✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی پنجم)
ستارهشناسی بطلمیوس در زمان خود بسیار پرارزش بوده و آن دانشمند یونانی که برای بیان نمودن گردشهای گوناگون ستارگان به دور زمین و نگهداری حساب آنها کرههایی فرض کرده ، هنرنمایی کرده. ولی امروز که ستارهشناسیِ نوین آگاهیهای بسیار ارجدار دیگری بمیان آورده و این دانسته شده که گردش ستارگان ، نه به دور زمین بلکه به دور خورشید است و دیگر زمینه برای گفتههای بطلمیوس نمانده ، اگر کسانی باز آن را دنبال کنند و بروی آن کرههای فرضی پافشاری نشان دهند ، پیداست که باعث روگردانی و بیزاری مردم خواهد بود.
از کتابهای دینی شما تورات را بگیرید. ما میدانیم که این کتاب که بنام موسا خوانده میشود پس ازو نوشته شده و چیزهای بسیاری بآن افزوده گردیده. با آنحال این کتاب در زمان خود بسیار سودمند بوده و باعث پیشرفت اندیشهها گردیده. چنانکه گفتیم مردمان در آن زمان دربارهی جهان و گردانندهی آن اندیشههای بسیار خام و پستی میداشتند. مثلاً در مصر که مرکز تمدن بشمار میرفت مردمان گاوی را با نشانههای ویژه برگزیده بآن میپرستیدهاند و با وجود آدم بودن در برابر گاوی گردن کج کرده خاکساری از خود نشان میدادند. اگر گاوی میمرده کاهنان میبایسته ده به ده بگردند و گاو دیگری را با آن نشانه پیدا کنند و برای پرستش با خود بیاورند.
در چنان هنگامی اگر مردی برخاسته چنین گفته : «اینها همه نادانیست. گردانندهی اینجهان یکی بیش نیست ، آن هم در بیرون از این جهان و در آسمانهاست» و به این ترتیب مردمان را از خرافات بسیار پست آزاد گردانیده ، بیگفتگوست که کاری بسیار بزرگ کرده. در آن روز بیش از این نمیتوانست و نمیبایست باشد.
لیکن با این توصیف اگر کسانی بخواهند امروز با اینهمه پیشرفت در دانشها همان تورات را پیش بکشند و گفتههای آن را بگوشها برسانند بیشک بشنوندگان خوش نخواهد افتاد و مایهی بیارزشی و حقارت آن کتاب و همهی کتابهای دینی دیگر خواهد گردید.
سخن را بدین ترتیب دراز میگردانیم تا زمینه روشن گردد و گوشهای تاریک نماند. تفاوت میانهی ما با دیگران همینست که ما در هر چیزی درپی راست آن میباشیم و میخواهیم ریشهاش بدست آید. ولی دیگران باین بس میکنند که از دور ایستند و فهمیده و نافهمیده به تمسخر پردازند و با جملههای پوچی خودنمایی بیاندازه نمایند.
در کجروی ایشان همین بس که برانگیختگان که نیکخواهان جهان بودهاند و هر یکی در زمان خود ، مردم جهان را چند گامی پیش بردهاند ، تمسخر میکنند و از زباندرازی دست برنمیدارند. ولی با ملایان و کشیشان و حاخامان و مانندگانشان که همگی میدانیم بدخواهان جهانند و مردم جهان را از پیشرفت بازمیدارند ، راه میروند و در یک جامعه زندگی میکنند. بلکه بیشترشان در خانوادههای خود کشیش و ملا و حاخام میدارند. دوباره میگویم : در کجروی ایشان همین بس.
یک ایراد دیگر از آنان دربارهی خداست. ما که در نوشتههای خود نام خدا میبریم این را ایرادی بما تراشیدهاند. در کشوری که صد دستگاه بتپرستی برپاست «نواندیشان» چندان بالا رفتهاند که تحمل شنیدن نام خدا را نمیدارند و این به دستگاه «نواندیشی» آنان برمیخورد که نام خدا بگوششان میرسد. افسوس! هزار افسوس!.
نخست ، باید دانست آنان نام خدا را که میشنوند چیزهایی را که از پدران و مادرانشان یاد گرفته یا از ملایان بیفهم و بیدانش شنیدهاند بیاد میآورند. خدا را جز بآن معنی عامیانه نمیشناسند. چنانکه گفتهایم این گناه بزرگی از ایشان است که نزدیک نمیآیند تا بدانند ما چه میگوییم و نام خدا که میبریم چه معنایی از آن میخواهیم.
دوم ، باید دانست سرمایهی ایشان در این زمینه نیز جز چند جملهی پوچی نیست. مثلاً اگر شما جلوشان ایستاده بگویید : «بردن نام خدا چه ایرادی میدارد؟!.» خواهند گفت : «ای بابا ! در قرن بیستم هم خدا میشود؟!.». یا خواهند گفت : «دانشها دیگر خدا را از میان برده» ، و اگر شما بازگشته بپرسید : «قرن بیستم با قرنهای دیگر چه تفاوتی دارد؟!. در قرن بیستم چه رخ داده که خدا دیگر نمیتواند باشد؟!.» ، یا بپرسید : «آن کدام دانشهاست که خدا را از میان برده؟!.» خواهید دید از پاسخ درماندند و نتوانستند سخنی بگویند. دوباره میگویم : اینان در ایران ، از هر چیزی نامش را یاد گرفتهاند و در زمینهی خداناشناسی نیز دستشان خالیست ، و آن سخنانی را که خداناشناسان (یا بهتر گویم : پیروان فلسفهی مادی) میدارند یاد نگرفتهاند.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی پنجم)
ستارهشناسی بطلمیوس در زمان خود بسیار پرارزش بوده و آن دانشمند یونانی که برای بیان نمودن گردشهای گوناگون ستارگان به دور زمین و نگهداری حساب آنها کرههایی فرض کرده ، هنرنمایی کرده. ولی امروز که ستارهشناسیِ نوین آگاهیهای بسیار ارجدار دیگری بمیان آورده و این دانسته شده که گردش ستارگان ، نه به دور زمین بلکه به دور خورشید است و دیگر زمینه برای گفتههای بطلمیوس نمانده ، اگر کسانی باز آن را دنبال کنند و بروی آن کرههای فرضی پافشاری نشان دهند ، پیداست که باعث روگردانی و بیزاری مردم خواهد بود.
از کتابهای دینی شما تورات را بگیرید. ما میدانیم که این کتاب که بنام موسا خوانده میشود پس ازو نوشته شده و چیزهای بسیاری بآن افزوده گردیده. با آنحال این کتاب در زمان خود بسیار سودمند بوده و باعث پیشرفت اندیشهها گردیده. چنانکه گفتیم مردمان در آن زمان دربارهی جهان و گردانندهی آن اندیشههای بسیار خام و پستی میداشتند. مثلاً در مصر که مرکز تمدن بشمار میرفت مردمان گاوی را با نشانههای ویژه برگزیده بآن میپرستیدهاند و با وجود آدم بودن در برابر گاوی گردن کج کرده خاکساری از خود نشان میدادند. اگر گاوی میمرده کاهنان میبایسته ده به ده بگردند و گاو دیگری را با آن نشانه پیدا کنند و برای پرستش با خود بیاورند.
در چنان هنگامی اگر مردی برخاسته چنین گفته : «اینها همه نادانیست. گردانندهی اینجهان یکی بیش نیست ، آن هم در بیرون از این جهان و در آسمانهاست» و به این ترتیب مردمان را از خرافات بسیار پست آزاد گردانیده ، بیگفتگوست که کاری بسیار بزرگ کرده. در آن روز بیش از این نمیتوانست و نمیبایست باشد.
لیکن با این توصیف اگر کسانی بخواهند امروز با اینهمه پیشرفت در دانشها همان تورات را پیش بکشند و گفتههای آن را بگوشها برسانند بیشک بشنوندگان خوش نخواهد افتاد و مایهی بیارزشی و حقارت آن کتاب و همهی کتابهای دینی دیگر خواهد گردید.
سخن را بدین ترتیب دراز میگردانیم تا زمینه روشن گردد و گوشهای تاریک نماند. تفاوت میانهی ما با دیگران همینست که ما در هر چیزی درپی راست آن میباشیم و میخواهیم ریشهاش بدست آید. ولی دیگران باین بس میکنند که از دور ایستند و فهمیده و نافهمیده به تمسخر پردازند و با جملههای پوچی خودنمایی بیاندازه نمایند.
در کجروی ایشان همین بس که برانگیختگان که نیکخواهان جهان بودهاند و هر یکی در زمان خود ، مردم جهان را چند گامی پیش بردهاند ، تمسخر میکنند و از زباندرازی دست برنمیدارند. ولی با ملایان و کشیشان و حاخامان و مانندگانشان که همگی میدانیم بدخواهان جهانند و مردم جهان را از پیشرفت بازمیدارند ، راه میروند و در یک جامعه زندگی میکنند. بلکه بیشترشان در خانوادههای خود کشیش و ملا و حاخام میدارند. دوباره میگویم : در کجروی ایشان همین بس.
یک ایراد دیگر از آنان دربارهی خداست. ما که در نوشتههای خود نام خدا میبریم این را ایرادی بما تراشیدهاند. در کشوری که صد دستگاه بتپرستی برپاست «نواندیشان» چندان بالا رفتهاند که تحمل شنیدن نام خدا را نمیدارند و این به دستگاه «نواندیشی» آنان برمیخورد که نام خدا بگوششان میرسد. افسوس! هزار افسوس!.
نخست ، باید دانست آنان نام خدا را که میشنوند چیزهایی را که از پدران و مادرانشان یاد گرفته یا از ملایان بیفهم و بیدانش شنیدهاند بیاد میآورند. خدا را جز بآن معنی عامیانه نمیشناسند. چنانکه گفتهایم این گناه بزرگی از ایشان است که نزدیک نمیآیند تا بدانند ما چه میگوییم و نام خدا که میبریم چه معنایی از آن میخواهیم.
دوم ، باید دانست سرمایهی ایشان در این زمینه نیز جز چند جملهی پوچی نیست. مثلاً اگر شما جلوشان ایستاده بگویید : «بردن نام خدا چه ایرادی میدارد؟!.» خواهند گفت : «ای بابا ! در قرن بیستم هم خدا میشود؟!.». یا خواهند گفت : «دانشها دیگر خدا را از میان برده» ، و اگر شما بازگشته بپرسید : «قرن بیستم با قرنهای دیگر چه تفاوتی دارد؟!. در قرن بیستم چه رخ داده که خدا دیگر نمیتواند باشد؟!.» ، یا بپرسید : «آن کدام دانشهاست که خدا را از میان برده؟!.» خواهید دید از پاسخ درماندند و نتوانستند سخنی بگویند. دوباره میگویم : اینان در ایران ، از هر چیزی نامش را یاد گرفتهاند و در زمینهی خداناشناسی نیز دستشان خالیست ، و آن سخنانی را که خداناشناسان (یا بهتر گویم : پیروان فلسفهی مادی) میدارند یاد نگرفتهاند.
.
🔶 در پیرامون رُمان (بخش دوم)
🔸 در پیرامون رمان ـ 5 (تکهی یک از یک)
راهنمای ارجمند
نخست بار پس از خواندن کتاب در پیرامون رمان فَرجادم[وجدان] مرا واداشت که با نوشتن واژههایی چند سَهِشهای پاکدلانهی خود را بنام ارجشناسی از آن گفتارهای گرانمایه بازنمایم. رُلی که رمان در زندگانی من بازی کرده اگر بخواهم بزندم سخن بدرازا خواهد کشید. اینست بکوتاهی میکوشم.
اولین رمانی که بآن برخوردم کتاب پربرگ «الف لیل و لیله» بود. این کتاب که هم خود و هم نویسندهاش نابود باد نزدیک بدو ماه از زمان گرانبهای جوانی مرا تلف و هدر گردانید. کاش بهمینجا پایان مییافت ولی متأسفانه مرا بدرهی جهالت و جوانی کشانید که تا دو سال اندیشههای مرا پراکنده و از کار بازم میداشت. دو سال بیکار و بیعار بسر بردم.
زَندیدنِ[=شرح دادن] هوسهای زشتی که از خواندن داستانهای عشقبازی هارونالرشید در من پیدا میشد گفتنی و نوشتنی نیست و همان به که خود تنها دانم و تنها در نزد فرجاد خود شرمنده باشم.
کوتاهسخن آنکه من نیز بدام عشق خیالی دچار و برای خود معشوقی آرزو میکردم تا سرانجام یکی را انتخاب و عشقش در سر میپختم. نزدیک بدو سال در مالیخولیای عشق !! دیوانهوار بسر میبردم و بیشتر اوقات سر و کارم با لسانالغیب !! شیرازی بود و اشعار او را ازبر میکردم. راه رسیدن به معشوق را در رمان «آدمفروشان قرن بیستم» یافته و همیشه آرزومند بودم که با بدست آوردن یک ماشین سواری ، دلدار !! خود را دزدیده بیکی از شهرهای دوردست پناهنده شوم اما برای بسیجِ[=تدارک] ماشین بپول نیاز داشتم و در جستجوی بدست آوردن آن بودم. آن را نیز در داستانهای آشیان عقاب و جزوههای پلیسی نات پنکرتون یافتم. دیگر نقشهی من رسا شده بود و تنها میتوانستم با بدست آوردن یکی دو تن همراز بکار فَهلم[=مشغول شوم] .
در این هنگام که دیوانگی عشق !! با مالیخولیاهای دیگر که از نوشتن آن ننگ دارم مغز مرا جولانگاه خود ساخته هر روز و هر ساعت بآن زشتکارها نزدیکتر میشدم ، یک خوشبختی بمن روی نمود که بیکبار آن اندیشههای پراکنده را از هم پاشید و آن دو سال خدمت وَرجاوند[=مقدس] سربازی بود که اندیشههای مرا با زور سرنیزه بسوی خدمتهای صفی و دیگر آموزاکهای سربازی برگردانید.
در دو سال خدمت سربازی سختیهای نانوشتنی بسیاری بر من و دیگر همقطارانم گذشت و میتوانم ادعا کنم که سختترین دورهی سربازی بهرهی ما چند نفر سربازان برگزیدهی (باسواد) آن دوره بود.
من از آن سختیها بسی در رنج بودم. در آنجا نیز هنایش زشت رمان نمودار گردید و چند بار باندیشهی خودکشی افتادم و خدای را سپاس که از خود گذرانیدم ولی یادبود آن خاطرهی تلخ همیشه در یادم بود و بر آن رنجها تأسف میخوردم تا اینکه همین چند روزه بکتاب پیرامون روان دسترس یافتم و با اندیشه بخواندم و اکنون آن خاطرهی تلخ دو سالهی سربازی که شامل تلخیهایی بود در دیدهام گوارا مینماید زیرا همان سختیها بود که تا اندازهای اندیشههای پراکنده و مالیخولیای جوانی که از خواندن رمانهای خانهبرانداز در مغزم پدید آمده بود دور کرد ، و در آن زمان بود که با لجبازیهای مادر و دیگر خویشانم زن گرفته و خود را پابست نمودم.
اینک برای من یک افسوس مانده و آن اینست که مهنامهی پیمان در همان هنگامها پخش میشده که من بدرد رمانخوانی گرفتار بودهام و افسوس دارم که در آن هنگام بچنین گفتارهای گرانبها دسترس پیدا نکردم که از اتلاف دو سال و اندی از دورهی جوانی خود جلو گیرم.
آری آن دو سال که نامش رفت از گرانبهاترین روز[های] زندگانی من بود که ارجش ندانستم و بدانسان بیهوده گذشت.
نکتهی دیگری که باید بگنجانم آنست کسانی که بدرد رمانخوانی گرفتار بودهاند بسیارند و چهبسا زشتکاریهایی که از آنان سر زده. من خود گواه زشتکاریهای یکی از دوستانم بودهام. افسوس که آن دوست من بهنایش همان آموزاکهای زشتی که از رمانهای گمراهکننده آموخته بود جوانی خود را از دست داد و در جوانی بزیر خاک تیره رفت و چهبسا کسانی که هنوز هم آلودهاند و زشتکاریهای خود را دنبال میکنند.
راهنمای ارجمند! راهنمایی شما بسیار ارجدار است و من که خود آلودهی این درد بودهام بهتر از دیگران آگاهم. اینست با این آگاهی که دارم بار دیگر پیمان را تازه گردانیده خدا را گواه میگیرم که باندازهی توانایی خود در راه نابودی رمان بکوشم و در این کوشش از برادران ارجمند خود همراهی بخواهم. با ایمانی که براهنماییت دارم و خواست خدا را همراه میدانم پیروز خواهم شد. من جز نیکی دیگران نمیخواهم و بیگمانم که همیشه خدا با نیکخواهان است. در پایان با دلی پاک بشما درود میگویم.
عبدالرحیم مدنی
.
🔸 در پیرامون رمان ـ 5 (تکهی یک از یک)
راهنمای ارجمند
نخست بار پس از خواندن کتاب در پیرامون رمان فَرجادم[وجدان] مرا واداشت که با نوشتن واژههایی چند سَهِشهای پاکدلانهی خود را بنام ارجشناسی از آن گفتارهای گرانمایه بازنمایم. رُلی که رمان در زندگانی من بازی کرده اگر بخواهم بزندم سخن بدرازا خواهد کشید. اینست بکوتاهی میکوشم.
اولین رمانی که بآن برخوردم کتاب پربرگ «الف لیل و لیله» بود. این کتاب که هم خود و هم نویسندهاش نابود باد نزدیک بدو ماه از زمان گرانبهای جوانی مرا تلف و هدر گردانید. کاش بهمینجا پایان مییافت ولی متأسفانه مرا بدرهی جهالت و جوانی کشانید که تا دو سال اندیشههای مرا پراکنده و از کار بازم میداشت. دو سال بیکار و بیعار بسر بردم.
زَندیدنِ[=شرح دادن] هوسهای زشتی که از خواندن داستانهای عشقبازی هارونالرشید در من پیدا میشد گفتنی و نوشتنی نیست و همان به که خود تنها دانم و تنها در نزد فرجاد خود شرمنده باشم.
کوتاهسخن آنکه من نیز بدام عشق خیالی دچار و برای خود معشوقی آرزو میکردم تا سرانجام یکی را انتخاب و عشقش در سر میپختم. نزدیک بدو سال در مالیخولیای عشق !! دیوانهوار بسر میبردم و بیشتر اوقات سر و کارم با لسانالغیب !! شیرازی بود و اشعار او را ازبر میکردم. راه رسیدن به معشوق را در رمان «آدمفروشان قرن بیستم» یافته و همیشه آرزومند بودم که با بدست آوردن یک ماشین سواری ، دلدار !! خود را دزدیده بیکی از شهرهای دوردست پناهنده شوم اما برای بسیجِ[=تدارک] ماشین بپول نیاز داشتم و در جستجوی بدست آوردن آن بودم. آن را نیز در داستانهای آشیان عقاب و جزوههای پلیسی نات پنکرتون یافتم. دیگر نقشهی من رسا شده بود و تنها میتوانستم با بدست آوردن یکی دو تن همراز بکار فَهلم[=مشغول شوم] .
در این هنگام که دیوانگی عشق !! با مالیخولیاهای دیگر که از نوشتن آن ننگ دارم مغز مرا جولانگاه خود ساخته هر روز و هر ساعت بآن زشتکارها نزدیکتر میشدم ، یک خوشبختی بمن روی نمود که بیکبار آن اندیشههای پراکنده را از هم پاشید و آن دو سال خدمت وَرجاوند[=مقدس] سربازی بود که اندیشههای مرا با زور سرنیزه بسوی خدمتهای صفی و دیگر آموزاکهای سربازی برگردانید.
در دو سال خدمت سربازی سختیهای نانوشتنی بسیاری بر من و دیگر همقطارانم گذشت و میتوانم ادعا کنم که سختترین دورهی سربازی بهرهی ما چند نفر سربازان برگزیدهی (باسواد) آن دوره بود.
من از آن سختیها بسی در رنج بودم. در آنجا نیز هنایش زشت رمان نمودار گردید و چند بار باندیشهی خودکشی افتادم و خدای را سپاس که از خود گذرانیدم ولی یادبود آن خاطرهی تلخ همیشه در یادم بود و بر آن رنجها تأسف میخوردم تا اینکه همین چند روزه بکتاب پیرامون روان دسترس یافتم و با اندیشه بخواندم و اکنون آن خاطرهی تلخ دو سالهی سربازی که شامل تلخیهایی بود در دیدهام گوارا مینماید زیرا همان سختیها بود که تا اندازهای اندیشههای پراکنده و مالیخولیای جوانی که از خواندن رمانهای خانهبرانداز در مغزم پدید آمده بود دور کرد ، و در آن زمان بود که با لجبازیهای مادر و دیگر خویشانم زن گرفته و خود را پابست نمودم.
اینک برای من یک افسوس مانده و آن اینست که مهنامهی پیمان در همان هنگامها پخش میشده که من بدرد رمانخوانی گرفتار بودهام و افسوس دارم که در آن هنگام بچنین گفتارهای گرانبها دسترس پیدا نکردم که از اتلاف دو سال و اندی از دورهی جوانی خود جلو گیرم.
آری آن دو سال که نامش رفت از گرانبهاترین روز[های] زندگانی من بود که ارجش ندانستم و بدانسان بیهوده گذشت.
نکتهی دیگری که باید بگنجانم آنست کسانی که بدرد رمانخوانی گرفتار بودهاند بسیارند و چهبسا زشتکاریهایی که از آنان سر زده. من خود گواه زشتکاریهای یکی از دوستانم بودهام. افسوس که آن دوست من بهنایش همان آموزاکهای زشتی که از رمانهای گمراهکننده آموخته بود جوانی خود را از دست داد و در جوانی بزیر خاک تیره رفت و چهبسا کسانی که هنوز هم آلودهاند و زشتکاریهای خود را دنبال میکنند.
راهنمای ارجمند! راهنمایی شما بسیار ارجدار است و من که خود آلودهی این درد بودهام بهتر از دیگران آگاهم. اینست با این آگاهی که دارم بار دیگر پیمان را تازه گردانیده خدا را گواه میگیرم که باندازهی توانایی خود در راه نابودی رمان بکوشم و در این کوشش از برادران ارجمند خود همراهی بخواهم. با ایمانی که براهنماییت دارم و خواست خدا را همراه میدانم پیروز خواهم شد. من جز نیکی دیگران نمیخواهم و بیگمانم که همیشه خدا با نیکخواهان است. در پایان با دلی پاک بشما درود میگویم.
عبدالرحیم مدنی
.
✴️ ای دلسوزان!
کوشاد تلگرام : بهادر ، یکی از خوانندگان کانال چون از دیرباز به دردهای توده و راه چارهی آنها میاندیشیده پس از خواندن کتابهایی از احمد کسروی ، در سرمای جانسوز نومیدی ناگهان آتشی فروزان در پیش خود افروخته یافته. و چون قلم شیوایی دارد هر کتابی که میخواند اندیشههای خود را در آن زمینه برشتهی نوشتن میکشد. تکهی زیر یکی از نوشتههای اوست که برای پراکنش در کانال فرستاده.
نوشتههای پرشوری ازو در دست هست که هر چندگاه یکی را در کانال خواهیم آورد.
با درود بر یاران
آنکه غم و گرفتاری تودهی مردم او را اندوهگین نسازد و از شادمانیها و بختیاریهای آنان شادمان نگردد باید بداند که خللی در وجدانش وجود دارد و آفتی انسانیتش را بیمار کرده است. در این روزهای تیره که کام جمع کثیری از مردم ایران با گرانی ، بیکاری ، اعتیاد ، فروپاشی خانوادهها ، گرسنگی ، سوءتغذیه ، کارتنخوابی ، گورخوابی ، عضو فروشی ، کودکفروشی ، جمعیت جوانانی که جوانی نکرده و امکان ازدواج نیافته و پیر و افسرده و فرسوده شدهاند ، فرار دستهجمعی نخبگان و فارغالتحصیلان جویای کار از کشور ، موج اختلاس و راهزنی آشکار وابستگان به حاکمیت ، جهل و خرافهافکنی دستگاه روحانیت که نان مردم میخورند و خدمت به دشمنان مردم و انسانیت میکنند و چون دستانی شکسته و فلج بگردن مردم و دولت آویختهاند ، بیدادگری دستگاه قضایی بطوری که چون بخشی از سیستم سرکوب مردمِ بستوهآمده عمل میکند و هیچ ستمدیدهای مرجعی نمییابد تا دادخواهی کند ، بیپناهی مظلومانی که مورد ستم حاکمیت جور قرار گرفتهاند و نه تنها دستگاه قضایی به دادشان نمیرسد بلکه خود به ابزار ستم و سرکوب آنان تبدیل شده ، بیاعتباری کامل روحانیت و نمایندگان دین و مذهب رسمی ، فاضلاب عفنی از دروغ ، که از مجامع رسمی و وسایل ارتباط جمعی جسم و جان توده را به بیاعتمادی و نومیدی آلوده است و سرچشمهی هر اعتماد و اطمینانی را خشکانده است ، آمار بیسابقه و خارج از قاعدهی زنان مطلقه و زندانیان و بیکاران ، انباشتگی میلیونها پرونده در دستگاه قضایی ، خیانت عریان نمایندگان مجلس به موکلان خود و بجای کشاندن باندهای مافیایی رانتخوار به پای میز محاکمه ، خود نیز چون کنیزی بیقدر بخدمت آنان درآمدهاند و آخرین ذخائر و اندوختههای کشور را به اتفاق و انباز هم بلعیدن ، بیزاری و رمیدن دستهجمعی جوانان از دین و فضیلتهای انسانی و پناه بردن به انواع اندیشههای وارداتی ، آلوده و تاریکی که بطور هدفمند و برنامهریزی شده از غرب وارد کشور میشود و فرهنگ و آئین ایرانیان را میجود و به تفاله و زباله تبدیل میکند ، تفرقهی دینی و مذهبی و تشتت فکری و چندین آیین و فرقه شدن پیروان یک مذهب ، تکثیر قارچگونهی هزاران امامزادهی مجهولالهویه و پرستش مردگان بجای خداوند ، سلطهی قاریان و مداحان بر دین و مذهب و آنها را بخدمت خود درآوردن و افکار عمومی را به عصر جاهلیت کشاندن ، و انواع بلیه و بلاهایی که دست اندرکار تخریب و موریانهخور کردن استوانههای ایرانند ، چنانست که در دقایقی میشود صدها بلا و بیماری اینگونه و بدتر از آنها را فهرست کرد که هر یک چون بیماری صعبالعلاج و بلکه لاعلاجی مردم نگونبخت و مسخ شدهی ایران را درگیر خودش کرده است ، همه و هر یک از این بهمنبلا ، هر انسان صاحب خردی را که تنها کر و کور نباشد بشدت رنج میدهند.
اگر کسی فکر میکند مجموع این همه نکبت از سال ۵۷ به اینسو دامنگیر مردم ایران شده است سخت در خطاست. تاریخ ابتلای ایرانیان قبل از حمله مغول آغاز شد و ظهور اندیشههای انحرافی و بدآموزیهای ابتکاری فرقههای مختلف زمینه را برای هجوم مغول فراهم کرد ، ظهور صفویه که خود ترکیبی از سفاکیهای مغول و فلسفههای باطنیگری و صوفیگری و سایر افکار پریشان و مذاهب ضاله بود نه تنها سبب احیای ایران نشد بلکه بیش از پیش مردمش را مسخ کرد.
👇
کوشاد تلگرام : بهادر ، یکی از خوانندگان کانال چون از دیرباز به دردهای توده و راه چارهی آنها میاندیشیده پس از خواندن کتابهایی از احمد کسروی ، در سرمای جانسوز نومیدی ناگهان آتشی فروزان در پیش خود افروخته یافته. و چون قلم شیوایی دارد هر کتابی که میخواند اندیشههای خود را در آن زمینه برشتهی نوشتن میکشد. تکهی زیر یکی از نوشتههای اوست که برای پراکنش در کانال فرستاده.
نوشتههای پرشوری ازو در دست هست که هر چندگاه یکی را در کانال خواهیم آورد.
با درود بر یاران
آنکه غم و گرفتاری تودهی مردم او را اندوهگین نسازد و از شادمانیها و بختیاریهای آنان شادمان نگردد باید بداند که خللی در وجدانش وجود دارد و آفتی انسانیتش را بیمار کرده است. در این روزهای تیره که کام جمع کثیری از مردم ایران با گرانی ، بیکاری ، اعتیاد ، فروپاشی خانوادهها ، گرسنگی ، سوءتغذیه ، کارتنخوابی ، گورخوابی ، عضو فروشی ، کودکفروشی ، جمعیت جوانانی که جوانی نکرده و امکان ازدواج نیافته و پیر و افسرده و فرسوده شدهاند ، فرار دستهجمعی نخبگان و فارغالتحصیلان جویای کار از کشور ، موج اختلاس و راهزنی آشکار وابستگان به حاکمیت ، جهل و خرافهافکنی دستگاه روحانیت که نان مردم میخورند و خدمت به دشمنان مردم و انسانیت میکنند و چون دستانی شکسته و فلج بگردن مردم و دولت آویختهاند ، بیدادگری دستگاه قضایی بطوری که چون بخشی از سیستم سرکوب مردمِ بستوهآمده عمل میکند و هیچ ستمدیدهای مرجعی نمییابد تا دادخواهی کند ، بیپناهی مظلومانی که مورد ستم حاکمیت جور قرار گرفتهاند و نه تنها دستگاه قضایی به دادشان نمیرسد بلکه خود به ابزار ستم و سرکوب آنان تبدیل شده ، بیاعتباری کامل روحانیت و نمایندگان دین و مذهب رسمی ، فاضلاب عفنی از دروغ ، که از مجامع رسمی و وسایل ارتباط جمعی جسم و جان توده را به بیاعتمادی و نومیدی آلوده است و سرچشمهی هر اعتماد و اطمینانی را خشکانده است ، آمار بیسابقه و خارج از قاعدهی زنان مطلقه و زندانیان و بیکاران ، انباشتگی میلیونها پرونده در دستگاه قضایی ، خیانت عریان نمایندگان مجلس به موکلان خود و بجای کشاندن باندهای مافیایی رانتخوار به پای میز محاکمه ، خود نیز چون کنیزی بیقدر بخدمت آنان درآمدهاند و آخرین ذخائر و اندوختههای کشور را به اتفاق و انباز هم بلعیدن ، بیزاری و رمیدن دستهجمعی جوانان از دین و فضیلتهای انسانی و پناه بردن به انواع اندیشههای وارداتی ، آلوده و تاریکی که بطور هدفمند و برنامهریزی شده از غرب وارد کشور میشود و فرهنگ و آئین ایرانیان را میجود و به تفاله و زباله تبدیل میکند ، تفرقهی دینی و مذهبی و تشتت فکری و چندین آیین و فرقه شدن پیروان یک مذهب ، تکثیر قارچگونهی هزاران امامزادهی مجهولالهویه و پرستش مردگان بجای خداوند ، سلطهی قاریان و مداحان بر دین و مذهب و آنها را بخدمت خود درآوردن و افکار عمومی را به عصر جاهلیت کشاندن ، و انواع بلیه و بلاهایی که دست اندرکار تخریب و موریانهخور کردن استوانههای ایرانند ، چنانست که در دقایقی میشود صدها بلا و بیماری اینگونه و بدتر از آنها را فهرست کرد که هر یک چون بیماری صعبالعلاج و بلکه لاعلاجی مردم نگونبخت و مسخ شدهی ایران را درگیر خودش کرده است ، همه و هر یک از این بهمنبلا ، هر انسان صاحب خردی را که تنها کر و کور نباشد بشدت رنج میدهند.
اگر کسی فکر میکند مجموع این همه نکبت از سال ۵۷ به اینسو دامنگیر مردم ایران شده است سخت در خطاست. تاریخ ابتلای ایرانیان قبل از حمله مغول آغاز شد و ظهور اندیشههای انحرافی و بدآموزیهای ابتکاری فرقههای مختلف زمینه را برای هجوم مغول فراهم کرد ، ظهور صفویه که خود ترکیبی از سفاکیهای مغول و فلسفههای باطنیگری و صوفیگری و سایر افکار پریشان و مذاهب ضاله بود نه تنها سبب احیای ایران نشد بلکه بیش از پیش مردمش را مسخ کرد.
👇
در طی این سالهای نکبت و وحشت ، اندیشهورانی ظهور و بروز کردند که میشود گفت نه درد را شناختند و نه درمان را دانستند که چیست؟ اما در این میان فرزانهمردی چون احمد کسروی در سایهی زحمتکشی ، نبوغ ، نیکفطرتی و آگاهی و خداباوریِ راستین ، هم درد را شناخت و هم درمان را عرضه کرد. اما هیهات که این بیمار نگونبخت چنان ایمانش را باخته بود که بجای آنکه دست یاری به این طبیب حاذق بدهد و در درمان خود بکوشد ، زبان به طعن و تمسخر او گشود تا آنکه ناجوانمردان مقلد اندیشهکش تیغ و آتش برویش گشودند و مظلومانه شهیدش کردند. خوشبختانه نسخههای آن حکیم فرزانه بر جای مانده ، گرچه شعاع نور آنها چشم خفاشان را میآزارد اما همهی ساکنان این سرزمین نفرین شده خفاش نیستند و هنوز هم شعلههایی از دانش و راستی و انسانیت و دلسوزی به توده از درونش سر برمیکشد ، بعید است ایرانیان در هیچ روزگاری اینهمه دژم و بیچاره بوده باشند ، اینک این مردم و این هم نسخههای احمد کسروی!
هیچ سخنور و نویسندهای نمیتواند مردم را امر و اجبار به خواندن کند! ای تمام کسانی که دل بر این مردم و بر این کشور میسوزانید ، نسخهی درمان بیماریهایتان آماده است ، آتشکدهی خرد و راستی هنوز فروزانست ، هنوز هم نیکبختانی که چنان جان شیفته و شعلهی جاویدی را شناختند از تن و جان خود مایه گذارده و اجاق نجاتبخش او را روشن داشتهاند.
.
هیچ سخنور و نویسندهای نمیتواند مردم را امر و اجبار به خواندن کند! ای تمام کسانی که دل بر این مردم و بر این کشور میسوزانید ، نسخهی درمان بیماریهایتان آماده است ، آتشکدهی خرد و راستی هنوز فروزانست ، هنوز هم نیکبختانی که چنان جان شیفته و شعلهی جاویدی را شناختند از تن و جان خود مایه گذارده و اجاق نجاتبخش او را روشن داشتهاند.
.
✴️ واژهای كه نیازمندیم
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
آقای رضای فرزانه از شهر كرد مینویسد : «در بیشتر جاها كلمه «كناس» را به معنی خسیس بكار میبرند آیا میتوان آن را در نوشتهها بكار برد؟!.» میگوییم : در آذربایجان نیز «كنس» كه گونهی دیگری واژه است در همان معنی بكار میرود. پس میتوان گفت كه یک واژهی شناختهی فارسیست و در نوشتهها نیز توان بكار برد. ما خود آن را پذیرفته پس از این بكار خواهیم برد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
آقای رضای فرزانه از شهر كرد مینویسد : «در بیشتر جاها كلمه «كناس» را به معنی خسیس بكار میبرند آیا میتوان آن را در نوشتهها بكار برد؟!.» میگوییم : در آذربایجان نیز «كنس» كه گونهی دیگری واژه است در همان معنی بكار میرود. پس میتوان گفت كه یک واژهی شناختهی فارسیست و در نوشتهها نیز توان بكار برد. ما خود آن را پذیرفته پس از این بكار خواهیم برد.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی ششم)
سوم ، آنان با اینکه خدا را انکار میکنند ، بیشترشان بجادو و فال و کفبینی و دیگر خرافات پست باور میدارند ، و اگر شما در نشستی سخن از بیاساسی اینها بمیان آورید خواهید دید به پاسخ برخاستند و با شما شروع به مجادله کردند. این نمونهای از نادانیهای ایشانست که به بهانهی دانشها خدا را انکار میکنند و باین چیزها که آشکاره با دانشها ناسازگار است باور میدارند.
به هر حال ما باید باین ایراد پاسخ دهیم. این سخن از جای دیگر آب میخورد. چنانکه گفتهایم فلسفهی مادی که جهان را همین دستگاه محسوس مادی میشناسد خدا را نمیپذیرد. این چیزها در ایران انعکاس آن فلسفه میباشد.
شما نیک میدانید که ما در این کوششهای خود همان راه را گرفتهایم که دانشها گرفتهاند. ما میگوییم : در هر زمینه باید دلیل را جلو انداخت که به هر کجا رفت ، دنبالش رفت و به هر نتیجه رسانید پذیرفت. دربارهی خدا نیز همان راه را گرفتهایم. این دلیلست که ما را بخدا رسانیده ، از ترس آتش جهنم نبوده که ما خدا را پذیرفتهایم. آن خدایی که ما شناختهایم بزرگتر از آنست که نیازمند شناخته شدن باشد و اگر کسی نشناخت به کینه در آتشش اندازد.
داستان ما در پیبردن بخدا ، داستان دانشمند انگلیسی اسحاق نیوتن در پیبردن به قوهی جاذبه است. نیوتن نیروی کشش (قوهی جاذبه) را چگونه شناخت؟.. چه شد که به بودن چنان نیرویی پی برد؟..
چنانکه نوشتهاند و همگی خوانده یا شنیدهایم اسحاق نیوتن در باغی میزیست و روزی که در نزدیکی درخت سیبی نشسته بود دید سیبی از درخت جدا گردیده به پایین افتاد. مرد دانشمند باندیشه فرورفت : «این سیب چرا به پایین افتاد؟.. در جهان هر کاری سببی باید داشته باشد ، آیا سبب این افتادن به پایین چیست؟.. چرا سیب به بالا نمیرود و پایین میافتد؟..». اندیشیده چنین دریافت که اجسام همه باهم کشش (جاذبه) دارند و هر یکی از آنها چیزهای دیگری را بسوی خود میکشد و در این میانه آنچه بزرگتر است و این نیرو در آن بیشتر میباشد چون زورمندتر است به کوچکترها غلبه مینماید و آنها را کشیده بخود میرساند ، و اینکه سیب چون از درخت جدا گردیده بزمین میافتد از آنست که زمین آن را بسوی خود میکشد. سپس دامنهی اندیشه را تا خورشید و ماه و دیگر کرهها رسانیده یکی از پایههای دانشی را بوجود آورد.
ما نیز همین حال را داشتهایم : میبینیم جهانی است مرتب و منظم ، میگردد و فرسوده نمیشود ، از حالی بحالی میافتد و چون میاندیشیم ، میبینیم آن نظم و ترتیب و این گردیدن و تغییر کردن ، از خودش نمیتواند باشد. اینجهان چیزی نیست که این (نظم و ترتیب) از آن باشد. در این جهان یک دسته از موجودات ماییم که آدمیانیم و به دیگر موجودات برتری داریم و ما میبینیم که کمترین دخالتی در نظم و ترتیب و یا در گردیدن و تغییرات جهان نمیداریم و خودمان هم ناخواسته آمده و ناخواسته میرویم. اینست ناچار شده میگوییم : اینجهان بوجود آورنده و گردانندهای دارد و آن را «خدا» مینامیم.
در اینجا چون فرصت گفتگو نیست ، بهمین چند جمله بس میکنم. اگر کسانی میخواهند داستان را هرچه مفصلتر و روشنتر بدانند «ورجاوندْبنیاد» را بخوانند.
اینست آنچه ما را بشناختن خدا و اعتراف به هستی او واداشته. ما اگر «خدا» میگوییم این را میخواهیم. نمیدانم باین چه ایرادی هست؟!. کسانی که بما ایراد میگیرند ، بهتر است نزدیک آیند و سخنشان را بگویند؟!. از دور ایستادن و با جملههای پوچی ایراد گرفتن شیوهی عامیانست.
میگویند : «دیگر بخدا چه نیاز است؟!. مگر آنان که بخدا باور نمیدارند کارشان نمیگذرد؟!.». میگویم : «به نیروی کشش چه نیازی میبوده؟!. مگر مردم عامی که آن را نمیشناختند و نمیشناسند و هیچگاه به چنین چیزها توجه نمیدارند ، کارشان نمیگذرد؟!.». اینان نمیدانند که گفتگو در زمینهی فهمیدن و نافهمیدنست ، نه در زمینهی نیاز داشتن و نداشتن.
تازه نیاز هم هست : زیرا جستجو از گردش جهان و از گردانندهی آن در نهاد آدم گذاشته شده که اگر یک راه خردپذیر و روشن باز نباشد ، خرافات بیاساس بسیار بمیان میآید. دانشها نیز در این باره کاری نتواند کرد.
باید «فرمول خردپذیری» درمیان باشد تا درِ خرافات و خیالبافی (برای آینده) بسته گردد و از آنسو گمراهیهای بسیاری که امروز به بهانهی همان خداشناسی در جهانست ، از میان برود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی ششم)
سوم ، آنان با اینکه خدا را انکار میکنند ، بیشترشان بجادو و فال و کفبینی و دیگر خرافات پست باور میدارند ، و اگر شما در نشستی سخن از بیاساسی اینها بمیان آورید خواهید دید به پاسخ برخاستند و با شما شروع به مجادله کردند. این نمونهای از نادانیهای ایشانست که به بهانهی دانشها خدا را انکار میکنند و باین چیزها که آشکاره با دانشها ناسازگار است باور میدارند.
به هر حال ما باید باین ایراد پاسخ دهیم. این سخن از جای دیگر آب میخورد. چنانکه گفتهایم فلسفهی مادی که جهان را همین دستگاه محسوس مادی میشناسد خدا را نمیپذیرد. این چیزها در ایران انعکاس آن فلسفه میباشد.
شما نیک میدانید که ما در این کوششهای خود همان راه را گرفتهایم که دانشها گرفتهاند. ما میگوییم : در هر زمینه باید دلیل را جلو انداخت که به هر کجا رفت ، دنبالش رفت و به هر نتیجه رسانید پذیرفت. دربارهی خدا نیز همان راه را گرفتهایم. این دلیلست که ما را بخدا رسانیده ، از ترس آتش جهنم نبوده که ما خدا را پذیرفتهایم. آن خدایی که ما شناختهایم بزرگتر از آنست که نیازمند شناخته شدن باشد و اگر کسی نشناخت به کینه در آتشش اندازد.
داستان ما در پیبردن بخدا ، داستان دانشمند انگلیسی اسحاق نیوتن در پیبردن به قوهی جاذبه است. نیوتن نیروی کشش (قوهی جاذبه) را چگونه شناخت؟.. چه شد که به بودن چنان نیرویی پی برد؟..
چنانکه نوشتهاند و همگی خوانده یا شنیدهایم اسحاق نیوتن در باغی میزیست و روزی که در نزدیکی درخت سیبی نشسته بود دید سیبی از درخت جدا گردیده به پایین افتاد. مرد دانشمند باندیشه فرورفت : «این سیب چرا به پایین افتاد؟.. در جهان هر کاری سببی باید داشته باشد ، آیا سبب این افتادن به پایین چیست؟.. چرا سیب به بالا نمیرود و پایین میافتد؟..». اندیشیده چنین دریافت که اجسام همه باهم کشش (جاذبه) دارند و هر یکی از آنها چیزهای دیگری را بسوی خود میکشد و در این میانه آنچه بزرگتر است و این نیرو در آن بیشتر میباشد چون زورمندتر است به کوچکترها غلبه مینماید و آنها را کشیده بخود میرساند ، و اینکه سیب چون از درخت جدا گردیده بزمین میافتد از آنست که زمین آن را بسوی خود میکشد. سپس دامنهی اندیشه را تا خورشید و ماه و دیگر کرهها رسانیده یکی از پایههای دانشی را بوجود آورد.
ما نیز همین حال را داشتهایم : میبینیم جهانی است مرتب و منظم ، میگردد و فرسوده نمیشود ، از حالی بحالی میافتد و چون میاندیشیم ، میبینیم آن نظم و ترتیب و این گردیدن و تغییر کردن ، از خودش نمیتواند باشد. اینجهان چیزی نیست که این (نظم و ترتیب) از آن باشد. در این جهان یک دسته از موجودات ماییم که آدمیانیم و به دیگر موجودات برتری داریم و ما میبینیم که کمترین دخالتی در نظم و ترتیب و یا در گردیدن و تغییرات جهان نمیداریم و خودمان هم ناخواسته آمده و ناخواسته میرویم. اینست ناچار شده میگوییم : اینجهان بوجود آورنده و گردانندهای دارد و آن را «خدا» مینامیم.
در اینجا چون فرصت گفتگو نیست ، بهمین چند جمله بس میکنم. اگر کسانی میخواهند داستان را هرچه مفصلتر و روشنتر بدانند «ورجاوندْبنیاد» را بخوانند.
اینست آنچه ما را بشناختن خدا و اعتراف به هستی او واداشته. ما اگر «خدا» میگوییم این را میخواهیم. نمیدانم باین چه ایرادی هست؟!. کسانی که بما ایراد میگیرند ، بهتر است نزدیک آیند و سخنشان را بگویند؟!. از دور ایستادن و با جملههای پوچی ایراد گرفتن شیوهی عامیانست.
میگویند : «دیگر بخدا چه نیاز است؟!. مگر آنان که بخدا باور نمیدارند کارشان نمیگذرد؟!.». میگویم : «به نیروی کشش چه نیازی میبوده؟!. مگر مردم عامی که آن را نمیشناختند و نمیشناسند و هیچگاه به چنین چیزها توجه نمیدارند ، کارشان نمیگذرد؟!.». اینان نمیدانند که گفتگو در زمینهی فهمیدن و نافهمیدنست ، نه در زمینهی نیاز داشتن و نداشتن.
تازه نیاز هم هست : زیرا جستجو از گردش جهان و از گردانندهی آن در نهاد آدم گذاشته شده که اگر یک راه خردپذیر و روشن باز نباشد ، خرافات بیاساس بسیار بمیان میآید. دانشها نیز در این باره کاری نتواند کرد.
باید «فرمول خردپذیری» درمیان باشد تا درِ خرافات و خیالبافی (برای آینده) بسته گردد و از آنسو گمراهیهای بسیاری که امروز به بهانهی همان خداشناسی در جهانست ، از میان برود.
.
🔶 در پیرامون رُمان ، احمد کسروی (بخش دوم)
🔸 تاریخ را آلوده میگردانند (تکهی یک از یک)
در ایران امروز یکی از گرفتاریها این نویسندگیست که جوانان یاد میگیرند. هوس وامیداردشان که چیز نویسند ، و چون چیزهای سودمند در جلوشان نیست بنوشتههای زیانآور میپردازند.
از چیزهایی که بتازگی رواج فراوان یافته نوشتن داستانست. چند روزنامه هفتگی بچاپ میرسد که باید برای خوشایند خوانندگان هر هفته داستانهایی بچاپ رسانند و اینها جوانان را وامیدارند که افسانههایی از پندار خود بسازند و بنام اینکه راستی را رخ داده برشتهی نوشتن کشند. من گاهی چیزهایی میبینم که جز بیشرمی نامی بآن نتوان داد.
فلان جوانان داستانی مینویسد که در اراک سه تن شبانه بخانهای رفته و مرد خانه را کشتهاند ، یکایک بچهها را در برابر چشم مادرشان با شکنجه سر بریدهاند ، بزن بدبخت سرزنشها کردهاند سپس او را نیز کشتهاند. چنان مینویسد که تو گویی خود در آنجا میبوده و خامه و کاغد بدست داشته هرآنچه میدیده و میشنیده یادداشت میکرده ـ پس از همهی اینها مینویسد : «افسوس که دولت جانیها را تعقیب نکرد و دانسته نشد کیها بودند». یکی نمیگوید : اگر جانیها دنبال نشدند و شناخته نگردیدند پس تو آنهمه آگاهیها را از گفتگوهای آنها و چگونگی کارشان از کجا بدست آوردی؟!.
جوان نافهم نشسته و از خود بافته و با صد بیشرمی برای چاپ فرستاده است.
یکی از سوژهها که بدست این دروغپردازان افتاده زندگانی رضاشاه و کارهای اوست. هر یکی دروغ دیگری میسازد و بچاپ میرساند که هرآینه در آینده مایهی گمراهی نویسندگان تاریخ خواهد بود.
مثلاً بتازگی در یکی از آن نامههای هفتگی داستان بسیار درازی نوشته در این زمینه که رضاشاه بآذربایجان رفته و یک شب میهمان سیمتقو گردیده و در آن میان دریافته که اندیشهی سیمتقو دستگیر گردانیدن اوست ، و با زیرکیهایی خود را رها گردانیده. نویسندهی بیشرم آن را با آب و تاب بسیار مینویسد در حالی که از ریشه دروغست و هیچگاه نبوده است که رضاشاه برود و سیمتقو در آنجا باشد. هنگامی که رضاشاه بروی کار آمد سیمتقو با دولت میجنگید و در میانه خونریزیها میرفت ، و چون پس از سالها شکست خورد گریخته از ایران بیرون رفت و چون بنام زینهارخواهی بایران بازگشت در همان روزها کشته شد. پس در چه زمانی بوده که رضاشاه بمیهمانی او رفته است؟!.
کسروی
.
🔸 تاریخ را آلوده میگردانند (تکهی یک از یک)
در ایران امروز یکی از گرفتاریها این نویسندگیست که جوانان یاد میگیرند. هوس وامیداردشان که چیز نویسند ، و چون چیزهای سودمند در جلوشان نیست بنوشتههای زیانآور میپردازند.
از چیزهایی که بتازگی رواج فراوان یافته نوشتن داستانست. چند روزنامه هفتگی بچاپ میرسد که باید برای خوشایند خوانندگان هر هفته داستانهایی بچاپ رسانند و اینها جوانان را وامیدارند که افسانههایی از پندار خود بسازند و بنام اینکه راستی را رخ داده برشتهی نوشتن کشند. من گاهی چیزهایی میبینم که جز بیشرمی نامی بآن نتوان داد.
فلان جوانان داستانی مینویسد که در اراک سه تن شبانه بخانهای رفته و مرد خانه را کشتهاند ، یکایک بچهها را در برابر چشم مادرشان با شکنجه سر بریدهاند ، بزن بدبخت سرزنشها کردهاند سپس او را نیز کشتهاند. چنان مینویسد که تو گویی خود در آنجا میبوده و خامه و کاغد بدست داشته هرآنچه میدیده و میشنیده یادداشت میکرده ـ پس از همهی اینها مینویسد : «افسوس که دولت جانیها را تعقیب نکرد و دانسته نشد کیها بودند». یکی نمیگوید : اگر جانیها دنبال نشدند و شناخته نگردیدند پس تو آنهمه آگاهیها را از گفتگوهای آنها و چگونگی کارشان از کجا بدست آوردی؟!.
جوان نافهم نشسته و از خود بافته و با صد بیشرمی برای چاپ فرستاده است.
یکی از سوژهها که بدست این دروغپردازان افتاده زندگانی رضاشاه و کارهای اوست. هر یکی دروغ دیگری میسازد و بچاپ میرساند که هرآینه در آینده مایهی گمراهی نویسندگان تاریخ خواهد بود.
مثلاً بتازگی در یکی از آن نامههای هفتگی داستان بسیار درازی نوشته در این زمینه که رضاشاه بآذربایجان رفته و یک شب میهمان سیمتقو گردیده و در آن میان دریافته که اندیشهی سیمتقو دستگیر گردانیدن اوست ، و با زیرکیهایی خود را رها گردانیده. نویسندهی بیشرم آن را با آب و تاب بسیار مینویسد در حالی که از ریشه دروغست و هیچگاه نبوده است که رضاشاه برود و سیمتقو در آنجا باشد. هنگامی که رضاشاه بروی کار آمد سیمتقو با دولت میجنگید و در میانه خونریزیها میرفت ، و چون پس از سالها شکست خورد گریخته از ایران بیرون رفت و چون بنام زینهارخواهی بایران بازگشت در همان روزها کشته شد. پس در چه زمانی بوده که رضاشاه بمیهمانی او رفته است؟!.
کسروی
.
دادگاه نویسنده احمد کسروی راوی آناهیتا ایرانی نشر پاکدینی…
📘 دادگاه
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : جنبش کتابسوزان ، «کمپانی خیانت» و کارهای او در ایران
🔹 گوینده : آناهیتا ایرانی
🔹 نشر صوتی آوای بوف
🖌 احمد کسروی
🔍 جستار : جنبش کتابسوزان ، «کمپانی خیانت» و کارهای او در ایران
🔹 گوینده : آناهیتا ایرانی
🔹 نشر صوتی آوای بوف
✴️ شلپ ـ شیرین
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
در فردوس نانی که از شیر درست میکنند ميگویند : «شیرمال» است یعنی با شیر مالش داده شده. آیا میتوان «شیرین» را در معنی معروف خود بکار برد و برای چیزهایی که با شیر ساخته میشود «شیرمال» را اختیار کرد؟
فردوس ـ پاکباز
پرچم : به «شیرمال» در همان معنی خودش نیازمندیم. زیرا چیزی که با شیر بسازند جز از چیزیست که از شیر بسازند. این دو معنی جداست و ما نیز بدو نام نیاز خواهیم داشت. پس باید «شیرین» را در معنی راست خود (ساخته شده از شیر) بکار بریم و «شلپ» را بجای آن بمعنی «آخشیج تلخ» بیاوریم.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
در فردوس نانی که از شیر درست میکنند ميگویند : «شیرمال» است یعنی با شیر مالش داده شده. آیا میتوان «شیرین» را در معنی معروف خود بکار برد و برای چیزهایی که با شیر ساخته میشود «شیرمال» را اختیار کرد؟
فردوس ـ پاکباز
پرچم : به «شیرمال» در همان معنی خودش نیازمندیم. زیرا چیزی که با شیر بسازند جز از چیزیست که از شیر بسازند. این دو معنی جداست و ما نیز بدو نام نیاز خواهیم داشت. پس باید «شیرین» را در معنی راست خود (ساخته شده از شیر) بکار بریم و «شلپ» را بجای آن بمعنی «آخشیج تلخ» بیاوریم.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی هفتم)
ما اگر نام «خدا» میبریم و بآفریدگار حقیقی جهان باور میداریم ، در برابر آن با صد گونه نادانی و گمراهی ـ از بتپرستی و گنبدپرستی و خیالبافیهای پست صوفیان و یاوهسراییهای خراباتیان و بسیار مانند اینها ـ مبارزه میکنیم.
اگر تنها برای مبارزه با این گمراهیها هم بود ما بایستی از خدا سخن رانیم و آنچه را که در این زمینه راستست و با دلیل میتوان پذیرفت نشان دهیم. چنانکه پیش از این هم گفتهایم برای بیرون کردن خرافات بیاساس از دلها باید حقایق را روشن گردانید.
گذشته از همهی اینها ، شما نیک میدانید که خواست ما از خدا و از دین یک چیز است ، و آن اینکه زندگانی از روی عقل باشد.
زندگانی آدمیان به دو شیوه میتواند باشد : یکی آنکه مردمان معنی جهان و زندگانی را ندانند و هر کسی تنها سود خود را بخواهد. افراد با هم در مبارزه و مردمان با یکدیگر در جنگ باشند. دیگری آنکه مردمان معنی جهان و زندگی را بفهمند و هر کسی در کارها و کوششهای خود ملاحظهی دیگران را بکند. چه مردمان و چه افراد باهم همدستی نمایند و در میانه قانونها و آیینی باشد.
این دو زندگانی یکی نیست و از هم بسیار متفاوتست. آن یکی زندگانی جانورانهی از روی خودخواهیست و این یکی زندگانی آدمیانهی از راه عقل میباشد.
ما خواستار این زندگانی آدمیانهایم و این کوششها همه در آن راهست. اینکه دین میگوییم و نام خدا میبریم جز این نتیجه را نمیخواهیم.
ما میگوییم : باید چشم باز کرد و بجهان با دیدهی بیناتری نگریست. میگوییم دانشها افزارهایی بدست آدمیان داده و آنان را به طبیعت مسلط کرده. ولی این تنها بس نیست ، و راهی نیز باید باشد که آدمیان بخود مسلط شوند و جلو بدیهای خود را بگیرند و چنین راهیست که دین مینامیم.
ما میگوییم : این هنری از آدم است که اقیانوسها را درنوردیده از این سر بآن سر میرود. هنری از آدم است که سوار هواپیما گردیده در بالای ابرها به پرواز میپردازد. ولی میباید از این هنرها سودی برداشت و زندگانی را بهتر و خوشتر و جهان را آبادتر و خرّمتر گردانید. این سودی نیست که اقیانوسها کشتارگاه باشد و هزارها آدم خوراک ماهیان گردد. سودی نیست که هواپیماها افزار ویرانی شهرها باشد.
اینها را در جاهای خود گفتهایم.[1] در اینجا میخواهیم بگوییم سخنی که ما از خدا میرانیم در این راهست ، در راه زندگانیست. پس چه زشتست که کسانی اینها را نافهمیده تنها از شنیدن نام خدا به زباندرازی پردازند! چه زشتست که کسانی خود نکوشند و بآنان که میکوشند گستاخی و بیفرهنگی دریغ نگویند!.
چه زشتست که کسانی پدران و مادران خود را فرورفته در لجنزار مردهپرستی و گنبدپرستی یابند و کمترین تکانی ندهند ، و زنان و خواهران خود را گرفتار فالگیران و دعانویسان و جادوگران ببینند و اعتنایی ننمایند ، و اینهمه ملایان و روضهخوانان را در میان مردم تماشا کنند و اندوهی نخورند ، ولی شنیدن نام پاکْآفریدگار را بخود هموار نگردانند و پررویانه زبان به ایراد گشایند.
این را هم بگویم : ولتر و دیگران که پیشروان بیدینی و خداناشناسی بودهاند ، آنان کشمکششان با کشیشان میبوده و آن خدایی را نپذیرفتهاند که گفتهی کشیشانست (خدایی که ما نیز نپذیرفتهایم). اگر ولتر و همراهانش بخدای حقیقی راه پیدا کرده بودند مطمئناً میپذیرفتند و درنگ نمیکردند. [2]
اما مادیگری ، راستست که این فلسفه جهان هستی را جز این دستگاهِ محسوس مادی نشناخته میگوید : «ماده است و تظاهرات آن و چیز دیگری نیست». ولی این فلسفه نتوانسته راه بجایی بَرَد و نتوانسته جهان را از گرویدن بخدا ، بینیاز کند.
چنانکه گفتیم ما اینجهان را مستقل نمیتوانیم شناخت. این گردش و تحول و این نظم و ترتیب را از خودِ آن نمیتوانیم بدانیم. از اینجاست که ناچار شده میگوییم : در پشت سر این دستگاهِ محسوس مادی ، دستگاهی دیگر هست. فلسفهی مادی در این زمینه کاری نتوانسته و گرهی از رشتهی اندیشهها نگشاده.
مثلاً لاپلاس و دیگران دربارهی آغاز زمین و خورشید و دیگر کرهها چنین تصور کردهاند : «روزی بوده که اینها تودهی بخاری میبوده و در فضا آرام میایستاده. ولی ناگهان بتکان آمده و شروع کرده به دور خود چرخیدن و از آن چرخیدن کرهی خورشید پدید آمده ...».
بگفتهی خودشان این یک تصور (تئوری) است. ما نیز ایراد نگرفته میپذیریم. ولی ناچار شده میاندیشیم : آیا آن نیرو که تودهی بخار را بتکان آورده و جهانی را باین نظم و ترتیب بوجود آورده در خودِ آن توده بوده؟!. آیا چنین حدسی میتوان زد؟!. در اینجاست که ناچار شده به وجود آفریدگاری در پشت سر اینجهان متقاعد میشویم. 👇
🖌 احمد کسروی
🔸نشست دوم (تکهی هفتم)
ما اگر نام «خدا» میبریم و بآفریدگار حقیقی جهان باور میداریم ، در برابر آن با صد گونه نادانی و گمراهی ـ از بتپرستی و گنبدپرستی و خیالبافیهای پست صوفیان و یاوهسراییهای خراباتیان و بسیار مانند اینها ـ مبارزه میکنیم.
اگر تنها برای مبارزه با این گمراهیها هم بود ما بایستی از خدا سخن رانیم و آنچه را که در این زمینه راستست و با دلیل میتوان پذیرفت نشان دهیم. چنانکه پیش از این هم گفتهایم برای بیرون کردن خرافات بیاساس از دلها باید حقایق را روشن گردانید.
گذشته از همهی اینها ، شما نیک میدانید که خواست ما از خدا و از دین یک چیز است ، و آن اینکه زندگانی از روی عقل باشد.
زندگانی آدمیان به دو شیوه میتواند باشد : یکی آنکه مردمان معنی جهان و زندگانی را ندانند و هر کسی تنها سود خود را بخواهد. افراد با هم در مبارزه و مردمان با یکدیگر در جنگ باشند. دیگری آنکه مردمان معنی جهان و زندگی را بفهمند و هر کسی در کارها و کوششهای خود ملاحظهی دیگران را بکند. چه مردمان و چه افراد باهم همدستی نمایند و در میانه قانونها و آیینی باشد.
این دو زندگانی یکی نیست و از هم بسیار متفاوتست. آن یکی زندگانی جانورانهی از روی خودخواهیست و این یکی زندگانی آدمیانهی از راه عقل میباشد.
ما خواستار این زندگانی آدمیانهایم و این کوششها همه در آن راهست. اینکه دین میگوییم و نام خدا میبریم جز این نتیجه را نمیخواهیم.
ما میگوییم : باید چشم باز کرد و بجهان با دیدهی بیناتری نگریست. میگوییم دانشها افزارهایی بدست آدمیان داده و آنان را به طبیعت مسلط کرده. ولی این تنها بس نیست ، و راهی نیز باید باشد که آدمیان بخود مسلط شوند و جلو بدیهای خود را بگیرند و چنین راهیست که دین مینامیم.
ما میگوییم : این هنری از آدم است که اقیانوسها را درنوردیده از این سر بآن سر میرود. هنری از آدم است که سوار هواپیما گردیده در بالای ابرها به پرواز میپردازد. ولی میباید از این هنرها سودی برداشت و زندگانی را بهتر و خوشتر و جهان را آبادتر و خرّمتر گردانید. این سودی نیست که اقیانوسها کشتارگاه باشد و هزارها آدم خوراک ماهیان گردد. سودی نیست که هواپیماها افزار ویرانی شهرها باشد.
اینها را در جاهای خود گفتهایم.[1] در اینجا میخواهیم بگوییم سخنی که ما از خدا میرانیم در این راهست ، در راه زندگانیست. پس چه زشتست که کسانی اینها را نافهمیده تنها از شنیدن نام خدا به زباندرازی پردازند! چه زشتست که کسانی خود نکوشند و بآنان که میکوشند گستاخی و بیفرهنگی دریغ نگویند!.
چه زشتست که کسانی پدران و مادران خود را فرورفته در لجنزار مردهپرستی و گنبدپرستی یابند و کمترین تکانی ندهند ، و زنان و خواهران خود را گرفتار فالگیران و دعانویسان و جادوگران ببینند و اعتنایی ننمایند ، و اینهمه ملایان و روضهخوانان را در میان مردم تماشا کنند و اندوهی نخورند ، ولی شنیدن نام پاکْآفریدگار را بخود هموار نگردانند و پررویانه زبان به ایراد گشایند.
این را هم بگویم : ولتر و دیگران که پیشروان بیدینی و خداناشناسی بودهاند ، آنان کشمکششان با کشیشان میبوده و آن خدایی را نپذیرفتهاند که گفتهی کشیشانست (خدایی که ما نیز نپذیرفتهایم). اگر ولتر و همراهانش بخدای حقیقی راه پیدا کرده بودند مطمئناً میپذیرفتند و درنگ نمیکردند. [2]
اما مادیگری ، راستست که این فلسفه جهان هستی را جز این دستگاهِ محسوس مادی نشناخته میگوید : «ماده است و تظاهرات آن و چیز دیگری نیست». ولی این فلسفه نتوانسته راه بجایی بَرَد و نتوانسته جهان را از گرویدن بخدا ، بینیاز کند.
چنانکه گفتیم ما اینجهان را مستقل نمیتوانیم شناخت. این گردش و تحول و این نظم و ترتیب را از خودِ آن نمیتوانیم بدانیم. از اینجاست که ناچار شده میگوییم : در پشت سر این دستگاهِ محسوس مادی ، دستگاهی دیگر هست. فلسفهی مادی در این زمینه کاری نتوانسته و گرهی از رشتهی اندیشهها نگشاده.
مثلاً لاپلاس و دیگران دربارهی آغاز زمین و خورشید و دیگر کرهها چنین تصور کردهاند : «روزی بوده که اینها تودهی بخاری میبوده و در فضا آرام میایستاده. ولی ناگهان بتکان آمده و شروع کرده به دور خود چرخیدن و از آن چرخیدن کرهی خورشید پدید آمده ...».
بگفتهی خودشان این یک تصور (تئوری) است. ما نیز ایراد نگرفته میپذیریم. ولی ناچار شده میاندیشیم : آیا آن نیرو که تودهی بخار را بتکان آورده و جهانی را باین نظم و ترتیب بوجود آورده در خودِ آن توده بوده؟!. آیا چنین حدسی میتوان زد؟!. در اینجاست که ناچار شده به وجود آفریدگاری در پشت سر اینجهان متقاعد میشویم. 👇
[1] : در مهنامهی پیمان و در کتابهایی از جمله ورجاوندبنیاد
[2] : ولتر باآنکه از دین روگردانی مینمود ولی هوادار خداپرستی ساده بود. این سخن او شناخته است : «اگر خدا نباشد باید آن را اختراع کنید» (دائرةالمعارف مُصاحِب).
[2] : ولتر باآنکه از دین روگردانی مینمود ولی هوادار خداپرستی ساده بود. این سخن او شناخته است : «اگر خدا نباشد باید آن را اختراع کنید» (دائرةالمعارف مُصاحِب).
🔶 در پیرامون رُمان ، (بخش دوم)
🔸 چند سخن دربارهی این كتاب (چاپ دوم کتاب در پیرامون رمان)
🖌 احمد کسروی
در سال 1312 كه ما بچاپ مهنامهی پیمان آغاز كردیم ، در ایران «اروپادوستی و پیروی از اروپاییان در هر كاری و هر چیزی» كه ما آن را «اروپاییگری» نامیدیم ، بسیار بالا گرفته بلكه باندازهی دیوانگی رسیده بود. ایرانیان هرچه از اروپاییان میدیدند و یا میشنیدند آن را نیك شمارده پیروی مینمودند و پیشرفت یا بهتری را جز همان پیروی نمیدانستند.
یكی از چیزهایی كه از اروپا بایران رسیده و رواج بیاندازه گرفته بود رمانخوانی و رماننویسی میبود (كه اندازهی رواج آن و چگونگی دلبستگی مردم بآن در گفتارهای این كتاب نشان داده شده) ، و ما چون بر آن بودیم كه در راهی كه میخواستیم آغاز كنیم ، در گامهای نخست آن با اروپاییگری بجنگیم و براندازیم ، از اینرو گفتار نخست شمارهی نخست مهنامه را زیر نام «رمان» نوشتیم و دنبالهی آن را در شمارهی دوم آوردیم (همان گفتاری كه در این كتاب آورده شده).
این گفتار هیاهویی در میانهی رماننویسان و رمانفروشان و رمانخوانان پدید آورد. زیرا رمان بخشی از «ادبیات» اروپا شمرده میشد ، و مردم نادان این سرزمین چنین میپنداشتند كه با گرفتن آن از اروپاییان گامهایی در راه «شهریگری» (یا تمدن) برداشتهاند. میپنداشتند كه با رماننویسی به «تهذیب اخلاق جامعه» خواهند كوشید و «بدردهای اجتماع» خود چاره خواهند كرد. اینبود از آن گفتار كه در نكوهش رمان بود سخت رنجیدند ، و از اینكه من به آناتول فرانس فرانسهای كه او را یك نویسندهی دانشمند بزرگی میپنداشتند تاخته بودم افسرده گردیدند ، و یك زنی بنام «فاطمه خانم سیاح» كه سالها در اروپا بسر داده بود ، با آه و افسوس بسیار گفتارهایی در روزنامهی ایران نوشت. این حال آنروز میبود.
ولی خدا را سپاس كه اكنون پس از ده سال همان گفتارها ، از سوی یك دسته از جوانان باخرد و ارجمند برویهی كتاب بچاپ رسیده دوباره درمیان مردم پراكنده میشود. خدا را سپاس كه امروز جوانان بجای رماننویسی و رمانخوانی به «رمانسوزانی» میكوشند.
چنانكه خوانندگان میبینند در آخر «گفتگو با خانم سیاح» پیشبینی شده كه یك روز بیاید و كسانی برمانسوزانی برخیزند. خدا را سپاس كه این پیشبینی بجا درآمده است. در دیماه گذشته كه یاران ما در تهران و اهواز و تبریز و مراغه و ارومی و كاشمر جشن كتابسوزان برپا گردانیدند ، بیش از همه كتابهای رمان بآتش انداخته شد ، و بسیاری از آنها رمانهایی بود كه نویسندگان خود میآوردند و بخورد آتش میدادند. در سال گذشته یكی از یاران ما در تبریز چند تن از شاگردان دبیرستان را دید كه رمانهایی از بازار خریده و در دست خود میآورند ، و جلو آنان را گرفته از زیان رمان بسخن پرداخت ، و چون آنان را از كرده پشیمان یافت بهای آنها را از جیب خود پرداخته از دستشان گرفت و در برابر چشمشان پاره پاره گردانیده دور ریخت ، و از آنان پیمان گرفت كه دیگر گرد رمانخوانی نگردند. خدا را سپاس كه این نمونهی روشنی را از هَنایش[=تأثیر] آمیغها[=حقایق] نمایان میبینیم.
گاهی كسانی ، در بیرون بنام دلسوزی و همدردی و از درون برای سرزنش و كینهجویی چنین میگویند : «با آن گفتارهایی كه شما نوشتید باز هم كسانی رمان مینویسند. پیاپی رمان چاپ میشود».
ولی باید دانست این سخن جز از روی نافهمی نیست. زیرا روزی كه ما بنوشتن گفتارها برخاستیم رمان یك چیز ستوده و سودمندی شمرده میشد و هر كسی از نیكان و بدان بآن رو میآوردند.
پس از گفتارهای ما ، نیكان از رماننویسی و رمانخوانی روی گردانیدند و اكنون اگر كسانی رمان مینویسند و بچاپ میرسانند جز برخی هوسبازانی یا سودجویانی نیستند ، و ما هیچگاه امید نمیداشتیم كه گفتههای ما در اینان نیز خواهد هَنایید.
ما در كار خود بیناییم و بارها نوشتهایم كه مردمان بدو گروهند : یكی آنان كه پاكدل و بخردند و اینان درپی آمیغها میباشند ، و دیگری آنان كه خردها و روانهاشان بسیار ناتوانست و جز درپی هوسبازی و سودجویی نمیباشند. نیز بارها نوشتهایم كه ما در گامهای نخست كارمان با آن پاكدرونان و بخردانست ولی خواهد رسید آن روزی كه به نابخردان و ناپاكان بپردازیم و پیداست كه باید چه رفتاری با آن دلیلنافهمان و سخنناشنوایان پیش گیریم.
اردیبهشت 1322 دفتر پرچم
.
🔸 چند سخن دربارهی این كتاب (چاپ دوم کتاب در پیرامون رمان)
🖌 احمد کسروی
در سال 1312 كه ما بچاپ مهنامهی پیمان آغاز كردیم ، در ایران «اروپادوستی و پیروی از اروپاییان در هر كاری و هر چیزی» كه ما آن را «اروپاییگری» نامیدیم ، بسیار بالا گرفته بلكه باندازهی دیوانگی رسیده بود. ایرانیان هرچه از اروپاییان میدیدند و یا میشنیدند آن را نیك شمارده پیروی مینمودند و پیشرفت یا بهتری را جز همان پیروی نمیدانستند.
یكی از چیزهایی كه از اروپا بایران رسیده و رواج بیاندازه گرفته بود رمانخوانی و رماننویسی میبود (كه اندازهی رواج آن و چگونگی دلبستگی مردم بآن در گفتارهای این كتاب نشان داده شده) ، و ما چون بر آن بودیم كه در راهی كه میخواستیم آغاز كنیم ، در گامهای نخست آن با اروپاییگری بجنگیم و براندازیم ، از اینرو گفتار نخست شمارهی نخست مهنامه را زیر نام «رمان» نوشتیم و دنبالهی آن را در شمارهی دوم آوردیم (همان گفتاری كه در این كتاب آورده شده).
این گفتار هیاهویی در میانهی رماننویسان و رمانفروشان و رمانخوانان پدید آورد. زیرا رمان بخشی از «ادبیات» اروپا شمرده میشد ، و مردم نادان این سرزمین چنین میپنداشتند كه با گرفتن آن از اروپاییان گامهایی در راه «شهریگری» (یا تمدن) برداشتهاند. میپنداشتند كه با رماننویسی به «تهذیب اخلاق جامعه» خواهند كوشید و «بدردهای اجتماع» خود چاره خواهند كرد. اینبود از آن گفتار كه در نكوهش رمان بود سخت رنجیدند ، و از اینكه من به آناتول فرانس فرانسهای كه او را یك نویسندهی دانشمند بزرگی میپنداشتند تاخته بودم افسرده گردیدند ، و یك زنی بنام «فاطمه خانم سیاح» كه سالها در اروپا بسر داده بود ، با آه و افسوس بسیار گفتارهایی در روزنامهی ایران نوشت. این حال آنروز میبود.
ولی خدا را سپاس كه اكنون پس از ده سال همان گفتارها ، از سوی یك دسته از جوانان باخرد و ارجمند برویهی كتاب بچاپ رسیده دوباره درمیان مردم پراكنده میشود. خدا را سپاس كه امروز جوانان بجای رماننویسی و رمانخوانی به «رمانسوزانی» میكوشند.
چنانكه خوانندگان میبینند در آخر «گفتگو با خانم سیاح» پیشبینی شده كه یك روز بیاید و كسانی برمانسوزانی برخیزند. خدا را سپاس كه این پیشبینی بجا درآمده است. در دیماه گذشته كه یاران ما در تهران و اهواز و تبریز و مراغه و ارومی و كاشمر جشن كتابسوزان برپا گردانیدند ، بیش از همه كتابهای رمان بآتش انداخته شد ، و بسیاری از آنها رمانهایی بود كه نویسندگان خود میآوردند و بخورد آتش میدادند. در سال گذشته یكی از یاران ما در تبریز چند تن از شاگردان دبیرستان را دید كه رمانهایی از بازار خریده و در دست خود میآورند ، و جلو آنان را گرفته از زیان رمان بسخن پرداخت ، و چون آنان را از كرده پشیمان یافت بهای آنها را از جیب خود پرداخته از دستشان گرفت و در برابر چشمشان پاره پاره گردانیده دور ریخت ، و از آنان پیمان گرفت كه دیگر گرد رمانخوانی نگردند. خدا را سپاس كه این نمونهی روشنی را از هَنایش[=تأثیر] آمیغها[=حقایق] نمایان میبینیم.
گاهی كسانی ، در بیرون بنام دلسوزی و همدردی و از درون برای سرزنش و كینهجویی چنین میگویند : «با آن گفتارهایی كه شما نوشتید باز هم كسانی رمان مینویسند. پیاپی رمان چاپ میشود».
ولی باید دانست این سخن جز از روی نافهمی نیست. زیرا روزی كه ما بنوشتن گفتارها برخاستیم رمان یك چیز ستوده و سودمندی شمرده میشد و هر كسی از نیكان و بدان بآن رو میآوردند.
پس از گفتارهای ما ، نیكان از رماننویسی و رمانخوانی روی گردانیدند و اكنون اگر كسانی رمان مینویسند و بچاپ میرسانند جز برخی هوسبازانی یا سودجویانی نیستند ، و ما هیچگاه امید نمیداشتیم كه گفتههای ما در اینان نیز خواهد هَنایید.
ما در كار خود بیناییم و بارها نوشتهایم كه مردمان بدو گروهند : یكی آنان كه پاكدل و بخردند و اینان درپی آمیغها میباشند ، و دیگری آنان كه خردها و روانهاشان بسیار ناتوانست و جز درپی هوسبازی و سودجویی نمیباشند. نیز بارها نوشتهایم كه ما در گامهای نخست كارمان با آن پاكدرونان و بخردانست ولی خواهد رسید آن روزی كه به نابخردان و ناپاكان بپردازیم و پیداست كه باید چه رفتاری با آن دلیلنافهمان و سخنناشنوایان پیش گیریم.
اردیبهشت 1322 دفتر پرچم
.
✴️ واژههایی که میخواهیم
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
آهنگ : این واژه در فارسی گاهی بمعنی قصد و گاهی بمعنی نغمه یا مانند آن میآید. ولی ما جز در معنی قصد بکار نمیبریم. و چون یک معناییست که نیاز بسیار بآن میداریم از اینرو جداشدهها نیز خواهیم آورد : «آهنگید ، میآهنگید ، بیاهنگ ...».
«نابآهنگ» : من غیر عمد ، بیعزم و اراده. (نابآهنگ از خانه بیرون آمدم).
آزرم : این واژه در فارسی بمعنی روشنی نمیآید و همیشه درپی واژهی «شرم» آورده میشود : «شرم و آزرم را کنار گزارده». اگر شما بپرسید آزرم به چه معنی است یک پاسخ درستی نخواهید شنید ، ولی ما آن را در معنی راستش که شرف باشد میآوریم ، و چون باشد که کسانی معنی شرف نیز ندانند ، روشنتر میگردانیم : آزرم آنست که کسی بپاکی و نیکنامی خود دلبستگی دارد و بکارهای بدی که مایهی بدنامی و آلودگیست (از دزدی و کلاهبرداری و دروغگویی و ستمگری و مانند اینها) برنخیزد.
بیوسیدن [همچون نیوشیدن] : بمعنی انتظار است. «نابیوسان» : نامنتظر.
چخیدن [همچون جهیدن] : مجادله کردن ، بدلیل گردن نگزاردن.
پتیاره : این واژه را در فارسی بمعنی روشنی نمیشناسند و جز در دشنام بکار نمیبرند. ولی معنی راست آن «بلا» است و ما نیز در آن معنی میآوریم.
سهش [همچون جهش] : سهش بمعنی احساس (احساسات) است. (خشم ، مهر ، رشک ، کینه ، و مانند اینها). «از سخن او سخت سهیدم».
چیستان : بمعنی لُغُز یا معماست.
خودکامه : بمعنی مستبد است.
سترسیدن [همچون نترسیدن] : بمعنی محسوس گردیدنست. «سترسا» : محسوس
شدسیدن [همچون برچیدن] : بمعنی دریافتن با اندامهای پنجگانهی چشم و گوش و بینی و دست [و زبان] میباشد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم نیمهماهه
آهنگ : این واژه در فارسی گاهی بمعنی قصد و گاهی بمعنی نغمه یا مانند آن میآید. ولی ما جز در معنی قصد بکار نمیبریم. و چون یک معناییست که نیاز بسیار بآن میداریم از اینرو جداشدهها نیز خواهیم آورد : «آهنگید ، میآهنگید ، بیاهنگ ...».
«نابآهنگ» : من غیر عمد ، بیعزم و اراده. (نابآهنگ از خانه بیرون آمدم).
آزرم : این واژه در فارسی بمعنی روشنی نمیآید و همیشه درپی واژهی «شرم» آورده میشود : «شرم و آزرم را کنار گزارده». اگر شما بپرسید آزرم به چه معنی است یک پاسخ درستی نخواهید شنید ، ولی ما آن را در معنی راستش که شرف باشد میآوریم ، و چون باشد که کسانی معنی شرف نیز ندانند ، روشنتر میگردانیم : آزرم آنست که کسی بپاکی و نیکنامی خود دلبستگی دارد و بکارهای بدی که مایهی بدنامی و آلودگیست (از دزدی و کلاهبرداری و دروغگویی و ستمگری و مانند اینها) برنخیزد.
بیوسیدن [همچون نیوشیدن] : بمعنی انتظار است. «نابیوسان» : نامنتظر.
چخیدن [همچون جهیدن] : مجادله کردن ، بدلیل گردن نگزاردن.
پتیاره : این واژه را در فارسی بمعنی روشنی نمیشناسند و جز در دشنام بکار نمیبرند. ولی معنی راست آن «بلا» است و ما نیز در آن معنی میآوریم.
سهش [همچون جهش] : سهش بمعنی احساس (احساسات) است. (خشم ، مهر ، رشک ، کینه ، و مانند اینها). «از سخن او سخت سهیدم».
چیستان : بمعنی لُغُز یا معماست.
خودکامه : بمعنی مستبد است.
سترسیدن [همچون نترسیدن] : بمعنی محسوس گردیدنست. «سترسا» : محسوس
شدسیدن [همچون برچیدن] : بمعنی دریافتن با اندامهای پنجگانهی چشم و گوش و بینی و دست [و زبان] میباشد.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست سوم (تکهی یکم)
در نشستهای گذشته از ایرادهایی که کسانی بنام بیدینی بما میگیرند سخن راندیم و میخواهم در این نشست بزمینهی دیگری وارد شوم :
شاید شما شنیدهاید که دکتر اَرانی گفتاری در مهنامهی «دنیا» زیر عنوان «عرفان و اصول مادی» نوشته بوده که به تازگی در دفتری جداگانه بچاپ رسیده ، و چون در این گفتار سخنانی هست که با گفتههای ما ناسازگار میباشد ، کسانی خواستار شدهاند در آن باره هم گفتگویی کنیم.
نخست باید بگویم : دکتر ارانی جوان دانشمندی میبود و من با او دوستی میداشتم. بویژه در سال آخر آزاد بودنش که بارها در ادارهاش با او دیدار میکردم و گفتگوهایی نیز گاهی در میانه میرفت. همچنان در دیوان جنایی که محاکمهی او و همراهانش در جریان بود من چون یکی از وکلا میبودم هر روز او را میدیدم و آنچه میتوانستم دوستی و مهربانی دریغ نمیکردم و سپس که مرگش را شنیدم افسوس بسیار خوردم. ایران بچنان جوانان دانشمند نیاز بسیار میدارد.
دوم از این نوشتهی دکتر خشنود گردیدم. زیرا آنچه در این دفتر نوشته شده سخنانیست که از اروپا از ریشهی مادیگری برخاسته و آوازهاش به ایران نیز رسیده ، که من بارها آنها را از این و آن (ولی با زبانهای عامیانه) میشنیدم و خود آرزومند میبودم که در کتابی بخوانم و یا از زبان دانشمندی بشنوم که نیک آگاه گردم ، و اگر بپاسخی نیاز بود پاسخ دهم. از اینرو همانکه از نوشتهی دکتر آگاه گردیدم ، نسخهاش را از آقای اسلامی گرفته با خوشی خواندم و چون برخی بخشهایش بپاسخ نیازمند است ، در اینجا بآن میپردازم :
ما دوست میداریم از هر راهی که بتوانیم وارد گفتگو شویم و حقایق را هرچه روشنتر گردانیم ، و این زمینه بسیار ارزشمند میباشد و خود باعث خشنودیست که گفتگومان با دانشمندانست.
چنانکه دیده میشود دکتر ارانی «عرفان» (یا تصوف) را عنوان کرده. ولی اگر کتابش را خواندهاید ، مقصود او همهی تعلیماتی است که خارج از مادیگری میباشد. دینها نیز از آنهاست.
برداشت سخن از «بیارزش شمردن جهان و چشمپوشی از خوشیهای آن و باور داشتن به ابدی بودن روان و امید بستن بزندگانی آینده» است ، و شما میدانید که این چیزها چنانکه در صوفیگریست در دینها نیست. در این چیزها صوفیگری با دینها تفاوت بسیار میدارد. لیکن پیروان مادیگری جدایی در میانهی آنها نگزارده همه را به یک چشم میبینند.
همهی تعلیماتی که از خدا و از جهان دیگر و از تقید به نیکی و مانند اینها سخن میراند ، چه دین باشد و چه صوفیگری و چه فلسفه ، در اندیشهی پیروان مادیگری پدید آمده از پستی زندگانی و از درماندگی و بریده شدن امید ، و یا برخاسته از سودجویی و نیازمندی میباشد.
همین زمینه است که دکتر ارانی در این کتاب عنوان کرده و از یکایک جنبشهای اینچنانی ، چه در یونان و چه در هند و چه در ایران و چه در دیگر جاها بسخن پرداخته و سبب پیدایش هر یکی را بدان ترتیب که تصور خودش بوده برشتهی تحریر کشیده.
بگفتهی اینان همهی اندیشهها و دریافتهایی که در مغز آدم پدید میآید نتیجهی تأثیر چیزهاییست که از بیرون با آدم برخورد میدارد. بگفتهی خودشان : «نتیجهی تأثیر محیط است». نیازمندی ، ترس ، نومیدی ، سردی یا گرمی ، روشنایی یا تاریکی و هرچه از اینگونه است در کار مغز تأثیر میدارد و در چگونگی دریافت و اندیشه مؤثر میباشد.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست سوم (تکهی یکم)
در نشستهای گذشته از ایرادهایی که کسانی بنام بیدینی بما میگیرند سخن راندیم و میخواهم در این نشست بزمینهی دیگری وارد شوم :
شاید شما شنیدهاید که دکتر اَرانی گفتاری در مهنامهی «دنیا» زیر عنوان «عرفان و اصول مادی» نوشته بوده که به تازگی در دفتری جداگانه بچاپ رسیده ، و چون در این گفتار سخنانی هست که با گفتههای ما ناسازگار میباشد ، کسانی خواستار شدهاند در آن باره هم گفتگویی کنیم.
نخست باید بگویم : دکتر ارانی جوان دانشمندی میبود و من با او دوستی میداشتم. بویژه در سال آخر آزاد بودنش که بارها در ادارهاش با او دیدار میکردم و گفتگوهایی نیز گاهی در میانه میرفت. همچنان در دیوان جنایی که محاکمهی او و همراهانش در جریان بود من چون یکی از وکلا میبودم هر روز او را میدیدم و آنچه میتوانستم دوستی و مهربانی دریغ نمیکردم و سپس که مرگش را شنیدم افسوس بسیار خوردم. ایران بچنان جوانان دانشمند نیاز بسیار میدارد.
دوم از این نوشتهی دکتر خشنود گردیدم. زیرا آنچه در این دفتر نوشته شده سخنانیست که از اروپا از ریشهی مادیگری برخاسته و آوازهاش به ایران نیز رسیده ، که من بارها آنها را از این و آن (ولی با زبانهای عامیانه) میشنیدم و خود آرزومند میبودم که در کتابی بخوانم و یا از زبان دانشمندی بشنوم که نیک آگاه گردم ، و اگر بپاسخی نیاز بود پاسخ دهم. از اینرو همانکه از نوشتهی دکتر آگاه گردیدم ، نسخهاش را از آقای اسلامی گرفته با خوشی خواندم و چون برخی بخشهایش بپاسخ نیازمند است ، در اینجا بآن میپردازم :
ما دوست میداریم از هر راهی که بتوانیم وارد گفتگو شویم و حقایق را هرچه روشنتر گردانیم ، و این زمینه بسیار ارزشمند میباشد و خود باعث خشنودیست که گفتگومان با دانشمندانست.
چنانکه دیده میشود دکتر ارانی «عرفان» (یا تصوف) را عنوان کرده. ولی اگر کتابش را خواندهاید ، مقصود او همهی تعلیماتی است که خارج از مادیگری میباشد. دینها نیز از آنهاست.
برداشت سخن از «بیارزش شمردن جهان و چشمپوشی از خوشیهای آن و باور داشتن به ابدی بودن روان و امید بستن بزندگانی آینده» است ، و شما میدانید که این چیزها چنانکه در صوفیگریست در دینها نیست. در این چیزها صوفیگری با دینها تفاوت بسیار میدارد. لیکن پیروان مادیگری جدایی در میانهی آنها نگزارده همه را به یک چشم میبینند.
همهی تعلیماتی که از خدا و از جهان دیگر و از تقید به نیکی و مانند اینها سخن میراند ، چه دین باشد و چه صوفیگری و چه فلسفه ، در اندیشهی پیروان مادیگری پدید آمده از پستی زندگانی و از درماندگی و بریده شدن امید ، و یا برخاسته از سودجویی و نیازمندی میباشد.
همین زمینه است که دکتر ارانی در این کتاب عنوان کرده و از یکایک جنبشهای اینچنانی ، چه در یونان و چه در هند و چه در ایران و چه در دیگر جاها بسخن پرداخته و سبب پیدایش هر یکی را بدان ترتیب که تصور خودش بوده برشتهی تحریر کشیده.
بگفتهی اینان همهی اندیشهها و دریافتهایی که در مغز آدم پدید میآید نتیجهی تأثیر چیزهاییست که از بیرون با آدم برخورد میدارد. بگفتهی خودشان : «نتیجهی تأثیر محیط است». نیازمندی ، ترس ، نومیدی ، سردی یا گرمی ، روشنایی یا تاریکی و هرچه از اینگونه است در کار مغز تأثیر میدارد و در چگونگی دریافت و اندیشه مؤثر میباشد.
.
✴️ در پیرامون رُمان (پیوست)
تکهی یکم
🔸 آيا همینكه «رمان تاريخی» شد ديگر بيهودهكاری نخواهد بود؟!
🖌 کوشاد تلگرام
در پایگاه اینترنتی www.kasravi.info سه خاطره از ضیاءالدین صدرالاشرافی نامی نشر شده كه به یكی از آنها ایرادهایی وارد است و چون موضوع به رمان مربوط میباشد از هر باره بهتر بود که آن را در پایان این كتاب آورده دربارهاش گفتگو کنیم. کوشاد تلگرام
(زیرخطی واژهها از ماست)
خاطره را نویسنده (صدرالاشرافی) از زبان دكتر محسن هشترودی استاد بنام ریاضیات بدینسان بازمیگوید :
«در ادامهی یادی از زندهیاد كسروی بیمناسبت نیست كه با سه خاطرهی كوتاه از آزادگی ، شهامت اخلاقی و مقام انسانیاش یاد كنم كه یكی از آنها احتمالاً نخستین بار است كه بیان و چاپ میشود.
دكتر محسن هشترودی ...در دههی چهل ...صحبت را به شخصیت و شخص كسروی كشانده و گفتند : «من ایشان را در عین داشتن تعصب زیاد به عقایدشان ، شخصیتی پاكدل ، حقیقتجو و شریف و نستوه یافتم». آنگاه در بیان علت قضاوت خود دربارهی همشهری كسروی افزودند : «یكبار در مراسم اول دی كه جشن «كتابسوزان» كسروی و پیروانش بود از روی كنجكاوی به محل «باهَماد آزادگان» رفتم. دیدم كتابهایی مانند مفاتیحالجنان ، امیر ارسلان نامدار ، دیوان بعضی از شعرا ، كتابهای دعا و فلسفه ، با مقداری رمان خارجی در وسط حیاط ، به صورت تلی كوچك جمع كردهاند. كسروی و پیروانش از جنبهی سمبلیك با سوزاندن آن كتابها ، میخواستند هم حرمت ساختگی و تقدس دروغین آنها را از میان ببرند و هم به اصطلاح به «ضاله بودن» آن كتابها از نظر خودشان برای جامعهی ایران اشاره كنند. ضمن تماشای كتابها نظرم به یك «رمان تاریخی» به زبان فرانسه جلب شد كه خود آن را خریده و تماماً خوانده بودم. همان كتاب را برداشته پیش آقای كسروی رفتم كه با اصحابش در صندلیها نشسته و منتظر فرارسیدن ساعت موعود بودند. پس از سلام و معرفی خود ، از ایشان پرسیدم :
«چرا این رمان فرانسه را میسوزانید؟»
آقای كسروی در جواب من گفت :
«این با خرد ناسازگار است! آیا شما كتاب «در پیرامون رمان» مرا خواندهاید؟ جواب دادم بلی خواندهام[!!] و مطمئن هستم كه شما این كتاب رمان تاریخی را نخواندهاید. متأسفانه نظر شما در آن كتابتان ناظر به حكایتهای افسانهای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین كُرد شبستری و ... است اما ، رمان آن نیست كه مورد حمله و انتقاد شما قرار گرفته است. اجازه بدهید با مثالی موضوع را روشن كنم».
استاد هشترودی افزود : مرحوم كسروی در صندلی خود كمیجابجا شد و گفت بفرمایید :
گفتم شما مورخ هستید به عنوان یك مورخ وقتی مثلاً از قهرمانان و ضد قهرمانان مشروطیت صحبت میكنید نمیتوانید تمام گفتگوهای آنها را در تاریخ خود بیاورید و عیناً آنها را بیان نمایید. اگر در كنار كتاب تاریخ مشروطیت شما ، یك رمان تاریخی هم راجع به مشروطیت (مانند غرش توفان الكساندر دوما دربارهی انقلاب كبیر فرانسه) نوشته شود میتوان[در] آن رمان تاریخی تمام گفتگوهای آن قهرمانان و ضد قهرمانان را آورد و حتی آن را روی «سن تئاتر» برد یا از آن «فیلمی» تهیه نمود. این رمان تاریخی فرانسه نیز مربوط به حادثهای در جنگ جهانی اول است و بیان تاریخ به صورت رمان است نه به شكل تاریخ. البته در رمان تاریخی تخیل نویسنده در حد مجاز دخالت میكند همچنانكه قضاوت مورخ در سنجش نیك و بد حوادث تاریخی مؤثر میافتد. وقتی سخنان من تمام شد آقای كسروی با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافت و بلافاصله همچون یك انسان شریف ، حقیقتپرست و پاكدل ، بلند شد و درمیان تمام حاضران كه اغلب از مریدان و پیروان او بودند با صدای رسایی گفت :
«ما این ندانسته بودیم!»
گفتم : «پس بدانید!»
فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل كتاب بیرون بیاورند یعنی بلافاصله خطایش را كه ناشی از عدم آگاهی بود جبران كرد كه این ، مهمترین نشانهی شرافت و شجاعت اخلاقی هر فرد محسوب میشود. سپس از من صمیمانه تشكر نمود.»
تا اینجاست سخن خاطرهگو. چنانکه گفته شد ، به این خاطره ایرادهایی وارد است. نخست ، از این راه که کتاب در پیرامون رمان را درست نخوانده و در نتیجه معنی و خواست از آن را درنیافته و برای رماننویسی بهانهتراشی کرده. در حالیکه کتاب در جای خود به آن «بهانه» پرداخته و پاسخ داده. دوم از این راه که چنین داستانی ساختگی مینماید ـ چنانکه دلیلهای آن خواهد آمد.
.
تکهی یکم
🔸 آيا همینكه «رمان تاريخی» شد ديگر بيهودهكاری نخواهد بود؟!
🖌 کوشاد تلگرام
در پایگاه اینترنتی www.kasravi.info سه خاطره از ضیاءالدین صدرالاشرافی نامی نشر شده كه به یكی از آنها ایرادهایی وارد است و چون موضوع به رمان مربوط میباشد از هر باره بهتر بود که آن را در پایان این كتاب آورده دربارهاش گفتگو کنیم. کوشاد تلگرام
(زیرخطی واژهها از ماست)
خاطره را نویسنده (صدرالاشرافی) از زبان دكتر محسن هشترودی استاد بنام ریاضیات بدینسان بازمیگوید :
«در ادامهی یادی از زندهیاد كسروی بیمناسبت نیست كه با سه خاطرهی كوتاه از آزادگی ، شهامت اخلاقی و مقام انسانیاش یاد كنم كه یكی از آنها احتمالاً نخستین بار است كه بیان و چاپ میشود.
دكتر محسن هشترودی ...در دههی چهل ...صحبت را به شخصیت و شخص كسروی كشانده و گفتند : «من ایشان را در عین داشتن تعصب زیاد به عقایدشان ، شخصیتی پاكدل ، حقیقتجو و شریف و نستوه یافتم». آنگاه در بیان علت قضاوت خود دربارهی همشهری كسروی افزودند : «یكبار در مراسم اول دی كه جشن «كتابسوزان» كسروی و پیروانش بود از روی كنجكاوی به محل «باهَماد آزادگان» رفتم. دیدم كتابهایی مانند مفاتیحالجنان ، امیر ارسلان نامدار ، دیوان بعضی از شعرا ، كتابهای دعا و فلسفه ، با مقداری رمان خارجی در وسط حیاط ، به صورت تلی كوچك جمع كردهاند. كسروی و پیروانش از جنبهی سمبلیك با سوزاندن آن كتابها ، میخواستند هم حرمت ساختگی و تقدس دروغین آنها را از میان ببرند و هم به اصطلاح به «ضاله بودن» آن كتابها از نظر خودشان برای جامعهی ایران اشاره كنند. ضمن تماشای كتابها نظرم به یك «رمان تاریخی» به زبان فرانسه جلب شد كه خود آن را خریده و تماماً خوانده بودم. همان كتاب را برداشته پیش آقای كسروی رفتم كه با اصحابش در صندلیها نشسته و منتظر فرارسیدن ساعت موعود بودند. پس از سلام و معرفی خود ، از ایشان پرسیدم :
«چرا این رمان فرانسه را میسوزانید؟»
آقای كسروی در جواب من گفت :
«این با خرد ناسازگار است! آیا شما كتاب «در پیرامون رمان» مرا خواندهاید؟ جواب دادم بلی خواندهام[!!] و مطمئن هستم كه شما این كتاب رمان تاریخی را نخواندهاید. متأسفانه نظر شما در آن كتابتان ناظر به حكایتهای افسانهای شرقی خودمان ، امثال امیر ارسلان نامدار و حسین كُرد شبستری و ... است اما ، رمان آن نیست كه مورد حمله و انتقاد شما قرار گرفته است. اجازه بدهید با مثالی موضوع را روشن كنم».
استاد هشترودی افزود : مرحوم كسروی در صندلی خود كمیجابجا شد و گفت بفرمایید :
گفتم شما مورخ هستید به عنوان یك مورخ وقتی مثلاً از قهرمانان و ضد قهرمانان مشروطیت صحبت میكنید نمیتوانید تمام گفتگوهای آنها را در تاریخ خود بیاورید و عیناً آنها را بیان نمایید. اگر در كنار كتاب تاریخ مشروطیت شما ، یك رمان تاریخی هم راجع به مشروطیت (مانند غرش توفان الكساندر دوما دربارهی انقلاب كبیر فرانسه) نوشته شود میتوان[در] آن رمان تاریخی تمام گفتگوهای آن قهرمانان و ضد قهرمانان را آورد و حتی آن را روی «سن تئاتر» برد یا از آن «فیلمی» تهیه نمود. این رمان تاریخی فرانسه نیز مربوط به حادثهای در جنگ جهانی اول است و بیان تاریخ به صورت رمان است نه به شكل تاریخ. البته در رمان تاریخی تخیل نویسنده در حد مجاز دخالت میكند همچنانكه قضاوت مورخ در سنجش نیك و بد حوادث تاریخی مؤثر میافتد. وقتی سخنان من تمام شد آقای كسروی با هوشمندی خاص خود ، تمام مسأله را دریافت و بلافاصله همچون یك انسان شریف ، حقیقتپرست و پاكدل ، بلند شد و درمیان تمام حاضران كه اغلب از مریدان و پیروان او بودند با صدای رسایی گفت :
«ما این ندانسته بودیم!»
گفتم : «پس بدانید!»
فوراً دستور داد تمام رمانهای خارجی را از تل كتاب بیرون بیاورند یعنی بلافاصله خطایش را كه ناشی از عدم آگاهی بود جبران كرد كه این ، مهمترین نشانهی شرافت و شجاعت اخلاقی هر فرد محسوب میشود. سپس از من صمیمانه تشكر نمود.»
تا اینجاست سخن خاطرهگو. چنانکه گفته شد ، به این خاطره ایرادهایی وارد است. نخست ، از این راه که کتاب در پیرامون رمان را درست نخوانده و در نتیجه معنی و خواست از آن را درنیافته و برای رماننویسی بهانهتراشی کرده. در حالیکه کتاب در جای خود به آن «بهانه» پرداخته و پاسخ داده. دوم از این راه که چنین داستانی ساختگی مینماید ـ چنانکه دلیلهای آن خواهد آمد.
.