✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی چهارم)
برای روشنی سخن مَثَلی یاد میکنم : چنین فرض کنیم که در دهی زمین و آبْ فراوان میباشد ، ولی وسایلی برای کاشتن و درو کردن و خرمن کوفتن و درخت بریدن و مانند اینها نیست. روستاییان کاشت بسیار کمی با سختی میکنند و چون در میانهشان دشمنیها و چنددستگیها هست بیشتر روزها را با زد و خورد و کشمکش بسر میبرند. استاد آهنگری اینها را شنیده بآن دیه میرود که وسایلی سازد و بدست آنان دهد ، و دکانی برپا گردانیده بیل و گاوآهن و داس و تبر و کلنگ و دیگر ابزارها ساخته پیدرپی تولید میکند و روستاییان رو به دکان او آورده پیاپی میخرند و تکانی در کار کشاورزی پدیدار میگردد.
چیزی که هست ، چون دشمنیها و چنددستگیها در میانست ، باز هر چند روز یک بار زد و خورد رخ میدهد و روستاییان همان بیلها و کلنگها را افزار جنگ گردانیده به سر یکدیگر میکوبند و با داسها گردن همدیگر را درو میکنند و به کشتزارهای یکدیگر تاخته آنها را لگدمال میگردانند و گاوآهن انداخته از ریشه میکنند ، و بدین ترتیب پیکار و کشمکش سختتر گردیده و زیان و آسیب چند برابر پیکارهای پیش میگردد. این میباشد نتیجهای که روستاییان از دانش و هنر استاد آهنگر برمیدارند.
لیکن در همان هنگام مردی دیگر از شهر بآنجا رسیده و یا از میان خود روستاییان برخاسته شروع میکند که بدی آن دشمنیها را بروستاییان بفهماند و زیانهای آنها را روشن کند و راهی برای زیستن باهم و کمک به یکدیگر به آنها نشان دهد ، و با این کوششهای پاکدلانه پیکار و کشمکش را از میان ایشان برمیاندازد و قانونهایی در میانه میگزارد و زمینه برای آسایش ایشان آماده میکند. اینست روستاییان با دلی آسوده و اندیشهی بینا رو بکشاورزی میآورند و بیل و داس و کلنگ و گاوآهن و دیگر ابزارهای سودمند را در جای خود بکار برده و زمینها را آباد میگردانند و از آسایش و خوشی برخوردار میشوند.
این مَثَل حال جهانست با دانش و دین. دانش افزارهایی بدست مردمان میدهد و دین راه باهم زیستن و از آن افزارها بهره بردن را میآموزد.
اینها یک رشته حقایق بسیار ارجداریست که ما در جای خود روشن گردانیدهایم. اینست معنی آنچه میگوییم : دینها اساس محکمی دارند. یا میگوییم : برانگیختگی (پیغمبری) از رازهای طبیعت است.
زردشت و موسا و عیسا و دیگران همگی در این راه کوشیدهاند. همگی نیکخواهان آدمیان بودهاند و بجهان و زندگانی با چشم بسیار بینایی نگریسته راه آسایش و سعادت بروی مردم جهان باز کردهاند.
چیزی که هست دینهای آنها از یکسو هر یکی اصل خود را از دست داده و به هر کدام نادانیها و گمراهیهای بسیار درآمیخته ، و از یکسو در سایهی جنبش دانشها ، امروز اندیشهها تغییر کرده و آن دینها پرت و بیگانه شده ، و اینها باعث تحقیر آنهاست. این تمسخرها که به دین میشود بیشترش از این جهت است.
ما دربارهی درآمیختگی دینها با گمراهیها و نادانیها در جاهای دیگر سخن بسیار راندهایم و در اینجا نیازی بچنان گفتگویی نیست ولی دربارهی پیشرفت اندیشهها و بیگانه شدن دینها مَثَلی یاد میکنیم :
همگی میدانیم که تا چند قرن پیش افزارهای جنگی شمشیر و نیزه و تیر و تبر و کلاه خود و زره و مانند اینها میبود که همهی جنگها با اینها انجام میشد ، با این افزارها شهرها را فتح میکردند ، کشورها میگرفتند ، لشگرها را درهم میشکستند. در آن روزها اگر جنگجویی زره پوشیده ، کلاه خود بسر گذارده ، شمشیر بکمر بسته ، سپر بدوش انداخته ، نیزه بدست گرفته و با این حال آراسته بیرون آمده در کوچهها میخرامید ، چشمها بسویش کشیده میشد و همگی احترامش میگذاشتند و راه برایش باز میکردند.
ولی امروز که آن افزارها برافتاده و صد نوع افزار دیگری ساخته شده و جنگها بکلی صورت دیگری گرفته اگر کسی زره پوشد و خود بسر گزارد و شمشیر بکمر بندد و با چنان آراستگی بخیابان آید ، آیا مردمان به او به چه چشمی خواهند نگریست و چه رفتاری پیش خواهند گرفت؟!. آیا جز آنست که بچهها خیال میکنند بازیگر است و از دنبالش میافتند و بزرگان او را کمعقل شناخته تحقیرش میکنند؟!..
این مثلی است برای آنکه چیزی چون زمانش گذشت و زمینهاش از میان رفت حقیر و بیارزش میشود ، و این نادانیست که کسانی چنان چیزی را از دست ندهند و همچنان به رخ مردمان کشند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی چهارم)
برای روشنی سخن مَثَلی یاد میکنم : چنین فرض کنیم که در دهی زمین و آبْ فراوان میباشد ، ولی وسایلی برای کاشتن و درو کردن و خرمن کوفتن و درخت بریدن و مانند اینها نیست. روستاییان کاشت بسیار کمی با سختی میکنند و چون در میانهشان دشمنیها و چنددستگیها هست بیشتر روزها را با زد و خورد و کشمکش بسر میبرند. استاد آهنگری اینها را شنیده بآن دیه میرود که وسایلی سازد و بدست آنان دهد ، و دکانی برپا گردانیده بیل و گاوآهن و داس و تبر و کلنگ و دیگر ابزارها ساخته پیدرپی تولید میکند و روستاییان رو به دکان او آورده پیاپی میخرند و تکانی در کار کشاورزی پدیدار میگردد.
چیزی که هست ، چون دشمنیها و چنددستگیها در میانست ، باز هر چند روز یک بار زد و خورد رخ میدهد و روستاییان همان بیلها و کلنگها را افزار جنگ گردانیده به سر یکدیگر میکوبند و با داسها گردن همدیگر را درو میکنند و به کشتزارهای یکدیگر تاخته آنها را لگدمال میگردانند و گاوآهن انداخته از ریشه میکنند ، و بدین ترتیب پیکار و کشمکش سختتر گردیده و زیان و آسیب چند برابر پیکارهای پیش میگردد. این میباشد نتیجهای که روستاییان از دانش و هنر استاد آهنگر برمیدارند.
لیکن در همان هنگام مردی دیگر از شهر بآنجا رسیده و یا از میان خود روستاییان برخاسته شروع میکند که بدی آن دشمنیها را بروستاییان بفهماند و زیانهای آنها را روشن کند و راهی برای زیستن باهم و کمک به یکدیگر به آنها نشان دهد ، و با این کوششهای پاکدلانه پیکار و کشمکش را از میان ایشان برمیاندازد و قانونهایی در میانه میگزارد و زمینه برای آسایش ایشان آماده میکند. اینست روستاییان با دلی آسوده و اندیشهی بینا رو بکشاورزی میآورند و بیل و داس و کلنگ و گاوآهن و دیگر ابزارهای سودمند را در جای خود بکار برده و زمینها را آباد میگردانند و از آسایش و خوشی برخوردار میشوند.
این مَثَل حال جهانست با دانش و دین. دانش افزارهایی بدست مردمان میدهد و دین راه باهم زیستن و از آن افزارها بهره بردن را میآموزد.
اینها یک رشته حقایق بسیار ارجداریست که ما در جای خود روشن گردانیدهایم. اینست معنی آنچه میگوییم : دینها اساس محکمی دارند. یا میگوییم : برانگیختگی (پیغمبری) از رازهای طبیعت است.
زردشت و موسا و عیسا و دیگران همگی در این راه کوشیدهاند. همگی نیکخواهان آدمیان بودهاند و بجهان و زندگانی با چشم بسیار بینایی نگریسته راه آسایش و سعادت بروی مردم جهان باز کردهاند.
چیزی که هست دینهای آنها از یکسو هر یکی اصل خود را از دست داده و به هر کدام نادانیها و گمراهیهای بسیار درآمیخته ، و از یکسو در سایهی جنبش دانشها ، امروز اندیشهها تغییر کرده و آن دینها پرت و بیگانه شده ، و اینها باعث تحقیر آنهاست. این تمسخرها که به دین میشود بیشترش از این جهت است.
ما دربارهی درآمیختگی دینها با گمراهیها و نادانیها در جاهای دیگر سخن بسیار راندهایم و در اینجا نیازی بچنان گفتگویی نیست ولی دربارهی پیشرفت اندیشهها و بیگانه شدن دینها مَثَلی یاد میکنیم :
همگی میدانیم که تا چند قرن پیش افزارهای جنگی شمشیر و نیزه و تیر و تبر و کلاه خود و زره و مانند اینها میبود که همهی جنگها با اینها انجام میشد ، با این افزارها شهرها را فتح میکردند ، کشورها میگرفتند ، لشگرها را درهم میشکستند. در آن روزها اگر جنگجویی زره پوشیده ، کلاه خود بسر گذارده ، شمشیر بکمر بسته ، سپر بدوش انداخته ، نیزه بدست گرفته و با این حال آراسته بیرون آمده در کوچهها میخرامید ، چشمها بسویش کشیده میشد و همگی احترامش میگذاشتند و راه برایش باز میکردند.
ولی امروز که آن افزارها برافتاده و صد نوع افزار دیگری ساخته شده و جنگها بکلی صورت دیگری گرفته اگر کسی زره پوشد و خود بسر گزارد و شمشیر بکمر بندد و با چنان آراستگی بخیابان آید ، آیا مردمان به او به چه چشمی خواهند نگریست و چه رفتاری پیش خواهند گرفت؟!. آیا جز آنست که بچهها خیال میکنند بازیگر است و از دنبالش میافتند و بزرگان او را کمعقل شناخته تحقیرش میکنند؟!..
این مثلی است برای آنکه چیزی چون زمانش گذشت و زمینهاش از میان رفت حقیر و بیارزش میشود ، و این نادانیست که کسانی چنان چیزی را از دست ندهند و همچنان به رخ مردمان کشند.
.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)
🔸 در پیرامون رمان ـ4 (تکهی سه از سه)
کوتاهسخن آنکه تودهای که سالها داراک[=مال] خود را صرف بهبودی خود میکند چرا بجای آنکه در بیداری توده بکوشد اکنون میوهی آن درماندگی باشد؟ پیداست که انگیزهی آن تنها زیانمندی آموزاکهاست[تعلیمات] که همه را بپرتگاه کشانیده و با سلاح رمان بتخریب حافظهی این توده کوشیدهاند و بجای آنکه با خواناکهای پرمغز در نیکداشت روان و تقویت حافظه بکوشند ، در نخستین سال کودکان ساده و بیگناه را بخواندن این پراکندگیها راغب میکنند و از همان نخست جوانان و کودکان ما را بیاراده بار میآورند و سایرین را نیز گوسفندوار در علفزار عشقبازی و هوسرانی میچرانند و اذهان را بآشوب و نابسامانی مغشوش نموده و راستی اخلاقهای آنها را هم پست میکنند. بیچاره محصب هنوز کتابهای درسی خود را نخوانده و نیروی دانش خود را بکار نبسته فریفتهی این افسانههای فریبنده میگردد و کسی نیست که آنها را بر این خطا و لغزش بیاگاهاند ولی مشوقْ فراوان و مانعی در پیش راه نیست!
گفته شد گناه ازآن رهبران است و چاره و راه علاج همان راهی که دارندهی پیمان و پیشوای آزادگان مینماید و این راهِ بخردانه است که میتواند ما را از این گمراهی و بلای خانمانسوز رهایی بخشوده و باین آشفتگیها و هرزگیها پایان دهد. آری باید خردها نیرومند و توده را نیکیپذیر نمود.
آقای کسروی ، باید این درد پیش از همه مورد معالجه قرار گیرد. باید خامهی راستگوی شما که حافظ و مایهی نیکداشت روانهای ماست این لکهی سیاه را از آن بزداید زیرا شعر و شاعری تنها اختصاص بیک دسته دارد ولی تمام توده چه دوشیزگان و چه پسران و چه سالمندان که اندک سوادی دارند بخواندن این دفاتر سیاه پرداخته و باندک لغزشی در این دام سیه روزی میافتند و چون راه دیگری نمیبینند و مخلصی نمییابند بآن دلخوش میکنند و نویسندگان بیحس و بیغیرت نیز خوب نقطهی ضعف این تودهی بیسرپرست را یافتهاند و تیرشان بهدف خوب اصابت کرده است و بدینسان افکار را مسموم و روانها را سست کردهاند.
آقای کسروی ، با بودن رمان نمیتوان این تودهی کجرو را براستی پذیری واداشت. امروز صد درصد محصلین آموزشگاهها کتابهای درسی [را] (اگرچه اینها هم داروی درد توده نیست و بر شماست که باصلاح آن برخیزید) فروهشته و برمان میپردازند زیرا باطن این مارهای خوش خط و خال بر این خوانندگان پوشیده است بدان گونه که برخی بخواندن آن افتخار میکنند و آنکه بیشتر خوانده و رمانها را یکی یکی برشمرد از میدان همچشمی و رقابت رفقا پیروز درمیآید و چنان برخ دیگران میکشد که گویی در خدمات بکشور افتخار میکند. دریغا که درد این توده یکی و دو تا نیست و نه چنان این دردها با جانها و روانها پیوند یافته که علاجش آسان باشد و شما نیکو داروی درد این توده را شناختهاید. اینست ما (محصلین) بیش از همه بشما امیدمندیم که راه راست را در پیش گرفته و از هیچ مانعی نهراسیدهاید و نه آنکه خود بیکار نشستهایم. اکنون من و چند نفر از یاران درپی جشن آذر هستیم و اینست میخواهیم بشما پیوندیم.
باری بجرئت میتوان گفت شما دست خدایی هستید که باید بپیروی از این دست مردانه خرافات را سرنگون کرده و با سرانگشت عمل راه رستگاری و پیروزی را نشان دهیم و آنچه پیدا و هویداست درماندگی رهبران فرهنگی ماست ، چه آنها جز درپی مفتخواری نیستند و سود خود را برتر از سود توده میدانند اینهاست که از اینهمه بینوایی محصلین دلخونم و به پیش توانگرترین مردان خرد و اندیشه و استادترین پزشک و روانشناس بسئوال و درمان آمدهام. خدایتان پاینده داراد.
شیراز ، حسین رهروی ، محصل دانشسرا
.
🔸 در پیرامون رمان ـ4 (تکهی سه از سه)
کوتاهسخن آنکه تودهای که سالها داراک[=مال] خود را صرف بهبودی خود میکند چرا بجای آنکه در بیداری توده بکوشد اکنون میوهی آن درماندگی باشد؟ پیداست که انگیزهی آن تنها زیانمندی آموزاکهاست[تعلیمات] که همه را بپرتگاه کشانیده و با سلاح رمان بتخریب حافظهی این توده کوشیدهاند و بجای آنکه با خواناکهای پرمغز در نیکداشت روان و تقویت حافظه بکوشند ، در نخستین سال کودکان ساده و بیگناه را بخواندن این پراکندگیها راغب میکنند و از همان نخست جوانان و کودکان ما را بیاراده بار میآورند و سایرین را نیز گوسفندوار در علفزار عشقبازی و هوسرانی میچرانند و اذهان را بآشوب و نابسامانی مغشوش نموده و راستی اخلاقهای آنها را هم پست میکنند. بیچاره محصب هنوز کتابهای درسی خود را نخوانده و نیروی دانش خود را بکار نبسته فریفتهی این افسانههای فریبنده میگردد و کسی نیست که آنها را بر این خطا و لغزش بیاگاهاند ولی مشوقْ فراوان و مانعی در پیش راه نیست!
گفته شد گناه ازآن رهبران است و چاره و راه علاج همان راهی که دارندهی پیمان و پیشوای آزادگان مینماید و این راهِ بخردانه است که میتواند ما را از این گمراهی و بلای خانمانسوز رهایی بخشوده و باین آشفتگیها و هرزگیها پایان دهد. آری باید خردها نیرومند و توده را نیکیپذیر نمود.
آقای کسروی ، باید این درد پیش از همه مورد معالجه قرار گیرد. باید خامهی راستگوی شما که حافظ و مایهی نیکداشت روانهای ماست این لکهی سیاه را از آن بزداید زیرا شعر و شاعری تنها اختصاص بیک دسته دارد ولی تمام توده چه دوشیزگان و چه پسران و چه سالمندان که اندک سوادی دارند بخواندن این دفاتر سیاه پرداخته و باندک لغزشی در این دام سیه روزی میافتند و چون راه دیگری نمیبینند و مخلصی نمییابند بآن دلخوش میکنند و نویسندگان بیحس و بیغیرت نیز خوب نقطهی ضعف این تودهی بیسرپرست را یافتهاند و تیرشان بهدف خوب اصابت کرده است و بدینسان افکار را مسموم و روانها را سست کردهاند.
آقای کسروی ، با بودن رمان نمیتوان این تودهی کجرو را براستی پذیری واداشت. امروز صد درصد محصلین آموزشگاهها کتابهای درسی [را] (اگرچه اینها هم داروی درد توده نیست و بر شماست که باصلاح آن برخیزید) فروهشته و برمان میپردازند زیرا باطن این مارهای خوش خط و خال بر این خوانندگان پوشیده است بدان گونه که برخی بخواندن آن افتخار میکنند و آنکه بیشتر خوانده و رمانها را یکی یکی برشمرد از میدان همچشمی و رقابت رفقا پیروز درمیآید و چنان برخ دیگران میکشد که گویی در خدمات بکشور افتخار میکند. دریغا که درد این توده یکی و دو تا نیست و نه چنان این دردها با جانها و روانها پیوند یافته که علاجش آسان باشد و شما نیکو داروی درد این توده را شناختهاید. اینست ما (محصلین) بیش از همه بشما امیدمندیم که راه راست را در پیش گرفته و از هیچ مانعی نهراسیدهاید و نه آنکه خود بیکار نشستهایم. اکنون من و چند نفر از یاران درپی جشن آذر هستیم و اینست میخواهیم بشما پیوندیم.
باری بجرئت میتوان گفت شما دست خدایی هستید که باید بپیروی از این دست مردانه خرافات را سرنگون کرده و با سرانگشت عمل راه رستگاری و پیروزی را نشان دهیم و آنچه پیدا و هویداست درماندگی رهبران فرهنگی ماست ، چه آنها جز درپی مفتخواری نیستند و سود خود را برتر از سود توده میدانند اینهاست که از اینهمه بینوایی محصلین دلخونم و به پیش توانگرترین مردان خرد و اندیشه و استادترین پزشک و روانشناس بسئوال و درمان آمدهام. خدایتان پاینده داراد.
شیراز ، حسین رهروی ، محصل دانشسرا
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟.pdf
730.5 KB
🔶 حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟
🔍 جستار : سالوسکاری و ستمگریهای محتکران و فریبکاری روضهخوانان و ملایان
📊 شمار ساتها : ۱۵
بازپسین پراکنش : خرداد ۱۳۹۸
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🔍 جستار : سالوسکاری و ستمگریهای محتکران و فریبکاری روضهخوانان و ملایان
📊 شمار ساتها : ۱۵
بازپسین پراکنش : خرداد ۱۳۹۸
کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ پرسش و پاسخ در زمینهی زبان
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
پرسش :
1ـ دریغ در اصطلاح شما بمعنی مضایقه است یا افسوس؟.
2ـ انگیزه که در فرهنگ پیمان بجای علت بکار میرود در نوشتههای برخی پیمانیان بجای سبب و باعث و جهت هم بکار میرود و بدیدهی من راست نمیآید. چه آنکه هر یک از کلمههای علت ـ سبب ـ باعث ـ جهت مورد استعمال ویژهای دارند. مثلاً اگر کسی بیمار بوده و از خوردن فلان دارو بهبودی پیدا کرده نمیتوان گفت بعلت خوردن فلان دارو دردش درمان گردیده بلکه باید گفت قلان دارو سبب (باعث) بهبودی گردیه یا اگر فلان مرد با بهمان مرد دوستی دارد نمیتوان گفت بعلت فلان باهم دوست هستند بلکه باید گفت بجهت فلان باهم دوستی دارند و تقاضایم این است که نظریهی خود را مرقوم دارید تا اگر من در اشتباه هستم و کلمهی انگیزه را بجای کلمههای علت و سبب و باعث و جهت میتوان استعمال کرد بدانم و از تردید بیرون آیم وگرنه کلمههای چیز بود و شوند که در فارسی معنی باعث و سبب دارند پیشنهاد مینمایم که اگر در نزد شما راست باشد پذیرفته گردد.
لار ـ آگاه
پاسخ
1) ما «دریغ» را از زبان گرفتهایم و تاکنون به همان معنیها که در زبان میداشت بکار میبردیم. چنانکه آقای آگاه میدانند «دریغ» در فارسی برای نشان دادن اندوه خود بهنگام از دست رفتن یک چیز گرانبها بکار میرفت. مثلاً کسی را دوستی مرده آه میکشد و میگوید : «دریغ آن دوست گرامی» یا کسی در پیری افسوس خورده چنین میگوید : «دریغ آن روزهای خوش جوانی».
معنی نخستش این بود. لیکن سپس آن را بمعنی «مضایقه کردن» نیز بکار بردهاند و در این معنی بیشتر شناخته گردیده. مثلاً میگویند : «ده ریال وام خواستم از من دریغ داشت».
ما نیز تاکنون پیروی از دیگران کرده دریغ را در این دو معنی بکار میبردیم. ولی اکنون که سخن بمیان آمده میبینیم در اینجا یک ایرادی هست زیرا اینگونه دو معنایی برای یک کلمه نشان ناتوانی زبان شمرده شود. زیرا چه بسا که در یک جمله خواست گوینده فهمیده نگردد. همین اکنون اگر کسی سخن از ناشکیبایی مردی بمیان آورد و بگوید : «بمرگ یک کودک دریغ میگفت» ، شنوندگان خواست او را نخواهند فهمید و دریغ گفتن را جز بمعنی «مضایقه» نخواهند گرفت.
اینست میخواهیم از یادآوری آقای آگاه سود جسته بآن کلمه چاره کنیم بدینسان که چون «دریغ گفتن» یا «دریغ داشتن» در معنی مضایقه شناختهتر است ما نیز آن را تنها در این معنی بکار ببریم. چیزی که هست باید آن را برویهی کار آورده «دریغیدن» بگوییم و جداشدهها از آن پدید آوریم (دریغید ، میدریغد ، ندریغ ...).
اما معنی نخست دریغ ، چون «افسوس» را به همین معنی در دست میداریم از این پس همان را بکار برده از «دریغ» چشم پوشیم.
2) در زمینهی پرسش دوم نیز ایراد آقای آگاه بجاست. ما در این باره نیز تاکنون یک زمینهی روشنی نداشتهایم. «انگیزه»را که ما بکار میبریم از ریشهی «انگیختن» است و باید آن را در جاهایی بیاوریم که انگیزشی درمیان باشد. باین معنی : جایی باشد که پای خواست (اراده) درمیان باشد. مثلاً کسی خانهی خود را میفروشد و چنین میگوید : انگیزهی این کار تنگدستی است باین معنی که تنگدستی او را بفروش خانه برانگیخته است.
پس در جاهای دیگر این کلمه را نتوان آورد ، و اینست ما پیشنهاد آقای آگاه را پذیرفته کلمهی «شُوَند» (با پیش شین و زبر واو) را میگیریم که از این پس در نوشتههای خود بجای کلمههای «جهت و سبب» بکار ببریم. مثلاً کسی بیمار است بگوییم : «شوند این بیماری پرخوری و ناپرهیزی است» ، یک خانه آتش گرفته بگوییم : «شوندش آن بوده که در نزدیکی در آتش روشن کردهاند و زبانهی آن به در نیز رسیده و سوختن گرفته».
ما به یک چنین کلمهای نیاز میداشتیم و از آقای آگاه خشنودیم که یادآوری کردهاند. نیز ما میتوانیم از آن «کار» آورده جداشدهها بگیریم : مثلاً بکسی که خشمناکست بگوییم : «چه شوندیده که چنین خشمناکید؟!..» (چه سبب شده؟..) همچنین توانیم آن را «گذرنده»[متعدی] گردانیده (شوندانیدن) بکار بریم مثلاً بکسی که در یک خانه باجاره مینشیند و در سایهی بیپروایی او خانه آتش گرفته و سوخته بگوییم : «چون تو شوندانیدهای باید تاوانش را بگردن گیری» بدینسان از کلمههای «مسبب و باعث» نیز بینیاز خواهیم گردید. نیز بکلمهی «چیز بود» که یکی دیگر از کلمههای پیشنهاد کردهی آقای آگاهست نیز نیاز نخواهد ماند.
ما در نوشتههای خود نیز گاهی کلمهی «مایه» را میآوریم. ولی آن باید در جایی باشد که معنی «رویش» را بخواهیم. مثلاً بگوییم : بفلان پروایی نکردند و این مایهی رنجش او گردیده بدشمنی انجامید. هرچه هست این یک معنی «مجازی است» چنانکه بهمین معنی گاهی کلمهی «سرچشمه» را نیز توان آورد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
پرسش :
1ـ دریغ در اصطلاح شما بمعنی مضایقه است یا افسوس؟.
2ـ انگیزه که در فرهنگ پیمان بجای علت بکار میرود در نوشتههای برخی پیمانیان بجای سبب و باعث و جهت هم بکار میرود و بدیدهی من راست نمیآید. چه آنکه هر یک از کلمههای علت ـ سبب ـ باعث ـ جهت مورد استعمال ویژهای دارند. مثلاً اگر کسی بیمار بوده و از خوردن فلان دارو بهبودی پیدا کرده نمیتوان گفت بعلت خوردن فلان دارو دردش درمان گردیده بلکه باید گفت قلان دارو سبب (باعث) بهبودی گردیه یا اگر فلان مرد با بهمان مرد دوستی دارد نمیتوان گفت بعلت فلان باهم دوست هستند بلکه باید گفت بجهت فلان باهم دوستی دارند و تقاضایم این است که نظریهی خود را مرقوم دارید تا اگر من در اشتباه هستم و کلمهی انگیزه را بجای کلمههای علت و سبب و باعث و جهت میتوان استعمال کرد بدانم و از تردید بیرون آیم وگرنه کلمههای چیز بود و شوند که در فارسی معنی باعث و سبب دارند پیشنهاد مینمایم که اگر در نزد شما راست باشد پذیرفته گردد.
لار ـ آگاه
پاسخ
1) ما «دریغ» را از زبان گرفتهایم و تاکنون به همان معنیها که در زبان میداشت بکار میبردیم. چنانکه آقای آگاه میدانند «دریغ» در فارسی برای نشان دادن اندوه خود بهنگام از دست رفتن یک چیز گرانبها بکار میرفت. مثلاً کسی را دوستی مرده آه میکشد و میگوید : «دریغ آن دوست گرامی» یا کسی در پیری افسوس خورده چنین میگوید : «دریغ آن روزهای خوش جوانی».
معنی نخستش این بود. لیکن سپس آن را بمعنی «مضایقه کردن» نیز بکار بردهاند و در این معنی بیشتر شناخته گردیده. مثلاً میگویند : «ده ریال وام خواستم از من دریغ داشت».
ما نیز تاکنون پیروی از دیگران کرده دریغ را در این دو معنی بکار میبردیم. ولی اکنون که سخن بمیان آمده میبینیم در اینجا یک ایرادی هست زیرا اینگونه دو معنایی برای یک کلمه نشان ناتوانی زبان شمرده شود. زیرا چه بسا که در یک جمله خواست گوینده فهمیده نگردد. همین اکنون اگر کسی سخن از ناشکیبایی مردی بمیان آورد و بگوید : «بمرگ یک کودک دریغ میگفت» ، شنوندگان خواست او را نخواهند فهمید و دریغ گفتن را جز بمعنی «مضایقه» نخواهند گرفت.
اینست میخواهیم از یادآوری آقای آگاه سود جسته بآن کلمه چاره کنیم بدینسان که چون «دریغ گفتن» یا «دریغ داشتن» در معنی مضایقه شناختهتر است ما نیز آن را تنها در این معنی بکار ببریم. چیزی که هست باید آن را برویهی کار آورده «دریغیدن» بگوییم و جداشدهها از آن پدید آوریم (دریغید ، میدریغد ، ندریغ ...).
اما معنی نخست دریغ ، چون «افسوس» را به همین معنی در دست میداریم از این پس همان را بکار برده از «دریغ» چشم پوشیم.
2) در زمینهی پرسش دوم نیز ایراد آقای آگاه بجاست. ما در این باره نیز تاکنون یک زمینهی روشنی نداشتهایم. «انگیزه»را که ما بکار میبریم از ریشهی «انگیختن» است و باید آن را در جاهایی بیاوریم که انگیزشی درمیان باشد. باین معنی : جایی باشد که پای خواست (اراده) درمیان باشد. مثلاً کسی خانهی خود را میفروشد و چنین میگوید : انگیزهی این کار تنگدستی است باین معنی که تنگدستی او را بفروش خانه برانگیخته است.
پس در جاهای دیگر این کلمه را نتوان آورد ، و اینست ما پیشنهاد آقای آگاه را پذیرفته کلمهی «شُوَند» (با پیش شین و زبر واو) را میگیریم که از این پس در نوشتههای خود بجای کلمههای «جهت و سبب» بکار ببریم. مثلاً کسی بیمار است بگوییم : «شوند این بیماری پرخوری و ناپرهیزی است» ، یک خانه آتش گرفته بگوییم : «شوندش آن بوده که در نزدیکی در آتش روشن کردهاند و زبانهی آن به در نیز رسیده و سوختن گرفته».
ما به یک چنین کلمهای نیاز میداشتیم و از آقای آگاه خشنودیم که یادآوری کردهاند. نیز ما میتوانیم از آن «کار» آورده جداشدهها بگیریم : مثلاً بکسی که خشمناکست بگوییم : «چه شوندیده که چنین خشمناکید؟!..» (چه سبب شده؟..) همچنین توانیم آن را «گذرنده»[متعدی] گردانیده (شوندانیدن) بکار بریم مثلاً بکسی که در یک خانه باجاره مینشیند و در سایهی بیپروایی او خانه آتش گرفته و سوخته بگوییم : «چون تو شوندانیدهای باید تاوانش را بگردن گیری» بدینسان از کلمههای «مسبب و باعث» نیز بینیاز خواهیم گردید. نیز بکلمهی «چیز بود» که یکی دیگر از کلمههای پیشنهاد کردهی آقای آگاهست نیز نیاز نخواهد ماند.
ما در نوشتههای خود نیز گاهی کلمهی «مایه» را میآوریم. ولی آن باید در جایی باشد که معنی «رویش» را بخواهیم. مثلاً بگوییم : بفلان پروایی نکردند و این مایهی رنجش او گردیده بدشمنی انجامید. هرچه هست این یک معنی «مجازی است» چنانکه بهمین معنی گاهی کلمهی «سرچشمه» را نیز توان آورد.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی پنجم)
ستارهشناسی بطلمیوس در زمان خود بسیار پرارزش بوده و آن دانشمند یونانی که برای بیان نمودن گردشهای گوناگون ستارگان به دور زمین و نگهداری حساب آنها کرههایی فرض کرده ، هنرنمایی کرده. ولی امروز که ستارهشناسیِ نوین آگاهیهای بسیار ارجدار دیگری بمیان آورده و این دانسته شده که گردش ستارگان ، نه به دور زمین بلکه به دور خورشید است و دیگر زمینه برای گفتههای بطلمیوس نمانده ، اگر کسانی باز آن را دنبال کنند و بروی آن کرههای فرضی پافشاری نشان دهند ، پیداست که باعث روگردانی و بیزاری مردم خواهد بود.
از کتابهای دینی شما تورات را بگیرید. ما میدانیم که این کتاب که بنام موسا خوانده میشود پس ازو نوشته شده و چیزهای بسیاری بآن افزوده گردیده. با آنحال این کتاب در زمان خود بسیار سودمند بوده و باعث پیشرفت اندیشهها گردیده. چنانکه گفتیم مردمان در آن زمان دربارهی جهان و گردانندهی آن اندیشههای بسیار خام و پستی میداشتند. مثلاً در مصر که مرکز تمدن بشمار میرفت مردمان گاوی را با نشانههای ویژه برگزیده بآن میپرستیدهاند و با وجود آدم بودن در برابر گاوی گردن کج کرده خاکساری از خود نشان میدادند. اگر گاوی میمرده کاهنان میبایسته ده به ده بگردند و گاو دیگری را با آن نشانه پیدا کنند و برای پرستش با خود بیاورند.
در چنان هنگامی اگر مردی برخاسته چنین گفته : «اینها همه نادانیست. گردانندهی اینجهان یکی بیش نیست ، آن هم در بیرون از این جهان و در آسمانهاست» و به این ترتیب مردمان را از خرافات بسیار پست آزاد گردانیده ، بیگفتگوست که کاری بسیار بزرگ کرده. در آن روز بیش از این نمیتوانست و نمیبایست باشد.
لیکن با این توصیف اگر کسانی بخواهند امروز با اینهمه پیشرفت در دانشها همان تورات را پیش بکشند و گفتههای آن را بگوشها برسانند بیشک بشنوندگان خوش نخواهد افتاد و مایهی بیارزشی و حقارت آن کتاب و همهی کتابهای دینی دیگر خواهد گردید.
سخن را بدین ترتیب دراز میگردانیم تا زمینه روشن گردد و گوشهای تاریک نماند. تفاوت میانهی ما با دیگران همینست که ما در هر چیزی درپی راست آن میباشیم و میخواهیم ریشهاش بدست آید. ولی دیگران باین بس میکنند که از دور ایستند و فهمیده و نافهمیده به تمسخر پردازند و با جملههای پوچی خودنمایی بیاندازه نمایند.
در کجروی ایشان همین بس که برانگیختگان که نیکخواهان جهان بودهاند و هر یکی در زمان خود ، مردم جهان را چند گامی پیش بردهاند ، تمسخر میکنند و از زباندرازی دست برنمیدارند. ولی با ملایان و کشیشان و حاخامان و مانندگانشان که همگی میدانیم بدخواهان جهانند و مردم جهان را از پیشرفت بازمیدارند ، راه میروند و در یک جامعه زندگی میکنند. بلکه بیشترشان در خانوادههای خود کشیش و ملا و حاخام میدارند. دوباره میگویم : در کجروی ایشان همین بس.
یک ایراد دیگر از آنان دربارهی خداست. ما که در نوشتههای خود نام خدا میبریم این را ایرادی بما تراشیدهاند. در کشوری که صد دستگاه بتپرستی برپاست «نواندیشان» چندان بالا رفتهاند که تحمل شنیدن نام خدا را نمیدارند و این به دستگاه «نواندیشی» آنان برمیخورد که نام خدا بگوششان میرسد. افسوس! هزار افسوس!.
نخست ، باید دانست آنان نام خدا را که میشنوند چیزهایی را که از پدران و مادرانشان یاد گرفته یا از ملایان بیفهم و بیدانش شنیدهاند بیاد میآورند. خدا را جز بآن معنی عامیانه نمیشناسند. چنانکه گفتهایم این گناه بزرگی از ایشان است که نزدیک نمیآیند تا بدانند ما چه میگوییم و نام خدا که میبریم چه معنایی از آن میخواهیم.
دوم ، باید دانست سرمایهی ایشان در این زمینه نیز جز چند جملهی پوچی نیست. مثلاً اگر شما جلوشان ایستاده بگویید : «بردن نام خدا چه ایرادی میدارد؟!.» خواهند گفت : «ای بابا ! در قرن بیستم هم خدا میشود؟!.». یا خواهند گفت : «دانشها دیگر خدا را از میان برده» ، و اگر شما بازگشته بپرسید : «قرن بیستم با قرنهای دیگر چه تفاوتی دارد؟!. در قرن بیستم چه رخ داده که خدا دیگر نمیتواند باشد؟!.» ، یا بپرسید : «آن کدام دانشهاست که خدا را از میان برده؟!.» خواهید دید از پاسخ درماندند و نتوانستند سخنی بگویند. دوباره میگویم : اینان در ایران ، از هر چیزی نامش را یاد گرفتهاند و در زمینهی خداناشناسی نیز دستشان خالیست ، و آن سخنانی را که خداناشناسان (یا بهتر گویم : پیروان فلسفهی مادی) میدارند یاد نگرفتهاند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی پنجم)
ستارهشناسی بطلمیوس در زمان خود بسیار پرارزش بوده و آن دانشمند یونانی که برای بیان نمودن گردشهای گوناگون ستارگان به دور زمین و نگهداری حساب آنها کرههایی فرض کرده ، هنرنمایی کرده. ولی امروز که ستارهشناسیِ نوین آگاهیهای بسیار ارجدار دیگری بمیان آورده و این دانسته شده که گردش ستارگان ، نه به دور زمین بلکه به دور خورشید است و دیگر زمینه برای گفتههای بطلمیوس نمانده ، اگر کسانی باز آن را دنبال کنند و بروی آن کرههای فرضی پافشاری نشان دهند ، پیداست که باعث روگردانی و بیزاری مردم خواهد بود.
از کتابهای دینی شما تورات را بگیرید. ما میدانیم که این کتاب که بنام موسا خوانده میشود پس ازو نوشته شده و چیزهای بسیاری بآن افزوده گردیده. با آنحال این کتاب در زمان خود بسیار سودمند بوده و باعث پیشرفت اندیشهها گردیده. چنانکه گفتیم مردمان در آن زمان دربارهی جهان و گردانندهی آن اندیشههای بسیار خام و پستی میداشتند. مثلاً در مصر که مرکز تمدن بشمار میرفت مردمان گاوی را با نشانههای ویژه برگزیده بآن میپرستیدهاند و با وجود آدم بودن در برابر گاوی گردن کج کرده خاکساری از خود نشان میدادند. اگر گاوی میمرده کاهنان میبایسته ده به ده بگردند و گاو دیگری را با آن نشانه پیدا کنند و برای پرستش با خود بیاورند.
در چنان هنگامی اگر مردی برخاسته چنین گفته : «اینها همه نادانیست. گردانندهی اینجهان یکی بیش نیست ، آن هم در بیرون از این جهان و در آسمانهاست» و به این ترتیب مردمان را از خرافات بسیار پست آزاد گردانیده ، بیگفتگوست که کاری بسیار بزرگ کرده. در آن روز بیش از این نمیتوانست و نمیبایست باشد.
لیکن با این توصیف اگر کسانی بخواهند امروز با اینهمه پیشرفت در دانشها همان تورات را پیش بکشند و گفتههای آن را بگوشها برسانند بیشک بشنوندگان خوش نخواهد افتاد و مایهی بیارزشی و حقارت آن کتاب و همهی کتابهای دینی دیگر خواهد گردید.
سخن را بدین ترتیب دراز میگردانیم تا زمینه روشن گردد و گوشهای تاریک نماند. تفاوت میانهی ما با دیگران همینست که ما در هر چیزی درپی راست آن میباشیم و میخواهیم ریشهاش بدست آید. ولی دیگران باین بس میکنند که از دور ایستند و فهمیده و نافهمیده به تمسخر پردازند و با جملههای پوچی خودنمایی بیاندازه نمایند.
در کجروی ایشان همین بس که برانگیختگان که نیکخواهان جهان بودهاند و هر یکی در زمان خود ، مردم جهان را چند گامی پیش بردهاند ، تمسخر میکنند و از زباندرازی دست برنمیدارند. ولی با ملایان و کشیشان و حاخامان و مانندگانشان که همگی میدانیم بدخواهان جهانند و مردم جهان را از پیشرفت بازمیدارند ، راه میروند و در یک جامعه زندگی میکنند. بلکه بیشترشان در خانوادههای خود کشیش و ملا و حاخام میدارند. دوباره میگویم : در کجروی ایشان همین بس.
یک ایراد دیگر از آنان دربارهی خداست. ما که در نوشتههای خود نام خدا میبریم این را ایرادی بما تراشیدهاند. در کشوری که صد دستگاه بتپرستی برپاست «نواندیشان» چندان بالا رفتهاند که تحمل شنیدن نام خدا را نمیدارند و این به دستگاه «نواندیشی» آنان برمیخورد که نام خدا بگوششان میرسد. افسوس! هزار افسوس!.
نخست ، باید دانست آنان نام خدا را که میشنوند چیزهایی را که از پدران و مادرانشان یاد گرفته یا از ملایان بیفهم و بیدانش شنیدهاند بیاد میآورند. خدا را جز بآن معنی عامیانه نمیشناسند. چنانکه گفتهایم این گناه بزرگی از ایشان است که نزدیک نمیآیند تا بدانند ما چه میگوییم و نام خدا که میبریم چه معنایی از آن میخواهیم.
دوم ، باید دانست سرمایهی ایشان در این زمینه نیز جز چند جملهی پوچی نیست. مثلاً اگر شما جلوشان ایستاده بگویید : «بردن نام خدا چه ایرادی میدارد؟!.» خواهند گفت : «ای بابا ! در قرن بیستم هم خدا میشود؟!.». یا خواهند گفت : «دانشها دیگر خدا را از میان برده» ، و اگر شما بازگشته بپرسید : «قرن بیستم با قرنهای دیگر چه تفاوتی دارد؟!. در قرن بیستم چه رخ داده که خدا دیگر نمیتواند باشد؟!.» ، یا بپرسید : «آن کدام دانشهاست که خدا را از میان برده؟!.» خواهید دید از پاسخ درماندند و نتوانستند سخنی بگویند. دوباره میگویم : اینان در ایران ، از هر چیزی نامش را یاد گرفتهاند و در زمینهی خداناشناسی نیز دستشان خالیست ، و آن سخنانی را که خداناشناسان (یا بهتر گویم : پیروان فلسفهی مادی) میدارند یاد نگرفتهاند.
.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)
🔸 در پیرامون رمان ـ 5 (تکهی یک از یک)
راهنمای ارجمند
نخست بار پس از خواندن کتاب در پیرامون رمان فَرجادم[وجدان] مرا واداشت که با نوشتن واژههایی چند سَهِشهای پاکدلانهی خود را بنام ارجشناسی از آن گفتارهای گرانمایه بازنمایم. رُلی که رمان در زندگانی من بازی کرده اگر بخواهم بزندم سخن بدرازا خواهد کشید. اینست بکوتاهی میکوشم.
اولین رمانی که بآن برخوردم کتاب پربرگ «الف لیل و لیله» بود. این کتاب که هم خود و هم نویسندهاش نابود باد نزدیک بدو ماه از زمان گرانبهای جوانی مرا تلف و هدر گردانید. کاش بهمینجا پایان مییافت ولی متأسفانه مرا بدرهی جهالت و جوانی کشانید که تا دو سال اندیشههای مرا پراکنده و از کار بازم میداشت. دو سال بیکار و بیعار بسر بردم.
زَندیدنِ[=شرح دادن] هوسهای زشتی که از خواندن داستانهای عشقبازی هارونالرشید در من پیدا میشد گفتنی و نوشتنی نیست و همان به که خود تنها دانم و تنها در نزد فرجاد خود شرمنده باشم.
کوتاهسخن آنکه من نیز بدام عشق خیالی دچار و برای خود معشوقی آرزو میکردم تا سرانجام یکی را انتخاب و عشقش در سر میپختم. نزدیک بدو سال در مالیخولیای عشق !! دیوانهوار بسر میبردم و بیشتر اوقات سر و کارم با لسانالغیب !! شیرازی بود و اشعار او را ازبر میکردم. راه رسیدن به معشوق را در رمان «آدمفروشان قرن بیستم» یافته و همیشه آرزومند بودم که با بدست آوردن یک ماشین سواری ، دلدار !! خود را دزدیده بیکی از شهرهای دوردست پناهنده شوم اما برای بسیجِ[=تدارک] ماشین بپول نیاز داشتم و در جستجوی بدست آوردن آن بودم. آن را نیز در داستانهای آشیان عقاب و جزوههای پلیسی نات پنکرتون یافتم. دیگر نقشهی من رسا شده بود و تنها میتوانستم با بدست آوردن یکی دو تن همراز بکار فَهلم[=مشغول شوم] .
در این هنگام که دیوانگی عشق !! با مالیخولیاهای دیگر که از نوشتن آن ننگ دارم مغز مرا جولانگاه خود ساخته هر روز و هر ساعت بآن زشتکارها نزدیکتر میشدم ، یک خوشبختی بمن روی نمود که بیکبار آن اندیشههای پراکنده را از هم پاشید و آن دو سال خدمت وَرجاوند[=مقدس] سربازی بود که اندیشههای مرا با زور سرنیزه بسوی خدمتهای صفی و دیگر آموزاکهای سربازی برگردانید.
در دو سال خدمت سربازی سختیهای نانوشتنی بسیاری بر من و دیگر همقطارانم گذشت و میتوانم ادعا کنم که سختترین دورهی سربازی بهرهی ما چند نفر سربازان برگزیدهی (باسواد) آن دوره بود.
من از آن سختیها بسی در رنج بودم. در آنجا نیز هنایش زشت رمان نمودار گردید و چند بار باندیشهی خودکشی افتادم و خدای را سپاس که از خود گذرانیدم ولی یادبود آن خاطرهی تلخ همیشه در یادم بود و بر آن رنجها تأسف میخوردم تا اینکه همین چند روزه بکتاب پیرامون روان دسترس یافتم و با اندیشه بخواندم و اکنون آن خاطرهی تلخ دو سالهی سربازی که شامل تلخیهایی بود در دیدهام گوارا مینماید زیرا همان سختیها بود که تا اندازهای اندیشههای پراکنده و مالیخولیای جوانی که از خواندن رمانهای خانهبرانداز در مغزم پدید آمده بود دور کرد ، و در آن زمان بود که با لجبازیهای مادر و دیگر خویشانم زن گرفته و خود را پابست نمودم.
اینک برای من یک افسوس مانده و آن اینست که مهنامهی پیمان در همان هنگامها پخش میشده که من بدرد رمانخوانی گرفتار بودهام و افسوس دارم که در آن هنگام بچنین گفتارهای گرانبها دسترس پیدا نکردم که از اتلاف دو سال و اندی از دورهی جوانی خود جلو گیرم.
آری آن دو سال که نامش رفت از گرانبهاترین روز[های] زندگانی من بود که ارجش ندانستم و بدانسان بیهوده گذشت.
نکتهی دیگری که باید بگنجانم آنست کسانی که بدرد رمانخوانی گرفتار بودهاند بسیارند و چهبسا زشتکاریهایی که از آنان سر زده. من خود گواه زشتکاریهای یکی از دوستانم بودهام. افسوس که آن دوست من بهنایش همان آموزاکهای زشتی که از رمانهای گمراهکننده آموخته بود جوانی خود را از دست داد و در جوانی بزیر خاک تیره رفت و چهبسا کسانی که هنوز هم آلودهاند و زشتکاریهای خود را دنبال میکنند.
راهنمای ارجمند! راهنمایی شما بسیار ارجدار است و من که خود آلودهی این درد بودهام بهتر از دیگران آگاهم. اینست با این آگاهی که دارم بار دیگر پیمان را تازه گردانیده خدا را گواه میگیرم که باندازهی توانایی خود در راه نابودی رمان بکوشم و در این کوشش از برادران ارجمند خود همراهی بخواهم. با ایمانی که براهنماییت دارم و خواست خدا را همراه میدانم پیروز خواهم شد. من جز نیکی دیگران نمیخواهم و بیگمانم که همیشه خدا با نیکخواهان است. در پایان با دلی پاک بشما درود میگویم.
عبدالرحیم مدنی
.
🔸 در پیرامون رمان ـ 5 (تکهی یک از یک)
راهنمای ارجمند
نخست بار پس از خواندن کتاب در پیرامون رمان فَرجادم[وجدان] مرا واداشت که با نوشتن واژههایی چند سَهِشهای پاکدلانهی خود را بنام ارجشناسی از آن گفتارهای گرانمایه بازنمایم. رُلی که رمان در زندگانی من بازی کرده اگر بخواهم بزندم سخن بدرازا خواهد کشید. اینست بکوتاهی میکوشم.
اولین رمانی که بآن برخوردم کتاب پربرگ «الف لیل و لیله» بود. این کتاب که هم خود و هم نویسندهاش نابود باد نزدیک بدو ماه از زمان گرانبهای جوانی مرا تلف و هدر گردانید. کاش بهمینجا پایان مییافت ولی متأسفانه مرا بدرهی جهالت و جوانی کشانید که تا دو سال اندیشههای مرا پراکنده و از کار بازم میداشت. دو سال بیکار و بیعار بسر بردم.
زَندیدنِ[=شرح دادن] هوسهای زشتی که از خواندن داستانهای عشقبازی هارونالرشید در من پیدا میشد گفتنی و نوشتنی نیست و همان به که خود تنها دانم و تنها در نزد فرجاد خود شرمنده باشم.
کوتاهسخن آنکه من نیز بدام عشق خیالی دچار و برای خود معشوقی آرزو میکردم تا سرانجام یکی را انتخاب و عشقش در سر میپختم. نزدیک بدو سال در مالیخولیای عشق !! دیوانهوار بسر میبردم و بیشتر اوقات سر و کارم با لسانالغیب !! شیرازی بود و اشعار او را ازبر میکردم. راه رسیدن به معشوق را در رمان «آدمفروشان قرن بیستم» یافته و همیشه آرزومند بودم که با بدست آوردن یک ماشین سواری ، دلدار !! خود را دزدیده بیکی از شهرهای دوردست پناهنده شوم اما برای بسیجِ[=تدارک] ماشین بپول نیاز داشتم و در جستجوی بدست آوردن آن بودم. آن را نیز در داستانهای آشیان عقاب و جزوههای پلیسی نات پنکرتون یافتم. دیگر نقشهی من رسا شده بود و تنها میتوانستم با بدست آوردن یکی دو تن همراز بکار فَهلم[=مشغول شوم] .
در این هنگام که دیوانگی عشق !! با مالیخولیاهای دیگر که از نوشتن آن ننگ دارم مغز مرا جولانگاه خود ساخته هر روز و هر ساعت بآن زشتکارها نزدیکتر میشدم ، یک خوشبختی بمن روی نمود که بیکبار آن اندیشههای پراکنده را از هم پاشید و آن دو سال خدمت وَرجاوند[=مقدس] سربازی بود که اندیشههای مرا با زور سرنیزه بسوی خدمتهای صفی و دیگر آموزاکهای سربازی برگردانید.
در دو سال خدمت سربازی سختیهای نانوشتنی بسیاری بر من و دیگر همقطارانم گذشت و میتوانم ادعا کنم که سختترین دورهی سربازی بهرهی ما چند نفر سربازان برگزیدهی (باسواد) آن دوره بود.
من از آن سختیها بسی در رنج بودم. در آنجا نیز هنایش زشت رمان نمودار گردید و چند بار باندیشهی خودکشی افتادم و خدای را سپاس که از خود گذرانیدم ولی یادبود آن خاطرهی تلخ همیشه در یادم بود و بر آن رنجها تأسف میخوردم تا اینکه همین چند روزه بکتاب پیرامون روان دسترس یافتم و با اندیشه بخواندم و اکنون آن خاطرهی تلخ دو سالهی سربازی که شامل تلخیهایی بود در دیدهام گوارا مینماید زیرا همان سختیها بود که تا اندازهای اندیشههای پراکنده و مالیخولیای جوانی که از خواندن رمانهای خانهبرانداز در مغزم پدید آمده بود دور کرد ، و در آن زمان بود که با لجبازیهای مادر و دیگر خویشانم زن گرفته و خود را پابست نمودم.
اینک برای من یک افسوس مانده و آن اینست که مهنامهی پیمان در همان هنگامها پخش میشده که من بدرد رمانخوانی گرفتار بودهام و افسوس دارم که در آن هنگام بچنین گفتارهای گرانبها دسترس پیدا نکردم که از اتلاف دو سال و اندی از دورهی جوانی خود جلو گیرم.
آری آن دو سال که نامش رفت از گرانبهاترین روز[های] زندگانی من بود که ارجش ندانستم و بدانسان بیهوده گذشت.
نکتهی دیگری که باید بگنجانم آنست کسانی که بدرد رمانخوانی گرفتار بودهاند بسیارند و چهبسا زشتکاریهایی که از آنان سر زده. من خود گواه زشتکاریهای یکی از دوستانم بودهام. افسوس که آن دوست من بهنایش همان آموزاکهای زشتی که از رمانهای گمراهکننده آموخته بود جوانی خود را از دست داد و در جوانی بزیر خاک تیره رفت و چهبسا کسانی که هنوز هم آلودهاند و زشتکاریهای خود را دنبال میکنند.
راهنمای ارجمند! راهنمایی شما بسیار ارجدار است و من که خود آلودهی این درد بودهام بهتر از دیگران آگاهم. اینست با این آگاهی که دارم بار دیگر پیمان را تازه گردانیده خدا را گواه میگیرم که باندازهی توانایی خود در راه نابودی رمان بکوشم و در این کوشش از برادران ارجمند خود همراهی بخواهم. با ایمانی که براهنماییت دارم و خواست خدا را همراه میدانم پیروز خواهم شد. من جز نیکی دیگران نمیخواهم و بیگمانم که همیشه خدا با نیکخواهان است. در پایان با دلی پاک بشما درود میگویم.
عبدالرحیم مدنی
.
✴️ ای دلسوزان!
کوشاد تلگرام : بهادر ، یکی از خوانندگان کانال چون از دیرباز به دردهای توده و راه چارهی آنها میاندیشیده پس از خواندن کتابهایی از احمد کسروی ، در سرمای جانسوز نومیدی ناگهان آتشی فروزان در پیش خود افروخته یافته. و چون قلم شیوایی دارد هر کتابی که میخواند اندیشههای خود را در آن زمینه برشتهی نوشتن میکشد. تکهی زیر یکی از نوشتههای اوست که برای پراکنش در کانال فرستاده.
نوشتههای پرشوری ازو در دست هست که هر چندگاه یکی را در کانال خواهیم آورد.
با درود بر یاران
آنکه غم و گرفتاری تودهی مردم او را اندوهگین نسازد و از شادمانیها و بختیاریهای آنان شادمان نگردد باید بداند که خللی در وجدانش وجود دارد و آفتی انسانیتش را بیمار کرده است. در این روزهای تیره که کام جمع کثیری از مردم ایران با گرانی ، بیکاری ، اعتیاد ، فروپاشی خانوادهها ، گرسنگی ، سوءتغذیه ، کارتنخوابی ، گورخوابی ، عضو فروشی ، کودکفروشی ، جمعیت جوانانی که جوانی نکرده و امکان ازدواج نیافته و پیر و افسرده و فرسوده شدهاند ، فرار دستهجمعی نخبگان و فارغالتحصیلان جویای کار از کشور ، موج اختلاس و راهزنی آشکار وابستگان به حاکمیت ، جهل و خرافهافکنی دستگاه روحانیت که نان مردم میخورند و خدمت به دشمنان مردم و انسانیت میکنند و چون دستانی شکسته و فلج بگردن مردم و دولت آویختهاند ، بیدادگری دستگاه قضایی بطوری که چون بخشی از سیستم سرکوب مردمِ بستوهآمده عمل میکند و هیچ ستمدیدهای مرجعی نمییابد تا دادخواهی کند ، بیپناهی مظلومانی که مورد ستم حاکمیت جور قرار گرفتهاند و نه تنها دستگاه قضایی به دادشان نمیرسد بلکه خود به ابزار ستم و سرکوب آنان تبدیل شده ، بیاعتباری کامل روحانیت و نمایندگان دین و مذهب رسمی ، فاضلاب عفنی از دروغ ، که از مجامع رسمی و وسایل ارتباط جمعی جسم و جان توده را به بیاعتمادی و نومیدی آلوده است و سرچشمهی هر اعتماد و اطمینانی را خشکانده است ، آمار بیسابقه و خارج از قاعدهی زنان مطلقه و زندانیان و بیکاران ، انباشتگی میلیونها پرونده در دستگاه قضایی ، خیانت عریان نمایندگان مجلس به موکلان خود و بجای کشاندن باندهای مافیایی رانتخوار به پای میز محاکمه ، خود نیز چون کنیزی بیقدر بخدمت آنان درآمدهاند و آخرین ذخائر و اندوختههای کشور را به اتفاق و انباز هم بلعیدن ، بیزاری و رمیدن دستهجمعی جوانان از دین و فضیلتهای انسانی و پناه بردن به انواع اندیشههای وارداتی ، آلوده و تاریکی که بطور هدفمند و برنامهریزی شده از غرب وارد کشور میشود و فرهنگ و آئین ایرانیان را میجود و به تفاله و زباله تبدیل میکند ، تفرقهی دینی و مذهبی و تشتت فکری و چندین آیین و فرقه شدن پیروان یک مذهب ، تکثیر قارچگونهی هزاران امامزادهی مجهولالهویه و پرستش مردگان بجای خداوند ، سلطهی قاریان و مداحان بر دین و مذهب و آنها را بخدمت خود درآوردن و افکار عمومی را به عصر جاهلیت کشاندن ، و انواع بلیه و بلاهایی که دست اندرکار تخریب و موریانهخور کردن استوانههای ایرانند ، چنانست که در دقایقی میشود صدها بلا و بیماری اینگونه و بدتر از آنها را فهرست کرد که هر یک چون بیماری صعبالعلاج و بلکه لاعلاجی مردم نگونبخت و مسخ شدهی ایران را درگیر خودش کرده است ، همه و هر یک از این بهمنبلا ، هر انسان صاحب خردی را که تنها کر و کور نباشد بشدت رنج میدهند.
اگر کسی فکر میکند مجموع این همه نکبت از سال ۵۷ به اینسو دامنگیر مردم ایران شده است سخت در خطاست. تاریخ ابتلای ایرانیان قبل از حمله مغول آغاز شد و ظهور اندیشههای انحرافی و بدآموزیهای ابتکاری فرقههای مختلف زمینه را برای هجوم مغول فراهم کرد ، ظهور صفویه که خود ترکیبی از سفاکیهای مغول و فلسفههای باطنیگری و صوفیگری و سایر افکار پریشان و مذاهب ضاله بود نه تنها سبب احیای ایران نشد بلکه بیش از پیش مردمش را مسخ کرد.
👇
کوشاد تلگرام : بهادر ، یکی از خوانندگان کانال چون از دیرباز به دردهای توده و راه چارهی آنها میاندیشیده پس از خواندن کتابهایی از احمد کسروی ، در سرمای جانسوز نومیدی ناگهان آتشی فروزان در پیش خود افروخته یافته. و چون قلم شیوایی دارد هر کتابی که میخواند اندیشههای خود را در آن زمینه برشتهی نوشتن میکشد. تکهی زیر یکی از نوشتههای اوست که برای پراکنش در کانال فرستاده.
نوشتههای پرشوری ازو در دست هست که هر چندگاه یکی را در کانال خواهیم آورد.
با درود بر یاران
آنکه غم و گرفتاری تودهی مردم او را اندوهگین نسازد و از شادمانیها و بختیاریهای آنان شادمان نگردد باید بداند که خللی در وجدانش وجود دارد و آفتی انسانیتش را بیمار کرده است. در این روزهای تیره که کام جمع کثیری از مردم ایران با گرانی ، بیکاری ، اعتیاد ، فروپاشی خانوادهها ، گرسنگی ، سوءتغذیه ، کارتنخوابی ، گورخوابی ، عضو فروشی ، کودکفروشی ، جمعیت جوانانی که جوانی نکرده و امکان ازدواج نیافته و پیر و افسرده و فرسوده شدهاند ، فرار دستهجمعی نخبگان و فارغالتحصیلان جویای کار از کشور ، موج اختلاس و راهزنی آشکار وابستگان به حاکمیت ، جهل و خرافهافکنی دستگاه روحانیت که نان مردم میخورند و خدمت به دشمنان مردم و انسانیت میکنند و چون دستانی شکسته و فلج بگردن مردم و دولت آویختهاند ، بیدادگری دستگاه قضایی بطوری که چون بخشی از سیستم سرکوب مردمِ بستوهآمده عمل میکند و هیچ ستمدیدهای مرجعی نمییابد تا دادخواهی کند ، بیپناهی مظلومانی که مورد ستم حاکمیت جور قرار گرفتهاند و نه تنها دستگاه قضایی به دادشان نمیرسد بلکه خود به ابزار ستم و سرکوب آنان تبدیل شده ، بیاعتباری کامل روحانیت و نمایندگان دین و مذهب رسمی ، فاضلاب عفنی از دروغ ، که از مجامع رسمی و وسایل ارتباط جمعی جسم و جان توده را به بیاعتمادی و نومیدی آلوده است و سرچشمهی هر اعتماد و اطمینانی را خشکانده است ، آمار بیسابقه و خارج از قاعدهی زنان مطلقه و زندانیان و بیکاران ، انباشتگی میلیونها پرونده در دستگاه قضایی ، خیانت عریان نمایندگان مجلس به موکلان خود و بجای کشاندن باندهای مافیایی رانتخوار به پای میز محاکمه ، خود نیز چون کنیزی بیقدر بخدمت آنان درآمدهاند و آخرین ذخائر و اندوختههای کشور را به اتفاق و انباز هم بلعیدن ، بیزاری و رمیدن دستهجمعی جوانان از دین و فضیلتهای انسانی و پناه بردن به انواع اندیشههای وارداتی ، آلوده و تاریکی که بطور هدفمند و برنامهریزی شده از غرب وارد کشور میشود و فرهنگ و آئین ایرانیان را میجود و به تفاله و زباله تبدیل میکند ، تفرقهی دینی و مذهبی و تشتت فکری و چندین آیین و فرقه شدن پیروان یک مذهب ، تکثیر قارچگونهی هزاران امامزادهی مجهولالهویه و پرستش مردگان بجای خداوند ، سلطهی قاریان و مداحان بر دین و مذهب و آنها را بخدمت خود درآوردن و افکار عمومی را به عصر جاهلیت کشاندن ، و انواع بلیه و بلاهایی که دست اندرکار تخریب و موریانهخور کردن استوانههای ایرانند ، چنانست که در دقایقی میشود صدها بلا و بیماری اینگونه و بدتر از آنها را فهرست کرد که هر یک چون بیماری صعبالعلاج و بلکه لاعلاجی مردم نگونبخت و مسخ شدهی ایران را درگیر خودش کرده است ، همه و هر یک از این بهمنبلا ، هر انسان صاحب خردی را که تنها کر و کور نباشد بشدت رنج میدهند.
اگر کسی فکر میکند مجموع این همه نکبت از سال ۵۷ به اینسو دامنگیر مردم ایران شده است سخت در خطاست. تاریخ ابتلای ایرانیان قبل از حمله مغول آغاز شد و ظهور اندیشههای انحرافی و بدآموزیهای ابتکاری فرقههای مختلف زمینه را برای هجوم مغول فراهم کرد ، ظهور صفویه که خود ترکیبی از سفاکیهای مغول و فلسفههای باطنیگری و صوفیگری و سایر افکار پریشان و مذاهب ضاله بود نه تنها سبب احیای ایران نشد بلکه بیش از پیش مردمش را مسخ کرد.
👇
در طی این سالهای نکبت و وحشت ، اندیشهورانی ظهور و بروز کردند که میشود گفت نه درد را شناختند و نه درمان را دانستند که چیست؟ اما در این میان فرزانهمردی چون احمد کسروی در سایهی زحمتکشی ، نبوغ ، نیکفطرتی و آگاهی و خداباوریِ راستین ، هم درد را شناخت و هم درمان را عرضه کرد. اما هیهات که این بیمار نگونبخت چنان ایمانش را باخته بود که بجای آنکه دست یاری به این طبیب حاذق بدهد و در درمان خود بکوشد ، زبان به طعن و تمسخر او گشود تا آنکه ناجوانمردان مقلد اندیشهکش تیغ و آتش برویش گشودند و مظلومانه شهیدش کردند. خوشبختانه نسخههای آن حکیم فرزانه بر جای مانده ، گرچه شعاع نور آنها چشم خفاشان را میآزارد اما همهی ساکنان این سرزمین نفرین شده خفاش نیستند و هنوز هم شعلههایی از دانش و راستی و انسانیت و دلسوزی به توده از درونش سر برمیکشد ، بعید است ایرانیان در هیچ روزگاری اینهمه دژم و بیچاره بوده باشند ، اینک این مردم و این هم نسخههای احمد کسروی!
هیچ سخنور و نویسندهای نمیتواند مردم را امر و اجبار به خواندن کند! ای تمام کسانی که دل بر این مردم و بر این کشور میسوزانید ، نسخهی درمان بیماریهایتان آماده است ، آتشکدهی خرد و راستی هنوز فروزانست ، هنوز هم نیکبختانی که چنان جان شیفته و شعلهی جاویدی را شناختند از تن و جان خود مایه گذارده و اجاق نجاتبخش او را روشن داشتهاند.
.
هیچ سخنور و نویسندهای نمیتواند مردم را امر و اجبار به خواندن کند! ای تمام کسانی که دل بر این مردم و بر این کشور میسوزانید ، نسخهی درمان بیماریهایتان آماده است ، آتشکدهی خرد و راستی هنوز فروزانست ، هنوز هم نیکبختانی که چنان جان شیفته و شعلهی جاویدی را شناختند از تن و جان خود مایه گذارده و اجاق نجاتبخش او را روشن داشتهاند.
.
✴️ واژهای كه نیازمندیم
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
آقای رضای فرزانه از شهر كرد مینویسد : «در بیشتر جاها كلمه «كناس» را به معنی خسیس بكار میبرند آیا میتوان آن را در نوشتهها بكار برد؟!.» میگوییم : در آذربایجان نیز «كنس» كه گونهی دیگری واژه است در همان معنی بكار میرود. پس میتوان گفت كه یک واژهی شناختهی فارسیست و در نوشتهها نیز توان بكار برد. ما خود آن را پذیرفته پس از این بكار خواهیم برد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
آقای رضای فرزانه از شهر كرد مینویسد : «در بیشتر جاها كلمه «كناس» را به معنی خسیس بكار میبرند آیا میتوان آن را در نوشتهها بكار برد؟!.» میگوییم : در آذربایجان نیز «كنس» كه گونهی دیگری واژه است در همان معنی بكار میرود. پس میتوان گفت كه یک واژهی شناختهی فارسیست و در نوشتهها نیز توان بكار برد. ما خود آن را پذیرفته پس از این بكار خواهیم برد.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی ششم)
سوم ، آنان با اینکه خدا را انکار میکنند ، بیشترشان بجادو و فال و کفبینی و دیگر خرافات پست باور میدارند ، و اگر شما در نشستی سخن از بیاساسی اینها بمیان آورید خواهید دید به پاسخ برخاستند و با شما شروع به مجادله کردند. این نمونهای از نادانیهای ایشانست که به بهانهی دانشها خدا را انکار میکنند و باین چیزها که آشکاره با دانشها ناسازگار است باور میدارند.
به هر حال ما باید باین ایراد پاسخ دهیم. این سخن از جای دیگر آب میخورد. چنانکه گفتهایم فلسفهی مادی که جهان را همین دستگاه محسوس مادی میشناسد خدا را نمیپذیرد. این چیزها در ایران انعکاس آن فلسفه میباشد.
شما نیک میدانید که ما در این کوششهای خود همان راه را گرفتهایم که دانشها گرفتهاند. ما میگوییم : در هر زمینه باید دلیل را جلو انداخت که به هر کجا رفت ، دنبالش رفت و به هر نتیجه رسانید پذیرفت. دربارهی خدا نیز همان راه را گرفتهایم. این دلیلست که ما را بخدا رسانیده ، از ترس آتش جهنم نبوده که ما خدا را پذیرفتهایم. آن خدایی که ما شناختهایم بزرگتر از آنست که نیازمند شناخته شدن باشد و اگر کسی نشناخت به کینه در آتشش اندازد.
داستان ما در پیبردن بخدا ، داستان دانشمند انگلیسی اسحاق نیوتن در پیبردن به قوهی جاذبه است. نیوتن نیروی کشش (قوهی جاذبه) را چگونه شناخت؟.. چه شد که به بودن چنان نیرویی پی برد؟..
چنانکه نوشتهاند و همگی خوانده یا شنیدهایم اسحاق نیوتن در باغی میزیست و روزی که در نزدیکی درخت سیبی نشسته بود دید سیبی از درخت جدا گردیده به پایین افتاد. مرد دانشمند باندیشه فرورفت : «این سیب چرا به پایین افتاد؟.. در جهان هر کاری سببی باید داشته باشد ، آیا سبب این افتادن به پایین چیست؟.. چرا سیب به بالا نمیرود و پایین میافتد؟..». اندیشیده چنین دریافت که اجسام همه باهم کشش (جاذبه) دارند و هر یکی از آنها چیزهای دیگری را بسوی خود میکشد و در این میانه آنچه بزرگتر است و این نیرو در آن بیشتر میباشد چون زورمندتر است به کوچکترها غلبه مینماید و آنها را کشیده بخود میرساند ، و اینکه سیب چون از درخت جدا گردیده بزمین میافتد از آنست که زمین آن را بسوی خود میکشد. سپس دامنهی اندیشه را تا خورشید و ماه و دیگر کرهها رسانیده یکی از پایههای دانشی را بوجود آورد.
ما نیز همین حال را داشتهایم : میبینیم جهانی است مرتب و منظم ، میگردد و فرسوده نمیشود ، از حالی بحالی میافتد و چون میاندیشیم ، میبینیم آن نظم و ترتیب و این گردیدن و تغییر کردن ، از خودش نمیتواند باشد. اینجهان چیزی نیست که این (نظم و ترتیب) از آن باشد. در این جهان یک دسته از موجودات ماییم که آدمیانیم و به دیگر موجودات برتری داریم و ما میبینیم که کمترین دخالتی در نظم و ترتیب و یا در گردیدن و تغییرات جهان نمیداریم و خودمان هم ناخواسته آمده و ناخواسته میرویم. اینست ناچار شده میگوییم : اینجهان بوجود آورنده و گردانندهای دارد و آن را «خدا» مینامیم.
در اینجا چون فرصت گفتگو نیست ، بهمین چند جمله بس میکنم. اگر کسانی میخواهند داستان را هرچه مفصلتر و روشنتر بدانند «ورجاوندْبنیاد» را بخوانند.
اینست آنچه ما را بشناختن خدا و اعتراف به هستی او واداشته. ما اگر «خدا» میگوییم این را میخواهیم. نمیدانم باین چه ایرادی هست؟!. کسانی که بما ایراد میگیرند ، بهتر است نزدیک آیند و سخنشان را بگویند؟!. از دور ایستادن و با جملههای پوچی ایراد گرفتن شیوهی عامیانست.
میگویند : «دیگر بخدا چه نیاز است؟!. مگر آنان که بخدا باور نمیدارند کارشان نمیگذرد؟!.». میگویم : «به نیروی کشش چه نیازی میبوده؟!. مگر مردم عامی که آن را نمیشناختند و نمیشناسند و هیچگاه به چنین چیزها توجه نمیدارند ، کارشان نمیگذرد؟!.». اینان نمیدانند که گفتگو در زمینهی فهمیدن و نافهمیدنست ، نه در زمینهی نیاز داشتن و نداشتن.
تازه نیاز هم هست : زیرا جستجو از گردش جهان و از گردانندهی آن در نهاد آدم گذاشته شده که اگر یک راه خردپذیر و روشن باز نباشد ، خرافات بیاساس بسیار بمیان میآید. دانشها نیز در این باره کاری نتواند کرد.
باید «فرمول خردپذیری» درمیان باشد تا درِ خرافات و خیالبافی (برای آینده) بسته گردد و از آنسو گمراهیهای بسیاری که امروز به بهانهی همان خداشناسی در جهانست ، از میان برود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی ششم)
سوم ، آنان با اینکه خدا را انکار میکنند ، بیشترشان بجادو و فال و کفبینی و دیگر خرافات پست باور میدارند ، و اگر شما در نشستی سخن از بیاساسی اینها بمیان آورید خواهید دید به پاسخ برخاستند و با شما شروع به مجادله کردند. این نمونهای از نادانیهای ایشانست که به بهانهی دانشها خدا را انکار میکنند و باین چیزها که آشکاره با دانشها ناسازگار است باور میدارند.
به هر حال ما باید باین ایراد پاسخ دهیم. این سخن از جای دیگر آب میخورد. چنانکه گفتهایم فلسفهی مادی که جهان را همین دستگاه محسوس مادی میشناسد خدا را نمیپذیرد. این چیزها در ایران انعکاس آن فلسفه میباشد.
شما نیک میدانید که ما در این کوششهای خود همان راه را گرفتهایم که دانشها گرفتهاند. ما میگوییم : در هر زمینه باید دلیل را جلو انداخت که به هر کجا رفت ، دنبالش رفت و به هر نتیجه رسانید پذیرفت. دربارهی خدا نیز همان راه را گرفتهایم. این دلیلست که ما را بخدا رسانیده ، از ترس آتش جهنم نبوده که ما خدا را پذیرفتهایم. آن خدایی که ما شناختهایم بزرگتر از آنست که نیازمند شناخته شدن باشد و اگر کسی نشناخت به کینه در آتشش اندازد.
داستان ما در پیبردن بخدا ، داستان دانشمند انگلیسی اسحاق نیوتن در پیبردن به قوهی جاذبه است. نیوتن نیروی کشش (قوهی جاذبه) را چگونه شناخت؟.. چه شد که به بودن چنان نیرویی پی برد؟..
چنانکه نوشتهاند و همگی خوانده یا شنیدهایم اسحاق نیوتن در باغی میزیست و روزی که در نزدیکی درخت سیبی نشسته بود دید سیبی از درخت جدا گردیده به پایین افتاد. مرد دانشمند باندیشه فرورفت : «این سیب چرا به پایین افتاد؟.. در جهان هر کاری سببی باید داشته باشد ، آیا سبب این افتادن به پایین چیست؟.. چرا سیب به بالا نمیرود و پایین میافتد؟..». اندیشیده چنین دریافت که اجسام همه باهم کشش (جاذبه) دارند و هر یکی از آنها چیزهای دیگری را بسوی خود میکشد و در این میانه آنچه بزرگتر است و این نیرو در آن بیشتر میباشد چون زورمندتر است به کوچکترها غلبه مینماید و آنها را کشیده بخود میرساند ، و اینکه سیب چون از درخت جدا گردیده بزمین میافتد از آنست که زمین آن را بسوی خود میکشد. سپس دامنهی اندیشه را تا خورشید و ماه و دیگر کرهها رسانیده یکی از پایههای دانشی را بوجود آورد.
ما نیز همین حال را داشتهایم : میبینیم جهانی است مرتب و منظم ، میگردد و فرسوده نمیشود ، از حالی بحالی میافتد و چون میاندیشیم ، میبینیم آن نظم و ترتیب و این گردیدن و تغییر کردن ، از خودش نمیتواند باشد. اینجهان چیزی نیست که این (نظم و ترتیب) از آن باشد. در این جهان یک دسته از موجودات ماییم که آدمیانیم و به دیگر موجودات برتری داریم و ما میبینیم که کمترین دخالتی در نظم و ترتیب و یا در گردیدن و تغییرات جهان نمیداریم و خودمان هم ناخواسته آمده و ناخواسته میرویم. اینست ناچار شده میگوییم : اینجهان بوجود آورنده و گردانندهای دارد و آن را «خدا» مینامیم.
در اینجا چون فرصت گفتگو نیست ، بهمین چند جمله بس میکنم. اگر کسانی میخواهند داستان را هرچه مفصلتر و روشنتر بدانند «ورجاوندْبنیاد» را بخوانند.
اینست آنچه ما را بشناختن خدا و اعتراف به هستی او واداشته. ما اگر «خدا» میگوییم این را میخواهیم. نمیدانم باین چه ایرادی هست؟!. کسانی که بما ایراد میگیرند ، بهتر است نزدیک آیند و سخنشان را بگویند؟!. از دور ایستادن و با جملههای پوچی ایراد گرفتن شیوهی عامیانست.
میگویند : «دیگر بخدا چه نیاز است؟!. مگر آنان که بخدا باور نمیدارند کارشان نمیگذرد؟!.». میگویم : «به نیروی کشش چه نیازی میبوده؟!. مگر مردم عامی که آن را نمیشناختند و نمیشناسند و هیچگاه به چنین چیزها توجه نمیدارند ، کارشان نمیگذرد؟!.». اینان نمیدانند که گفتگو در زمینهی فهمیدن و نافهمیدنست ، نه در زمینهی نیاز داشتن و نداشتن.
تازه نیاز هم هست : زیرا جستجو از گردش جهان و از گردانندهی آن در نهاد آدم گذاشته شده که اگر یک راه خردپذیر و روشن باز نباشد ، خرافات بیاساس بسیار بمیان میآید. دانشها نیز در این باره کاری نتواند کرد.
باید «فرمول خردپذیری» درمیان باشد تا درِ خرافات و خیالبافی (برای آینده) بسته گردد و از آنسو گمراهیهای بسیاری که امروز به بهانهی همان خداشناسی در جهانست ، از میان برود.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 تاریخ را آلوده میگردانند (تکهی یک از یک)
در ایران امروز یکی از گرفتاریها این نویسندگیست که جوانان یاد میگیرند. هوس وامیداردشان که چیز نویسند ، و چون چیزهای سودمند در جلوشان نیست بنوشتههای زیانآور میپردازند.
از چیزهایی که بتازگی رواج فراوان یافته نوشتن داستانست. چند روزنامه هفتگی بچاپ میرسد که باید برای خوشایند خوانندگان هر هفته داستانهایی بچاپ رسانند و اینها جوانان را وامیدارند که افسانههایی از پندار خود بسازند و بنام اینکه راستی را رخ داده برشتهی نوشتن کشند. من گاهی چیزهایی میبینم که جز بیشرمی نامی بآن نتوان داد.
فلان جوانان داستانی مینویسد که در اراک سه تن شبانه بخانهای رفته و مرد خانه را کشتهاند ، یکایک بچهها را در برابر چشم مادرشان با شکنجه سر بریدهاند ، بزن بدبخت سرزنشها کردهاند سپس او را نیز کشتهاند. چنان مینویسد که تو گویی خود در آنجا میبوده و خامه و کاغد بدست داشته هرآنچه میدیده و میشنیده یادداشت میکرده ـ پس از همهی اینها مینویسد : «افسوس که دولت جانیها را تعقیب نکرد و دانسته نشد کیها بودند». یکی نمیگوید : اگر جانیها دنبال نشدند و شناخته نگردیدند پس تو آنهمه آگاهیها را از گفتگوهای آنها و چگونگی کارشان از کجا بدست آوردی؟!.
جوان نافهم نشسته و از خود بافته و با صد بیشرمی برای چاپ فرستاده است.
یکی از سوژهها که بدست این دروغپردازان افتاده زندگانی رضاشاه و کارهای اوست. هر یکی دروغ دیگری میسازد و بچاپ میرساند که هرآینه در آینده مایهی گمراهی نویسندگان تاریخ خواهد بود.
مثلاً بتازگی در یکی از آن نامههای هفتگی داستان بسیار درازی نوشته در این زمینه که رضاشاه بآذربایجان رفته و یک شب میهمان سیمتقو گردیده و در آن میان دریافته که اندیشهی سیمتقو دستگیر گردانیدن اوست ، و با زیرکیهایی خود را رها گردانیده. نویسندهی بیشرم آن را با آب و تاب بسیار مینویسد در حالی که از ریشه دروغست و هیچگاه نبوده است که رضاشاه برود و سیمتقو در آنجا باشد. هنگامی که رضاشاه بروی کار آمد سیمتقو با دولت میجنگید و در میانه خونریزیها میرفت ، و چون پس از سالها شکست خورد گریخته از ایران بیرون رفت و چون بنام زینهارخواهی بایران بازگشت در همان روزها کشته شد. پس در چه زمانی بوده که رضاشاه بمیهمانی او رفته است؟!.
کسروی
.
🔸 تاریخ را آلوده میگردانند (تکهی یک از یک)
در ایران امروز یکی از گرفتاریها این نویسندگیست که جوانان یاد میگیرند. هوس وامیداردشان که چیز نویسند ، و چون چیزهای سودمند در جلوشان نیست بنوشتههای زیانآور میپردازند.
از چیزهایی که بتازگی رواج فراوان یافته نوشتن داستانست. چند روزنامه هفتگی بچاپ میرسد که باید برای خوشایند خوانندگان هر هفته داستانهایی بچاپ رسانند و اینها جوانان را وامیدارند که افسانههایی از پندار خود بسازند و بنام اینکه راستی را رخ داده برشتهی نوشتن کشند. من گاهی چیزهایی میبینم که جز بیشرمی نامی بآن نتوان داد.
فلان جوانان داستانی مینویسد که در اراک سه تن شبانه بخانهای رفته و مرد خانه را کشتهاند ، یکایک بچهها را در برابر چشم مادرشان با شکنجه سر بریدهاند ، بزن بدبخت سرزنشها کردهاند سپس او را نیز کشتهاند. چنان مینویسد که تو گویی خود در آنجا میبوده و خامه و کاغد بدست داشته هرآنچه میدیده و میشنیده یادداشت میکرده ـ پس از همهی اینها مینویسد : «افسوس که دولت جانیها را تعقیب نکرد و دانسته نشد کیها بودند». یکی نمیگوید : اگر جانیها دنبال نشدند و شناخته نگردیدند پس تو آنهمه آگاهیها را از گفتگوهای آنها و چگونگی کارشان از کجا بدست آوردی؟!.
جوان نافهم نشسته و از خود بافته و با صد بیشرمی برای چاپ فرستاده است.
یکی از سوژهها که بدست این دروغپردازان افتاده زندگانی رضاشاه و کارهای اوست. هر یکی دروغ دیگری میسازد و بچاپ میرساند که هرآینه در آینده مایهی گمراهی نویسندگان تاریخ خواهد بود.
مثلاً بتازگی در یکی از آن نامههای هفتگی داستان بسیار درازی نوشته در این زمینه که رضاشاه بآذربایجان رفته و یک شب میهمان سیمتقو گردیده و در آن میان دریافته که اندیشهی سیمتقو دستگیر گردانیدن اوست ، و با زیرکیهایی خود را رها گردانیده. نویسندهی بیشرم آن را با آب و تاب بسیار مینویسد در حالی که از ریشه دروغست و هیچگاه نبوده است که رضاشاه برود و سیمتقو در آنجا باشد. هنگامی که رضاشاه بروی کار آمد سیمتقو با دولت میجنگید و در میانه خونریزیها میرفت ، و چون پس از سالها شکست خورد گریخته از ایران بیرون رفت و چون بنام زینهارخواهی بایران بازگشت در همان روزها کشته شد. پس در چه زمانی بوده که رضاشاه بمیهمانی او رفته است؟!.
کسروی
.
دادگاه نویسنده احمد کسروی راوی آناهیتا ایرانی نشر پاکدینی…
📘 دادگاه
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : جنبش کتابسوزان ، «کمپانی خیانت» و کارهای او در ایران
🔹 گوینده : آناهیتا ایرانی
🔹 نشر صوتی آوای بوف
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : جنبش کتابسوزان ، «کمپانی خیانت» و کارهای او در ایران
🔹 گوینده : آناهیتا ایرانی
🔹 نشر صوتی آوای بوف
✴️ شلپ ـ شیرین
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
در فردوس نانی که از شیر درست میکنند ميگویند : «شیرمال» است یعنی با شیر مالش داده شده. آیا میتوان «شیرین» را در معنی معروف خود بکار برد و برای چیزهایی که با شیر ساخته میشود «شیرمال» را اختیار کرد؟
فردوس ـ پاکباز
پرچم : به «شیرمال» در همان معنی خودش نیازمندیم. زیرا چیزی که با شیر بسازند جز از چیزیست که از شیر بسازند. این دو معنی جداست و ما نیز بدو نام نیاز خواهیم داشت. پس باید «شیرین» را در معنی راست خود (ساخته شده از شیر) بکار بریم و «شلپ» را بجای آن بمعنی «آخشیج تلخ» بیاوریم.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
در فردوس نانی که از شیر درست میکنند ميگویند : «شیرمال» است یعنی با شیر مالش داده شده. آیا میتوان «شیرین» را در معنی معروف خود بکار برد و برای چیزهایی که با شیر ساخته میشود «شیرمال» را اختیار کرد؟
فردوس ـ پاکباز
پرچم : به «شیرمال» در همان معنی خودش نیازمندیم. زیرا چیزی که با شیر بسازند جز از چیزیست که از شیر بسازند. این دو معنی جداست و ما نیز بدو نام نیاز خواهیم داشت. پس باید «شیرین» را در معنی راست خود (ساخته شده از شیر) بکار بریم و «شلپ» را بجای آن بمعنی «آخشیج تلخ» بیاوریم.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی هفتم)
ما اگر نام «خدا» میبریم و بآفریدگار حقیقی جهان باور میداریم ، در برابر آن با صد گونه نادانی و گمراهی ـ از بتپرستی و گنبدپرستی و خیالبافیهای پست صوفیان و یاوهسراییهای خراباتیان و بسیار مانند اینها ـ مبارزه میکنیم.
اگر تنها برای مبارزه با این گمراهیها هم بود ما بایستی از خدا سخن رانیم و آنچه را که در این زمینه راستست و با دلیل میتوان پذیرفت نشان دهیم. چنانکه پیش از این هم گفتهایم برای بیرون کردن خرافات بیاساس از دلها باید حقایق را روشن گردانید.
گذشته از همهی اینها ، شما نیک میدانید که خواست ما از خدا و از دین یک چیز است ، و آن اینکه زندگانی از روی عقل باشد.
زندگانی آدمیان به دو شیوه میتواند باشد : یکی آنکه مردمان معنی جهان و زندگانی را ندانند و هر کسی تنها سود خود را بخواهد. افراد با هم در مبارزه و مردمان با یکدیگر در جنگ باشند. دیگری آنکه مردمان معنی جهان و زندگی را بفهمند و هر کسی در کارها و کوششهای خود ملاحظهی دیگران را بکند. چه مردمان و چه افراد باهم همدستی نمایند و در میانه قانونها و آیینی باشد.
این دو زندگانی یکی نیست و از هم بسیار متفاوتست. آن یکی زندگانی جانورانهی از روی خودخواهیست و این یکی زندگانی آدمیانهی از راه عقل میباشد.
ما خواستار این زندگانی آدمیانهایم و این کوششها همه در آن راهست. اینکه دین میگوییم و نام خدا میبریم جز این نتیجه را نمیخواهیم.
ما میگوییم : باید چشم باز کرد و بجهان با دیدهی بیناتری نگریست. میگوییم دانشها افزارهایی بدست آدمیان داده و آنان را به طبیعت مسلط کرده. ولی این تنها بس نیست ، و راهی نیز باید باشد که آدمیان بخود مسلط شوند و جلو بدیهای خود را بگیرند و چنین راهیست که دین مینامیم.
ما میگوییم : این هنری از آدم است که اقیانوسها را درنوردیده از این سر بآن سر میرود. هنری از آدم است که سوار هواپیما گردیده در بالای ابرها به پرواز میپردازد. ولی میباید از این هنرها سودی برداشت و زندگانی را بهتر و خوشتر و جهان را آبادتر و خرّمتر گردانید. این سودی نیست که اقیانوسها کشتارگاه باشد و هزارها آدم خوراک ماهیان گردد. سودی نیست که هواپیماها افزار ویرانی شهرها باشد.
اینها را در جاهای خود گفتهایم.[1] در اینجا میخواهیم بگوییم سخنی که ما از خدا میرانیم در این راهست ، در راه زندگانیست. پس چه زشتست که کسانی اینها را نافهمیده تنها از شنیدن نام خدا به زباندرازی پردازند! چه زشتست که کسانی خود نکوشند و بآنان که میکوشند گستاخی و بیفرهنگی دریغ نگویند!.
چه زشتست که کسانی پدران و مادران خود را فرورفته در لجنزار مردهپرستی و گنبدپرستی یابند و کمترین تکانی ندهند ، و زنان و خواهران خود را گرفتار فالگیران و دعانویسان و جادوگران ببینند و اعتنایی ننمایند ، و اینهمه ملایان و روضهخوانان را در میان مردم تماشا کنند و اندوهی نخورند ، ولی شنیدن نام پاکْآفریدگار را بخود هموار نگردانند و پررویانه زبان به ایراد گشایند.
این را هم بگویم : ولتر و دیگران که پیشروان بیدینی و خداناشناسی بودهاند ، آنان کشمکششان با کشیشان میبوده و آن خدایی را نپذیرفتهاند که گفتهی کشیشانست (خدایی که ما نیز نپذیرفتهایم). اگر ولتر و همراهانش بخدای حقیقی راه پیدا کرده بودند مطمئناً میپذیرفتند و درنگ نمیکردند. [2]
اما مادیگری ، راستست که این فلسفه جهان هستی را جز این دستگاهِ محسوس مادی نشناخته میگوید : «ماده است و تظاهرات آن و چیز دیگری نیست». ولی این فلسفه نتوانسته راه بجایی بَرَد و نتوانسته جهان را از گرویدن بخدا ، بینیاز کند.
چنانکه گفتیم ما اینجهان را مستقل نمیتوانیم شناخت. این گردش و تحول و این نظم و ترتیب را از خودِ آن نمیتوانیم بدانیم. از اینجاست که ناچار شده میگوییم : در پشت سر این دستگاهِ محسوس مادی ، دستگاهی دیگر هست. فلسفهی مادی در این زمینه کاری نتوانسته و گرهی از رشتهی اندیشهها نگشاده.
مثلاً لاپلاس و دیگران دربارهی آغاز زمین و خورشید و دیگر کرهها چنین تصور کردهاند : «روزی بوده که اینها تودهی بخاری میبوده و در فضا آرام میایستاده. ولی ناگهان بتکان آمده و شروع کرده به دور خود چرخیدن و از آن چرخیدن کرهی خورشید پدید آمده ...».
بگفتهی خودشان این یک تصور (تئوری) است. ما نیز ایراد نگرفته میپذیریم. ولی ناچار شده میاندیشیم : آیا آن نیرو که تودهی بخار را بتکان آورده و جهانی را باین نظم و ترتیب بوجود آورده در خودِ آن توده بوده؟!. آیا چنین حدسی میتوان زد؟!. در اینجاست که ناچار شده به وجود آفریدگاری در پشت سر اینجهان متقاعد میشویم. 👇
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی هفتم)
ما اگر نام «خدا» میبریم و بآفریدگار حقیقی جهان باور میداریم ، در برابر آن با صد گونه نادانی و گمراهی ـ از بتپرستی و گنبدپرستی و خیالبافیهای پست صوفیان و یاوهسراییهای خراباتیان و بسیار مانند اینها ـ مبارزه میکنیم.
اگر تنها برای مبارزه با این گمراهیها هم بود ما بایستی از خدا سخن رانیم و آنچه را که در این زمینه راستست و با دلیل میتوان پذیرفت نشان دهیم. چنانکه پیش از این هم گفتهایم برای بیرون کردن خرافات بیاساس از دلها باید حقایق را روشن گردانید.
گذشته از همهی اینها ، شما نیک میدانید که خواست ما از خدا و از دین یک چیز است ، و آن اینکه زندگانی از روی عقل باشد.
زندگانی آدمیان به دو شیوه میتواند باشد : یکی آنکه مردمان معنی جهان و زندگانی را ندانند و هر کسی تنها سود خود را بخواهد. افراد با هم در مبارزه و مردمان با یکدیگر در جنگ باشند. دیگری آنکه مردمان معنی جهان و زندگی را بفهمند و هر کسی در کارها و کوششهای خود ملاحظهی دیگران را بکند. چه مردمان و چه افراد باهم همدستی نمایند و در میانه قانونها و آیینی باشد.
این دو زندگانی یکی نیست و از هم بسیار متفاوتست. آن یکی زندگانی جانورانهی از روی خودخواهیست و این یکی زندگانی آدمیانهی از راه عقل میباشد.
ما خواستار این زندگانی آدمیانهایم و این کوششها همه در آن راهست. اینکه دین میگوییم و نام خدا میبریم جز این نتیجه را نمیخواهیم.
ما میگوییم : باید چشم باز کرد و بجهان با دیدهی بیناتری نگریست. میگوییم دانشها افزارهایی بدست آدمیان داده و آنان را به طبیعت مسلط کرده. ولی این تنها بس نیست ، و راهی نیز باید باشد که آدمیان بخود مسلط شوند و جلو بدیهای خود را بگیرند و چنین راهیست که دین مینامیم.
ما میگوییم : این هنری از آدم است که اقیانوسها را درنوردیده از این سر بآن سر میرود. هنری از آدم است که سوار هواپیما گردیده در بالای ابرها به پرواز میپردازد. ولی میباید از این هنرها سودی برداشت و زندگانی را بهتر و خوشتر و جهان را آبادتر و خرّمتر گردانید. این سودی نیست که اقیانوسها کشتارگاه باشد و هزارها آدم خوراک ماهیان گردد. سودی نیست که هواپیماها افزار ویرانی شهرها باشد.
اینها را در جاهای خود گفتهایم.[1] در اینجا میخواهیم بگوییم سخنی که ما از خدا میرانیم در این راهست ، در راه زندگانیست. پس چه زشتست که کسانی اینها را نافهمیده تنها از شنیدن نام خدا به زباندرازی پردازند! چه زشتست که کسانی خود نکوشند و بآنان که میکوشند گستاخی و بیفرهنگی دریغ نگویند!.
چه زشتست که کسانی پدران و مادران خود را فرورفته در لجنزار مردهپرستی و گنبدپرستی یابند و کمترین تکانی ندهند ، و زنان و خواهران خود را گرفتار فالگیران و دعانویسان و جادوگران ببینند و اعتنایی ننمایند ، و اینهمه ملایان و روضهخوانان را در میان مردم تماشا کنند و اندوهی نخورند ، ولی شنیدن نام پاکْآفریدگار را بخود هموار نگردانند و پررویانه زبان به ایراد گشایند.
این را هم بگویم : ولتر و دیگران که پیشروان بیدینی و خداناشناسی بودهاند ، آنان کشمکششان با کشیشان میبوده و آن خدایی را نپذیرفتهاند که گفتهی کشیشانست (خدایی که ما نیز نپذیرفتهایم). اگر ولتر و همراهانش بخدای حقیقی راه پیدا کرده بودند مطمئناً میپذیرفتند و درنگ نمیکردند. [2]
اما مادیگری ، راستست که این فلسفه جهان هستی را جز این دستگاهِ محسوس مادی نشناخته میگوید : «ماده است و تظاهرات آن و چیز دیگری نیست». ولی این فلسفه نتوانسته راه بجایی بَرَد و نتوانسته جهان را از گرویدن بخدا ، بینیاز کند.
چنانکه گفتیم ما اینجهان را مستقل نمیتوانیم شناخت. این گردش و تحول و این نظم و ترتیب را از خودِ آن نمیتوانیم بدانیم. از اینجاست که ناچار شده میگوییم : در پشت سر این دستگاهِ محسوس مادی ، دستگاهی دیگر هست. فلسفهی مادی در این زمینه کاری نتوانسته و گرهی از رشتهی اندیشهها نگشاده.
مثلاً لاپلاس و دیگران دربارهی آغاز زمین و خورشید و دیگر کرهها چنین تصور کردهاند : «روزی بوده که اینها تودهی بخاری میبوده و در فضا آرام میایستاده. ولی ناگهان بتکان آمده و شروع کرده به دور خود چرخیدن و از آن چرخیدن کرهی خورشید پدید آمده ...».
بگفتهی خودشان این یک تصور (تئوری) است. ما نیز ایراد نگرفته میپذیریم. ولی ناچار شده میاندیشیم : آیا آن نیرو که تودهی بخار را بتکان آورده و جهانی را باین نظم و ترتیب بوجود آورده در خودِ آن توده بوده؟!. آیا چنین حدسی میتوان زد؟!. در اینجاست که ناچار شده به وجود آفریدگاری در پشت سر اینجهان متقاعد میشویم. 👇
[1] : در مهنامهی پیمان و در کتابهایی از جمله ورجاوندبنیاد
[2] : ولتر باآنکه از دین روگردانی مینمود ولی هوادار خداپرستی ساده بود. این سخن او شناخته است : «اگر خدا نباشد باید آن را اختراع کنید» (دائرةالمعارف مُصاحِب).
[2] : ولتر باآنکه از دین روگردانی مینمود ولی هوادار خداپرستی ساده بود. این سخن او شناخته است : «اگر خدا نباشد باید آن را اختراع کنید» (دائرةالمعارف مُصاحِب).
🔶 در پیرامون رُمان ، (بخش دوم)
🔸 چند سخن دربارهی این كتاب (چاپ دوم کتاب در پیرامون رمان)
🖌 احمد کسروی
در سال 1312 كه ما بچاپ مهنامهی پیمان آغاز كردیم ، در ایران «اروپادوستی و پیروی از اروپاییان در هر كاری و هر چیزی» كه ما آن را «اروپاییگری» نامیدیم ، بسیار بالا گرفته بلكه باندازهی دیوانگی رسیده بود. ایرانیان هرچه از اروپاییان میدیدند و یا میشنیدند آن را نیك شمارده پیروی مینمودند و پیشرفت یا بهتری را جز همان پیروی نمیدانستند.
یكی از چیزهایی كه از اروپا بایران رسیده و رواج بیاندازه گرفته بود رمانخوانی و رماننویسی میبود (كه اندازهی رواج آن و چگونگی دلبستگی مردم بآن در گفتارهای این كتاب نشان داده شده) ، و ما چون بر آن بودیم كه در راهی كه میخواستیم آغاز كنیم ، در گامهای نخست آن با اروپاییگری بجنگیم و براندازیم ، از اینرو گفتار نخست شمارهی نخست مهنامه را زیر نام «رمان» نوشتیم و دنبالهی آن را در شمارهی دوم آوردیم (همان گفتاری كه در این كتاب آورده شده).
این گفتار هیاهویی در میانهی رماننویسان و رمانفروشان و رمانخوانان پدید آورد. زیرا رمان بخشی از «ادبیات» اروپا شمرده میشد ، و مردم نادان این سرزمین چنین میپنداشتند كه با گرفتن آن از اروپاییان گامهایی در راه «شهریگری» (یا تمدن) برداشتهاند. میپنداشتند كه با رماننویسی به «تهذیب اخلاق جامعه» خواهند كوشید و «بدردهای اجتماع» خود چاره خواهند كرد. اینبود از آن گفتار كه در نكوهش رمان بود سخت رنجیدند ، و از اینكه من به آناتول فرانس فرانسهای كه او را یك نویسندهی دانشمند بزرگی میپنداشتند تاخته بودم افسرده گردیدند ، و یك زنی بنام «فاطمه خانم سیاح» كه سالها در اروپا بسر داده بود ، با آه و افسوس بسیار گفتارهایی در روزنامهی ایران نوشت. این حال آنروز میبود.
ولی خدا را سپاس كه اكنون پس از ده سال همان گفتارها ، از سوی یك دسته از جوانان باخرد و ارجمند برویهی كتاب بچاپ رسیده دوباره درمیان مردم پراكنده میشود. خدا را سپاس كه امروز جوانان بجای رماننویسی و رمانخوانی به «رمانسوزانی» میكوشند.
چنانكه خوانندگان میبینند در آخر «گفتگو با خانم سیاح» پیشبینی شده كه یك روز بیاید و كسانی برمانسوزانی برخیزند. خدا را سپاس كه این پیشبینی بجا درآمده است. در دیماه گذشته كه یاران ما در تهران و اهواز و تبریز و مراغه و ارومی و كاشمر جشن كتابسوزان برپا گردانیدند ، بیش از همه كتابهای رمان بآتش انداخته شد ، و بسیاری از آنها رمانهایی بود كه نویسندگان خود میآوردند و بخورد آتش میدادند. در سال گذشته یكی از یاران ما در تبریز چند تن از شاگردان دبیرستان را دید كه رمانهایی از بازار خریده و در دست خود میآورند ، و جلو آنان را گرفته از زیان رمان بسخن پرداخت ، و چون آنان را از كرده پشیمان یافت بهای آنها را از جیب خود پرداخته از دستشان گرفت و در برابر چشمشان پاره پاره گردانیده دور ریخت ، و از آنان پیمان گرفت كه دیگر گرد رمانخوانی نگردند. خدا را سپاس كه این نمونهی روشنی را از هَنایش[=تأثیر] آمیغها[=حقایق] نمایان میبینیم.
گاهی كسانی ، در بیرون بنام دلسوزی و همدردی و از درون برای سرزنش و كینهجویی چنین میگویند : «با آن گفتارهایی كه شما نوشتید باز هم كسانی رمان مینویسند. پیاپی رمان چاپ میشود».
ولی باید دانست این سخن جز از روی نافهمی نیست. زیرا روزی كه ما بنوشتن گفتارها برخاستیم رمان یك چیز ستوده و سودمندی شمرده میشد و هر كسی از نیكان و بدان بآن رو میآوردند.
پس از گفتارهای ما ، نیكان از رماننویسی و رمانخوانی روی گردانیدند و اكنون اگر كسانی رمان مینویسند و بچاپ میرسانند جز برخی هوسبازانی یا سودجویانی نیستند ، و ما هیچگاه امید نمیداشتیم كه گفتههای ما در اینان نیز خواهد هَنایید.
ما در كار خود بیناییم و بارها نوشتهایم كه مردمان بدو گروهند : یكی آنان كه پاكدل و بخردند و اینان درپی آمیغها میباشند ، و دیگری آنان كه خردها و روانهاشان بسیار ناتوانست و جز درپی هوسبازی و سودجویی نمیباشند. نیز بارها نوشتهایم كه ما در گامهای نخست كارمان با آن پاكدرونان و بخردانست ولی خواهد رسید آن روزی كه به نابخردان و ناپاكان بپردازیم و پیداست كه باید چه رفتاری با آن دلیلنافهمان و سخنناشنوایان پیش گیریم.
اردیبهشت 1322 دفتر پرچم
.
🔸 چند سخن دربارهی این كتاب (چاپ دوم کتاب در پیرامون رمان)
🖌 احمد کسروی
در سال 1312 كه ما بچاپ مهنامهی پیمان آغاز كردیم ، در ایران «اروپادوستی و پیروی از اروپاییان در هر كاری و هر چیزی» كه ما آن را «اروپاییگری» نامیدیم ، بسیار بالا گرفته بلكه باندازهی دیوانگی رسیده بود. ایرانیان هرچه از اروپاییان میدیدند و یا میشنیدند آن را نیك شمارده پیروی مینمودند و پیشرفت یا بهتری را جز همان پیروی نمیدانستند.
یكی از چیزهایی كه از اروپا بایران رسیده و رواج بیاندازه گرفته بود رمانخوانی و رماننویسی میبود (كه اندازهی رواج آن و چگونگی دلبستگی مردم بآن در گفتارهای این كتاب نشان داده شده) ، و ما چون بر آن بودیم كه در راهی كه میخواستیم آغاز كنیم ، در گامهای نخست آن با اروپاییگری بجنگیم و براندازیم ، از اینرو گفتار نخست شمارهی نخست مهنامه را زیر نام «رمان» نوشتیم و دنبالهی آن را در شمارهی دوم آوردیم (همان گفتاری كه در این كتاب آورده شده).
این گفتار هیاهویی در میانهی رماننویسان و رمانفروشان و رمانخوانان پدید آورد. زیرا رمان بخشی از «ادبیات» اروپا شمرده میشد ، و مردم نادان این سرزمین چنین میپنداشتند كه با گرفتن آن از اروپاییان گامهایی در راه «شهریگری» (یا تمدن) برداشتهاند. میپنداشتند كه با رماننویسی به «تهذیب اخلاق جامعه» خواهند كوشید و «بدردهای اجتماع» خود چاره خواهند كرد. اینبود از آن گفتار كه در نكوهش رمان بود سخت رنجیدند ، و از اینكه من به آناتول فرانس فرانسهای كه او را یك نویسندهی دانشمند بزرگی میپنداشتند تاخته بودم افسرده گردیدند ، و یك زنی بنام «فاطمه خانم سیاح» كه سالها در اروپا بسر داده بود ، با آه و افسوس بسیار گفتارهایی در روزنامهی ایران نوشت. این حال آنروز میبود.
ولی خدا را سپاس كه اكنون پس از ده سال همان گفتارها ، از سوی یك دسته از جوانان باخرد و ارجمند برویهی كتاب بچاپ رسیده دوباره درمیان مردم پراكنده میشود. خدا را سپاس كه امروز جوانان بجای رماننویسی و رمانخوانی به «رمانسوزانی» میكوشند.
چنانكه خوانندگان میبینند در آخر «گفتگو با خانم سیاح» پیشبینی شده كه یك روز بیاید و كسانی برمانسوزانی برخیزند. خدا را سپاس كه این پیشبینی بجا درآمده است. در دیماه گذشته كه یاران ما در تهران و اهواز و تبریز و مراغه و ارومی و كاشمر جشن كتابسوزان برپا گردانیدند ، بیش از همه كتابهای رمان بآتش انداخته شد ، و بسیاری از آنها رمانهایی بود كه نویسندگان خود میآوردند و بخورد آتش میدادند. در سال گذشته یكی از یاران ما در تبریز چند تن از شاگردان دبیرستان را دید كه رمانهایی از بازار خریده و در دست خود میآورند ، و جلو آنان را گرفته از زیان رمان بسخن پرداخت ، و چون آنان را از كرده پشیمان یافت بهای آنها را از جیب خود پرداخته از دستشان گرفت و در برابر چشمشان پاره پاره گردانیده دور ریخت ، و از آنان پیمان گرفت كه دیگر گرد رمانخوانی نگردند. خدا را سپاس كه این نمونهی روشنی را از هَنایش[=تأثیر] آمیغها[=حقایق] نمایان میبینیم.
گاهی كسانی ، در بیرون بنام دلسوزی و همدردی و از درون برای سرزنش و كینهجویی چنین میگویند : «با آن گفتارهایی كه شما نوشتید باز هم كسانی رمان مینویسند. پیاپی رمان چاپ میشود».
ولی باید دانست این سخن جز از روی نافهمی نیست. زیرا روزی كه ما بنوشتن گفتارها برخاستیم رمان یك چیز ستوده و سودمندی شمرده میشد و هر كسی از نیكان و بدان بآن رو میآوردند.
پس از گفتارهای ما ، نیكان از رماننویسی و رمانخوانی روی گردانیدند و اكنون اگر كسانی رمان مینویسند و بچاپ میرسانند جز برخی هوسبازانی یا سودجویانی نیستند ، و ما هیچگاه امید نمیداشتیم كه گفتههای ما در اینان نیز خواهد هَنایید.
ما در كار خود بیناییم و بارها نوشتهایم كه مردمان بدو گروهند : یكی آنان كه پاكدل و بخردند و اینان درپی آمیغها میباشند ، و دیگری آنان كه خردها و روانهاشان بسیار ناتوانست و جز درپی هوسبازی و سودجویی نمیباشند. نیز بارها نوشتهایم كه ما در گامهای نخست كارمان با آن پاكدرونان و بخردانست ولی خواهد رسید آن روزی كه به نابخردان و ناپاكان بپردازیم و پیداست كه باید چه رفتاری با آن دلیلنافهمان و سخنناشنوایان پیش گیریم.
اردیبهشت 1322 دفتر پرچم
.