمکش میباشند ، و از اینجا افسانههای یزدان و اهریمن و مانندههای آن را بوجود میآوردهاند.
مصریان و یونانیان با آنکه از مردمان پیشرفتهی آن زمان بشمار میرفتهاند برای هر سری از کارهای جهان خدای دیگری از خیال ساخته ، خود را گرفتار آنها کرده بودهاند که میبایسته هر روز بخشی از وقت خود را با پرستش و بندگی بآن خدایان خیالی هدر کنند. تاریخ مصر و یونان در دست ماست ، بخوانید تا بدانید چه کارهای بیعقلانهای را بنام آن خدایان بانجام میآوردهاند.
شنیدنیتر آنکه آن خدایان را که جز در خیال آنان وجود نمیداشته ، دارای خصلتهای پست خودخواهی و خشم و حسد و مانند اینها میشماردهاند و اینست بایستی خود را از حسد آنها حفظ کنند ، و اگر کسی دارای مال میشد بایستی سهمی از آن برای خدایان جدا گرداند و به پرستشگاه برده اگر کُشتنی بود بکُشد وگرنه بسوزاند. اگر سرداری در جنگ فتحی میکرد سهمی از کالای غنیمتی به پرستشگاه بفرستد. اگر کسی فرزندان و دختران بسیاری داشت یکی را به پرستاری در پرستشگاه فرستاده «زنده بگور»ش کند. بلکه گاهی نادانی تا بآنجا میرسید که فرزندان خود را در زیر پای خدایان خیالی سر میبریدند.
این میبوده معنی بتپرستی ، و این میبوده اندازهی زیان آن بزندگانی. ایرانیان بخدایان بسیاری باور میداشتند و همچون مردمان دیگر دست از کار و زندگانی برداشته به پرستش آنها میپرداختند.
.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)
🔸 در پیرامون رمان ـ4 (تکهی یک از سه)
آقای کسروی
اکنون که بزرگمردی چون شما پرچم راهنمایی را برافراشته و در راه یک خواست گرانمایهای میکوشید و حقایق و راستیها را یک بیک فراراه نیازمندان و گمراهان مینهید و با نور خرد و بینایی راه رستگاری تودهی ایران را روشن میکنید ما جامعهی محصلین نیز انتظار آن را داریم که زودتر این کنکاشها و رنجها سود خود را داده و در بیداری این توده پیروزمند گردید. اینست با این روش خردمندانهی شما حق داریم بآتیهی نیکوی این کشور و مردمی که در آن میزیند دلها را از امید انباشته کرده و همچنان بر ما بایاست[=واجبست] که در این کار از شما سرمشق گرفته و توده را نیکیپذیر و راستیشناس کنیم و بدیهایشان را برشمرده و در این کوشش دشوار که نبرد با خرافات و اندیشههای کوتاه و نارسا است با شما همراهی نماییم. همان گونه که اشاره شده یکی دیگر از علل درماندگی این توده رواج رمان است.
راستی را باید بحال این توده گریست که از پس چندان رنج تحصیل و فراگیری سواد اکنون از آن جز بدی و زیان نخواهند و بجای اینکه بینش و دانش خود را در راه آموزش و پرورش راستیها و نیکیها صرف کنند وقت خود را بخواندن و نوشتن افسانههای دروغ و نامعقول که جز مایهی گمراهی و زبونی نیست تباه کنند و گفتارهای پرمغز و داوریهای بخردانهی شما را براست نگرفته و از سوی دیگر به پیشرفت این کتابهای زیانمند افتخار کنند.
اگر از یکی از خوانندگان رمان بپرسید علت عشق شما بدین خواناکهای[آنچه خوانند : مطبوعات و کتابها] ناسودمند چیست با یک پررویی بچنین پاسخی مبادرت میورزد : «رمان از لحاظ اینکه اسرار و رموز طبیعت را موشکافی کرده و غرائز طبیعی را آن چنانکه هست نشان میدهد در توسعهی فکر و التذاذ خاطر نقش بزرگی را بازی میکند. اینست که هر کس بیشتر رمان خوانده فکرش پخته و روحش قویتر است».
نویسندهی آن نیز پس از توصیف ادبیات و بحث در اینکه بکدام وسیله بهتر میتوان عیوب اجتماعی را خاطر نشان کرده و نصایح اخلاقی را در مردم تزریق کرد و نتیجهی نیکو حاصل نمود باینجا میرسد که : «چون ذهن بشری بافسانه متمایل است و ذوق مردم از افسانه تهییج و تشویق میشود اینست که نوابغ و راهنمایان اخلاق خواست و پندار خود را لباس افسانه پوشانیده و بدین گونه باصلاح جامعه برخاستهاند». دیگری در آغاز رمان خود نوشته : «هیچ چیز در جهان از درس اخلاقِ خشک و صریح و بیپیرایه دلآزارتر و بیهودهتر نیست»ـ ترا بخدا ببینید برای اینکه بیشتر در گمراهی خود پافشرده و بپندار کج خود تکیه کنند و از حقایق بگریزند چگونه بلفّاظی پرداخته و دلها را فریب میدهند. آری باید گفت برای مردمی که خردهاشان بدین گونه درمانده و آلوده باشد درس اخلاق دلآزار و بیهوده است و نویسندهای که خواری و زبونی توده را بخواهد باید افسانهپرستی را رواج دهد. زیرا توده را کودک و نادان شناخته و بجای اینکه برای آنها احترام و شرافتی قائل باشد آنها را خوار شمرده و میکنند آنچه بخواهند !!!!!
باید بآن خوانندگان بیچاره گفت آیا پس از آنهمه رمانخوانی از شما چه برخواهد خاست و کی و چگونه فکر شما وسیع خواهد شد؟.. نه اینست که در نتیجهی تلقینِ خواناکهای گمراهکننده نیروهای خدادادی را از شما گرفته و بجای آن عیاشی و خیالپرستی و عشقبازی و پراکندگی فکر در شما بجا گزارده و شما را دچار یکمشت افکار بیهوده خواهد کرد؟
نه آنست که شما را بهوسبازی و آلودگی واداشته و بیشتر شما را در منجلاب بدبختی و نادانی اسیر خواهد کرد؟؟؟
و بآن نویسنده که دلش بحال توده سوخته و میخواهد درس اخلاق را با افسانه بیامیزد گفت آیا تاکنون چه طرفی از آنهمه بیهودهنویسی بربستهاید که بدینسان دامن تمام روزنامهها و خواناکهای ما را آلوده کرده ودلها را سیاه کردهاید؟ آیا هنوز بیشرمی بس نیست؟ آیا میخواهید بیش از این ، این کشور در خواب غفلت و خودپرستی باقی ماند؟
ای خوانندهی گیج و سیهروز ، امروز روز رمانخوانی نیست و ای نویسندهی سرگردان ، میهن از شما چشم نیکی دارد نه یاوهبافی!
.
🔸 در پیرامون رمان ـ4 (تکهی یک از سه)
آقای کسروی
اکنون که بزرگمردی چون شما پرچم راهنمایی را برافراشته و در راه یک خواست گرانمایهای میکوشید و حقایق و راستیها را یک بیک فراراه نیازمندان و گمراهان مینهید و با نور خرد و بینایی راه رستگاری تودهی ایران را روشن میکنید ما جامعهی محصلین نیز انتظار آن را داریم که زودتر این کنکاشها و رنجها سود خود را داده و در بیداری این توده پیروزمند گردید. اینست با این روش خردمندانهی شما حق داریم بآتیهی نیکوی این کشور و مردمی که در آن میزیند دلها را از امید انباشته کرده و همچنان بر ما بایاست[=واجبست] که در این کار از شما سرمشق گرفته و توده را نیکیپذیر و راستیشناس کنیم و بدیهایشان را برشمرده و در این کوشش دشوار که نبرد با خرافات و اندیشههای کوتاه و نارسا است با شما همراهی نماییم. همان گونه که اشاره شده یکی دیگر از علل درماندگی این توده رواج رمان است.
راستی را باید بحال این توده گریست که از پس چندان رنج تحصیل و فراگیری سواد اکنون از آن جز بدی و زیان نخواهند و بجای اینکه بینش و دانش خود را در راه آموزش و پرورش راستیها و نیکیها صرف کنند وقت خود را بخواندن و نوشتن افسانههای دروغ و نامعقول که جز مایهی گمراهی و زبونی نیست تباه کنند و گفتارهای پرمغز و داوریهای بخردانهی شما را براست نگرفته و از سوی دیگر به پیشرفت این کتابهای زیانمند افتخار کنند.
اگر از یکی از خوانندگان رمان بپرسید علت عشق شما بدین خواناکهای[آنچه خوانند : مطبوعات و کتابها] ناسودمند چیست با یک پررویی بچنین پاسخی مبادرت میورزد : «رمان از لحاظ اینکه اسرار و رموز طبیعت را موشکافی کرده و غرائز طبیعی را آن چنانکه هست نشان میدهد در توسعهی فکر و التذاذ خاطر نقش بزرگی را بازی میکند. اینست که هر کس بیشتر رمان خوانده فکرش پخته و روحش قویتر است».
نویسندهی آن نیز پس از توصیف ادبیات و بحث در اینکه بکدام وسیله بهتر میتوان عیوب اجتماعی را خاطر نشان کرده و نصایح اخلاقی را در مردم تزریق کرد و نتیجهی نیکو حاصل نمود باینجا میرسد که : «چون ذهن بشری بافسانه متمایل است و ذوق مردم از افسانه تهییج و تشویق میشود اینست که نوابغ و راهنمایان اخلاق خواست و پندار خود را لباس افسانه پوشانیده و بدین گونه باصلاح جامعه برخاستهاند». دیگری در آغاز رمان خود نوشته : «هیچ چیز در جهان از درس اخلاقِ خشک و صریح و بیپیرایه دلآزارتر و بیهودهتر نیست»ـ ترا بخدا ببینید برای اینکه بیشتر در گمراهی خود پافشرده و بپندار کج خود تکیه کنند و از حقایق بگریزند چگونه بلفّاظی پرداخته و دلها را فریب میدهند. آری باید گفت برای مردمی که خردهاشان بدین گونه درمانده و آلوده باشد درس اخلاق دلآزار و بیهوده است و نویسندهای که خواری و زبونی توده را بخواهد باید افسانهپرستی را رواج دهد. زیرا توده را کودک و نادان شناخته و بجای اینکه برای آنها احترام و شرافتی قائل باشد آنها را خوار شمرده و میکنند آنچه بخواهند !!!!!
باید بآن خوانندگان بیچاره گفت آیا پس از آنهمه رمانخوانی از شما چه برخواهد خاست و کی و چگونه فکر شما وسیع خواهد شد؟.. نه اینست که در نتیجهی تلقینِ خواناکهای گمراهکننده نیروهای خدادادی را از شما گرفته و بجای آن عیاشی و خیالپرستی و عشقبازی و پراکندگی فکر در شما بجا گزارده و شما را دچار یکمشت افکار بیهوده خواهد کرد؟
نه آنست که شما را بهوسبازی و آلودگی واداشته و بیشتر شما را در منجلاب بدبختی و نادانی اسیر خواهد کرد؟؟؟
و بآن نویسنده که دلش بحال توده سوخته و میخواهد درس اخلاق را با افسانه بیامیزد گفت آیا تاکنون چه طرفی از آنهمه بیهودهنویسی بربستهاید که بدینسان دامن تمام روزنامهها و خواناکهای ما را آلوده کرده ودلها را سیاه کردهاید؟ آیا هنوز بیشرمی بس نیست؟ آیا میخواهید بیش از این ، این کشور در خواب غفلت و خودپرستی باقی ماند؟
ای خوانندهی گیج و سیهروز ، امروز روز رمانخوانی نیست و ای نویسندهی سرگردان ، میهن از شما چشم نیکی دارد نه یاوهبافی!
.
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟!
🔸 (تکهی شش از هفت)
علی : این حكایتی كه میگویم خود این آقای جعفر شاهد است. یك نفر حاجی در بازار هست كه چون حجرهاش بما نزدیك است ما از كارهایش اطلاع داریم. این حاجی ملاست ، درس فقه و اصول خوانده. اینست صاحب علم و معرفت است ، مسائل شرعی خود را میداند ، حدیث بلد است ، آیه بلد است ، بسیار هم تقدس دارد ، ما كه ریش خود را میتراشیم او كمی میگذارد. ما كه كت كوتاه میپوشیم او لبادهی بلند بتن میكند. ما وقتی كه در خیابان یا در بازار راه میرویم خاموشیم. ولی او لبهایش بهم خورده و ذكر میخواند. اینها نشانههای تقدس اوست. از پول حرام گریزانست ، اینست پولهایی كه از بانك میگیرد قاتی پول خود نكرده علیحده نگاه میدارد ، پول بانك را حرام میداند. بارها دیدهام برای آنكه تقدس خود را بهمسایگان هم بفهماند به اجزای حجرهی خود دستور میدهد كه در آخر و اول ماه تا میتوانید كمتر معامله كنید. زیرا در آخر ماه دولت بكارمندان ادارات حقوق میدهد و پولهای حرام دولت است كه ببازار میآید.
حاجیآقا نماز را با تفصیل میخواند. در ماههای رمضان خودش و اجزایش روزه میگیرند و برای آنكه روزهداری خود را بهمه بفهمانند حجره را تا عصر باز نمیكنند.
همین حاجیآقا ملیونر است. یك كارخانهی پارچهبافی دارد كه چند ملیون قیمت آنست. با اینحال در این چند سال دورهی جنگ كار حاجیآقا انبارداری بوده.
یكی از كارهای حاجیآقا اینست كه برایتان نقل میكنم : وقتی كه جنگ در اروپا شروع شد این حاجیهای بازار بدست و پا افتادند و هر یكی كالایی را از بازار جمع میكرد و بانبار میزد. این حاجیآقای مقدس هم شروع كرد بخریدن قلع. هرچه قلع بود دو سه نفری خریدند و بانبار زدند. قلع در آن موقع منی هفت تومان بود. اینها كه خریدند قیمتش را بالا بردند. در همان موقع متفقین (روس و انگلیس) بایران آمدند و چون آنها برای احتیاجات جنگی قلع میخریدند حاجیآقا و شركایش یكدفعه قیمت قلع را به صدوبیست تومان رسانیده بنای معامله گذاردند. خدا میداند كه چقدر فروختند و چند صدهزار تومان دخل كردند.
حالا شما خواهید گفت : قلع كه بدرد زندگانی ما نمیخورد. معاملهای بوده با دولتهای اجنبی كردهاند و دخلهایی بردهاند. این چه عیب داشته؟!.
ولی اینطور نیست. این قلع كه میگوییم همانست كه سفیدگران میخرند و ظرفهای مسی ما را سفید میكنند. این خانوادههای كمبضاعت كه دستشان بظرفهای چینی و یا رویی نمیرسد و در كاسه و بشقاب مسی خوراك میخورند باید در هر چند ماه آن ظرفها را بسفیدگر دهند كه سفید كند وگرنه خطرناكست. همه میدانیم كه مس وقتی كه سركه یا ترشی دیگر باو رسد تولید سم میكند كه مسلماً خطر دارد.
اینبود وقتی كه این حاجیهای دیندار قلع را از هفت تومان به صدوبیست تومان رسانیدند و سفیدگرها مجبور شدند كه برای سفید كردن یك ظرف یا یك دیگ دو تومان و سه تومان پول بخواهند بیشتر خانوادهها كه در آن سال گرانی باالله میتوانستند خوراك خود را راه اندازند نتوانستند ظرفهای خود را بسفیدگر بدهند و در ظرفهایی كه قرمزش درآمده بود خوراك میپختند كه خدا میداند چه صدمههایی بردند. خدا میداند كه چند صدهزار نفر قربانی حرص و طمع این حاجیهای دیندار شدند.
این یكی از كارهای حاجی مقدس است كه برایتان نقل كردم. در این چند سال همان حاجی همیشه یك پایش در تهران و یك پایش در قم و نجف و كربلا بوده. همیشه روضهخوانی برپا گردانیده. من از همهی كارهای او آگاه بودم. ولی تعصب مذهبی چشمهای مرا كور ساخته بود كه قباحت آنها را درك نمیكردم ، علت آنها را نمیدانستم. اكنون درك میكنم كه چه جنایتهایی كردهاند. علت آنها نیز برای من روشن شده. راست میگوید آقای كسروی این مذهبها اسلام را از میان برده. این مذهبها برات آزادی بمردم میدهند. روضهخوان میرود بالای منبر و حدیث میخواند : «مَن بَكی أو أبكی أو تَباكی وَجَبَت لَهُ الجَنَّة» [معنی : هر که بگرید یا بگریاند یا گریان وانماید بهشت بَرو واجب میگردد.] . دیگر نمیداند كه نتیجهی این حرف چه خواهد بود.
احمد : هنوز شما پی بحقیقت نبردهاید. این حاجیها در سایهی عقیدههایی كه دارند از یك طرف خود را آزاد میشمارند كه انبارداری بكنند ، گرانفروشی بكنند ، مالیات دولت را قاچاق گردانند ، بمأمورین دولت رشوه داده آنها را فاسد سازند ، از یك طرف بهشت را برای خود بیمه كردهاند و دلهایشان قرص است كه در آن دنیا بثواب زیارت و روضهخوانی یكسره به بهشت خواهند رفت و این گناهانی كه كردهاند خدا بگردن سنیها بار خواهد كرد. بدتر از همه آن است كه غیر از خودشان دیگران را بیدین ، لامذهب میشناسند و همیشه زبانشان بریشخند باز است. چهار نفر كه دور هم مینشینند صحبتشان اینست كه مردم بیدین شدهاند ، لامذهب شدهاند. این مذهب برای آنها بسیار سودمند است ، مذهب نیست كیمیاست.
.
🔸 (تکهی شش از هفت)
علی : این حكایتی كه میگویم خود این آقای جعفر شاهد است. یك نفر حاجی در بازار هست كه چون حجرهاش بما نزدیك است ما از كارهایش اطلاع داریم. این حاجی ملاست ، درس فقه و اصول خوانده. اینست صاحب علم و معرفت است ، مسائل شرعی خود را میداند ، حدیث بلد است ، آیه بلد است ، بسیار هم تقدس دارد ، ما كه ریش خود را میتراشیم او كمی میگذارد. ما كه كت كوتاه میپوشیم او لبادهی بلند بتن میكند. ما وقتی كه در خیابان یا در بازار راه میرویم خاموشیم. ولی او لبهایش بهم خورده و ذكر میخواند. اینها نشانههای تقدس اوست. از پول حرام گریزانست ، اینست پولهایی كه از بانك میگیرد قاتی پول خود نكرده علیحده نگاه میدارد ، پول بانك را حرام میداند. بارها دیدهام برای آنكه تقدس خود را بهمسایگان هم بفهماند به اجزای حجرهی خود دستور میدهد كه در آخر و اول ماه تا میتوانید كمتر معامله كنید. زیرا در آخر ماه دولت بكارمندان ادارات حقوق میدهد و پولهای حرام دولت است كه ببازار میآید.
حاجیآقا نماز را با تفصیل میخواند. در ماههای رمضان خودش و اجزایش روزه میگیرند و برای آنكه روزهداری خود را بهمه بفهمانند حجره را تا عصر باز نمیكنند.
همین حاجیآقا ملیونر است. یك كارخانهی پارچهبافی دارد كه چند ملیون قیمت آنست. با اینحال در این چند سال دورهی جنگ كار حاجیآقا انبارداری بوده.
یكی از كارهای حاجیآقا اینست كه برایتان نقل میكنم : وقتی كه جنگ در اروپا شروع شد این حاجیهای بازار بدست و پا افتادند و هر یكی كالایی را از بازار جمع میكرد و بانبار میزد. این حاجیآقای مقدس هم شروع كرد بخریدن قلع. هرچه قلع بود دو سه نفری خریدند و بانبار زدند. قلع در آن موقع منی هفت تومان بود. اینها كه خریدند قیمتش را بالا بردند. در همان موقع متفقین (روس و انگلیس) بایران آمدند و چون آنها برای احتیاجات جنگی قلع میخریدند حاجیآقا و شركایش یكدفعه قیمت قلع را به صدوبیست تومان رسانیده بنای معامله گذاردند. خدا میداند كه چقدر فروختند و چند صدهزار تومان دخل كردند.
حالا شما خواهید گفت : قلع كه بدرد زندگانی ما نمیخورد. معاملهای بوده با دولتهای اجنبی كردهاند و دخلهایی بردهاند. این چه عیب داشته؟!.
ولی اینطور نیست. این قلع كه میگوییم همانست كه سفیدگران میخرند و ظرفهای مسی ما را سفید میكنند. این خانوادههای كمبضاعت كه دستشان بظرفهای چینی و یا رویی نمیرسد و در كاسه و بشقاب مسی خوراك میخورند باید در هر چند ماه آن ظرفها را بسفیدگر دهند كه سفید كند وگرنه خطرناكست. همه میدانیم كه مس وقتی كه سركه یا ترشی دیگر باو رسد تولید سم میكند كه مسلماً خطر دارد.
اینبود وقتی كه این حاجیهای دیندار قلع را از هفت تومان به صدوبیست تومان رسانیدند و سفیدگرها مجبور شدند كه برای سفید كردن یك ظرف یا یك دیگ دو تومان و سه تومان پول بخواهند بیشتر خانوادهها كه در آن سال گرانی باالله میتوانستند خوراك خود را راه اندازند نتوانستند ظرفهای خود را بسفیدگر بدهند و در ظرفهایی كه قرمزش درآمده بود خوراك میپختند كه خدا میداند چه صدمههایی بردند. خدا میداند كه چند صدهزار نفر قربانی حرص و طمع این حاجیهای دیندار شدند.
این یكی از كارهای حاجی مقدس است كه برایتان نقل كردم. در این چند سال همان حاجی همیشه یك پایش در تهران و یك پایش در قم و نجف و كربلا بوده. همیشه روضهخوانی برپا گردانیده. من از همهی كارهای او آگاه بودم. ولی تعصب مذهبی چشمهای مرا كور ساخته بود كه قباحت آنها را درك نمیكردم ، علت آنها را نمیدانستم. اكنون درك میكنم كه چه جنایتهایی كردهاند. علت آنها نیز برای من روشن شده. راست میگوید آقای كسروی این مذهبها اسلام را از میان برده. این مذهبها برات آزادی بمردم میدهند. روضهخوان میرود بالای منبر و حدیث میخواند : «مَن بَكی أو أبكی أو تَباكی وَجَبَت لَهُ الجَنَّة» [معنی : هر که بگرید یا بگریاند یا گریان وانماید بهشت بَرو واجب میگردد.] . دیگر نمیداند كه نتیجهی این حرف چه خواهد بود.
احمد : هنوز شما پی بحقیقت نبردهاید. این حاجیها در سایهی عقیدههایی كه دارند از یك طرف خود را آزاد میشمارند كه انبارداری بكنند ، گرانفروشی بكنند ، مالیات دولت را قاچاق گردانند ، بمأمورین دولت رشوه داده آنها را فاسد سازند ، از یك طرف بهشت را برای خود بیمه كردهاند و دلهایشان قرص است كه در آن دنیا بثواب زیارت و روضهخوانی یكسره به بهشت خواهند رفت و این گناهانی كه كردهاند خدا بگردن سنیها بار خواهد كرد. بدتر از همه آن است كه غیر از خودشان دیگران را بیدین ، لامذهب میشناسند و همیشه زبانشان بریشخند باز است. چهار نفر كه دور هم مینشینند صحبتشان اینست كه مردم بیدین شدهاند ، لامذهب شدهاند. این مذهب برای آنها بسیار سودمند است ، مذهب نیست كیمیاست.
.
✴️ در پیرامون زبان پرچم
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
برخی از خوانندگان گله میکنند که کلمههای نوینی که شما در گفتههای خود بکار میبرید زبان مهنامه را دشوار میگرداند که بسیاری از خوانندگان بآسانی نمیفهمند.
میگوییم : این راستست. ولی از آنسوی ما نیازمندیم زبان را بپیراییم. این زبان که هست بیمار است و بفهمانیدن همهی خواستهای ما توانا نیست. پس چاره آنست که خوانندگان نیز یاوری کنند و گفتارهای این مهنامه را با اندیشه بخوانند ، و همچون نوشتههای دیگر نباشد که تند بخوانند و درگذرند.
از آنسوی راستست که ما در هر گفتاری کلمههای نوینی بکار میبریم ولی چون این کار را کمکم میکنیم و از آنسوی خود شیوهی نویسش روان و آسانست که اگر کسی باندیشه بخواند معنی هر کلمهای از خود جمله فهمیده خواهد شد. گذشته از آنکه هر واژهای را در پشت یکی از شمارهها معنی میکنیم ، و چه بسا معنی یک واژه را در توی پارانتس در پهلویش میگزاریم. به هر حال خوانندگان نیز باید در این باره از یاوری بازنایستند. باید بداستان پیراستن زبان ارج گزارده دلبستگی بآن نشان دهند.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
برخی از خوانندگان گله میکنند که کلمههای نوینی که شما در گفتههای خود بکار میبرید زبان مهنامه را دشوار میگرداند که بسیاری از خوانندگان بآسانی نمیفهمند.
میگوییم : این راستست. ولی از آنسوی ما نیازمندیم زبان را بپیراییم. این زبان که هست بیمار است و بفهمانیدن همهی خواستهای ما توانا نیست. پس چاره آنست که خوانندگان نیز یاوری کنند و گفتارهای این مهنامه را با اندیشه بخوانند ، و همچون نوشتههای دیگر نباشد که تند بخوانند و درگذرند.
از آنسوی راستست که ما در هر گفتاری کلمههای نوینی بکار میبریم ولی چون این کار را کمکم میکنیم و از آنسوی خود شیوهی نویسش روان و آسانست که اگر کسی باندیشه بخواند معنی هر کلمهای از خود جمله فهمیده خواهد شد. گذشته از آنکه هر واژهای را در پشت یکی از شمارهها معنی میکنیم ، و چه بسا معنی یک واژه را در توی پارانتس در پهلویش میگزاریم. به هر حال خوانندگان نیز باید در این باره از یاوری بازنایستند. باید بداستان پیراستن زبان ارج گزارده دلبستگی بآن نشان دهند.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی سوم)
در چنین روزگارِ تاریکی ، زردشت برخاسته و با گمراهیها به مبارزه پرداخته و به مردمان راهنمایی کرده. اینکه زردشت از خدایانِ بسیار انتقاد کرده مردمان را بسوی خدای واحد (آهورامزدا) خوانده ، معنایش اینست که جهان یک دستگاه بیشتر نیست و در آن یک نیرو بیشتر مؤثر نمیباشد. آن زاییده شدن بچه و رشد او با بیمار شدن و مردنش از یک منشاء است. آن بارانی که میبارد و سنبل را میرویاند با تگرگ که آن را میکوبد و از بین میبرد از یک جا میباشد. همهی اینها از یک نیرو سر میزند.
در ضمن این نیرو که جهان را میگرداند بیرون از خود آنست و هیچ چیزی از آنچه که در اینجهانِ محسوس است ، خدا نمیتواند باشد. این خداها همه خیالیست.
همچنین آن خدای واقعی دارای خشم و حسد و اینگونه عادتهای پست نیست. باو قربانی نباید گذارد. ازو بیجهت نباید ترسید. آنچه خدا را راضی کند کارهای نیک شما و آنچه او را بخشم آورد کارهای بد شماست.
اینست معنی تعلیمات زردشت. با این تعلیمات زنجیر بتپرستی را که مردمان بدستها و پاهای خود زده بودند پاره میکرد و آنان را از قید آزاد میگردانید.
آن بوده معنی بتپرستی که اشتباه بزرگی در زمینهی شناخت جهان بوده و زیانهای بزرگی داشته ، و این بوده معنی کوششهای زردشت که حقایقی را دربارهی جهان روشن میگردانیده ، و زیانهایی را از زندگانی دور میرانده.
اکنون باید پرسید : آیا زردشت بجهان بدی کرده یا نیکی بانجام رسانیده؟!. آیا برخاستن چنین کسی از شرق مایهی سرافکندگی شرقیان یا مایهی افتخار ایشانست؟!..
زردشت را برای مثل یاد کردم. دیگران نیز همین حال را داشتهاند و هر یکی در زمان خود مردمان را از گمراهیهای پستی بیرون آورده ، باندازهی نیاز زمان برستگاری رسانیدهاند. پس چه زشت است که کسانی ناآگاه و نافهمیده این مردان را تحقیر کنند و زبان تمسخر بآنان باز کنند.
تعجب کردم که کسانی که زیان رباعیات خیام و دیوان حافظ را نمیدانستند و فریب هایهوی شرقشناسان را خورده چنان کتابهای زهرآلود را پیاپی چاپ کرده در میان مردم انتشار میدادند ، با این بیمایگی زباندرازی به مردانی میکنند که به جهان با دیدهی بینایی مینگریستهاند و هر یکی در زمان خود از میان میلیونها افراد گمراه و نادان برخاسته با گمراهیها و نادانیها سختترین مبارزه را میکردهاند.
شما نیک میدانید که ما دربارهی دین بسخنان عمیقتری پرداخته شرحش را با دانشها مربوط کردهایم. ما میگوییم : آدمیان از زمانی که بروی زمین پیدا شدهاند همیشه رو بسوی بهتری داشتهاند و دارند و در آینده نیز خواهند داشت. چیزی که هست این بهتری یا پیشرفت همیشه باید از دو راه باشد : یکی دانشها و دیگری دین. پیشرفتی که تنها از راه دانشها (یا بهتر گویم : از راه صنعت) باشد سودی از آن بدست نیامده ، زیان نیز خواهد برخاست.
دانشها درسهایی بآدمیان آموخته و ابزارهایی بدستشان داده آنان را به طبیعت مسلط کرده ، و این نیکست ولی به تنهایی بس نیست و آدمیان را بآسایش و سعادت نخواهد رسانید. زیرا چنانکه در نشست گذشته روشن گردانیدیم رنجهای زندگانی نود درصد از «مبارزهی آدمیان با یکدیگر» برمیخیزد و اینست باید راهی باشد که آن مبارزه هرچه کمتر گردد. و آن راه را ما ، دین مینامیم.
روشنتر گویم : آدمیان چنانکه میکوشند که به طبیعت غلبه کنند ، باید همانطور بکوشند که به «ذات جانی» خود که ریشهی مبارزهها و کشمکشهاست غالب شوند. از توأم بودن این دو چیز است که به نتیجهی درستی میتوان رسید.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی سوم)
در چنین روزگارِ تاریکی ، زردشت برخاسته و با گمراهیها به مبارزه پرداخته و به مردمان راهنمایی کرده. اینکه زردشت از خدایانِ بسیار انتقاد کرده مردمان را بسوی خدای واحد (آهورامزدا) خوانده ، معنایش اینست که جهان یک دستگاه بیشتر نیست و در آن یک نیرو بیشتر مؤثر نمیباشد. آن زاییده شدن بچه و رشد او با بیمار شدن و مردنش از یک منشاء است. آن بارانی که میبارد و سنبل را میرویاند با تگرگ که آن را میکوبد و از بین میبرد از یک جا میباشد. همهی اینها از یک نیرو سر میزند.
در ضمن این نیرو که جهان را میگرداند بیرون از خود آنست و هیچ چیزی از آنچه که در اینجهانِ محسوس است ، خدا نمیتواند باشد. این خداها همه خیالیست.
همچنین آن خدای واقعی دارای خشم و حسد و اینگونه عادتهای پست نیست. باو قربانی نباید گذارد. ازو بیجهت نباید ترسید. آنچه خدا را راضی کند کارهای نیک شما و آنچه او را بخشم آورد کارهای بد شماست.
اینست معنی تعلیمات زردشت. با این تعلیمات زنجیر بتپرستی را که مردمان بدستها و پاهای خود زده بودند پاره میکرد و آنان را از قید آزاد میگردانید.
آن بوده معنی بتپرستی که اشتباه بزرگی در زمینهی شناخت جهان بوده و زیانهای بزرگی داشته ، و این بوده معنی کوششهای زردشت که حقایقی را دربارهی جهان روشن میگردانیده ، و زیانهایی را از زندگانی دور میرانده.
اکنون باید پرسید : آیا زردشت بجهان بدی کرده یا نیکی بانجام رسانیده؟!. آیا برخاستن چنین کسی از شرق مایهی سرافکندگی شرقیان یا مایهی افتخار ایشانست؟!..
زردشت را برای مثل یاد کردم. دیگران نیز همین حال را داشتهاند و هر یکی در زمان خود مردمان را از گمراهیهای پستی بیرون آورده ، باندازهی نیاز زمان برستگاری رسانیدهاند. پس چه زشت است که کسانی ناآگاه و نافهمیده این مردان را تحقیر کنند و زبان تمسخر بآنان باز کنند.
تعجب کردم که کسانی که زیان رباعیات خیام و دیوان حافظ را نمیدانستند و فریب هایهوی شرقشناسان را خورده چنان کتابهای زهرآلود را پیاپی چاپ کرده در میان مردم انتشار میدادند ، با این بیمایگی زباندرازی به مردانی میکنند که به جهان با دیدهی بینایی مینگریستهاند و هر یکی در زمان خود از میان میلیونها افراد گمراه و نادان برخاسته با گمراهیها و نادانیها سختترین مبارزه را میکردهاند.
شما نیک میدانید که ما دربارهی دین بسخنان عمیقتری پرداخته شرحش را با دانشها مربوط کردهایم. ما میگوییم : آدمیان از زمانی که بروی زمین پیدا شدهاند همیشه رو بسوی بهتری داشتهاند و دارند و در آینده نیز خواهند داشت. چیزی که هست این بهتری یا پیشرفت همیشه باید از دو راه باشد : یکی دانشها و دیگری دین. پیشرفتی که تنها از راه دانشها (یا بهتر گویم : از راه صنعت) باشد سودی از آن بدست نیامده ، زیان نیز خواهد برخاست.
دانشها درسهایی بآدمیان آموخته و ابزارهایی بدستشان داده آنان را به طبیعت مسلط کرده ، و این نیکست ولی به تنهایی بس نیست و آدمیان را بآسایش و سعادت نخواهد رسانید. زیرا چنانکه در نشست گذشته روشن گردانیدیم رنجهای زندگانی نود درصد از «مبارزهی آدمیان با یکدیگر» برمیخیزد و اینست باید راهی باشد که آن مبارزه هرچه کمتر گردد. و آن راه را ما ، دین مینامیم.
روشنتر گویم : آدمیان چنانکه میکوشند که به طبیعت غلبه کنند ، باید همانطور بکوشند که به «ذات جانی» خود که ریشهی مبارزهها و کشمکشهاست غالب شوند. از توأم بودن این دو چیز است که به نتیجهی درستی میتوان رسید.
✴️ گواهی پاکدلانه در زمینهی رمان
(نوشتهی محمدرضا یکی از همراهان ما با اندک کوتاهی)
در مکاتبههای قبلیمان در مورد رُمان از من خواستید نظرم در مورد رمان بوف کور صادق هدایت که گفته بودم چند بار خواندهام را برایتان بنویسم.
نوشتههای اخیر کانال پاکدینی با عنوان در پیرامون رمان باعث شد تا امروز با قوت قلب و اطمینان از بیثمریهای این کتاب برای همراهانمان بنویسم.
من با هیاهو و بزرگنماییهای پیجها و پستهای اینستاگرامی به نوشتههای صادق هدایت سوق یافتم.
بعد از چندین کتاب که حیف است نام کتاب به آنها گذاشته شود به رمان بوف کور که طرفداران رمان آن را شاهکار مینامند رسیدم.
با علاقه و شوق بسیار شروع به خواندن کردم.
متوجه نشدم.
دوباره خواندم باز چیزی دستگیرم نشد.
دوباره خواندم.
فایل صوتی کتاب را پیدا کردم.
باز به نتیجهای نرسیدم.
اکنون که نوشتهها و رهنمودهای آقای کسروی را مطالعه میکنم میدانم (بدون رو درواسی) این کتاب چیزی به غیر از یاوه و سرسام نیست.
سرسام نویسنده ، سرسام شخصیت اصلی کتاب.
که در نهایت میتواند گریبانگیر خواننده کتاب هم بشود.
هدایت در این کتاب ابتدا یک خانه خیالی خلق کرده هیچ چیز در آن ثابت نیست نه دیوار نه پنجره و نه اشیا داخل آن
سپس یک منظره خیالی سپس یک زن خیالی اساطیری و ....
سپس شروع به توضیح سرسامهای این شخصیت خیالی (شاید سرسامی که خود دچار آن بوده)
و خواننده را گیج و سردر گم میکند و داستان را به عشق نامعلوم دو برادر به یک زن میرساند
و در این میان مدام نام جوکیان هند را برده و رفتار و حرکات آنان را تمثیل میکند (جوکیگری هم یک گمراهی هم ردیف صوفیگری است).
اما نتیجهای که میشود از این کتاب گرفت
_____________ هیچ _____________
است.
اکنون تاسف وقت صرف شدهام برای این کتاب را میخورم.
اما دیگر نوشتههای صادق هدایت اغلب انتقاد و تمسخر از ملایان بوده که تا قبل از آشنایی با کانال پاکدینی آنها را موثر و سودمند (برای آگاهی مردم) میدانستم.
اما حالا میدانم تنها گله و انتقاد کافی نیست.
ما (آقای کسروی و آزادگان) برای هر انتقاد از افکار ، اشخاص و گمراهیها دلیل میآوریم و سپس راه درست را نشان داده جایگزین میکنیم.
به سخن بیش از این[دامنه] نمیدهم.
از همراهان خواهشمندم فریب بزرگنماییها را نخورید و وقت گرانبهای خود را هدر ندهید.
کوشاد تلگرام : در بارهی این نوشتار به دو نکته اشاره میکنیم :
یکم ، در آغاز آشنایی شرقیان با زندگانی اروپایی ، بسیاری از پیشروان در نیک و بد کارهای اروپاییان نیندیشیده هرچه را از ایشان میدیدند و مییافتند نیک دانسته به تقلید از ایشان برخاستند و از اینکه شرقیان از آن عادتها بیگانه و دور بودند افسوس میخوردند. بلکه برخی از آنها عقبماندگی شرق را گذشته از شیوهی کشورداری غربیان (دمکراسی) و رواج دانشها و پیروی ایشان از قانونها در کار و زندگی ، همچنان از ظواهر زندگانی غربی مانند شیوهی رخت پوشیدن و تئاتر و سینما رفتن و رمان خواندن و دیگر عادتهای غربی میدانستند و شرقیان را تشویق به تقلید بیچون و چرا از اروپاییان در این زمینهها میکردند.
بدینسان هیاهویی برخاست که نتیجهی آن ستایش بیاندازه و گاه بیپا از آن عادتها و نکوهش از زندگانی شرقی بود. یکی از آن ستایشهای گزاف و بیپا از رمان بود. در ایران نیز این هیاهو بسیار بالا گرفت و بسیاری از باسوادان به رماننویسی و رمانخوانی پرداختند. رمانها بود که پیاپی ترجمه میشد و روزنامهها و مجلههایی بودند که فروششان بیشتر از رهگذر رمانهاشان بود. آگاهیهایی از آن زمان در دست هست که نشان میدهد بیشتر کتابهای کتابفروشیها و کتابخانهها رمان بود. مغازههایی بودند که کتاب به کرایه میدادند که 90 درصد آنها رمان بود. آموزگاران شاگردان را به رمانخوانی و کوتاهگردانیدن برخی رمانها وامیداشتند تا به حساب خودشان شاگردان هم با «آثار کلاسیک» رمان آشنا شوند و هم نویسندگی یاد بگیرند.
با رواج تئاتر و سینما ، کار رماننویسی (برویهی نمایشنامه و فیلمنامه) هرچه فزونتر گردید. کوتاهش را بگوییم که این عادت اروپایی سرانجام در دلهای شرقیان جا گرفت و کسی را یارای نکوهش و بازگفتن ایرادهای آن نبود.
گویا در شرق تنها در ایران بود که آن یگانهمرد در برابر این عادت نکوهیده بالا برافراشت و بیم از زخم زبان و دیگر آسیبها نکرد و راستیِ رماننویسی یا دروغپردازی را با روشنترین زبانی بازنمود.
در آن سالها گمان نمیرفت که این نکوهشها در برابر سیل بنیادافکن اروپاییگری گوشی شنوا و دلی پذیرا پیدا کند. لیکن خدا را سپاس که رخدادها وارونهی آن را نشان داد. زیرا بودند مردانی که به هواداری از آن سخنان برخاستند و بهتر آنکه برخی که خود رماننویس و رمانخوان حرفهای بودند کتابهاشان را در روزبه کتابسوزان آورده به آتش افکندند و بدینسان از آن کار پشیمانی جستند. 👇
(نوشتهی محمدرضا یکی از همراهان ما با اندک کوتاهی)
در مکاتبههای قبلیمان در مورد رُمان از من خواستید نظرم در مورد رمان بوف کور صادق هدایت که گفته بودم چند بار خواندهام را برایتان بنویسم.
نوشتههای اخیر کانال پاکدینی با عنوان در پیرامون رمان باعث شد تا امروز با قوت قلب و اطمینان از بیثمریهای این کتاب برای همراهانمان بنویسم.
من با هیاهو و بزرگنماییهای پیجها و پستهای اینستاگرامی به نوشتههای صادق هدایت سوق یافتم.
بعد از چندین کتاب که حیف است نام کتاب به آنها گذاشته شود به رمان بوف کور که طرفداران رمان آن را شاهکار مینامند رسیدم.
با علاقه و شوق بسیار شروع به خواندن کردم.
متوجه نشدم.
دوباره خواندم باز چیزی دستگیرم نشد.
دوباره خواندم.
فایل صوتی کتاب را پیدا کردم.
باز به نتیجهای نرسیدم.
اکنون که نوشتهها و رهنمودهای آقای کسروی را مطالعه میکنم میدانم (بدون رو درواسی) این کتاب چیزی به غیر از یاوه و سرسام نیست.
سرسام نویسنده ، سرسام شخصیت اصلی کتاب.
که در نهایت میتواند گریبانگیر خواننده کتاب هم بشود.
هدایت در این کتاب ابتدا یک خانه خیالی خلق کرده هیچ چیز در آن ثابت نیست نه دیوار نه پنجره و نه اشیا داخل آن
سپس یک منظره خیالی سپس یک زن خیالی اساطیری و ....
سپس شروع به توضیح سرسامهای این شخصیت خیالی (شاید سرسامی که خود دچار آن بوده)
و خواننده را گیج و سردر گم میکند و داستان را به عشق نامعلوم دو برادر به یک زن میرساند
و در این میان مدام نام جوکیان هند را برده و رفتار و حرکات آنان را تمثیل میکند (جوکیگری هم یک گمراهی هم ردیف صوفیگری است).
اما نتیجهای که میشود از این کتاب گرفت
_____________ هیچ _____________
است.
اکنون تاسف وقت صرف شدهام برای این کتاب را میخورم.
اما دیگر نوشتههای صادق هدایت اغلب انتقاد و تمسخر از ملایان بوده که تا قبل از آشنایی با کانال پاکدینی آنها را موثر و سودمند (برای آگاهی مردم) میدانستم.
اما حالا میدانم تنها گله و انتقاد کافی نیست.
ما (آقای کسروی و آزادگان) برای هر انتقاد از افکار ، اشخاص و گمراهیها دلیل میآوریم و سپس راه درست را نشان داده جایگزین میکنیم.
به سخن بیش از این[دامنه] نمیدهم.
از همراهان خواهشمندم فریب بزرگنماییها را نخورید و وقت گرانبهای خود را هدر ندهید.
کوشاد تلگرام : در بارهی این نوشتار به دو نکته اشاره میکنیم :
یکم ، در آغاز آشنایی شرقیان با زندگانی اروپایی ، بسیاری از پیشروان در نیک و بد کارهای اروپاییان نیندیشیده هرچه را از ایشان میدیدند و مییافتند نیک دانسته به تقلید از ایشان برخاستند و از اینکه شرقیان از آن عادتها بیگانه و دور بودند افسوس میخوردند. بلکه برخی از آنها عقبماندگی شرق را گذشته از شیوهی کشورداری غربیان (دمکراسی) و رواج دانشها و پیروی ایشان از قانونها در کار و زندگی ، همچنان از ظواهر زندگانی غربی مانند شیوهی رخت پوشیدن و تئاتر و سینما رفتن و رمان خواندن و دیگر عادتهای غربی میدانستند و شرقیان را تشویق به تقلید بیچون و چرا از اروپاییان در این زمینهها میکردند.
بدینسان هیاهویی برخاست که نتیجهی آن ستایش بیاندازه و گاه بیپا از آن عادتها و نکوهش از زندگانی شرقی بود. یکی از آن ستایشهای گزاف و بیپا از رمان بود. در ایران نیز این هیاهو بسیار بالا گرفت و بسیاری از باسوادان به رماننویسی و رمانخوانی پرداختند. رمانها بود که پیاپی ترجمه میشد و روزنامهها و مجلههایی بودند که فروششان بیشتر از رهگذر رمانهاشان بود. آگاهیهایی از آن زمان در دست هست که نشان میدهد بیشتر کتابهای کتابفروشیها و کتابخانهها رمان بود. مغازههایی بودند که کتاب به کرایه میدادند که 90 درصد آنها رمان بود. آموزگاران شاگردان را به رمانخوانی و کوتاهگردانیدن برخی رمانها وامیداشتند تا به حساب خودشان شاگردان هم با «آثار کلاسیک» رمان آشنا شوند و هم نویسندگی یاد بگیرند.
با رواج تئاتر و سینما ، کار رماننویسی (برویهی نمایشنامه و فیلمنامه) هرچه فزونتر گردید. کوتاهش را بگوییم که این عادت اروپایی سرانجام در دلهای شرقیان جا گرفت و کسی را یارای نکوهش و بازگفتن ایرادهای آن نبود.
گویا در شرق تنها در ایران بود که آن یگانهمرد در برابر این عادت نکوهیده بالا برافراشت و بیم از زخم زبان و دیگر آسیبها نکرد و راستیِ رماننویسی یا دروغپردازی را با روشنترین زبانی بازنمود.
در آن سالها گمان نمیرفت که این نکوهشها در برابر سیل بنیادافکن اروپاییگری گوشی شنوا و دلی پذیرا پیدا کند. لیکن خدا را سپاس که رخدادها وارونهی آن را نشان داد. زیرا بودند مردانی که به هواداری از آن سخنان برخاستند و بهتر آنکه برخی که خود رماننویس و رمانخوان حرفهای بودند کتابهاشان را در روزبه کتابسوزان آورده به آتش افکندند و بدینسان از آن کار پشیمانی جستند. 👇
اینها نیروی نهفته در حقایق را نشان میدهد. نشان میدهد که در آنسوی هیاهو و تبلیغات دروغ ، یک راستی هرچند پشتیبانی ندارد ، به تنهایی راه را (راه حقیقت را) باز میکند و پیش میرود.
این سخنان محمدرضا نیز از آن نشانههاست. خدا را سپاس که حقایق تأثیر خود را دارد و حقیقتجویان را به یک راه میآورد. بایای ما این باید بود که حقایق را با کوشش هرچه فزونتر به گوشها و دلها برسانیم.
دوم ، در این نوشتار یار گرامی ما به یک نکتهی دیگری اشاره دارد که آن هم دارای ارج فراوانیست. آن نکته اینست که ما تنها به این نمیکوشیم که ایرادهای یک باور ، عادت ، حکومت ، یا کیشی را بگیریم. بلکه میکوشیم در هر سخنی سود توده را بدیده گیریم. ما ریشهی بدبختی این توده را بارها نشان دادهایم که از پراکندگی و آن هم از پراکندهاندیشی است. گفتهایم که این پراکندهاندیشی از میان نخواهد برخاست مگر آنکه ما راه راست و درستی را جایگزین آن اندیشههای کج و گمراه گردانیم.
خوانندگان آگاهند که ما یک راه روشنی در پیش داریم که از روز آغاز مهنامهی پیمان (1312) تاکنون همان راه را میپیماییم و تنها دستهای هستیم که هرچه از آن زمان نوشته داشتهایم آشکاره در دسترس خوانندگان گزاردهایم تا بخوانند و روشنی و استواری این راه را دریابند.
آری چنانکه محمدرضا نیز اشاره کرده است ، به ایراد گرفتن بس نمیکنیم بلکه در هر زمینه راه جانشین آن را نیز نشان میدهیم. اینست برتری راه پاکدینی به دیگر راهها.
این سخنان محمدرضا نیز از آن نشانههاست. خدا را سپاس که حقایق تأثیر خود را دارد و حقیقتجویان را به یک راه میآورد. بایای ما این باید بود که حقایق را با کوشش هرچه فزونتر به گوشها و دلها برسانیم.
دوم ، در این نوشتار یار گرامی ما به یک نکتهی دیگری اشاره دارد که آن هم دارای ارج فراوانیست. آن نکته اینست که ما تنها به این نمیکوشیم که ایرادهای یک باور ، عادت ، حکومت ، یا کیشی را بگیریم. بلکه میکوشیم در هر سخنی سود توده را بدیده گیریم. ما ریشهی بدبختی این توده را بارها نشان دادهایم که از پراکندگی و آن هم از پراکندهاندیشی است. گفتهایم که این پراکندهاندیشی از میان نخواهد برخاست مگر آنکه ما راه راست و درستی را جایگزین آن اندیشههای کج و گمراه گردانیم.
خوانندگان آگاهند که ما یک راه روشنی در پیش داریم که از روز آغاز مهنامهی پیمان (1312) تاکنون همان راه را میپیماییم و تنها دستهای هستیم که هرچه از آن زمان نوشته داشتهایم آشکاره در دسترس خوانندگان گزاردهایم تا بخوانند و روشنی و استواری این راه را دریابند.
آری چنانکه محمدرضا نیز اشاره کرده است ، به ایراد گرفتن بس نمیکنیم بلکه در هر زمینه راه جانشین آن را نیز نشان میدهیم. اینست برتری راه پاکدینی به دیگر راهها.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)
🔸 در پیرامون رمان ـ4 (تکهی دو از سه)
آقای کسروی ، باید باین نویسندگان فهمانید مگر تاریخ غیر از تکرار وقایع تاریخی و ثبت علل و نتایج آن است؟.
مگر از تاریخ سیر فرهنگ و تمدن ملل نمیخواهند؟ مگر از رفتار برگزیدگان قوم نمیتوان پند گرفت؟ مگر نه شما تاریخ را آئینهی اخلاق امم میخوانید و سیر تطور ملل را از آن درک میکنید؟ پس چه شده که اندیشههای نابکار و تباه مایهی پند و عبرتند ولی هنوز نمیدانید علت شکست ایران در برابر مغولهای وحشی چیست و این درماندگی تودهی ایران چرا بایست بود؟! شما وقتی داستان تاخت و تاز تازیان را بکشور خود میخوانید و در راه شکست و پیروزی این و آن باندیشه میپردازید ، چه درمییابید؟ مگر نه اینست که انگیزهی آن پستی خیمها و سستی پندار ایرانیان بود و از سوی دیگر نیرومندی و استواری باورهای تازیان انگیزهی آن شد که تازیان سیل وار مرز و بوم آباد ایران را فراگرفتند و پراکندگی چنان ایرانیان را آلوده کرده بود که آسیابانی بدکنش شاهی را (یزدگرد سوم) که از نژاد پاکان و در نزد ایرانیان بدان پایه ارجمند بود که او را دارای فره ایزدی میشمارند بکشت. این همان داستان تاریخی است که یکی از فرزندان ایران ، فردوسی ، نیز خواند و چنان غمگین شد که سی سال رنج کشید و چنان اثر گرانسنگ و پربهایی را برای زنده کردن روح ایرانی بجای گزاشت. مگر فردوسی جز این خواستی که از راهش بچاره برخاست و خرد و بینش خود را گول نزده و بدین گونه غمواری نمود؟
آیا اگر تمام نویسندگان اثرهای (رمان) خود را بر رویهم بریزند و آنقدر دروغ و نابودنی را درهم آمیزند باندازهی یک بیت فردوسی هنایش خواهد داشت و یا در مردم از خوبی و راستی سهشی[احساس] بجا خواهد گزاشت؟! دریغا مثل اینست که این مردم در این کشور نمیزیند و نباید از حوادث و پیشامدهایی که در این مرز و بوم رخ داده بینا باشند.
چرا دور برویم پیشامد سوم شهریور هنوز خاطرهای پریش را ترک نگفته و با این حال
پستخیمان میخواهند دلها را فریب دهند و از حوادثی که حتا روزگار هم آن را فراموش نخواهد کرد و تاریخ تا بازپسین زندگی جهانیان بداوری خواهد پرداخت پند نگرفته ، و از یکمشت پندار ناسازگار دلخوشی نشان دهند و آنهمه پستی و ناشایستگی که در نوشتن رمان بکار رفته [را] برای توده درس اخلاق بدانند. جای اندوه است که از اینهمه تیرهروزی کنونی و رسوایی دیروزی عبرت نتوانیم گرفت و مانند آن شاعر هزار سال پیش باز تکرار کنیم که :
هر که نامخت از گذشت روزگار
نیز ناآموزد از آموزگار
حقیقت اینست که اینان چشم دارند و بنگریستن نمیپردازند و گوش دارند و نمیشنوند و خرد دارند و بیخردانه میزیند زیرا هم نویسنده و هم خواننده گرفتار پندارهای زیانمند و نارسا هستند.
امروز این گرفتاریای که درمیان ایرانیان رخ داده همه و همه نتیجهی این گفتارهای زهرآگین است که همه را مشغول ساخته و وقت آنکه به [کار] دیگری پردازند نگزاشته است. یک پندار غلط دیگری نیز آنها را باین کار واداشته و آن بدیده داشتن کارهای اروپاییان است. زیرا اروپاییگری بهترین راه تصفیهی اخلاق را رمان دانسته.
اگر تمام کارهای اروپاییان براست و سودبخش است چرا تنها این را گزیدهاند و دیگر مایههای پیشی آنها را بگوشهای نهادهاند. من نمیدانم قومی که خود خرد دارند و با نیروی داوری میتوانند راه رستگاری بگزینند چرا آلت دست دیگران باشند و خود برای رهایی خود چاره نیندیشند. یک نویسنده برای پرورش و آموزش محصلین ایرانی بدین گونه از پندار دیگران دنبال میکند که پرفسور براون میگوید : حتا کاروانیان ایرانی نیز در سفرها اشعار حافظ را ازبر میخوانند و بدین گونه تفریح خاطر خود را فراهم میکنند. بیچاره نمیداند این بیغیرتی و پی تفریح رفتن که امروز سرنوشت ایرانیان را تغییر داده بارِ همان تخمهای زهرآلودی است که حافظ کاشته است.
.
🔸 در پیرامون رمان ـ4 (تکهی دو از سه)
آقای کسروی ، باید باین نویسندگان فهمانید مگر تاریخ غیر از تکرار وقایع تاریخی و ثبت علل و نتایج آن است؟.
مگر از تاریخ سیر فرهنگ و تمدن ملل نمیخواهند؟ مگر از رفتار برگزیدگان قوم نمیتوان پند گرفت؟ مگر نه شما تاریخ را آئینهی اخلاق امم میخوانید و سیر تطور ملل را از آن درک میکنید؟ پس چه شده که اندیشههای نابکار و تباه مایهی پند و عبرتند ولی هنوز نمیدانید علت شکست ایران در برابر مغولهای وحشی چیست و این درماندگی تودهی ایران چرا بایست بود؟! شما وقتی داستان تاخت و تاز تازیان را بکشور خود میخوانید و در راه شکست و پیروزی این و آن باندیشه میپردازید ، چه درمییابید؟ مگر نه اینست که انگیزهی آن پستی خیمها و سستی پندار ایرانیان بود و از سوی دیگر نیرومندی و استواری باورهای تازیان انگیزهی آن شد که تازیان سیل وار مرز و بوم آباد ایران را فراگرفتند و پراکندگی چنان ایرانیان را آلوده کرده بود که آسیابانی بدکنش شاهی را (یزدگرد سوم) که از نژاد پاکان و در نزد ایرانیان بدان پایه ارجمند بود که او را دارای فره ایزدی میشمارند بکشت. این همان داستان تاریخی است که یکی از فرزندان ایران ، فردوسی ، نیز خواند و چنان غمگین شد که سی سال رنج کشید و چنان اثر گرانسنگ و پربهایی را برای زنده کردن روح ایرانی بجای گزاشت. مگر فردوسی جز این خواستی که از راهش بچاره برخاست و خرد و بینش خود را گول نزده و بدین گونه غمواری نمود؟
آیا اگر تمام نویسندگان اثرهای (رمان) خود را بر رویهم بریزند و آنقدر دروغ و نابودنی را درهم آمیزند باندازهی یک بیت فردوسی هنایش خواهد داشت و یا در مردم از خوبی و راستی سهشی[احساس] بجا خواهد گزاشت؟! دریغا مثل اینست که این مردم در این کشور نمیزیند و نباید از حوادث و پیشامدهایی که در این مرز و بوم رخ داده بینا باشند.
چرا دور برویم پیشامد سوم شهریور هنوز خاطرهای پریش را ترک نگفته و با این حال
پستخیمان میخواهند دلها را فریب دهند و از حوادثی که حتا روزگار هم آن را فراموش نخواهد کرد و تاریخ تا بازپسین زندگی جهانیان بداوری خواهد پرداخت پند نگرفته ، و از یکمشت پندار ناسازگار دلخوشی نشان دهند و آنهمه پستی و ناشایستگی که در نوشتن رمان بکار رفته [را] برای توده درس اخلاق بدانند. جای اندوه است که از اینهمه تیرهروزی کنونی و رسوایی دیروزی عبرت نتوانیم گرفت و مانند آن شاعر هزار سال پیش باز تکرار کنیم که :
هر که نامخت از گذشت روزگار
نیز ناآموزد از آموزگار
حقیقت اینست که اینان چشم دارند و بنگریستن نمیپردازند و گوش دارند و نمیشنوند و خرد دارند و بیخردانه میزیند زیرا هم نویسنده و هم خواننده گرفتار پندارهای زیانمند و نارسا هستند.
امروز این گرفتاریای که درمیان ایرانیان رخ داده همه و همه نتیجهی این گفتارهای زهرآگین است که همه را مشغول ساخته و وقت آنکه به [کار] دیگری پردازند نگزاشته است. یک پندار غلط دیگری نیز آنها را باین کار واداشته و آن بدیده داشتن کارهای اروپاییان است. زیرا اروپاییگری بهترین راه تصفیهی اخلاق را رمان دانسته.
اگر تمام کارهای اروپاییان براست و سودبخش است چرا تنها این را گزیدهاند و دیگر مایههای پیشی آنها را بگوشهای نهادهاند. من نمیدانم قومی که خود خرد دارند و با نیروی داوری میتوانند راه رستگاری بگزینند چرا آلت دست دیگران باشند و خود برای رهایی خود چاره نیندیشند. یک نویسنده برای پرورش و آموزش محصلین ایرانی بدین گونه از پندار دیگران دنبال میکند که پرفسور براون میگوید : حتا کاروانیان ایرانی نیز در سفرها اشعار حافظ را ازبر میخوانند و بدین گونه تفریح خاطر خود را فراهم میکنند. بیچاره نمیداند این بیغیرتی و پی تفریح رفتن که امروز سرنوشت ایرانیان را تغییر داده بارِ همان تخمهای زهرآلودی است که حافظ کاشته است.
.
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟!
🔸 (تکهی هفت از هفت)
این گفتگوها كه میانهی علی و احمد میشود جعفر و باقر خیلی عصبانی هستند. رنگهاشان تغییر یافته ، و چون سخن باینجا میرسد جعفر خودداری نتوانسته با خشم میگوید :
... : شما خیلی توهین میكنید ... آخر این حرفها چه ربط بمذهب دارد؟!.
علی (با تعجب) : این حرفها ربط بمذهب ندارد؟!. اینكه گفته میشود هر كس در روضهخوانی گریه كند همهی گناههاش بخشیده میشود ، روز قیامت امامها شفاهت خواهند كرد ـ اینها ربط بمذهب ندارد؟!. پس این حرفها از كجا پیدا شده؟!. اینها را بمردم كی یاد داده؟!.
جعفر (با تندی) : آخر اگر این گریه كردن نباشد ، شفاعت ائمه نباشد ، گناههای مردم چه جور بخشیده خواهد شد؟!.
احمد : بگذار جواب شما را من بدهم : اولاً اگر گناه بخشیدنیست خود خدا خواهد بخشید. مگر خدا باندازهی امامهای شما رحم ندارد؟!. شما خدا را چه حساب كردهاید؟!. شما خدا را چنگیزخان حساب كردهاید ، صمدخان مراغهای حساب كردهاید كه مجبور شدهاید میانجی پیدا كنید؟!. ثانیاً این مجازاتها كه برای گناهها گذاشتهاند برای آنست كه مردم بترسند و گناه نكنند ، انباردار نباشند ، گرانفروش نباشند ، كلاهبردار نباشند ... نه اینكه هزار كار زشت كنند و آنوقت در جستجوی «گناه پاككن» باشند.
بعد از همهی اینها ، شما این ایراد را بخدا بگیرید. شما عقیده دارید كه قرآن كتاب خداست. من دیشب برای شما آیه از قرآن خواندم كه خدا میگوید روز قیامت از كسی شفاعت پذیرفته نخواهد شد ، بكسی شفاعت سود نخواهد داشت. شما بخدا ایراد بگیرید كه چرا این قرار را گذاشته؟!. چرا شفاعت را نخواهد پذیرفت؟!.
شما بروید این آیه را از قرآن بملاهای خود بخوانید و بگویید : «این آیه چیست و آن افسانههای دور و درازی كه شما دربارهی شفاعت نقل میكنید چیست؟!. كدام یكی راستست و كدام یكی دروغ؟!.». بپرسید ببینید چه جواب میدهند. اگر آنها توانستند باین جواب بدهند ما از ایرادهای دیگر خود چشم خواهیم پوشید.
جعفر (با خشم) : اینها توهین بمذهب ماست. من نمیخواهم اینها را بشنوم ، اینها كفریاتست.
علی (با خشم) : اگر نمیخواهی بشنوی برو اتاق دیگر. اتاق بسیارست.
جعفر و باقر (با آواز بلند) : شما بروید باتاق دیگر ، ما چرا برویم لامذهبها؟!.
این را با خشم میگویند و پیداست كه سر دعوا دارند. علی میخواهد جواب بدهد احمد نمیگذارد. میگوید : «بسیار خب ، ما میرویم باتاق دیگر». این را گفته برمیخیزد. علی هم با او برمیخیزد میروند باتاق دیگر ، باهم مینشینند و بدرد دل میپردازند :
احمد : آنها مقصودشان این بود دعوا راه اندازند كه حاجی صاحبمنزل و دیگران بشنوند و بیایند. این عادت ایشانست. از جواب كه عاجز ماندند به شلتاق میپردازند.
علی : شنیدهام در تبریز در زمانهای پیش در محلهها الواط و اشرار زیاد بودهاند و كارهای عجیبی داشتهاند. یكی از كارهای ایشان این بوده كه خروس یا قوچ تربیت میكردهاند و باهم بجنگ میانداختهاند. در یك میدانی جمعیت زیاد از اینطرف و از آنطرف جمع میشدهاند ، خروسها را رها میكردهاند. حیوانهای نافهم بجان یكدیگر افتاده پیاپی نُك بسر همدیگر میزدهاند. پس از زمانی كه یكی بیتاب میشده و میگریخته آنطرف فریادهای شادی میكشیدهاند كه انگار قلعهی پورتآرتور را فتح كردهاند. اینطرف چون شرمنده میگردیده صاحب خروس خودش آمادهی جنگ شده داد میزده : «خروسوم قاچوپ ، ازوم كه قاچمامشم» (خروسم گریخته خودم كه نگریختهام). با این حرفها مغلطه برپا میكردهاند كه چهبسا ده بیست تن زخمی میشدهاند.
حالا حكایت این آقایانست. اینها میگویند : «خروسم گریخته خودم كه نگریختهام». چون در برابر دلیل درماندهاند بنای عربده میگذارند. از همه شیرینتر آن فحش «لامذهب» است كه میدهند. آدم شرم نكند و مثل اینها باشد.
احمد : ملاهاشان نیز همین كار را میكنند. آنها نیز چون در برابر نوشتههای آقای كسروی درماندهاند عربدهبازی میكنند ، سخنان بیادبانه مینویسند ، برای تحریك مردم عوام در بالای منبر هایهوی راه میاندازند. از همه بدتر آن دروغهاییست كه انتشار میدهند. دیشب دیدی روضهخوان میگفت : «اینها قرآن میسوزانند ...». دلم میخواست برخیزم و گریبانش را گیرم و بگویم : «ای دروغگوی بیشرم! كجا ما قرآن سوزانیدهایم؟!.».
علی : راستی من خواستم از شما دربارهی این قرآن سوزانیدن تحقیق كنم. این خیلی شایع شده. در بازار در همه جا شهرت دادهاند كه آقای كسروی و همراهان او قرآن را آتش میزنند.
👇
🔸 (تکهی هفت از هفت)
این گفتگوها كه میانهی علی و احمد میشود جعفر و باقر خیلی عصبانی هستند. رنگهاشان تغییر یافته ، و چون سخن باینجا میرسد جعفر خودداری نتوانسته با خشم میگوید :
... : شما خیلی توهین میكنید ... آخر این حرفها چه ربط بمذهب دارد؟!.
علی (با تعجب) : این حرفها ربط بمذهب ندارد؟!. اینكه گفته میشود هر كس در روضهخوانی گریه كند همهی گناههاش بخشیده میشود ، روز قیامت امامها شفاهت خواهند كرد ـ اینها ربط بمذهب ندارد؟!. پس این حرفها از كجا پیدا شده؟!. اینها را بمردم كی یاد داده؟!.
جعفر (با تندی) : آخر اگر این گریه كردن نباشد ، شفاعت ائمه نباشد ، گناههای مردم چه جور بخشیده خواهد شد؟!.
احمد : بگذار جواب شما را من بدهم : اولاً اگر گناه بخشیدنیست خود خدا خواهد بخشید. مگر خدا باندازهی امامهای شما رحم ندارد؟!. شما خدا را چه حساب كردهاید؟!. شما خدا را چنگیزخان حساب كردهاید ، صمدخان مراغهای حساب كردهاید كه مجبور شدهاید میانجی پیدا كنید؟!. ثانیاً این مجازاتها كه برای گناهها گذاشتهاند برای آنست كه مردم بترسند و گناه نكنند ، انباردار نباشند ، گرانفروش نباشند ، كلاهبردار نباشند ... نه اینكه هزار كار زشت كنند و آنوقت در جستجوی «گناه پاككن» باشند.
بعد از همهی اینها ، شما این ایراد را بخدا بگیرید. شما عقیده دارید كه قرآن كتاب خداست. من دیشب برای شما آیه از قرآن خواندم كه خدا میگوید روز قیامت از كسی شفاعت پذیرفته نخواهد شد ، بكسی شفاعت سود نخواهد داشت. شما بخدا ایراد بگیرید كه چرا این قرار را گذاشته؟!. چرا شفاعت را نخواهد پذیرفت؟!.
شما بروید این آیه را از قرآن بملاهای خود بخوانید و بگویید : «این آیه چیست و آن افسانههای دور و درازی كه شما دربارهی شفاعت نقل میكنید چیست؟!. كدام یكی راستست و كدام یكی دروغ؟!.». بپرسید ببینید چه جواب میدهند. اگر آنها توانستند باین جواب بدهند ما از ایرادهای دیگر خود چشم خواهیم پوشید.
جعفر (با خشم) : اینها توهین بمذهب ماست. من نمیخواهم اینها را بشنوم ، اینها كفریاتست.
علی (با خشم) : اگر نمیخواهی بشنوی برو اتاق دیگر. اتاق بسیارست.
جعفر و باقر (با آواز بلند) : شما بروید باتاق دیگر ، ما چرا برویم لامذهبها؟!.
این را با خشم میگویند و پیداست كه سر دعوا دارند. علی میخواهد جواب بدهد احمد نمیگذارد. میگوید : «بسیار خب ، ما میرویم باتاق دیگر». این را گفته برمیخیزد. علی هم با او برمیخیزد میروند باتاق دیگر ، باهم مینشینند و بدرد دل میپردازند :
احمد : آنها مقصودشان این بود دعوا راه اندازند كه حاجی صاحبمنزل و دیگران بشنوند و بیایند. این عادت ایشانست. از جواب كه عاجز ماندند به شلتاق میپردازند.
علی : شنیدهام در تبریز در زمانهای پیش در محلهها الواط و اشرار زیاد بودهاند و كارهای عجیبی داشتهاند. یكی از كارهای ایشان این بوده كه خروس یا قوچ تربیت میكردهاند و باهم بجنگ میانداختهاند. در یك میدانی جمعیت زیاد از اینطرف و از آنطرف جمع میشدهاند ، خروسها را رها میكردهاند. حیوانهای نافهم بجان یكدیگر افتاده پیاپی نُك بسر همدیگر میزدهاند. پس از زمانی كه یكی بیتاب میشده و میگریخته آنطرف فریادهای شادی میكشیدهاند كه انگار قلعهی پورتآرتور را فتح كردهاند. اینطرف چون شرمنده میگردیده صاحب خروس خودش آمادهی جنگ شده داد میزده : «خروسوم قاچوپ ، ازوم كه قاچمامشم» (خروسم گریخته خودم كه نگریختهام). با این حرفها مغلطه برپا میكردهاند كه چهبسا ده بیست تن زخمی میشدهاند.
حالا حكایت این آقایانست. اینها میگویند : «خروسم گریخته خودم كه نگریختهام». چون در برابر دلیل درماندهاند بنای عربده میگذارند. از همه شیرینتر آن فحش «لامذهب» است كه میدهند. آدم شرم نكند و مثل اینها باشد.
احمد : ملاهاشان نیز همین كار را میكنند. آنها نیز چون در برابر نوشتههای آقای كسروی درماندهاند عربدهبازی میكنند ، سخنان بیادبانه مینویسند ، برای تحریك مردم عوام در بالای منبر هایهوی راه میاندازند. از همه بدتر آن دروغهاییست كه انتشار میدهند. دیشب دیدی روضهخوان میگفت : «اینها قرآن میسوزانند ...». دلم میخواست برخیزم و گریبانش را گیرم و بگویم : «ای دروغگوی بیشرم! كجا ما قرآن سوزانیدهایم؟!.».
علی : راستی من خواستم از شما دربارهی این قرآن سوزانیدن تحقیق كنم. این خیلی شایع شده. در بازار در همه جا شهرت دادهاند كه آقای كسروی و همراهان او قرآن را آتش میزنند.
👇
احمد : مردان بیشرم چون در برابر دلیل عاجز ماندهاند این دروغها را ساخته انتشار میدهند كه بلكه مردم را تحریك كنند. تا بحال با این تهمت بیشرمانه در چند جا غائله برای ما برانگیختهاند. آن احترامی كه آقای كسروی و همراهان او بقرآن میگذارند اینها دهیك آن را نمیگذارند. اینها رفتارشان با قرآن همانست كه فهمیدید. هرچه قرآن گفته اینها ضد آن را میگویند. تمام احكام قرآن را نسخ كردهاند.
علی : این دروغ از كجا پیدا شده؟.. شما هیچ كتاب میسوزانید؟..
احمد : چرا ما سالی یك بار جشن گرفته كتاب میسوزانیم. ولی كدام كتابها؟.. آن كتابها كه بضد قرآنست ، آن كتابها كه مردم را بگناه تشویق كرده میگوید : هر كس بزیارت برود گناههایش بخشیده میشود. این قبیل كتابها را كه مایهی گمراهی مردم است ما گرفته میسوزانیم. ولی این كجا و قرآن سوزانیدن كجا؟.. دیشب میخواستم به روضهخوان بگویم : «دهانت بشكند! قرآن در نزد ما محترم است ، قرآن در نزد ما عزیز است».
در این هنگام حاجی صاحبخانه میآید و اینها نیز به پیش او میروند و پس از قدری صحبت ، «خداحافظ» گفته بیرون میآیند. درمیان راه علی خواستار میشود كه باز با احمد ملاقات كنند و باهم بنشینند و در آن باره گفتگو كنند. میگوید : «من مثل اینست كه خواب بودم و بیدار شدهام. باید شما بمن راهنماییها كنید». احمد میگوید : «بهتر از همه آنست كه شما كتابهای آقای کسروی را بخوانید و مطالعه كنید. آنگاه اگر اشكالی داشتید باهم مینشینیم و گفتگو میكنیم» و او را بخانهی خود برده بعضی كتابها را از «شیعیگری» و «در پیرامون خرد» و «در پیرامون روان» و مانند اینها باو میدهد.
.
علی : این دروغ از كجا پیدا شده؟.. شما هیچ كتاب میسوزانید؟..
احمد : چرا ما سالی یك بار جشن گرفته كتاب میسوزانیم. ولی كدام كتابها؟.. آن كتابها كه بضد قرآنست ، آن كتابها كه مردم را بگناه تشویق كرده میگوید : هر كس بزیارت برود گناههایش بخشیده میشود. این قبیل كتابها را كه مایهی گمراهی مردم است ما گرفته میسوزانیم. ولی این كجا و قرآن سوزانیدن كجا؟.. دیشب میخواستم به روضهخوان بگویم : «دهانت بشكند! قرآن در نزد ما محترم است ، قرآن در نزد ما عزیز است».
در این هنگام حاجی صاحبخانه میآید و اینها نیز به پیش او میروند و پس از قدری صحبت ، «خداحافظ» گفته بیرون میآیند. درمیان راه علی خواستار میشود كه باز با احمد ملاقات كنند و باهم بنشینند و در آن باره گفتگو كنند. میگوید : «من مثل اینست كه خواب بودم و بیدار شدهام. باید شما بمن راهنماییها كنید». احمد میگوید : «بهتر از همه آنست كه شما كتابهای آقای کسروی را بخوانید و مطالعه كنید. آنگاه اگر اشكالی داشتید باهم مینشینیم و گفتگو میكنیم» و او را بخانهی خود برده بعضی كتابها را از «شیعیگری» و «در پیرامون خرد» و «در پیرامون روان» و مانند اینها باو میدهد.
.
✴️ در پیرامون زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
✴️ روزبه یا «جشن»
در شمارهی 245 پرچم زیر گفتار «یک نشست فراموشنشدنی» مرقوم شده بود چون در فارسی برای عید نامی نداریم «بهروز» را بآن معنی برمیگزینیم و چنین نهاده شد که هر که را ایرادی یا پیشنهاد دیگری هست در نشستهای دیگر بمیان آورد. اینست مینویسد درمیان کردان که زبانشان مأخوذ از اصل ریشهی فارسی باستانی است عید را جژن میگویند و شاید همان جشن باشد ولی چون کلمهایست آریایی گرفته شود. عمادی
پرچم : بنویسندهی دانشمند سپاس میگزاریم و آنچه نوشته راست است. ولی چون بواژهی جشن در معنی خودش نیازمندیم (زیرا جشن از عید جداست و چه بسا یک روز عید باشد و جشن نگیرند و یک روزی عید نباشد و جشن گیرند) از اینرو باید برای آن واژهی دیگری داشته باشیم و ما برای آن «روزبه» را برگزیدیم که امسال در کارهای نوروزی بکار بردیم و شناخته گردید.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
✴️ روزبه یا «جشن»
در شمارهی 245 پرچم زیر گفتار «یک نشست فراموشنشدنی» مرقوم شده بود چون در فارسی برای عید نامی نداریم «بهروز» را بآن معنی برمیگزینیم و چنین نهاده شد که هر که را ایرادی یا پیشنهاد دیگری هست در نشستهای دیگر بمیان آورد. اینست مینویسد درمیان کردان که زبانشان مأخوذ از اصل ریشهی فارسی باستانی است عید را جژن میگویند و شاید همان جشن باشد ولی چون کلمهایست آریایی گرفته شود. عمادی
پرچم : بنویسندهی دانشمند سپاس میگزاریم و آنچه نوشته راست است. ولی چون بواژهی جشن در معنی خودش نیازمندیم (زیرا جشن از عید جداست و چه بسا یک روز عید باشد و جشن نگیرند و یک روزی عید نباشد و جشن گیرند) از اینرو باید برای آن واژهی دیگری داشته باشیم و ما برای آن «روزبه» را برگزیدیم که امسال در کارهای نوروزی بکار بردیم و شناخته گردید.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی چهارم)
برای روشنی سخن مَثَلی یاد میکنم : چنین فرض کنیم که در دهی زمین و آبْ فراوان میباشد ، ولی وسایلی برای کاشتن و درو کردن و خرمن کوفتن و درخت بریدن و مانند اینها نیست. روستاییان کاشت بسیار کمی با سختی میکنند و چون در میانهشان دشمنیها و چنددستگیها هست بیشتر روزها را با زد و خورد و کشمکش بسر میبرند. استاد آهنگری اینها را شنیده بآن دیه میرود که وسایلی سازد و بدست آنان دهد ، و دکانی برپا گردانیده بیل و گاوآهن و داس و تبر و کلنگ و دیگر ابزارها ساخته پیدرپی تولید میکند و روستاییان رو به دکان او آورده پیاپی میخرند و تکانی در کار کشاورزی پدیدار میگردد.
چیزی که هست ، چون دشمنیها و چنددستگیها در میانست ، باز هر چند روز یک بار زد و خورد رخ میدهد و روستاییان همان بیلها و کلنگها را افزار جنگ گردانیده به سر یکدیگر میکوبند و با داسها گردن همدیگر را درو میکنند و به کشتزارهای یکدیگر تاخته آنها را لگدمال میگردانند و گاوآهن انداخته از ریشه میکنند ، و بدین ترتیب پیکار و کشمکش سختتر گردیده و زیان و آسیب چند برابر پیکارهای پیش میگردد. این میباشد نتیجهای که روستاییان از دانش و هنر استاد آهنگر برمیدارند.
لیکن در همان هنگام مردی دیگر از شهر بآنجا رسیده و یا از میان خود روستاییان برخاسته شروع میکند که بدی آن دشمنیها را بروستاییان بفهماند و زیانهای آنها را روشن کند و راهی برای زیستن باهم و کمک به یکدیگر به آنها نشان دهد ، و با این کوششهای پاکدلانه پیکار و کشمکش را از میان ایشان برمیاندازد و قانونهایی در میانه میگزارد و زمینه برای آسایش ایشان آماده میکند. اینست روستاییان با دلی آسوده و اندیشهی بینا رو بکشاورزی میآورند و بیل و داس و کلنگ و گاوآهن و دیگر ابزارهای سودمند را در جای خود بکار برده و زمینها را آباد میگردانند و از آسایش و خوشی برخوردار میشوند.
این مَثَل حال جهانست با دانش و دین. دانش افزارهایی بدست مردمان میدهد و دین راه باهم زیستن و از آن افزارها بهره بردن را میآموزد.
اینها یک رشته حقایق بسیار ارجداریست که ما در جای خود روشن گردانیدهایم. اینست معنی آنچه میگوییم : دینها اساس محکمی دارند. یا میگوییم : برانگیختگی (پیغمبری) از رازهای طبیعت است.
زردشت و موسا و عیسا و دیگران همگی در این راه کوشیدهاند. همگی نیکخواهان آدمیان بودهاند و بجهان و زندگانی با چشم بسیار بینایی نگریسته راه آسایش و سعادت بروی مردم جهان باز کردهاند.
چیزی که هست دینهای آنها از یکسو هر یکی اصل خود را از دست داده و به هر کدام نادانیها و گمراهیهای بسیار درآمیخته ، و از یکسو در سایهی جنبش دانشها ، امروز اندیشهها تغییر کرده و آن دینها پرت و بیگانه شده ، و اینها باعث تحقیر آنهاست. این تمسخرها که به دین میشود بیشترش از این جهت است.
ما دربارهی درآمیختگی دینها با گمراهیها و نادانیها در جاهای دیگر سخن بسیار راندهایم و در اینجا نیازی بچنان گفتگویی نیست ولی دربارهی پیشرفت اندیشهها و بیگانه شدن دینها مَثَلی یاد میکنیم :
همگی میدانیم که تا چند قرن پیش افزارهای جنگی شمشیر و نیزه و تیر و تبر و کلاه خود و زره و مانند اینها میبود که همهی جنگها با اینها انجام میشد ، با این افزارها شهرها را فتح میکردند ، کشورها میگرفتند ، لشگرها را درهم میشکستند. در آن روزها اگر جنگجویی زره پوشیده ، کلاه خود بسر گذارده ، شمشیر بکمر بسته ، سپر بدوش انداخته ، نیزه بدست گرفته و با این حال آراسته بیرون آمده در کوچهها میخرامید ، چشمها بسویش کشیده میشد و همگی احترامش میگذاشتند و راه برایش باز میکردند.
ولی امروز که آن افزارها برافتاده و صد نوع افزار دیگری ساخته شده و جنگها بکلی صورت دیگری گرفته اگر کسی زره پوشد و خود بسر گزارد و شمشیر بکمر بندد و با چنان آراستگی بخیابان آید ، آیا مردمان به او به چه چشمی خواهند نگریست و چه رفتاری پیش خواهند گرفت؟!. آیا جز آنست که بچهها خیال میکنند بازیگر است و از دنبالش میافتند و بزرگان او را کمعقل شناخته تحقیرش میکنند؟!..
این مثلی است برای آنکه چیزی چون زمانش گذشت و زمینهاش از میان رفت حقیر و بیارزش میشود ، و این نادانیست که کسانی چنان چیزی را از دست ندهند و همچنان به رخ مردمان کشند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی چهارم)
برای روشنی سخن مَثَلی یاد میکنم : چنین فرض کنیم که در دهی زمین و آبْ فراوان میباشد ، ولی وسایلی برای کاشتن و درو کردن و خرمن کوفتن و درخت بریدن و مانند اینها نیست. روستاییان کاشت بسیار کمی با سختی میکنند و چون در میانهشان دشمنیها و چنددستگیها هست بیشتر روزها را با زد و خورد و کشمکش بسر میبرند. استاد آهنگری اینها را شنیده بآن دیه میرود که وسایلی سازد و بدست آنان دهد ، و دکانی برپا گردانیده بیل و گاوآهن و داس و تبر و کلنگ و دیگر ابزارها ساخته پیدرپی تولید میکند و روستاییان رو به دکان او آورده پیاپی میخرند و تکانی در کار کشاورزی پدیدار میگردد.
چیزی که هست ، چون دشمنیها و چنددستگیها در میانست ، باز هر چند روز یک بار زد و خورد رخ میدهد و روستاییان همان بیلها و کلنگها را افزار جنگ گردانیده به سر یکدیگر میکوبند و با داسها گردن همدیگر را درو میکنند و به کشتزارهای یکدیگر تاخته آنها را لگدمال میگردانند و گاوآهن انداخته از ریشه میکنند ، و بدین ترتیب پیکار و کشمکش سختتر گردیده و زیان و آسیب چند برابر پیکارهای پیش میگردد. این میباشد نتیجهای که روستاییان از دانش و هنر استاد آهنگر برمیدارند.
لیکن در همان هنگام مردی دیگر از شهر بآنجا رسیده و یا از میان خود روستاییان برخاسته شروع میکند که بدی آن دشمنیها را بروستاییان بفهماند و زیانهای آنها را روشن کند و راهی برای زیستن باهم و کمک به یکدیگر به آنها نشان دهد ، و با این کوششهای پاکدلانه پیکار و کشمکش را از میان ایشان برمیاندازد و قانونهایی در میانه میگزارد و زمینه برای آسایش ایشان آماده میکند. اینست روستاییان با دلی آسوده و اندیشهی بینا رو بکشاورزی میآورند و بیل و داس و کلنگ و گاوآهن و دیگر ابزارهای سودمند را در جای خود بکار برده و زمینها را آباد میگردانند و از آسایش و خوشی برخوردار میشوند.
این مَثَل حال جهانست با دانش و دین. دانش افزارهایی بدست مردمان میدهد و دین راه باهم زیستن و از آن افزارها بهره بردن را میآموزد.
اینها یک رشته حقایق بسیار ارجداریست که ما در جای خود روشن گردانیدهایم. اینست معنی آنچه میگوییم : دینها اساس محکمی دارند. یا میگوییم : برانگیختگی (پیغمبری) از رازهای طبیعت است.
زردشت و موسا و عیسا و دیگران همگی در این راه کوشیدهاند. همگی نیکخواهان آدمیان بودهاند و بجهان و زندگانی با چشم بسیار بینایی نگریسته راه آسایش و سعادت بروی مردم جهان باز کردهاند.
چیزی که هست دینهای آنها از یکسو هر یکی اصل خود را از دست داده و به هر کدام نادانیها و گمراهیهای بسیار درآمیخته ، و از یکسو در سایهی جنبش دانشها ، امروز اندیشهها تغییر کرده و آن دینها پرت و بیگانه شده ، و اینها باعث تحقیر آنهاست. این تمسخرها که به دین میشود بیشترش از این جهت است.
ما دربارهی درآمیختگی دینها با گمراهیها و نادانیها در جاهای دیگر سخن بسیار راندهایم و در اینجا نیازی بچنان گفتگویی نیست ولی دربارهی پیشرفت اندیشهها و بیگانه شدن دینها مَثَلی یاد میکنیم :
همگی میدانیم که تا چند قرن پیش افزارهای جنگی شمشیر و نیزه و تیر و تبر و کلاه خود و زره و مانند اینها میبود که همهی جنگها با اینها انجام میشد ، با این افزارها شهرها را فتح میکردند ، کشورها میگرفتند ، لشگرها را درهم میشکستند. در آن روزها اگر جنگجویی زره پوشیده ، کلاه خود بسر گذارده ، شمشیر بکمر بسته ، سپر بدوش انداخته ، نیزه بدست گرفته و با این حال آراسته بیرون آمده در کوچهها میخرامید ، چشمها بسویش کشیده میشد و همگی احترامش میگذاشتند و راه برایش باز میکردند.
ولی امروز که آن افزارها برافتاده و صد نوع افزار دیگری ساخته شده و جنگها بکلی صورت دیگری گرفته اگر کسی زره پوشد و خود بسر گزارد و شمشیر بکمر بندد و با چنان آراستگی بخیابان آید ، آیا مردمان به او به چه چشمی خواهند نگریست و چه رفتاری پیش خواهند گرفت؟!. آیا جز آنست که بچهها خیال میکنند بازیگر است و از دنبالش میافتند و بزرگان او را کمعقل شناخته تحقیرش میکنند؟!..
این مثلی است برای آنکه چیزی چون زمانش گذشت و زمینهاش از میان رفت حقیر و بیارزش میشود ، و این نادانیست که کسانی چنان چیزی را از دست ندهند و همچنان به رخ مردمان کشند.
.