پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه

🔸«ورجاوندْبنیاد» و زبان آن

کتاب بنیاد که بتازگی از چاپ درآمده کسانی از دشواری زبان آن گله می‌کنند. چنانکه بارها نوشته‌ایم داستان زبان یکی از رنجهای ماست. از یکسو زبان آلوده است و باید پیراسته گردد و از یکسو در پیراستن آن باین دشواری برمی‌خوریم که بسیاری از خوانندگان فهمیدن آن را آسان نیافته زبان بگله باز می‌کنند.

چاره‌ی این کار را ما چنان اندیشیده‌ایم که مهنامه‌ی پرچم و برخی از کتابها را که برای همگان می‌نویسیم ، تا توانیم بزبان همگانی نزدیکتر گردانیم ، و با اینحال از پیراستن زبان چشم نپوشیده آن را نیز دنبال کنیم که در پیرامونش گفتارها نویسیم و برخی از کتابهای ارجدار خود را نیز که بیش از همه بهر یارانست با زبان پیراسته آوریم.

بنیاد چون کتاب پایداریست و بیش از همه بهر یاران آشنا بزبان پرداخته شده اینست آن را با زبان پیراسته نوشته‌ایم. با اینحال ما آن را برای کسانی که هوشیارانه بخوانند چندان دشوار نمی‌دانیم. بویژه که فرهنگی نیز همراه آن می‌باشد. چنانکه گفته‌ایم در این زمینه باید خوانندگان نیز گامی پیش گزارند و بیاد گرفتن این زبان پردازند.

از آنسوی ما نیز باید یک رشته کتابهای آسانی آماده گردانیده در دسترس یاران گزاریم که به کسانی که تازه می‌خواهند به گفته‌های ما آشنا گردند بدهند ، و ما می‌کوشیم که چنان کتابهایی آماده گردانیده بچاپ رسانیم و برخی نیز آماده شده و در زیر چاپ می‌باشد.

پس از همه‌ی اینها سخنان ما با همه‌ی سادگی بآن نیازمند است که هر کسی آنها را می‌خواند هوش بکار برد و با اندیشه و باریک‌بینی بخواند. اینها سخنانی که بارها شنیده باشند نیست. سخنانیست که باید با فهم و خرد آنها را دریافت.

گفته‌های ما با آنکه از دانشها جداست در این باره با دانشها یکسانست که همه بهم بسته می‌باشد ، و کسی که بخواندن کتابهای ما می‌پردازد یک زمینه‌ای در فهم او پدید آید که بسیاری از سخنان را نیز خود فهمد. ولی این کار هنگامی تواند بود که آنچه می‌خواند با اندیشه خواند و تا یکی را نفهمیده بدیگری نگذرد.



.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
چهارم (تکه‌ی ششم)


تاریخ بما نشان می‌دهد که در زمانهای بسیار باستان که نادانی و جهالت مردمان بسیار فزونتر از اکنون می‌بوده ، چنین تصور می‌شده که لاشه‌ی مرده که بزیر خاک سپرده می‌شود ، در آنجا زنده می‌گردد و شروع به زیستن کند و در زیرِ زمینْ مردگانْ جهانی می‌دارند. از اینرو با مرده کاسه و کوزه و اثاث می‌گذارده‌اند و گندم و حبوبات نیز ضمیمه می‌کرده‌اند. پولداران را با زر و سیم و جواهر بخاک می‌سپارده‌اند. برای پادشاهان دخمه ساخته ، گذشته از زر و سیم و جواهر و اسب و مانند اینها ، کنیزان و نوکرانی را زنده بگور گردانیده ، بدخمه می‌چپانیده‌اند که پادشاه در آن زندگانی بی‌کنیز و نوکر نباشد. یک باور بسیار پست و بیدلیل ، اینهمه نتیجه‌ها‌ی دلگداز بوجود می‌آورده.

اکنون سخن در آنست که در این زمان که همه می‌دانند ، مرده‌ای که مرده ، تن او لاشه‌ای بیش نیست و پس از چند روزی گوشتها از میان رفته جز استخوانهای جدا از هم باقی‌ نخواهد ماند ، و این بسیار آشکار است که در زیرِ زمین زندگی نمی‌تواند باشد و نباید باشد و گفتگویی که در دین از جاویدانی می‌شود درباره‌ی «روان» است و بی‌هیچ گفتگویی تن نابود شدنیست ، با همه‌ی اینها ایرانیان آن پندار بیعقلانه‌ی قدیمی را در دل می‌دارند و با مردگان آن رفتاری را می‌نمایند که بازنمودیم.

این دلیل روشنیست که یک نادانی یا گمراهی که در مردمی رواج گرفته تا از روبرو بکندن ریشه‌اش نکوشند ، همچنان باقی می‌ماند و چون به پیشامدهایی و یا دانشهایی که ناسازگار است برخورَد ، سست می‌گردد و یا شکل خود را تغییر می‌دهد ولی از میان نمی‌رود.

همین رفتار ایرانیان با مردگان که مایه‌ی رسواییست اگر بحال خود گذارده شود ، همچنان خواهد ماند و چاره همانست که ما پستی و بدیش را روشن گردانیم و به برانداختن و از میان بردنش کوشیم و یک آیین بخردانه‌ی نیکی برای مردن و مردگان اجرا کنیم. [1]

به این سخن بیش از این نمی‌پردازم. دیگران هرچه می‌گویند بگویند. ما نیک می‌دانیم که راه پاک نمودن ایران و رهانیدن ایرانیان از بدبختی چیست. نیک می‌دانیم که آن راه را چگونه بپیماییم و بپایان برسانیم.

این ایراد‌گیران خیال می‌کنند ما بزمینه‌ی «اقتصادی» نپرداخته‌ایم و در آن باره بکوششی نیاز نمی‌بینیم. شما نیک می‌دانید که ما در آن زمینه نیز درباره‌ی هر یکی از کشاورزی و بازرگانی و کار و پیشه و «مالکیت» و مانند اینها سخنان بسیار پایه‌دار و محکمی می‌داریم ـ سخنانی که شایسته‌تر از گفته‌ها و اندیشیده‌های دیگرانست.

ما می‌گوییم باید در هر زمینه از کارهای زندگانی تکانی بوجود آوریم و در هر زمینه بکوششهایی پرداخته‌ایم. چیزی که هست ، می‌گوییم نخست باید باین گمراهیها و نادانیها که مغزها را انباشته گردانیده و مردم را گیج و درمانده ساخته بپردازیم و پیش از همه اینها را از میان بریم و چنانکه گفتیم در این باره نیز دلیلها در دست ماست.


[1] : بخشی از آن آیین در پرچم هفتگی (شماره‌ی دو) چنین آمده : پایان زندگی در اینجهان مرگست. بمرده شیون نکنید. گریبان ندرید. بسخنان بیهوده برنخیزید. مرده را چنان گیرید که زنده‌اش بوده. یکی چون مرده بر خویشان و همسایگان و دوستانست که براهش اندازند و آخرین همراهی ازو دریغ نکنند. ولی همیشه میانه‌ی نیک و بد تفاوت بگذارند ، و آنچه با نیکان می‌کنند با بدان سزاوار ندانند.



.
✴️ اوستا رجبعلی دین یاد می‌گیرد

🔸«گفت و گو»

(تکه‌ی 6 از 6)

اوستا رجبعلی بکلی مستأصل شده ماله را بدیوار می‌کشد و زود زود می‌گوید : لا اله الا الله ، لا اله الا الله.
حاجی مهدی از حرفهای پسر خود خوشحال و بفکر فرورفته.

پس از چند دقیقه اوستا رجبعلی سر خود را بلند کرده آهی از دل کشیده بعلی‌آقا می‌گوید :

... : خب آقا ، چهل سال عمر کرده بودیم امیدمان بشفاعت ائمه بود ، آن هم از دستمان گرفتی. پس تکلیف ما روسیاهان در نزد خدا چیست؟. من بدبخت امسال دویست تومان پول روضه‌خوانی دادم. هر سالی چند روز بامامزاده داوود رفته گوسفند سر می‌بریدم ...

علی‌آقا : اوستا ، شما اگر حرفهای آقای کسروی را شنیده بودید این حرفها را نمی‌زدید. شما چرا روسیاه باشید؟. روسیاه آن روضه‌خوان مفتخور است که پی کسب و کار نمی‌رود و می‌آید و با حرفهای دروغ شماها را فریب می‌دهد.
اولاً این کسبی که شما دارید ، برای مردم خانه می‌سازید ، ویرانه‌ها را آباد می‌گردانید ، زحمت کشیده از دسترنج خود نان می‌خورید ـ اگر درستکاری بخرج دهید ، در کار خود تقلب نکنید ، همین خودش عبادت است ، مایه‌ی خشنودی خدا خواهد بود. ثانیاً اگر می‌خواهید نیکوکاریها کنید و خدا را بیشتر خشنود گردانید ، درمیان همسایگان و خویشان خود دست بینوایان را بگیر ، اگر کسی بمساعدت نیاز دارد مساعدت مضایقه نکن. بمملکت خود علاقه‌مند بوده اگر کوششهایی در راه مملکت می‌کنند همراهی نشان ده. این کارها را که بکنی مرد نیکوکاری هستی و در نزد خدا روسفید خواهی بود. احتیاج بشفاعت هم نداری.

بشما چنان حالی کرده‌اند که خدا مثل پادشاهان خودر‌أی بداخلاقست که بیجهت خشم می‌گیرد. بیجهت مردم را بآتش می‌کشد. از یکسو باین ترتیب شما را ترسانیده‌اند ، و از یکسو درهای امام حسن و امام حسین را پناهگاه نشانتان داده‌اند.

ولی اینها تمام بی‌معنی است. خدا بیجهت خشم نمی‌گیرد ، بیجهت مردم را نمی‌سوزاند. خدا ما را آفریده و اینجهان را بدست ما سپرده ، و از ما چنین خواسته که بهم مهربان باشیم ، درستکاری کنیم ، دروغ نگوییم ، کسی را نیازاریم ، دست بینوایان گیریم ، زمین را آباد سازیم ، از نعمتهای خدا بهره‌مند گردیم ، خوش باشیم ـ خدا از ما اینها را خواسته است ، و ما چون بکنیم خشنود خواهد بود. بسیار غلطست تصور کنیم که ما نزد خدا روسیاهیم ، بسیار غلطست که بخدا بدگمان باشیم و جستجوی واسطه کنیم.

اوستا رجبعلی : باز این حرفهاتان مایه‌ی امیدواری است. ببینیم حاجی‌آقا چه می‌گوید.
🔅
این را گفته چشمش را بروی حاجی مهدی می‌دوزد.

حاجی مهدی : این حرفها راست است. من هم مثل شما تازه می‌شنوم ، ولی همه‌اش از روی عقل است و باید قبول کرد.

اوستا رجبعلی : خوب این آقای کسروی در کجاست؟.. ما هم برویم ببینیم.

علی‌آقا : آقای کسروی دیدنش احتیاج نیست. من هم تا حالا ندیده‌ام. باید کتابهایش را خواند و حرفهایش را شنید. من از کتابهای او برای شما می‌آورم.

اوستا رجبعلی : من بدبخت سواد درستی ندارم که کتابهای او را بخوانم.

علی‌آقا : پسر یا کسی را نداری که باسواد باشد؟.

اوستا رجبعلی : پسری دارم که امسال کلاس شش است ، اسمش پرویز است. آقا که می‌آمد روضه بخواند لج می‌کرد که اسم او را عوض کن. اسم امامان بگذار. اینها بهمه چیز ما کار دارند. اگر او بتواند می‌دهم بخواند.

علی‌آقا : البته که می‌تواند. این کتابها سخت نیست. اساساً مطالب تمام از روی عقل است. شما وقتی که بشنوید مثل اینست که از پیش می‌دانستید ، بآسانی خواهید فهمید.
🔅
اوستا رجبعلی رو بحاجی مهدی گردانیده می‌گوید : خانه‌ی شما آباد ، این دو روزه اینجا مدرسه بود ما خیلی چیزها یاد گرفتیم. حاجی مهدی خشنودی نموده می‌گوید : من هم مثل شما ، من هم خیلی چیزها یاد گرفتم. جوانان این دوره بپدرانشان درس می‌دهند.


.
✴️ چیستان عقب‌ماندگی ایرانیان

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی دهم

پیداست اکنون خوانندگان با بیمناکیِ گرفتاریهای ایرانیان آشناتر شده‌اند. این آشنایی مقدماتی برای فهمیدن ژرفتر اندیشه‌های او لازم بود.

یک زمینه‌ی تاریخی دیگری هم هست که به جستار عقب‌ماندگی در ایران بستگی بسیار دارد و کسروی یادش می‌کند. آن زمینه کوششهای نیکمردان و آزادیخواهان از بامداد بیداری در ایرانست :

... در همان گام نخست ، با یک دشواری یا بهتر گویم با یک چیستان[=معما] روبرو بودیم. «ایرانیان چرا نیک نمی‌شوند؟».
همه می‌دانیم این توده گرفتار و بدحالست. از صدوپنجاه سال پیش از هر پیشامدی سرشکسته و شرمنده بیرون آمده ، پیاپی گوشه‌های کشور خود را از دست داده. اکنون هم از توده‌های پس‌افتاده‌ی جهان بشُمار است و آبرویی درمیان توده‌ها ندارد ، و ما که در این کشوریم می‌بینیم که در زندگی نیز از آسایش و خوشی برخوردار نمی‌باشند. با صد سختی و بدبختی گرفتارند.
از شصت و هفتاد سال پیش در این توده بیداری پیدا شده و چاره‌جوییهایی رفته. نخست کسانی داستان را ساده گرفته می‌پنداشته‌اند اگر پادشاهی یا وزیری باشد که هوش و خرد بکار دهد چاره‌ی دردها خواهد بود و این توده به راه پیشرفت افتاده با توده‌های دیگر همگام خواهد گردید. قائم‌مقام فراهانی و میرزا تقی‌خان امیرکبیر از این کسان بوده‌اند و هر یکی بنوبت خود بکوششهایی برخاسته جانهای خود را در آن راه باخته‌اند بی‌آنکه نتیجه‌ای بدست آید.
پس از ایشان کسانی پنداشته‌اند مایه‌ی بدبختی ایران استبداد است. در این کشور چون قانون نیست و پادشاه و درباریان بدلخواه و خودسر فرمان می‌رانند کارها نابسامان می‌باشد و توده از پیشرفت بازمی‌ماند. حاجی‌میرزا حسین‌خان سپهسالار و میرزا علی‌خان امین‌الدوله و مَلکم‌خان و دیگران از این دسته بوده‌اند و هر یکی خواسته قانونهایی در این کشور روان گردانَد. سپس هم اندیشه‌ی مشروطه‌خواهی پیدا شده و پس از جانفشانیهای بسیار در این کشور روان گردیده.
مشروطه‌خواهان بیگمان بودند که چاره‌ی دردهای توده را پیدا کرده‌اند. جشنها و شادیهای بی‌اندازه می‌نمودند. بارها در انجمنها به زبان می‌آوردند : «این ملت نجیب که بیدار شده و براه ترقی افتاده چند سال بیشتر نخواهد گذشت که خود را به پایه‌ی ملت فرانسه خواهد رسانید». آن جوش و خروش ساختگی را که از مردم می‌دیدند این مصرع بزبانها افتاده بود : «این طفل یکشبه ره صدساله می‌رود». پیرمردها اندوه می‌خوردند که خواهند مرد و نخواهند دید آن روزی را که «ملت نجیب ایران در صف ملل مترقیه‌ی عالم جا گرفته».
ولی این امیدها همه بیجا درآمد. مشروطه در ایران نه تنها این توده را براه پیشرفت نینداخت ، خود آن پیش نرفت و پا نگرفت و امروز در برابر چشمهاست که ما چه دستگاه رسوایی بنام مشروطه داریم.
از همان سالهای دوم و سوم مشروطه پیدا بود که کوششها و امیدها هدر رفته و مشروطه به درد این توده درمان نخواهد کرد. اینبود گروهی از کوشندگان از همان هنگام دچار نومیدی گردیده خود را کنار کشیدند. یک دسته‌ی دیگر روزنه‌ی امید دیگری پیدا کرده چنین گفتند : «جامعه چون بیسواد است و رشد سیاسی ندارد سرچشمه‌ی بدبختیها اینست. باید جامعه را باسواد گردانید. باید فرش و رخت خود را فروخت و دبستان برپا گردانید». بدینسان چشم امید بدبستانها دوختند.
در حالی که از این هم نتیجه‌ی وارونه پیدا شد. چهل سال بیشتر است وزارت فرهنگ برپا گردیده و کوششهای بسیار بکار رفته و کمترین نشانه‌ی بهبود در حال کشور و توده پدید نیامده بلکه راستش اینست که ما اگر درسخواندگان را رویهم‌رفته بگیریم و آنها را با روستاییانِ بیسواد در ترازو گزارده بخواهیم از دیده‌ی «شایستگی بزندگانی» بسنجیم بیگمان سنگینی در کفه‌ی روستاییان بیسواد خواهد بود. این یک داستانیست که فرهنگ بجای اینکه به شایستگی جوانان بیفزاید از آن می‌کاهد.[1]
به هر حال از دبستانها هم چاره‌ای نشد. در اینجا بود که داستان صورت چیستان پیدا می‌کرد. در اینجا بود که نومیدی همه را فرامی‌گرفت. در اینجا بود که عنوان بدست بدخواهان افتاده می‌گفتند : «این توده دِژِنِره[=تباه] شده ، دردهایش درمان‌پذیر نیست». یک دسته تیشه را از ریشه زده می‌گفتند : «ایران از نخست هیچی نبوده».


[1] : کتاب «فرهنگ چیست؟» دیده شود.


.
میرزا تقی‌خان امیرکبیر
قائم‌مقام فراهانی
حاجی‌میرزا حسین‌خان سپهسالار
میرزا علی‌خان امین‌الدوله
میرزا مَلکم‌خان
🔸 در پیرامون رُمان

🖌 احمد کسروی

🔹 رمان‌نویسی و رمان‌خوانی ، سنجش نیک و بد آن با ترازوی سود توده

🔸 بازپسین پراکنش : آذر ۱۴۰۰

🔹 کتابخانه‌ی پاکدینی

🛎 پراکنش تازه‌ی کتاب در پیرامون رمان برتریهایی به پراکنش پیش آن دارد : دو گفتار در این زمینه از پرچم روزانه و پیکره‌های دیگری به آن افزوده گردیده.

کتاب را از اینجا دریافت کنید.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
چهارم (تکه‌ی هفتم)

مثلاً یکی از زمینه‌های اقتصادی که باید در آن باره کوششهایی بکار رود ، کشاورزیست. ما می‌پرسیم : آیا با این دهقانان ایرانی که معنی زندگی را نمی‌دانند و با همه‌ی بیسوادی ، دلهاشان پر است از بدآموزیهای حافظ و خیام و صوفیان و ملایان و در چنین زمانی کارهای جهان را در دست حضرت عباس و جناب علی‌اکبر می‌دانند و راهی برای نگهداری کشتزارهای خودشان از سن و ملخ و مانند اینها جز بکار بردن «وَان یکاد» و نذر گوسفند بنام حضرت عباس نمی‌شناسند و یگانه هدفشان رفتن بزیارت کربلا و نجف و سامره است ، آیا می‌توان بکوششهایی درباره‌ی نیکی کشاورزی پرداخت؟! آیا می‌توان از چنان کوششهایی نتیجه برداشت؟!.

تاکنون بارها این داستان را گفته‌ایم و در اینجا بار دیگر می‌گوییم : ما همه می‌دانیم که سالها در ایران کشاورزان حال بدی می‌داشتند و اندک‌کاشتی که می‌کردند و محصولی بدست می‌آوردند ، به بهای کمی فروخته با تنگدستیها بسر می‌بردند. تا در این چند سال در سایه‌ی پیشامد جنگ ، خواربار بازارِ گرمی پیدا کرد و دهقانان غله و دیگر محصولات خود را به بهای بسیار بالاتری فروختند که پولهای گزافی بدستشان افتاد. لیکن ما همه دیدیم آنان بجای آنکه از فرصت سود برده ، آن پولها را سرمایه کنند و بکشتزارهای خود بیفزایند یا چند تنی دست بهم داده چشمه‌ای بیرون آورند و یا برای زنان و فرزندان خود رخت بخرند و یا بچشمهای تراخمی بچگان خود در اندیشه‌ی درمان باشند ، تنها چیزی که بیادشان افتاد رفتن بکربلا بود که با آن رختهای چرک‌آلود و فرسوده و با آن کفشهای پاره ، زنان و بچگان خود را برداشته ملای ده را نیز همراه گردانیده «صلوات»کشان رو به تهران آوردند که گذرنامه گیرند و ارز خرند و راه عراق را پیش گیرند.

شما می‌دانید که در این چند سال از همین گروه دهقانان کربلارو ، چه کارهای زشت سر زده و در مرز عراق و در خاک عراق چه افتضاحاتی نمایان گردیده.

اینست ما می‌پرسیم : آیا با این ناآگاهیهای کشاورزان ، از کوشش به بهبود کشاورزی به نتیجه‌ای می‌توان رسید؟!. آیا تنها از «تقسیم» زمینها درمیان این دهقانانِ ناآگاه تکانی در کار کشاورزی بوجود می‌تواند بیاید؟!. آیا ما می‌توانیم همچون ایراد‌گیران و بدخواهان ، خود را به ساده‌دلی زده ، امید ببندیم که از «تقسیم» زمینها و دیگر کارهای «اصلاحی» [1] مغزهای تیره‌ی کشاورزان نیز روشن خواهد گردید و اینهمه آلودگیهای قدیمی و جایگیر کاملاً از مغزهای آنان پاک خواهد شد؟!. پیداست که نمی‌توانیم تا باین اندازه ساده‌دل و گزافه‌باور [2] باشیم.

[1] : در آن زمان ، پیشروانی تقسیم زمین میان کشاورزان و دیگر کارهای اصلاحی را چاره‌ی دردهای دهقانان می‌شناختند. سالها پس از آن درپی «اصلاحات ارضیِ» محمدرضاشاه ، زمینها میان کشاورزان «تقسیم» شد ولی نه کشاورزی تکانی خورد و نه ایشان از نادانیها رهایی یافتند. بلکه از سال 57 به این طرف ، جزو سیاهی‌لشگر ملایان درآمده کارهای بزرگی بسود اینان انجام دادند. تاریخ خود بهترین قاضیست که آن سخن چه اندازه پوچ بوده و مردم و کوشندگان را به چه گمراهی‌ زیان‌آوری می‌رانده. چه سود که کار از کار گذشت!. چه سود که از آن فرصتهای بزرگ بهره‌جویی نشد. چه سود که دهها سال مردم باز در تاریک‌اندیشیها باقی ماندند و در بدبختیها بسر بردند. همچنین از اینجا روشن می‌گردد که کسانی با نادانیها و خودخواهیهای خود چه زیانهای بزرگ بتوده و کشور توانند رسانید.
[2] : کسی که مبالغه‌های دیگران را به آسانی باور کند.


.
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه

🔸 «نامهای کننده» به سه گونه تواند بود

در فارسی «نام کننده» (یا اسم فاعل) بسه گونه تواند بود. مثلاً از ریشه‌ی «خواستن» : 1ـ خواهنده ، 2ـ خواها ، 3ـ خواهان تواند آمد. همچنین از دیگر ریشه‌ها.

این سه گونه هر کدام معنایش دیگر و جایش دیگر می‌باشد ، بدینسان :

1ـ خواهنده : کسی که یک بار خواسته است. مثلاً گفته می‌شود : «فلان کتاب را از تبریز خواسته‌اند» می‌پرسیم : «خواهنده کیست؟». در زده می‌شود و می‌پرسیم : «زننده کیست؟..» کسی را کشته‌اند و می‌گوییم : «کشنده شناخته نیست».

2ـ خواها : کسی که همیشه می‌خواهد ، نیروی خواستن را داراست. مثلاً می‌گوییم : «آدمی خواهای پیشرفتست». «آدمی چشم بینا و گوش شنوا و زبان گویا می‌دارد».

3ـ خواهان : کسی که در «همان زمان» می‌خواسته یا می‌خواهد. مثلاً می‌گوییم «شاگردان خواهان و ناخواهان آمدند». «گریان ایستاده بود». «خندان می‌رفت».

در فارسی کنونی سامان این سه گونه نیز بهم خورده. زیرا از برخی ، ریشه‌ی این یکی را می‌آورند و آن یکی را نمی‌آورند ، و گاهی این را در جای آن و آن را در جای این می‌آورند. مثلاً می‌گویند : «جانوران گزنده» یا «خزنده» یا «درنده» که غلطست و باید بگویند : «جانوران گزا» یا «خزا» یا «درا». می‌گویند : «پرندگان» که غلطست و باید بگویند : «پراها». می‌گویند : «نویسنده‌ی فلان اداره» که باید بگویند : «نویسا».

هرچه هست ما در گفتارهایی که به پاکزبان می‌نویسیم هر یکی از این سه گونه را جز در جای خود نمی‌آوریم و گاهی می‌بینیم کسانی که از این ناآگاهند ایراد می‌گیرند. مثلاً ما چون می‌نویسیم : «هنگامی که جنبش مشروطه در تبریز نیز برخاست و مردم نام مشروطه را شنیده بیش یا کم از معنی آن آگاهی یافتند خواهای آن گردیدند ...» کسانی ایراد گرفته می‌گویند بایستی بنویسد : «خواهان آن گردیدند». می‌گویند : «خواها» شنیده نشده است. همچنین چون می‌نویسیم : «جویان از دنبالش رفتند» می‌گویند : «جویان» نیامده است.


.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.

(تکه‌ی 1 از 6)

بنام پاک‌آفرنده‌ی جهان

در اتوبوسی میانه‌ی شیراز و بوشهر گفتگوهایی درمیان یك مدیر دبستان و یك مسافر تهرانی و یك مسافر شیرازی و شوفر و شاگرد شوفر رخ داده كه ما آنها را در این دفتر می‌نویسیم.
🔅
شهریور ماه 1320 است و آرتشهای انگلیس و روس تازه بایران آمده‌اند. در همه جا امنیت سلب شده راهها پر از دزدها و راهزنهاست. اتوبوسی می‌خواهد از شیراز راه افتاده به بوشهر رود. مسافرین نشسته‌اند و منتظر شوفر هستند كه بیاید و راه افتد.

صحبت از ناامنی راههاست. بخصوص راه بوشهر و شیراز كه روز گذشته ایل عرب براه ریخته‌اند و درمیان آنها با ژاندارمها جنگ شده. یك نفر ژاندارم و سه نفر عرب كشته شده. مسافرها همه‌شان می‌ترسند. هر كس حرفی می‌زند. مدیر دبستانِ یكی از شهرهای بنادر درمیان مسافرهاست كه می‌خواهد برود و مدرسه‌ی آنجا را باز كند. یك مسافر تهرانی هم هست كه با یك مسافر شیرازی پهلوی هم نشسته‌اند. دیگران همه اهل بوشهرند.

مدیر مدرسه بپا برخاسته رو بمسافرها گردانیده سخنانی می‌گوید و درمیان او با مسافر تهرانی گفتگو می‌شود ، باین ترتیب :

مدیر دبستان : آقایان شش قل هوالله بخوانید و به شش طرف خود پُف كنید و از هیچ چیز نترسید. از آسمان بمب هم بیفتد صدمه نخواهد رسانید.

مسافر تهرانی : این چه حرفیست؟! مگر قل هوالله می‌تواند از بمب جلو گیرد؟!.
مدیر دبستان : (با تندی) البته كه می‌تواند!. محمد بن عبدالله كه روی زمین را گرفت مگر توپ و تانك داشت؟!.. با زور قل هوالله گرفت.

مسافر تهرانی : آقا این حرفها راست نیست. چرا مردم را اغفال می‌كنی؟!. قل هوالله جلو بمب و گلوله را نمی‌تواند گرفت. محمد بن عبدالله هم روی زمین را با شمشیر گرفت با قل هوالله نگرفت.

مسافر شیرازی : پس دعای آیة‌الكرسی تأثیر ندارد؟..

مسافر تهرانی : البته كه ندارد. هر كاری را باید از راهش كرد.

مسافر شیرازی : مثلاً این راه که ما می‌رویم و پر از دزدهاست ما چه کار توانیم کرد؟!..

مسافر تهرانی : شما خیلی کار توانید کرد. شما می‌توانید نروید ، می‌توانید ژاندارم بردارید ، می‌توانید در راه دست بهم داده دزدها را بگیرید.

مسافر شیرازی : ما چطور می‌توانیم دزدها را بگیریم؟..

مسافر تهرانی : اگر شما گوش بحرف من بدهید من یك تدبیر خوب بشما یاد می‌دهم.

مسافر شیرازی : بفرمایید.

مسافر تهرانی : این دزدها كه می‌آیند و جلو اتومبیلها را می‌گیرند بیشترشان سه چهار نفرند ، ما در اینجا بیست و چند نفریم. چند نفر از شما در دستمالها خاكستر بردارید. در یكجا كه دزدها می‌آیند و پول و اسبابهای ما را گرفته قدری خاطر جمع می‌شوند باید به بهانه‌ی گفتگو و خواهش بآنها نزدیك شد. آنوقت من اشاره می‌كنم شما هر كدامتان یك مشت خاكستر بچشم یكی از دزدها بپاشید. او چشمش كور می‌شود ، شما چند نفری برویش ریخته تفنگش را بگیرید و دستهایش ببندید. اگر باین تدبیر عمل كنید فتح بزرگی خواهیم كرد. دزدها را گرفته همراه خود برده تحویل پست ژاندارم خواهیم داد.

مسافرها كه این حرف را می‌شنوند ریشخند می‌كنند یكی می‌گوید : «به! مگر می‌شود!» دیگری می‌گوید : «عجب نقشه‌ای كشیدی!» سومی داد می‌زند : «با اینها نمی‌شود بابا !» مسافر تهرانی می‌گوید : «حالا كه نمی‌شود شما باشید و قل هوالله تان». این را گفته ساكت می‌شود.

در این موقع شوفر و شاگردشوفر می‌آیند و اتوبوس راه می‌افتد. شاگردشوفر كه یك پسر ریشداریست پیاپی پیشنهاد می‌كند و مسافرها صلوات می‌كشند. شوفر هم در سر پیچها هر كجا كه كار را سخت می‌بیند پیشنهاد صلوات می‌كند.
دو فرسخ كه می‌روند در جلو یك قهوه‌خانه می‌ایستند كه باتومبیل آب ریزند. پس از آب ریختن كه می‌خواهد حركت كند یكی از مسافرها عطسه می‌كند. مسافرها همه می‌گویند : «صبر آمد! صبر آمد!». شوفر اتومبیل [1] را نگاه داشته آهی می‌كشد و می‌گوید : «یا حضرت عباس!.. امروز نمی‌دانم چه بسر ما خواهد آمد». باز شاگردشوفر پیشنهاد می‌كند و صلواتها می‌فرستند. ده دقیقه منتظر شده چون می‌خواهند راه بیفتند باز یكی عطسه می‌كند و باز همان حكایت تكرار می‌شود. مسافر تهرانی خودداری نمی‌تواند و ایراد می‌گیرد و باز یك رشته گفتگو میانه‌ی او و شوفر و دیگران رخ می‌دهد باین ترتیب :


[1] : در سراسر این دفتر «اتومبیل» به معنی عمومی «خودرو» (چه سواری و چه اتوبوس) آمده.


.
✴️ چیستان عقب‌ماندگی ایرانیان

🖌 کوشاد تلگرام

تکه‌ی یازدهم

ما سرچشمه‌ی گرفتاریها را پیدا کرده‌ایم

چنانکه گفتیم در آغازِ کوشش با چنین چیستانی روبرو گردیدیم ولی بزودی آن را گشادیم. بزودی سرچشمه‌ی بدبختیها و گرفتاریهای ایران را پیدا کردیم.
در این باره ما کتابهای بسیار نوشته‌ایم و نتیجه‌ی گفته‌های ما دو چیز است :
1) گرفتاریهای این توده چیز ساده‌ای نیست. از بی‌پروایی[=بی‌توجهی] پادشاهان برنخاسته و چیزی که با دست پادشاهان یا وزیران چاره پذیرد نیست. گرفتاریهای ریشه‌داریست و بچاره‌ی ریشه‌داری نیاز دارد.
2) سرچشمه‌ی گرفتاریهای ایران آن باورها و اندیشه‌هاست که بنامهای مذهب ، عرفان ، فلسفه ، اخلاق ، ادبیات در مغزها جا داده شده. این گرفتاری برای ایرانیان از هزار سال پیش رو آورده و زمان بزمان بیشتر و بدتر گردیده تا بحال امروزی رسیده.
(انکیزیسیون در ایران)

بیگمان ، دانستن تاریخچه‌ی کوششهای آزادیخواهان برای زمینه‌ی گفتگوی ما سودمند و این هم کوتاهشده‌ای از آن بود. اکنون سخن در آنست که از بسیاری از ایرانیان نه تنها مردم عادی بلکه پیش افتادگان و کوشندگان سیاسی سخنانی شنیده می‌شود که « اختراع دوباره‌ی چرخ» را بیاد می‌آورد. در حالی که این تاریخچه پیش روی ماست دمادم از اینسو و آنسو درباره‌ی گرفتاریهای کشور شنیده می‌شود که همه را به یک علت ، «سوء مدیریت» ، می‌بندند.

یکی از نادانیها در ایران آنست که هر گرفتاری را تنها از یک چیز می‌دانند و آن هم بیشتر چیزهای محسوس است و هیچ نمی‌اندیشند که یک گرفتاری می‌تواند ریشه در چندین چیز بدارد که برخی از آنها بچشم نمی‌آید ، یا آنکه خود آن هم از علت دیگری برخاسته و «معلول» است. سخن از هر نابسامانی رود ، بیدرنگ شنیده می‌شود : «بله دیگر ، مدیریت که نباشد همین می‌شود!».

«سوء ‌مدیریت» در اندیشه‌ی کسانی شده علت همه‌ی گرفتاریها و ناگزیریست که چاره‌اش هم «حسن مدیریت» ‌باشد. ولی اگر بپرسید : «چگونه است که در یک توده همه‌ی مدیریتها بد از کار درمی‌آید و در توده‌ای دیگر همه نیک؟!» ، پاسخ درستی به این ندارند.

چنان از کارآمدی مدیران سخن می‌رانند تو گویی گفتگو از ساحران است. خوبست بیندیشند که اگر برای مثال یک مربی ورزشی ناچار باشد بازیکنانش را از میان بیماران و ناخوشان برگزیند آیا میوه‌ی کار او چه خواهد بود؟! ـ گو اینکه یکتا مربی در جهان باشد.

گفتن اینکه گرفتاریها تنها از «سوء مدیریت» است چون سخن کاملی نیست و خود از دیگر علتها برمی‌خیزد ، مایه‌ی گمراهی صدهزاران کسان در این کشور گردیده‌ است.

اکنون اگر شما با دلیل نشان دهید تنها با «مدیریت» کارها براه خود نمی‌افتد و اندیشه‌ها و رفتار مردم که با حقایق سازگار نباشد بسیاری از رشته‌های مدیران را پنبه می‌گرداند ، آنگاه می‌بینید می‌گویند : «بله دیگر ، فرهنگ‌سازی هم لازم است». اگر این بار بپرسید «فرهنگ‌سازی» چیست؟! خواهید دید با آنکه این واژه را پیاپی بکار می‌برند ولی معنی آن را نیز بدرستی نمی‌دانند.

معنایی که کسروی بدیده دارد و بروشنی بازمی‌‌نماید اینست که بسیاری از مردم حقایق زندگی را نمی‌دانند و ناگزیر باید یاد گیرند. اکنون اگر یاد دادن حقایق را «فرهنگ‌سازی» می‌نامند بنامند. لیکن بهتر است بدانند نه هر آگاهی‌ای از شمار حقایق زندگی است. چنانکه بسیاری به این اشتباه درافتاده‌اند که ریشه‌ی گرفتاری ایرانیان را «ناآگاهی مردم» می‌شمارند ولی هنگامی که می‌پرسیم چه آگاهیهایی را بدیده دارند برای مثال می‌گویند : «مردم ایران کتاب و روزنامه نمی‌خوانند». به گمان این کسان اگر مردم کتاب و روزنامه بخوانند این گرفتاریها از میان خواهد برخاست.

نکته‌ی پایانی آنست که کسروی به دیگر علتهای عقب‌ماندگی بی‌پروا نیست. برای مثال او به بدی قانونها و شیوه‌ی اجرای احکام از همان نخستین سالهای کوشش پروا دارد و کتاب «قانون دادگری» را در این باره نوشته و بچاپ رسانیده. از گرفتاری خط فارسی آگاهست و می‌کوشد در آن تغییر پدید آورد. از بدی شیوه‌ی آموزش دبستان ـ دبیرستان ـ دانشگاه و نیاز به تغییر آنها می‌نویسد و شیوه‌ی درست را پیش می‌نهد. از پیشه‌هایی می‌نویسد که نیازی از نیازهای توده را برنمی‌آورد و یا بس زیانمند و خود مفتخواری بشمارست. از شمار بی‌اندازه‌ی کارمندان دولت و ناکارآمدی آن چشم نمی‌پوشد. از زندگانی ایلی و کوچرو بودن آنها و اینکه در این روزگار باید تغییر یابد می‌نویسد. به چند تیرگی در نژاد و زبان ایرانیان نیز که از جمله جلوگیرهای پیشرفتست پروا دارد. باورهای غلط در زمینه‌ی کار و پیشه و پول را در بدی زندگانی کنونی مؤثر می‌داند. اینها را از دیده دور نداشته. ولی برجسته‌ترین آنها دو دسته‌ بدآموزیهای کهن و نو است که پیشتر به آنها اشاره‌‌ی کوتاهی رفت.
👇
او نخستین کسیست که در برابر دعوای حکومت ملایان بالا برافراشته و پیاپی زیانمندی آن را در نوشته‌هایش نشان داده مردم و دولت را از این آرزوی نیمه‌پنهان ملایان بیم می‌دهد. تأثیر هزاران سال زندگی زیر سایه‌ی پادشاهان خودکامه و درآمیختن اندیشه‌های ایرانیان با پستیهایی که در شعرهای شاعران ایرانی هست ، شعرهایی که خود به تنهایی برای نابودی یک توده بس است ، شعرهایی که نود درصد آلوده‌ی چاپلوسی ، هجو ، گدایی ، تشویق بجبریگری و مستی و بیپروایی به زندگانیست. اینها و مانندهای آن زمینه‌هاییست که اینجا و آنجا در نوشته‌های او پدیدارست.

اینها هیچکدام از چشم او پنهان نمانده. با اینهمه چنانکه گفتیم چون کانون پروا و کوششهای او نه تئوری‌پردازی بلکه چاره به دردهای ایرانیانست ، تأکید بیشتر بر یاد گرفتن حقایق زندگی می‌کند. زیرا پیداست توده‌ای که حقایق زندگی را بداند دورست فریب ملایان ، خودکامگان یا شاعران بدآموز را خورد. دورست در راه بحکومت رسیدن ملایان فریبکار یا دیگر سودهاشان بکوشد.

گرچه به علتهای گوناگون که اینجا جای گفتگویش نیست ، ایرانیان از اندیشه‌های او چنانکه می‌باید آگاه نیستند ولی آن اندازه که آگاهی یافته‌اند این دریافته‌اند که در این باره سهل‌انگاری شده و نمی‌توان اندیشه‌های او را نادیده گرفت.
پایان



.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)

🖌 احمد کسروی

🔸نشست
چهارم (تکه‌ی هشتم)

چیزی که ما را درباره‌ی ایراد‌گیران بدبین می‌گرداند ، همینست که بچیزهایی با این آشکاری و زیانمندی توجه نمی‌کنند و با یک امید بسیار دور و بی‌اساسی دل خود را ‌آسوده می‌گردانند.

جای تعجب است که شما چون در اتوبوس می‌نشینید ، می‌بینید جلوتان در گوشه‌ای پرچم کوچکی زده شده و بروی آن پرچم یا بروی تخته نوشته شده : «شریک حضرت عباس» ، «شریک امام حسین». مردگانی را که هزاروسیصد سال است مرده‌اند ، زنده خیال می‌کنند و با آنان شرکت می‌بندند و این را ننگی برای خود نمی‌شمارند. بلکه مایه‌ی سرفرازی (افتخار) می‌دانند.

بدتر از همه آنکه باورشان اینست که بوسیله‌ی همان پرچم و همان نوشته ، ماشینهاشان از هر آسیب و صدمه آسوده خواهد ماند. شوفرها که سر و کارشان با ماشینست و خود با چشم می‌بینند که در همان ماشین هر کاری بدست یک قطعه‌ای انجام می‌گیرد و هیچ کاری بی‌افزار یا بی‌سبب نمی‌تواند باشد ، با اینهمه چون مغزهاشان پر از نادانیها و گمراهیهاست ، بخود نمی‌آیند و امید می‌بندند که بوسیله‌ی پرچم حضرت عباس و یا بوسیله‌ی«وَان یکاد» و «آیة‌الکرسی» و «حدیث کساء» اتوبوس را از پنچر شدن و سوختن و ترکیدن بازدارند. [1]

این داستان را در کتاب «پندارها» نیز نوشته‌ایم که چون در سال1320 در شهریورماه سفری به بوشهر کردم در میان راه چه از مسافران و چه از شوفرها نادانیهایی دیدم که باعث تأسف هر کسی باشد. مسافران برای آنکه خود را از دزدان و راهزنان نگاه دارند پیاپی «صلوات» می‌کشیدند. شوفر نیز در هر کجا که به سر پیچ می‌رسید و اندک‌خطری ظاهر می‌شد ، بجای آنکه خوب دقت کند و هنرهای رانندگی خود را بکار اندازد ،‌ از مسافران می‌خواست «صلوات» بفرستند و گذراندن خطر را جز با صلوات نمی‌شناخت.

مردمی با این آلودگیها آیا چاره‌ی کارش «اصلاحات اقتصادی» است؟!. آیا تنها از سر و سامان دادن بکارها و پیشه‌ها این نادانیها چاره خواهد شد؟!.

جای تعجب است که ایراد‌گیرانِ ما که خود در مادیگری مُصر هستند و هر چیز را جز نتیجه‌ی نیروهای مادی نمی‌دانند و بردن نام خدا را نیز بما ایراد می‌گیرند ، مردم را در چنین نادانیها غوطه‌ور می‌بینند و بروی خود نمی‌آورند و آنگاه در برابر ما بدان ترتیب بهانه آورده ، می‌خواهند ما را نیز از کوشش بازدارند. راستی جای تعجب است.

شاید شما نیز تعجب کنید از اینکه من هرچه می‌خواهم از این زمینه بیرون آیم ، باز بآن می‌گردم. این راستست. ولی زمینه چنانست که مرا بازمی‌گرداند. هرچه هست باید بآن پایان دهیم و چون خواستمان پاسخ گفتن بایرادهاییست که بکوششهای ما گرفته می‌شود اینست بهتر می‌دانم در پایان این گفتگوها به برخی ایرادهای کوچک دیگر نیز پاسخ گویم و این گفتگو را تماماً بپایان رسانم.

[1] : یکی از هواداران مادیگری پیشرفت اندیشه‌های مادی را با یک خوش‌باوری عجیبی به ویراینده شرح داده و چنین مثال می‌آورد : رانندگان چون ماشینشان خراب ‌شود می‌دانند باید تعمیرکار درستش گرداند ، با دعا نمی‌شود. می‌دانند که اوست که با دست‌فرمان خوب و ترمز بجا خود و مسافران را از بلا دور می‌دارد ، پس صلوات و خرمهره و مانندهای آن هیچ کاره‌ است. اگرهم راننده‌ای به این چیزها باور داشت همینکه مدتی بگذرد از سرش بیرون می‌رود.
این چهل و اند سال حکومت ملایان نیک نشان داد تا با خرافه‌پرستیها جنگ روبرو نشود و مردم حقایق زندگی را یاد نگیرند نه تنها رانندگان بلکه دانشگاه‌دیده‌ها و دارندگان مدرک دکتری نیز گرفتار خرافات و تاریک‌اندیشیها خواهند ماند.



.
✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)

🖌 احمد کسروی

📖 پرچم نیمه‌ماهه

🔸پرسش ـ پاسخ

پرسش
:
ورجاوندبنیاد رسید خوانده‌ام و به سه واژه‌ی ناآشنای زیر که در فرهنگ کتاب نیز نوشته نشده برخوردم. آنها را در فرهنگها نیز نتوانستم جست مگر «اند» را که به آن هم معنای روشنی نداده‌اند. اینک واژه‌ها :

1ـ سات در صفحه‌ی 39 «اگر پیشرفت دانشها ساتهای درخشانی در تاریخ اروپا باز کرده است اینها ساتهای سیاهی در آن پدید خواهد آورد». در جای دیگر نیز سات را آورده‌اید.

2ـ سان در صفحه‌ی 47 و 63 «این سپهر است که می‌بینیم و از سانش آگاهیم».

3ـ اند در صفحه‌ی 63 «از اینسوی اندهای بسیاری از گندم و شکر و قهوه و دیگر خوراکها خرنده نداشته ...» گرچه خود معناهایی برای آنها گمانیده‌ام که سات صفحه ،‌ و اند مقدار و سان اشتباه چاپی و درستش سامان است ولی برای اطمینان این پرسشها را می‌فرستم.
اهواز محمدعلی‌ جزایری

پاسخ :
1ـ سات چنانکه فهمیده‌اید بمعنی صفحه است.

2ـ اند نیز بمعنی مقدار است. این واژه در فارسی امروزی در دو سه جا بکار می‌رود. اندک بمعنی مقدار کم است و چند بمعنی چه اند است. نیز می‌گویند : «ده و اند تن». ما می‌خواهیم آن را در همه جا در همان معنای خود بکار بریم.

3ـ سان به معنی حال است. این نیز در فارسی امروزی بکار می‌رود. می‌گویند : چسان و یکسان که بمعنی در چه حال و به یک حال است. ما می‌خواهیم آن را در همه جا بمعنی خود بیاوریم و روان گردانیم.

یکی از آکهای فارسی همینست که بسیاری از واژه‌ها از روانی افتاده و بیش از دو سه جا بکار نمی‌رود. این آک را باید برداریم و آن واژه‌ها را روان گردانیم.


.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.

(تکه‌ی 2 از 6)


مسافر تهرانی : آقا چرا نمی‌روی؟!.. چرا اینقدر نگاه می‌داری؟‌!..

شوفر : شما می‌خواهید حكم خدا را گوش نكنیم؟!..

مسافر تهرانی : حكم خدا كدامست؟!..

شوفر : پس این صبر كه آمد حكم خدا نیست؟!..

مسافر تهرانی : چه می‌گویی آقا ! خدا كجا گفته كه هر وقت یكی عطسه كرد بدانید كه من حكم می‌كنم ، صبر كنید و نروید؟!.. این خبر را از طرف خدا كه آورده است؟!..

شاگرد‌شوفر : پس اینها در قرآن نیست؟!..

مسافر تهرانی : آفرین بر شما ! آفرین بر آن ملایانی كه شما را تربیت كرده‌اند.

مدیر دبستان : آقا اینها در مذهب ماست. ما كه نمی‌توانیم از عقیده‌ی خود دست برداریم. خواهش می‌كنم بمذهب ما ، بعلمای ما توهین نكنید!..
🔅
این حرف را كه او با تندی می‌گوید یكدفعه همه‌ی مسافرها صدا بصدا می‌اندازند و داد می‌زنند : «بلی آقا حق ندارید بمذهب ما توهین كنید!». یكی می‌گوید : «شما متمدن هستید باشید. ما هم دیانت داریم». چون قال و قیل زیاد می‌شود مسافر شیرازی بپا برخاسته مسافرها را ساكت می‌كند و اتومبیل راه می‌افتد. این دفعه یك رشته گفتگوهای دو نفری میانه‌ی مسافر تهرانی با مسافر شیرازی كه پهلوی هم نشسته‌اند رخ می‌دهد ، باین ترتیب :

مسافر شیرازی : شما اهل كجا هستید؟..

مسافر تهرانی : اهل تهران هستم. اصلم آذربایجانیست.

مسافر شیرازی : من هم اصلم آذربایجانیست. قدری باهم صحبت كنیم.

مسافر تهرانی : بفرمایید.

مسافر شیرازی : پس شما عقیده به «صبر» ندارید؟..

مسافر تهرانی : آقا «صبر» چیست؟!.. چرا اسم عطسه را «صبر» می‌گزارید؟. آدم سرفه می‌كند ، دهن‌دره می‌كند ، خمیازه می‌كشد ، عطسه می‌كند. عطسه چه ربط به «صبر» دارد؟!.

ببینید آقا : ممكنست دو نفر باهم رمزی قرار گزارند ـ مثلاً دو نفر كه می‌خواهند بِیك مجلس بروند و كارهایی دارند ، با یكدیگر قرار گزارند كه هر وقت یكی سرفه كرد آن دیگری فلان كار را كند یا فلان سخنی را گوید. بسیاری از تجار با طرفهای خودشان در شهرهای دیگر رمز دارند. مثلاً این برمی‌دارد و باو تلگراف می‌كند : «دو روز است تب می‌كنم». طرف می‌فهمد كه بازار كساد است و باید خرید نكند. بعد تلگراف می‌كند : «تبم رفع شده». طرف می‌فهمد كه بازار خوب شده باید خرید كند.

اكنون درباره‌ی عطسه هم بایستی چنین قراردادی باشد. بایستی خدا خبر داده باشد : «ای بندگان من ، هر وقت كه می‌خواهید بجایی بروید یا بكاری پردازید ، اگر یكی از شما عطسه كرد بدانید كه من می‌گویم نروید و صبر كنید». آیا خدا چنین خبری داده است؟!.. آیا چنین رمزی با بندگان خود گزارده است؟!..

مسافر شیرازی : بسیار خوب بیان كردید. بایستی این را خدا خبر داده باشد. ولی آخر می‌گویند : «النفوس كالنصوص».

مسافر تهرانی : معنایش چیست؟..

مسافر شیرازی : معنایش آنست كه هر چیزی را كه اكثریت مردم عقیده دارند از خداست.

مسافر تهرانی : اگر اینطور بود پس عربها كه عمومشان بت‌پرست بودند و به بتها عقیده داشتند بایستی پیغمبر اسلام بآنها ایراد نگیرد. بایستی آن را هم از خدا بداند.

مسافر شیرازی : این هم راستست ، قبول كردم. ولی باستخاره چه می‌فرمایید؟.. آن را كه خود علما می‌كنند.



.
✴️ ما چه می‌خواهیم؟..

🖌 احمد کسروی

📖 مهنامه‌ی پیمان

تکه‌ی 1 از بخش یکم

بنام پاک‌ْآفریدگار

آغاز سخن
در سالهای نخست پیمان یك یا دو گفتار در این باره نوشته و خواست خود و راهی را كه می‌پیماییم روشن گردانیده‌ایم ولی چون از آن زمان دور شده‌ایم و همگی آن گفتارها را نخوانده‌اند اینست كسانی پیشنهاد می‌كنند این زمینه را دوباره دنبال كنیم.

باید دانست كه ما همگی جهانیان را بیك چشم می‌بینیم و خواهان نیكی همه‌ی جهان می‌باشیم. ولی بیگفتگوست كه باید نخست شرق را بدیده گیریم و بگرفتاریهای این چاره اندیشیم ، و برای این كار هم باید نخست بكشور خود پردازیم. اینست خواست ما ، و راه آن «شناختن گرفتاریها و نبرد كردن با یكایك آنها» است ، و از روزی كه بكار برخاسته‌ایم جز در این راه گام نزده‌ایم.

در هشت سال پیش ما چون بكار برخاستیم و من كتاب آیین و پاره‌ای گفتارها را نوشتم ، پاگیرترین گرفتاری در ایران «اروپاییگری» بود. اروپاییگری چیست و آن گرفتاری چه بود؟!.

اروپاییگری و سختی زندگانی
نیك می‌دانیم كه تا چهل سال پیش توده‌ی ایران در یك خوابی ـ خواب ناآگاهی از جهان ـ فرورفته و از پیرامون خود نیز آگاهی نمی‌داشت و جز كسان اندكی كه سفر كرده و بازگشته و یا روزنامه‌خوان بودند دیگران از اروپا و پیشرفت آن چیزی نمی‌دانستند ، و چون جنبشی پیش آمد و مردم بیدار شدند و چشم باز كرده اروپا را دیدند و اختراعهای شگفت اروپاییان را تماشا كرده و از فزونی دانشها آگاه شدند سخت خیره ماندند ، و همانها را مایه‌ی پیشرفت دانسته بفراگرفتن آنها كوشیدند.

این كار را بایستی كنند و اختراعها و دانشها را بایستی فراگیرند. این كارشان بسیار نیك بود. چیزی كه هست در این میان از یك نكته‌ی ارجداری ناآگاه مانده و این درنمی‌یافتند كه پیشرفت زندگانی و رسیدن بآسایش و خرسندی تنها با فراگرفتن آن دانشها و اختراعها نیست. درنمی‌یافتند كه اروپا با داشتن آن دانشها و اختراعها از شاهراه رستگاری بركنار و از آسایش و خرسندی كه همه‌ی كوششها برای آنست بی‌بهره می‌باشد.

در سایه‌ی این ناآگاهی گمان بدی باروپا نبرده و بدیهای آنجا را نیز با دیده‌ی نیكی می‌دیدند و بیكبار پیروی ازو نموده و هرچه از اروپاییان می‌دیدند و می‌شنیدند می‌گرفتند ، و هرچه از خود داشته بودند رها می‌كردند ، و این كار را با یك شتاب شگفت و با صد غوغا پیش می‌بردند. اینست آنچه ما اروپاییگری می‌نامیم.

ما میانه‌ی فزونی دانشها و پیدایش اختراعهای سودمند با پیشرفت كار زندگی و آسایش جهانیان جدایی می‌گزاریم ، و آن را دیگر و این را دیگر می‌شماریم و چنانكه بارها گفته‌ایم برای این سخن خود یك دلیل بُرنده‌ای در دست می‌داریم و آن سختی روزافزون زندگی می‌باشد. همه می‌دانیم از روزی كه دانشها پیش رفته و راه‌آهن و ماشین و تلگراف و تلفن و اتومبیل و هواپیما و مانند اینها پیدا شده زندگی زمان بزمان سختتر گردیده و بهره‌ی مردم از آسایش و خوشی كمتر شده. این خود چیستانی (معما) گردیده و همه را گیج گردانیده. ولی ما این چیستان را باز كرده‌ایم و می‌گوییم : اختراعهای اروپا و فزونی دانشها بسیار نیك است و خود گامهای بزرگی در راه تمدن می‌باشد. چیزی كه هست برای پیش رفتن در زندگانی و رسیدن بآسایش و خرسندی یك چیزِ گرانمایه‌تر دیگری دربایست است كه آن «آیین خردمندانه‌ی» زندگی باشد.

می‌گوییم : آدمیان در زندگانی با دو گونه كوشش ، یا بهتر گویم با دو گونه كشاكش دچارند : یكی كشاكش با طبیعت برای بسیج زندگانی و دیگری كوشش با یكدیگر برای نگهداری خودشان. روشنتر گویم آدمیان باید از یكسو زمین كارند و نان پزند و پارچه بافند و رخت دوزند و خانه سازند و بچاره‌ی بیماریها كوشند كه اینها نبرد با طبیعت می‌باشد ، و از یكسو باید دشمنان را از خود دور كنند و خود را از فریب و نیرنگ و دزدی نگه دارند و بكوشند و از همچشمان پس نمانند و اینها نبرد با یكدیگر می‌باشد. زندگانی هر كس با این دو نبرد آغاز شده و با این دو نبرد بسر آید. لیكن نبرد با طبیعت زیان ندارد و خود نیز آسانست ، بویژه پس از اختراعهای نوین كه آدمی بر طبیعت چیره‌تر گردیده و كار آسانتر شده. آنچه زیان دارد و سخت است نبرد آدمیان با یكدیگر می‌باشد ، این پتیاره‌ی نبرد است كه جهان را گرفتار گردانیده و برای آنكه آدمیان از این گرفتاری رها گردند و بهره از آسایش و خرسندی یابند باید از سختی این نبرد (تا آنجا كه می‌توان) كاست و این جز در سایه‌ی یك «آیین خردمندانه» برای زندگی نتواند بود. 👇