✴️ در پیرامون زبان (بخش دوم)
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم هفتگی
🔸 نامهای کننده [=اسم فاعل]
بارها کسانی میپرسند : شما چرا بجای «پرنده» و «خزنده» و «درنده» ، «پرا» و «خزا» و «درا» مینویسید یا بجای «خواهان» ، «خواها» میگویید؟..
میگوییم : ما بارها نوشتهایم که در فارسی «نام کننده» بسه گونه است :
1ـ شنونده ، زننده ، کشنده ، رونده ، آینده ، شاینده ، و مانند اینها.
2ـ شنوا ، گویا ، روا ، سزا ، جویا و مانند اینها.
3ـ روان ، خندان ، شتابان ، گریان ، و مانند اینها.
اینها هر یکـی معنای دیگـری دارد. گونهی یکـم برای کسیست که کاری را یک بار کنـد. مثلاً کسی را کشتهاند. میپرسیم : کشنده کیست؟.. گونهی دوم برای کسیست که کاری را بسیار کند و یا توانای آن باشد. مثلاً میگوییم گوش شنوا ، زبان گویا. گونهی سوم برای کسیست که کاری را در هنگام کار دیگری کند. مثلاً میگوییم : گریان آمد ، خندان رفت.
در زبان بیماری که هست و دیگران بکار میبرند اینها را از سامان انداختهاند و از هر ریشهای برخی را آورند و برخی را نیاورند. مثلاً «جوینده» و «جویا» میآورند ولـی «جـویان» نمیآورند. «شاینـده» و «شایان» میگویند و «شایا» نمیگویند. از این گذشته دربند معنی آنها نبوده چه بسا که این را در معنی آن و آن را در معنی این میآورند. مثلاً بمرغان میگویند : «پرنده» ، در جایی که باید گفت : «پرا» و همچنین در مانندهای آن.
ولی ما اینها را بسیار بسامان گردانیدهایم. بدینسان که از هر ریشهای هر سه گونه را جدا میگردانیم. آنگاه هر یکی از آنها را در جای خودش و در معنی خودش بکار میبریم. اینکه ما مینویسیم پرا ، خزا ، درا ، گزا ، آزارا ، یا میگوییم : شایا ، خواها درستتر میباشد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 پرچم هفتگی
🔸 نامهای کننده [=اسم فاعل]
بارها کسانی میپرسند : شما چرا بجای «پرنده» و «خزنده» و «درنده» ، «پرا» و «خزا» و «درا» مینویسید یا بجای «خواهان» ، «خواها» میگویید؟..
میگوییم : ما بارها نوشتهایم که در فارسی «نام کننده» بسه گونه است :
1ـ شنونده ، زننده ، کشنده ، رونده ، آینده ، شاینده ، و مانند اینها.
2ـ شنوا ، گویا ، روا ، سزا ، جویا و مانند اینها.
3ـ روان ، خندان ، شتابان ، گریان ، و مانند اینها.
اینها هر یکـی معنای دیگـری دارد. گونهی یکـم برای کسیست که کاری را یک بار کنـد. مثلاً کسی را کشتهاند. میپرسیم : کشنده کیست؟.. گونهی دوم برای کسیست که کاری را بسیار کند و یا توانای آن باشد. مثلاً میگوییم گوش شنوا ، زبان گویا. گونهی سوم برای کسیست که کاری را در هنگام کار دیگری کند. مثلاً میگوییم : گریان آمد ، خندان رفت.
در زبان بیماری که هست و دیگران بکار میبرند اینها را از سامان انداختهاند و از هر ریشهای برخی را آورند و برخی را نیاورند. مثلاً «جوینده» و «جویا» میآورند ولـی «جـویان» نمیآورند. «شاینـده» و «شایان» میگویند و «شایا» نمیگویند. از این گذشته دربند معنی آنها نبوده چه بسا که این را در معنی آن و آن را در معنی این میآورند. مثلاً بمرغان میگویند : «پرنده» ، در جایی که باید گفت : «پرا» و همچنین در مانندهای آن.
ولی ما اینها را بسیار بسامان گردانیدهایم. بدینسان که از هر ریشهای هر سه گونه را جدا میگردانیم. آنگاه هر یکی از آنها را در جای خودش و در معنی خودش بکار میبریم. اینکه ما مینویسیم پرا ، خزا ، درا ، گزا ، آزارا ، یا میگوییم : شایا ، خواها درستتر میباشد.
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی نهم)
گاهی شنیدهام کسانی میگویند : «شما به سیاست وارد نمیشوید». این هم ایراد دیگری که بما میگیرند. باید گفت : اینان معنی سیاست را نیز نمیدانند. سیاست چیست؟. سیاست آنست که یک مردمی در میان مردمان دیگرِ جهان راهی برای خود باز کند و ارتباط و رفتار خود را با آنان بروی اساس پیشبینانه و هوشیارانه بگذارد. سیاست در معنی راستش اینست. اگر دیگران نیز سیاست را باین معنی میشناسند ، باید اعتراف کنند که یگانه دستهای که در ایران در راه سیاست میکوشند ، ماییم. زیرا این تنها ماییم که آیندهی این کشور و مردم را میاندیشیم و برای آنکه ایرانیان بتوانند در میان کشورها و مردمان جهان راه راست و همواری پیش گرفته ، با سربلندی با آنان همراه و همگام باشد ، اندیشههایی بکار میبریم. تنها ماییم که سببهای عقب ماندگی این مردم را جُسته و اندیشیده و یافتهایم و از روی بینش بچاره میکوشیم. ما دربارهی این کشور و مردم یک راه کوششی را پیش گرفتهایم که سراپا روشنست [1] و از حالا تا هزار سال دیگر حال این مردم و نتیجهی کوششهایی را که میکنیم ، پیشبینی توان کرد.
گاهی نیز کسانی میگویند : «اینها همهاش حرفست. باید اقدام کرد». یا میگویند : «باید انقلاب کرد. چارهی کار ایران انقلابست». این هم از ایرادهاییست که بما میگیرند.
باید گفت : «هر جنبشی آغازش سخنست و جز سخن نتواند بود. دستهی سوسیالدمکرات روسیه که امروز کشوری بآن بزرگی را راه میبرند و در این جنگ دیده شد که تا چه اندازه نیرومندند ، آغاز کارشان جز سخن نبوده. آن دستهی نیرومند را جز با نیروی سخن بوجود نیاوردهاند. کارل مارکس و همراهان او که تکانی بجهان دادهاند جز بسخن نپرداخته بودند.
اسلام که سپس یکنیم جهان را گرفت ، آغاز کارش جز سخنانی نمیبود که پیغمبر اسلام میگفت و یک دسته با آن دشمنی مینمودند.
جنبش مشروطه در ایران که آنهمه تکان بکشور داد ، ریشهاش جز سخن نمیبود و پیشروان جنبش در آغاز کار سرمایهای جز سخن نمیداشتند.
همهی جنبشها از سخن آغاز گردد. نخست سخنانی گفته گردد و راهی نشان داده شود و یک دسته از پاکدلان و غیرتمندان آن سخنان را پذیرند و در پیرامونش دسته بندند و یکدل و یکدست بکوششهایی پردازند و با ناپاکدلان و تاریکاندیشان به مبارزه کوشند و کمکم نیروشان بیشتر گردد و زمینهی کار آماده شود.
راه اینست و ما نیز آن را گرفتهایم و پیش میرویم و نزدیکست آن روزی که یک گام دیگر نیز برداریم و اختیار کارها را بدست گرفته آیین خود را از هر باره روان گردانیم.
اینکه میگویند : «باید انقلاب کرد ...» باید گفت : اینان معنی «انقلاب» یا شورش را هم نمیدانند. از آن نیز تنها نامش را یاد گرفتهاند. چنانکه بارها گفتهایم ، شورش یا جنبش بیزمینه نمیتواند باشد. شورش یا جنبش نیز بر سر سخنانی باید باشد. بر روی حقایقی باید باشد.[2]
[1] : در این باره کتاب «در راه سیاست» دیده شود.
[2] : دفتر «انقلاب چیست؟» دیده شود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی نهم)
گاهی شنیدهام کسانی میگویند : «شما به سیاست وارد نمیشوید». این هم ایراد دیگری که بما میگیرند. باید گفت : اینان معنی سیاست را نیز نمیدانند. سیاست چیست؟. سیاست آنست که یک مردمی در میان مردمان دیگرِ جهان راهی برای خود باز کند و ارتباط و رفتار خود را با آنان بروی اساس پیشبینانه و هوشیارانه بگذارد. سیاست در معنی راستش اینست. اگر دیگران نیز سیاست را باین معنی میشناسند ، باید اعتراف کنند که یگانه دستهای که در ایران در راه سیاست میکوشند ، ماییم. زیرا این تنها ماییم که آیندهی این کشور و مردم را میاندیشیم و برای آنکه ایرانیان بتوانند در میان کشورها و مردمان جهان راه راست و همواری پیش گرفته ، با سربلندی با آنان همراه و همگام باشد ، اندیشههایی بکار میبریم. تنها ماییم که سببهای عقب ماندگی این مردم را جُسته و اندیشیده و یافتهایم و از روی بینش بچاره میکوشیم. ما دربارهی این کشور و مردم یک راه کوششی را پیش گرفتهایم که سراپا روشنست [1] و از حالا تا هزار سال دیگر حال این مردم و نتیجهی کوششهایی را که میکنیم ، پیشبینی توان کرد.
گاهی نیز کسانی میگویند : «اینها همهاش حرفست. باید اقدام کرد». یا میگویند : «باید انقلاب کرد. چارهی کار ایران انقلابست». این هم از ایرادهاییست که بما میگیرند.
باید گفت : «هر جنبشی آغازش سخنست و جز سخن نتواند بود. دستهی سوسیالدمکرات روسیه که امروز کشوری بآن بزرگی را راه میبرند و در این جنگ دیده شد که تا چه اندازه نیرومندند ، آغاز کارشان جز سخن نبوده. آن دستهی نیرومند را جز با نیروی سخن بوجود نیاوردهاند. کارل مارکس و همراهان او که تکانی بجهان دادهاند جز بسخن نپرداخته بودند.
اسلام که سپس یکنیم جهان را گرفت ، آغاز کارش جز سخنانی نمیبود که پیغمبر اسلام میگفت و یک دسته با آن دشمنی مینمودند.
جنبش مشروطه در ایران که آنهمه تکان بکشور داد ، ریشهاش جز سخن نمیبود و پیشروان جنبش در آغاز کار سرمایهای جز سخن نمیداشتند.
همهی جنبشها از سخن آغاز گردد. نخست سخنانی گفته گردد و راهی نشان داده شود و یک دسته از پاکدلان و غیرتمندان آن سخنان را پذیرند و در پیرامونش دسته بندند و یکدل و یکدست بکوششهایی پردازند و با ناپاکدلان و تاریکاندیشان به مبارزه کوشند و کمکم نیروشان بیشتر گردد و زمینهی کار آماده شود.
راه اینست و ما نیز آن را گرفتهایم و پیش میرویم و نزدیکست آن روزی که یک گام دیگر نیز برداریم و اختیار کارها را بدست گرفته آیین خود را از هر باره روان گردانیم.
اینکه میگویند : «باید انقلاب کرد ...» باید گفت : اینان معنی «انقلاب» یا شورش را هم نمیدانند. از آن نیز تنها نامش را یاد گرفتهاند. چنانکه بارها گفتهایم ، شورش یا جنبش بیزمینه نمیتواند باشد. شورش یا جنبش نیز بر سر سخنانی باید باشد. بر روی حقایقی باید باشد.[2]
[1] : در این باره کتاب «در راه سیاست» دیده شود.
[2] : دفتر «انقلاب چیست؟» دیده شود.
.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.
(تکهی 3 از 6)
مسافر تهرانی : استخاره هم مثل همینست. آن را هم ملاها برای استفادهی خود درست كردهاند.
مسافر شیرازی : علما چه استفادهای دارند؟.. برای استخاره كه پول نمیگیرند!
مسافر تهرانی : اولاً پول هم میگیرند. در بعضی از شهرها كسانی هستند كه شغلشان استخاره كردنست. شهرتی دادهاند كه هر كسی هر مطلبی دارد اگر آن را بروی كاغذی بنویسد و در یك پاكت سربستهای بگزارد فلان آقا بدون اینكه سر پاكت را باز كند استخارهی قرآن میكند و آیهای كه مطابق آن موضوع است میآید و روی پاكت مینویسد و به هر استخاره فلان مقدار پول میگیرد. ثانیاً استفاده تنها پول نیست. آن آخوندی كه در خیابان بقول تركها «سالانا سالانا» راه میرود و زیر چشمی باین سو و آن سو مینگرد كه ببیند مردم چه توجهی باو دارند ، همانكه یك پیرهزنی با یك پیرهمردی بجلو میآید و با تواضع سلامی میدهد و آنوقت میگوید : «آقا یك استخاره بكن» ، و آقا دست به بغل برده تسبیح درمیآورد و چشمها را روی هم گزارده دعایی میخواند و آنگاه سر را بالا برده «یاالله» میگوید و دست انداخته دانههای تسبیح را میگیرد و رو بآن پیرمرد گردانیده با لحن مخصوصی میگوید : «مؤمن خوبست» ، «مؤمن بد است» ، این لذت بسیاری برای او دارد و خود استفادهی بزرگیست. این ملاها میروند و ده سال و بیست سال در نجف نان و فُجُل[= تُرُب] میخورند بآرزوی آنكه بیایند و این مقام را پیدا كنند.
اساساً شما ملاحظه كنید : آیا پیغمبر اسلام در كارهای خود استخاره میكرد؟.. شما هیچ شنیدهاید كه پیغمبر استخاره كرده باشد؟!.. ممكنست بگویید او پیغمبر بود و همه چیز را میدانست و احتیاج باستخاره نداشت. من هم او را میگزارم بكنار. آیا پس از مرگ پیغمبر ، اصحابش در كارهای خود استخاره میكردند ، یا مینشستند و عقلها و فهمهای خود را بكار میانداختند و باهم شور میكردند؟!.. آیا كدام یكی از اینهاست؟!..
اگر بنا بود مردم كارهای خود را با استخاره راه اندازند و نیك و بد و سود و زیان را با استخاره تشخیص دهند چرا خدا بایشان عقل میداد؟!.. عقل برای همینست كه مردم نیك و بد و سود و زیان خود را با آن تشخیص دهند.
تو گویی قرآن كتاب فالست كه پیاپی باز كنند و ببینند فلان كار خوب خواهد درآمد یا بد؟!.. بجای آنكه باحكام قرآن عمل كنند آن را كتاب فال گردانیدهاند. از همه چیز استفادهی مادی میكنند.
شنیدنیست كه منت هم میگزارند : «برویم با خدا هم شور كنیم». تو گویی خدا در آنجا نشسته كه فلان حاجی برود و شور كند : «خدایا معاملهی قند و شكر بكنم یا نه؟..» فلان خان برود و اجازه بخواهد : «خدایا دخترم را بشوهر بدهم یا نه؟..». ببینید اینها شایستهی شأن خداست؟!.
اگر یك پسر با پدرش این رفتار را كند ، زود زود بیاید و بپرسد «آقاجان آب بخورم یا نه؟..» ، «آقاجان نان بخورم یا نه؟..» ، آن پدر عصبانی شده تشر خواهد زد : «پسرك ، مگر خودت شعور نداری؟!.. پس خدا آن شعور را برای چه بتو داده؟!.». كاری را كه بخودتان شایسته نمیشناسید بخدا شایسته میشناسید؟.
تنها خدا میداند كه این استخاره چه صدمههایی بمردم زده. هزارها دختر كه خواستگار خوب داشته پدر احمقش چون پابند استخاره بوده و استخاره خوب نیامده دختر بدبخت گردیده. هزارها مرد كه در كارهای خود بجای آنكه عقل و فهم را بكار اندازد و سود و زیان آنها را درك كند اختیارش را بدست دانههای تسبیح داده و خود را و خاندانش را بفلاكت انداخته ...
مسافر شیرازی : آقا قربانت بروم ، شما از سرگذشت من خبر میدهید. شما اگر ادعای نبوت كنید من باید بپذیرم. اینها كه شما میگویید سرگذشت منست. همین بلا بسر خود من آمده. اجازه بدهید برایتان نقل كنم :
.
(تکهی 3 از 6)
مسافر تهرانی : استخاره هم مثل همینست. آن را هم ملاها برای استفادهی خود درست كردهاند.
مسافر شیرازی : علما چه استفادهای دارند؟.. برای استخاره كه پول نمیگیرند!
مسافر تهرانی : اولاً پول هم میگیرند. در بعضی از شهرها كسانی هستند كه شغلشان استخاره كردنست. شهرتی دادهاند كه هر كسی هر مطلبی دارد اگر آن را بروی كاغذی بنویسد و در یك پاكت سربستهای بگزارد فلان آقا بدون اینكه سر پاكت را باز كند استخارهی قرآن میكند و آیهای كه مطابق آن موضوع است میآید و روی پاكت مینویسد و به هر استخاره فلان مقدار پول میگیرد. ثانیاً استفاده تنها پول نیست. آن آخوندی كه در خیابان بقول تركها «سالانا سالانا» راه میرود و زیر چشمی باین سو و آن سو مینگرد كه ببیند مردم چه توجهی باو دارند ، همانكه یك پیرهزنی با یك پیرهمردی بجلو میآید و با تواضع سلامی میدهد و آنوقت میگوید : «آقا یك استخاره بكن» ، و آقا دست به بغل برده تسبیح درمیآورد و چشمها را روی هم گزارده دعایی میخواند و آنگاه سر را بالا برده «یاالله» میگوید و دست انداخته دانههای تسبیح را میگیرد و رو بآن پیرمرد گردانیده با لحن مخصوصی میگوید : «مؤمن خوبست» ، «مؤمن بد است» ، این لذت بسیاری برای او دارد و خود استفادهی بزرگیست. این ملاها میروند و ده سال و بیست سال در نجف نان و فُجُل[= تُرُب] میخورند بآرزوی آنكه بیایند و این مقام را پیدا كنند.
اساساً شما ملاحظه كنید : آیا پیغمبر اسلام در كارهای خود استخاره میكرد؟.. شما هیچ شنیدهاید كه پیغمبر استخاره كرده باشد؟!.. ممكنست بگویید او پیغمبر بود و همه چیز را میدانست و احتیاج باستخاره نداشت. من هم او را میگزارم بكنار. آیا پس از مرگ پیغمبر ، اصحابش در كارهای خود استخاره میكردند ، یا مینشستند و عقلها و فهمهای خود را بكار میانداختند و باهم شور میكردند؟!.. آیا كدام یكی از اینهاست؟!..
اگر بنا بود مردم كارهای خود را با استخاره راه اندازند و نیك و بد و سود و زیان را با استخاره تشخیص دهند چرا خدا بایشان عقل میداد؟!.. عقل برای همینست كه مردم نیك و بد و سود و زیان خود را با آن تشخیص دهند.
تو گویی قرآن كتاب فالست كه پیاپی باز كنند و ببینند فلان كار خوب خواهد درآمد یا بد؟!.. بجای آنكه باحكام قرآن عمل كنند آن را كتاب فال گردانیدهاند. از همه چیز استفادهی مادی میكنند.
شنیدنیست كه منت هم میگزارند : «برویم با خدا هم شور كنیم». تو گویی خدا در آنجا نشسته كه فلان حاجی برود و شور كند : «خدایا معاملهی قند و شكر بكنم یا نه؟..» فلان خان برود و اجازه بخواهد : «خدایا دخترم را بشوهر بدهم یا نه؟..». ببینید اینها شایستهی شأن خداست؟!.
اگر یك پسر با پدرش این رفتار را كند ، زود زود بیاید و بپرسد «آقاجان آب بخورم یا نه؟..» ، «آقاجان نان بخورم یا نه؟..» ، آن پدر عصبانی شده تشر خواهد زد : «پسرك ، مگر خودت شعور نداری؟!.. پس خدا آن شعور را برای چه بتو داده؟!.». كاری را كه بخودتان شایسته نمیشناسید بخدا شایسته میشناسید؟.
تنها خدا میداند كه این استخاره چه صدمههایی بمردم زده. هزارها دختر كه خواستگار خوب داشته پدر احمقش چون پابند استخاره بوده و استخاره خوب نیامده دختر بدبخت گردیده. هزارها مرد كه در كارهای خود بجای آنكه عقل و فهم را بكار اندازد و سود و زیان آنها را درك كند اختیارش را بدست دانههای تسبیح داده و خود را و خاندانش را بفلاكت انداخته ...
مسافر شیرازی : آقا قربانت بروم ، شما از سرگذشت من خبر میدهید. شما اگر ادعای نبوت كنید من باید بپذیرم. اینها كه شما میگویید سرگذشت منست. همین بلا بسر خود من آمده. اجازه بدهید برایتان نقل كنم :
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش یکم
شرقیان اینها را هیچ نمیدانستند و از گرفتاریهای اروپا آگاه نمیبودند. در همان روزها اروپا حال بدی میداشت و هنگامی بود كه بیكاران در هر كشوری با ملیونها شمرده میشدند و هر روز آژانسها آگاهیهای دلگداز از حال آنها میرسانید. شرقیان ارجی بآنها نگزارده و بروی خود نمیآوردند و اگر كسانی پروای آنها میكردند گناه را بگردن «بحران» میانداختند و همچنین در بدیهای دیگری كه گاهی از اروپاییان میشنیدند گناه را از تمدن دانسته چنین میگفتند : «تمدن این زیانها را هم دارد». با یك شور و شتابی از همه چیز اروپا پیروی مینمودند و پیشوایان با آواز بلند داد میزدند : «باید باطناً و ظاهراً و مادتاً و معناً فرنگی باشیم».[1] و اندیشهی همگی همین بود كه باید دنبال اروپا را گرفت و رفت و بِهر كجا كه آن برسد رسید.
این بیراهی اگر جلوگیری نشدی قرنها شرقیان را سرگردان ساختی و آشفتگیهای بسیار درپی داشتی ، و دانسته نیست شرقیان كِی توانستندی بگمراهی خود پی برند ، و كی یارَستندی [2] از آن راه بازگردند. گذشته از اینها با اندیشهای كه ما دربارهی شرق در دل میداشتیم و بلندی آن را میخواستیم بسیار ناسازگار بود. و آنگاه چون نگاه میكردیم یك سنگ بزرگی را در سر راه خود میدیدیم. زیرا در سایهی دلبستگی باروپا مردم از فهم و اندیشهی خود چشم پوشیده و برای نیك و بد و راست و كج ، ترازو و قاعدهای جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود. یك سخنی كه یكی میگفتی بایستی دلیل آورد كه در اروپا چنین است و یا چنان نیست و گواهی برای گفتهی خود از زبان یك پرفسور یا دكتر اروپایی یاد كند ، وگرنه كسی گوش ندادی و آن سخن را نپذیرفتی.
هر چیزی كه در اروپا بوده بایستی نیك دانست. مثلاً روزی در نشستی گفتگو از سستی كارِ عدلیه میرفت و یكی ایراد میگرفت كه یك محاكمهای كه از هشت سال پیش آغاز شده هنوز بجایی نرسیده. دیگری بیدرنگ بپاسخ پرداخته چنین گفت : «در خود اروپا نیز چنین است. فلان همسایهی ما تازه آمده و میگوید یك محاكمه در پاریس چهل سال طول كشیده». از این پاسخ ایرادگیرنده خاموش شد و بایستی شود. زیرا در آن روز دلیل نیكی یا بدی همین بود و بس.
در نشست دیگری یكی از وكیلِ خود شكایت میكرد و چنین میگفت : «در اروپا یك وكیل بیش از خود موكل دلسوزی بخرج دهد و بكار علاقهمند میشود». این را كسی میگفت كه باروپا نرفته و هیچ چیزی از وكیلان آنجا ندانسته بود ، و این شیوهی گفتگوی آنروزی بود كه در هر سخنی نام اروپا بمیان آورده شود و ستایش از اروپاییان بمیان آید. در این باره بهترین گواهی را روزنامههای آنروزی میدهد و ما نمونههایی را از آنها نگه داشتهایم. مثلاً كتابفروشی پنج جلد كتاب چاپ كرده و میخواهد آگهی دربارهی آن پراكنده كند آن را چنین عنوان میكند : «در ممالك متمدنه چون یكی یك كتاب مهمی را چاپ كرد برای آن جشن میگیرند و نسخههایش را بسرعت خریداری میكنند ...». یك روزنامهنویس كوچكی دانسته نیست بكجا تلفن كرده و پاسخ زشتی شنیده در روزنامهی خود چنین عنوان میكند : «در دنیای متمدن مردم با یكدیگر مراعات ادب مینمایند و شئونات هر كس را حفظ میكنند ...». در یك روزنامهای یكی از جوانان یك رشته گفتارها مینوشت و در هر شماره یكی از خویها (اخلاق) را عنوان میكرد و در همهی آنها همین راه را میپیمود. مثلاً امروز از «وفا» سخن رانده چنین مینوشت : «وفا یكی از اخلاق عالیه و از كمالات انسانی است وفا بر قیمت انسان میافزاید ...». بدینسان چند سطر را پر كرده سپس چنین مینوشت : «در اینجاست كه شرق از غرب جدا میشود غربیان مردم باوفایی هستند ...». فردا از راستگویی سخن رانده همین رفتار را میكرد. اینها را كسی مینوشت كه نه غرب را دیده و نه غربیان را بهتر از دیگران میشناخت. دوباره میگویم : شیوهی سخن گفتن و چیز نوشتن آنروزی همین بود و بزرگ و كوچك همین راه را میداشتند. چیزی كه هست بزرگان از پرمایگی سخن را نیك پرورده از بدی آن میكاستند و كوچكان از بیمایگی بدینسان زشت از آب درمیآوردند.
[1] : این گفته كه شناخته میباشد از حسن تقیزاده است.
[2] : یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 2 از بخش یکم
شرقیان اینها را هیچ نمیدانستند و از گرفتاریهای اروپا آگاه نمیبودند. در همان روزها اروپا حال بدی میداشت و هنگامی بود كه بیكاران در هر كشوری با ملیونها شمرده میشدند و هر روز آژانسها آگاهیهای دلگداز از حال آنها میرسانید. شرقیان ارجی بآنها نگزارده و بروی خود نمیآوردند و اگر كسانی پروای آنها میكردند گناه را بگردن «بحران» میانداختند و همچنین در بدیهای دیگری كه گاهی از اروپاییان میشنیدند گناه را از تمدن دانسته چنین میگفتند : «تمدن این زیانها را هم دارد». با یك شور و شتابی از همه چیز اروپا پیروی مینمودند و پیشوایان با آواز بلند داد میزدند : «باید باطناً و ظاهراً و مادتاً و معناً فرنگی باشیم».[1] و اندیشهی همگی همین بود كه باید دنبال اروپا را گرفت و رفت و بِهر كجا كه آن برسد رسید.
این بیراهی اگر جلوگیری نشدی قرنها شرقیان را سرگردان ساختی و آشفتگیهای بسیار درپی داشتی ، و دانسته نیست شرقیان كِی توانستندی بگمراهی خود پی برند ، و كی یارَستندی [2] از آن راه بازگردند. گذشته از اینها با اندیشهای كه ما دربارهی شرق در دل میداشتیم و بلندی آن را میخواستیم بسیار ناسازگار بود. و آنگاه چون نگاه میكردیم یك سنگ بزرگی را در سر راه خود میدیدیم. زیرا در سایهی دلبستگی باروپا مردم از فهم و اندیشهی خود چشم پوشیده و برای نیك و بد و راست و كج ، ترازو و قاعدهای جز بودن و نبودن در اروپا نمانده بود. یك سخنی كه یكی میگفتی بایستی دلیل آورد كه در اروپا چنین است و یا چنان نیست و گواهی برای گفتهی خود از زبان یك پرفسور یا دكتر اروپایی یاد كند ، وگرنه كسی گوش ندادی و آن سخن را نپذیرفتی.
هر چیزی كه در اروپا بوده بایستی نیك دانست. مثلاً روزی در نشستی گفتگو از سستی كارِ عدلیه میرفت و یكی ایراد میگرفت كه یك محاكمهای كه از هشت سال پیش آغاز شده هنوز بجایی نرسیده. دیگری بیدرنگ بپاسخ پرداخته چنین گفت : «در خود اروپا نیز چنین است. فلان همسایهی ما تازه آمده و میگوید یك محاكمه در پاریس چهل سال طول كشیده». از این پاسخ ایرادگیرنده خاموش شد و بایستی شود. زیرا در آن روز دلیل نیكی یا بدی همین بود و بس.
در نشست دیگری یكی از وكیلِ خود شكایت میكرد و چنین میگفت : «در اروپا یك وكیل بیش از خود موكل دلسوزی بخرج دهد و بكار علاقهمند میشود». این را كسی میگفت كه باروپا نرفته و هیچ چیزی از وكیلان آنجا ندانسته بود ، و این شیوهی گفتگوی آنروزی بود كه در هر سخنی نام اروپا بمیان آورده شود و ستایش از اروپاییان بمیان آید. در این باره بهترین گواهی را روزنامههای آنروزی میدهد و ما نمونههایی را از آنها نگه داشتهایم. مثلاً كتابفروشی پنج جلد كتاب چاپ كرده و میخواهد آگهی دربارهی آن پراكنده كند آن را چنین عنوان میكند : «در ممالك متمدنه چون یكی یك كتاب مهمی را چاپ كرد برای آن جشن میگیرند و نسخههایش را بسرعت خریداری میكنند ...». یك روزنامهنویس كوچكی دانسته نیست بكجا تلفن كرده و پاسخ زشتی شنیده در روزنامهی خود چنین عنوان میكند : «در دنیای متمدن مردم با یكدیگر مراعات ادب مینمایند و شئونات هر كس را حفظ میكنند ...». در یك روزنامهای یكی از جوانان یك رشته گفتارها مینوشت و در هر شماره یكی از خویها (اخلاق) را عنوان میكرد و در همهی آنها همین راه را میپیمود. مثلاً امروز از «وفا» سخن رانده چنین مینوشت : «وفا یكی از اخلاق عالیه و از كمالات انسانی است وفا بر قیمت انسان میافزاید ...». بدینسان چند سطر را پر كرده سپس چنین مینوشت : «در اینجاست كه شرق از غرب جدا میشود غربیان مردم باوفایی هستند ...». فردا از راستگویی سخن رانده همین رفتار را میكرد. اینها را كسی مینوشت كه نه غرب را دیده و نه غربیان را بهتر از دیگران میشناخت. دوباره میگویم : شیوهی سخن گفتن و چیز نوشتن آنروزی همین بود و بزرگ و كوچك همین راه را میداشتند. چیزی كه هست بزرگان از پرمایگی سخن را نیك پرورده از بدی آن میكاستند و كوچكان از بیمایگی بدینسان زشت از آب درمیآوردند.
[1] : این گفته كه شناخته میباشد از حسن تقیزاده است.
[2] : یارَستن (یاریدن) = جرأت داشتن / کردن
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش دوم
✴️ لزوم بازگشت ایرانیان به جاده عقل و خرد
تکهی 2 از 2
🖌 مژگان باقری (کارشناس ارشد جامعه شناسی)
ظهور شاعران بسیار پس از قرن هفتم در غیبت فیلسوفان و دانشمندان، خود دلیل روشنی است که جامعهی ایرانی به تدریج از تعقل و فلسفه دور شده و به شعر و عرفان روی آورده است. در واقع شاعران همان صوفیان و عارفان بودند که اعتقادات خود را به زبان شعر در بین مردم رواج می دادند. البته شعر و شاعری به خودی خود امر ناپسندی نیست اما میتوان در یک مقالهی مستقل به تفصیل نشان داد که چگونه روح حاکم بر تمام این اشعار، دنیا گریزی، آبادانی آخرت به جای دنیا، دشمنی عجیب و غریب با عقل بشری و تسلیم و رضا در برابر قدرت برتر است.
🔸می توان ثابت کرد که چگونه شعر ایرانی همچون ماده مخدر بسیار قوی روح تلاش و مقاومت و اهتمام به امر دنیوی را از ایرانیان گرفته و آنها را به عالم خلسه فرو برده است. از اعتراف مولوی به ناتوانی انسان در این بیت شعر: در کف شیر نر خونخواره ای /غیر تسلیم و رضا کو چاره ای
تا واگویه های نومیدانه ی حافظ که امیدش را به هر گونه تغییر از دست داده است:
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است / بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
شاعر وارسته ای[؟!] به این نتیجه رسیده که :
پای استدلالیان چوبین بود / پای چوبین سخت بی تمکین بود!
و ... با افتخار بیان می کند : آزمودم عقل دوراندیش را / بعد از این دیوانه سازم خویش را!
گویی بین شاعران مسابقه ای درگرفته بود برای لگد مال کردن بالاترین عضو بدن انسان که هر چند خیلی هم کامل نیست ولی به هر حال برای حل بسیاری از مشکلات بشری چاره ساز است!
مقایسه ای طنز آمیز میان حافظ و نیوتن، تفاوت خردگرایی غربی و عرفان شرقی را به خوبی نشان می دهد. نیوتن با سقوط یک سیب روی سرش قانون جاذبه زمین را کشف می کند اما حافظ با دیدن یک مزرعه سرسبز و هلال ماه، به یاد قیامت می افتد و اینکه هنوز برای آخرت توشه ای جمع نکرده است! آن جا که می گوید:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو / یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
گفتم ای بخت بخسبیدی و خورشید دمید / گفت با این همه از سابقه نومید مشو
... از منظر جامعه شناسی میتوان این سوال را پرسید که این همه کوبیدن بر طبل رسوایی صوفیان و این همه آه و فغان از دست دین فروشان، عملا چه تأثیر عینی بر زندگی مردم کوچه و بازار داشته است؟ آیا غیر از این است که هیجانات و ناراحتی های مردم با خواندن این اشعار زیبا تخلیه شده و به آرامش کاذب میرسند؟!
اساسا همین که می بینیم اشعار حافظ هنوز برای ایرانیان قرن بیست و یکم تازگی دارد و قابل فهم است یعنی اینکه جامعه ما با جامعه زمان حافظ تفاوت چندانی نکرده است!
به جرات می توان گفت ضربه ای که تصوف و مکاتب عرفانی بر تمدن ایران وارد ساخته هیچ دشمن خارجی از تازیان گرفته تا مغولان و حتی همین اواخر استعمار نیز وارد نکرده است. ایرانیان هرچه دیده اند از عارف نماهای تنبل بیعاری دیده اند که چون همت کار کردن نداشته اند به یک دانه خرما قناعت ورزیده و مردم را به کار نکردن و نخوردن و دوری از لذات دنیا تشویق کرده اند.
افرادی که اگر در قرن بیست و یکم زندگی می کردند حتما با تشخیص بیماری شیزوفرنی و پارانوئید در بیمارستان های اعصاب و روان بستری می شدند!! اما در آن دوران، پیر و مراد هزاران آدم بدبخت تر و ناتوان تر از خودشان بودند و تأسف بارتر اینکه کرامات عجیب و غریبشان با آب و تاب در تذکره نامه ها ثبت شده است تا امروز ما ایرانیان با افتخار از آن ها یاد کنیم در حالی که هیچ یک نمی توانیم به این سوال پاسخ دهیم که این خرقه پوشان چه افتخاری برای تاریخ ما کسب کرده اند و چه مشکلی از مشکلات ما را از پیش رو برداشته اند. آن ها ما را نصیحت کرده اند که اندرون از طعام خالی بداریم تا در آن نور معرفت ببینیم، در حالی که امروز همه می دانیم اگر اندرون از طعام خالی شود نتیجهی آن فقط از کار افتادن کلیه و روده و کبد و چشم ما خواهد بود و نه دیدن نور معرفت!! ...
🔸شوربختانه تفکر صوفیگری چنان در ذهن تاریخی ایرانیان ریشه دوانده که هنوز در قرن بیست و یکم و با کمال تعجب در میان افراد تحصیل کرده طرفداران زیادی دارد. کسانی که چندین سال در دانشگاه با علم و روش های علمی سر و کار داشته اند اما در واقع خردگرایی که پایه و اساس علوم غربی است در روح و جانشان نفوذ نکرده است.
👇
بخش دوم
✴️ لزوم بازگشت ایرانیان به جاده عقل و خرد
تکهی 2 از 2
🖌 مژگان باقری (کارشناس ارشد جامعه شناسی)
ظهور شاعران بسیار پس از قرن هفتم در غیبت فیلسوفان و دانشمندان، خود دلیل روشنی است که جامعهی ایرانی به تدریج از تعقل و فلسفه دور شده و به شعر و عرفان روی آورده است. در واقع شاعران همان صوفیان و عارفان بودند که اعتقادات خود را به زبان شعر در بین مردم رواج می دادند. البته شعر و شاعری به خودی خود امر ناپسندی نیست اما میتوان در یک مقالهی مستقل به تفصیل نشان داد که چگونه روح حاکم بر تمام این اشعار، دنیا گریزی، آبادانی آخرت به جای دنیا، دشمنی عجیب و غریب با عقل بشری و تسلیم و رضا در برابر قدرت برتر است.
🔸می توان ثابت کرد که چگونه شعر ایرانی همچون ماده مخدر بسیار قوی روح تلاش و مقاومت و اهتمام به امر دنیوی را از ایرانیان گرفته و آنها را به عالم خلسه فرو برده است. از اعتراف مولوی به ناتوانی انسان در این بیت شعر: در کف شیر نر خونخواره ای /غیر تسلیم و رضا کو چاره ای
تا واگویه های نومیدانه ی حافظ که امیدش را به هر گونه تغییر از دست داده است:
بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است / بیار باده که بنیاد عمر بر باد است
شاعر وارسته ای[؟!] به این نتیجه رسیده که :
پای استدلالیان چوبین بود / پای چوبین سخت بی تمکین بود!
و ... با افتخار بیان می کند : آزمودم عقل دوراندیش را / بعد از این دیوانه سازم خویش را!
گویی بین شاعران مسابقه ای درگرفته بود برای لگد مال کردن بالاترین عضو بدن انسان که هر چند خیلی هم کامل نیست ولی به هر حال برای حل بسیاری از مشکلات بشری چاره ساز است!
مقایسه ای طنز آمیز میان حافظ و نیوتن، تفاوت خردگرایی غربی و عرفان شرقی را به خوبی نشان می دهد. نیوتن با سقوط یک سیب روی سرش قانون جاذبه زمین را کشف می کند اما حافظ با دیدن یک مزرعه سرسبز و هلال ماه، به یاد قیامت می افتد و اینکه هنوز برای آخرت توشه ای جمع نکرده است! آن جا که می گوید:
مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو / یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو
گفتم ای بخت بخسبیدی و خورشید دمید / گفت با این همه از سابقه نومید مشو
... از منظر جامعه شناسی میتوان این سوال را پرسید که این همه کوبیدن بر طبل رسوایی صوفیان و این همه آه و فغان از دست دین فروشان، عملا چه تأثیر عینی بر زندگی مردم کوچه و بازار داشته است؟ آیا غیر از این است که هیجانات و ناراحتی های مردم با خواندن این اشعار زیبا تخلیه شده و به آرامش کاذب میرسند؟!
اساسا همین که می بینیم اشعار حافظ هنوز برای ایرانیان قرن بیست و یکم تازگی دارد و قابل فهم است یعنی اینکه جامعه ما با جامعه زمان حافظ تفاوت چندانی نکرده است!
به جرات می توان گفت ضربه ای که تصوف و مکاتب عرفانی بر تمدن ایران وارد ساخته هیچ دشمن خارجی از تازیان گرفته تا مغولان و حتی همین اواخر استعمار نیز وارد نکرده است. ایرانیان هرچه دیده اند از عارف نماهای تنبل بیعاری دیده اند که چون همت کار کردن نداشته اند به یک دانه خرما قناعت ورزیده و مردم را به کار نکردن و نخوردن و دوری از لذات دنیا تشویق کرده اند.
افرادی که اگر در قرن بیست و یکم زندگی می کردند حتما با تشخیص بیماری شیزوفرنی و پارانوئید در بیمارستان های اعصاب و روان بستری می شدند!! اما در آن دوران، پیر و مراد هزاران آدم بدبخت تر و ناتوان تر از خودشان بودند و تأسف بارتر اینکه کرامات عجیب و غریبشان با آب و تاب در تذکره نامه ها ثبت شده است تا امروز ما ایرانیان با افتخار از آن ها یاد کنیم در حالی که هیچ یک نمی توانیم به این سوال پاسخ دهیم که این خرقه پوشان چه افتخاری برای تاریخ ما کسب کرده اند و چه مشکلی از مشکلات ما را از پیش رو برداشته اند. آن ها ما را نصیحت کرده اند که اندرون از طعام خالی بداریم تا در آن نور معرفت ببینیم، در حالی که امروز همه می دانیم اگر اندرون از طعام خالی شود نتیجهی آن فقط از کار افتادن کلیه و روده و کبد و چشم ما خواهد بود و نه دیدن نور معرفت!! ...
🔸شوربختانه تفکر صوفیگری چنان در ذهن تاریخی ایرانیان ریشه دوانده که هنوز در قرن بیست و یکم و با کمال تعجب در میان افراد تحصیل کرده طرفداران زیادی دارد. کسانی که چندین سال در دانشگاه با علم و روش های علمی سر و کار داشته اند اما در واقع خردگرایی که پایه و اساس علوم غربی است در روح و جانشان نفوذ نکرده است.
👇
🔸ما امروز در ایران با افرادی روبرو هستیم که در دانشگاه ها که یکی از مظاهر تمدن غرب است مدرک دکترا گرفته اند، لباس غربی می پوشند، با ماشین های ساخت غرب رفت و آمد می کنند و تمام زندگیشان چکیده ی فلسفه ی خردگرای غربی است اما تفکرشان از تفکر امثال شیخ پشم الدین کشکولی واپس گراتر است! اتفاقا بزرگترین مانع توسعه در ایران همین افراد هستند. البته تعداد معدودی از اینان، صاحب منصبانی هستند که به خاطر حفظ مقام خود، تفکر صوفیگری را در جامعه رواج می دهند و صد البته خود بدان معتقد نیستند.
از این سیاستمداران منفعت طلب و ریاکار که بگذریم عده ی زیادی از نویسندگان، هنرمندان، معلمان و اساتید دانشگاه هستند که تفکرشان ملغمهی خطرناکی است از علم غربی و عرفان شرقی! ترکیبی ناموزون از ولتر فرانسوی و مرتاضعلیشاه شیرازی!!
اینان خدای سفسطه هستند؛ تمام گزاره های عقلانی را به خدمت می گیرند تا خرافات غیر عقلانی را اثبات کنند. با وجود چنین افراد بیمار و پرمدعایی، جامعه ی ایران از آن مسیر اشتباهی که قرنها رفته بازنمی گردد و در جاده عقل و منطق قرار نمی گیرد. ...
.
از این سیاستمداران منفعت طلب و ریاکار که بگذریم عده ی زیادی از نویسندگان، هنرمندان، معلمان و اساتید دانشگاه هستند که تفکرشان ملغمهی خطرناکی است از علم غربی و عرفان شرقی! ترکیبی ناموزون از ولتر فرانسوی و مرتاضعلیشاه شیرازی!!
اینان خدای سفسطه هستند؛ تمام گزاره های عقلانی را به خدمت می گیرند تا خرافات غیر عقلانی را اثبات کنند. با وجود چنین افراد بیمار و پرمدعایی، جامعه ی ایران از آن مسیر اشتباهی که قرنها رفته بازنمی گردد و در جاده عقل و منطق قرار نمی گیرد. ...
.
✴️ دین و جهان (بزبان عادی)
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی دهم)
شورش یا جنبشی که بروی حقایقی نباشد ، چنان باشد که شورش جوانان درسخواندهی تهران در روز هفدهم آذر 1321 بود [1] و ما آن را فراموش نکردهایم. از هر طرف جوانان بتکان آمده ، در میدان بهارستان و در حیاط مجلس جمع شده بودند. ولی نمیدانستند چه کنند و چه بخواهند. دو تن اندیشهشان یکی نمیبود. کاری که توانستند غارت مجلس و کشتن یک یا دو انگلیسی و غارت مغازهها بود. میگفتند : «انقلاب کردهایم». ولی اگر پرسیده میشد : «چه میخواهید؟» پاسخی نمیتوانستند بدهند. یک دسته که شب را نیز نرفته و در آن سرما و سختی در مجلس مانده بودند ، چون فرستادگانی از سوی شهربانی یا وزارت جنگ میآمدند ، در بروی آنان باز نکرده میگفتند : «ما انقلاب کردهایم ، از اینجا بیرون نخواهیم رفت». میگفتند : «آخر چه میخواهید؟!». در اینجا بود که پاسخی نمیتوانستند بدهند و باز همان سخن را پیش کشیده میگفتند : «ما انقلاب کردهایم. از اینجا بیرون نخواهیم رفت».
عجیبتر آنکه یکی از آنان این داستان را به همین صورت که گفتیم نوشته که یکی از روزنامهها بچاپ رسانید و من چون خواندم بیاد آن داستان افتادم که میگوید : کسی وامدار (بدهکار) میبود و نمیداد و چون وامخواه (طلبکار) به دادگستری رفت و این را بدادگاه خواستند ، این شنیده بود که آدم میتواند ادعا را انکار کند و وام خود را ندهد ولی معنی انکار را نفهمیده بود. در دادگاه چون پرسیدند باین کس بدهکاری؟ گفت : آری بدهکارم. گفتند : پس چرا نمیدهی؟!. گفت آخر انکار میکنم. هرچه میگفتند همین پاسخ را میداد.
اگر کسانی معنی انقلاب یا شورش را میدانند ، این خواهند دانست که ما همین اکنون در درون شورش و انقلابیم. آن شورشی که در ایران بایستی باشد ، ما بوجود آوردهایم.
شورش چیست؟. شورش آنست که یک دسته با قانونهای زیانمند و باورهای پوچ و شیوهها و اخلاق پست که در کشور و مردم است ، بمخالفت برخیزند و به برانداختن آنها بکوشند و با دولت یا نیروهای دیگری که هوادار آن بدیهاست از راه پیکار درآیند. شورش باین معنیست و ما بآن برخاستهایم.
ما با همهی بدیها و گمراهیها که در این کشور است و با قانونهای بیخردانه که بکار بسته میشود و با شیوههای ناپسند که مردم میدارند و با پندارهای پست و بیپا که رواج میدارد ، بمخالفت برخاستهایم. با چهارده کیش و چند رشته بدآموزیهای دیگر و با هایهوی ادبیات و با فرهنگی که وزارت فرهنگ برای آشفتن مغزها در پیش گرفته و با مفتخوریها و آزمندیها مبارزه آغاز کردهایم. از این سر کشور گرفته تا آن سرش ، در همه جا یاران ما هستند و با گمراهیها و نادانیها مبارزه میکنند. با دستهبندیهای ملایان و صوفیان و بهائیان و شاعران پیکار میکنند. یک شورش و تکان سختی در هر زمینه آغاز گردیده.
در جنبش مشروطه ، کشمکش تنها در زمینهی سررشتهداری یا حکومت میبود و در این جنبش دربارهی همه چیز زندگانی کشمکش در میانست. ما از هیچ بدی و نادانی چشم نپوشیدهایم و نخواهیم پوشید.
یک فضیلت دیگر در این جنبشِ ما آنست که پایهی کار بروی فهم و دانش گذارده شده. ما میگوییم : هر کسی باید فهم و عقل را راهنمای خود گرداند و حقایق را دریابد و آنگاه با بینش و دانش پا بمیان گذارد و با ما همدستی نماید.
پایان
[1] : آشوب هفدهم آذر 1321 که بنام «بلوای نان» نیز شناخته شده راستی را جز یک هرج و مرج و زورورزی دربار برای برانداختن دولت نبود. آتش این دسیسه بیش از همه زیر سر محمدرضاشاه و آخوند درباری سید محمد بهبهانی و بضد نخستوزیر قوام بود.
.
🖌 احمد کسروی
🔸نشست چهارم (تکهی دهم)
شورش یا جنبشی که بروی حقایقی نباشد ، چنان باشد که شورش جوانان درسخواندهی تهران در روز هفدهم آذر 1321 بود [1] و ما آن را فراموش نکردهایم. از هر طرف جوانان بتکان آمده ، در میدان بهارستان و در حیاط مجلس جمع شده بودند. ولی نمیدانستند چه کنند و چه بخواهند. دو تن اندیشهشان یکی نمیبود. کاری که توانستند غارت مجلس و کشتن یک یا دو انگلیسی و غارت مغازهها بود. میگفتند : «انقلاب کردهایم». ولی اگر پرسیده میشد : «چه میخواهید؟» پاسخی نمیتوانستند بدهند. یک دسته که شب را نیز نرفته و در آن سرما و سختی در مجلس مانده بودند ، چون فرستادگانی از سوی شهربانی یا وزارت جنگ میآمدند ، در بروی آنان باز نکرده میگفتند : «ما انقلاب کردهایم ، از اینجا بیرون نخواهیم رفت». میگفتند : «آخر چه میخواهید؟!». در اینجا بود که پاسخی نمیتوانستند بدهند و باز همان سخن را پیش کشیده میگفتند : «ما انقلاب کردهایم. از اینجا بیرون نخواهیم رفت».
عجیبتر آنکه یکی از آنان این داستان را به همین صورت که گفتیم نوشته که یکی از روزنامهها بچاپ رسانید و من چون خواندم بیاد آن داستان افتادم که میگوید : کسی وامدار (بدهکار) میبود و نمیداد و چون وامخواه (طلبکار) به دادگستری رفت و این را بدادگاه خواستند ، این شنیده بود که آدم میتواند ادعا را انکار کند و وام خود را ندهد ولی معنی انکار را نفهمیده بود. در دادگاه چون پرسیدند باین کس بدهکاری؟ گفت : آری بدهکارم. گفتند : پس چرا نمیدهی؟!. گفت آخر انکار میکنم. هرچه میگفتند همین پاسخ را میداد.
اگر کسانی معنی انقلاب یا شورش را میدانند ، این خواهند دانست که ما همین اکنون در درون شورش و انقلابیم. آن شورشی که در ایران بایستی باشد ، ما بوجود آوردهایم.
شورش چیست؟. شورش آنست که یک دسته با قانونهای زیانمند و باورهای پوچ و شیوهها و اخلاق پست که در کشور و مردم است ، بمخالفت برخیزند و به برانداختن آنها بکوشند و با دولت یا نیروهای دیگری که هوادار آن بدیهاست از راه پیکار درآیند. شورش باین معنیست و ما بآن برخاستهایم.
ما با همهی بدیها و گمراهیها که در این کشور است و با قانونهای بیخردانه که بکار بسته میشود و با شیوههای ناپسند که مردم میدارند و با پندارهای پست و بیپا که رواج میدارد ، بمخالفت برخاستهایم. با چهارده کیش و چند رشته بدآموزیهای دیگر و با هایهوی ادبیات و با فرهنگی که وزارت فرهنگ برای آشفتن مغزها در پیش گرفته و با مفتخوریها و آزمندیها مبارزه آغاز کردهایم. از این سر کشور گرفته تا آن سرش ، در همه جا یاران ما هستند و با گمراهیها و نادانیها مبارزه میکنند. با دستهبندیهای ملایان و صوفیان و بهائیان و شاعران پیکار میکنند. یک شورش و تکان سختی در هر زمینه آغاز گردیده.
در جنبش مشروطه ، کشمکش تنها در زمینهی سررشتهداری یا حکومت میبود و در این جنبش دربارهی همه چیز زندگانی کشمکش در میانست. ما از هیچ بدی و نادانی چشم نپوشیدهایم و نخواهیم پوشید.
یک فضیلت دیگر در این جنبشِ ما آنست که پایهی کار بروی فهم و دانش گذارده شده. ما میگوییم : هر کسی باید فهم و عقل را راهنمای خود گرداند و حقایق را دریابد و آنگاه با بینش و دانش پا بمیان گذارد و با ما همدستی نماید.
پایان
[1] : آشوب هفدهم آذر 1321 که بنام «بلوای نان» نیز شناخته شده راستی را جز یک هرج و مرج و زورورزی دربار برای برانداختن دولت نبود. آتش این دسیسه بیش از همه زیر سر محمدرضاشاه و آخوند درباری سید محمد بهبهانی و بضد نخستوزیر قوام بود.
.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.
(تکهی 4 از 6)
مسافر شیرازی [ادامه] : شغل من در اینجا اجارهداریست. یك ده كوچکی در نزدیكیهای كازرون اجاره كردهام. الان هم میخواهم بروم آنجا. دو سال پیش سه پارچه دهِ آباد بود. صاحبش میخواست بمن اجاره دهد. رفتیم و گفتگو كردیم و قرار شد برویم و اجارهنامه بنویسیم. یك نفر هم میخواست با من شریك شود. دور از جناب ، خرمقدسی بکلهی من زد با خود گفتم : «بهتر است با خدا هم شور كنیم». آخوندی هست مدعیست كه استخارههای او همهاش راست میآید. رفتم پیش او. از قرآن استخاره كرد و گفت :
«مشهدی آیهی عذاب آمد بسیار بد است». من مجبور شدم معامله را ویل كردم. آن شریكم طالب شد كه خودش در تنهایی اجاره كند. او هم رفت و استخاره كرد. برای او بسیار خوب آمد. رفت معامله را تمام كرد و دو سه ماه نگذشت كه غله رو بترقی گزاشت و الان آن شخص از بركت همان معامله دارای سیصدهزار تومان ثروت شده. اتومبیل خریده ، باغ خریده ، خانه ساخته ، رختهای شیك میپوشد ، شب و روز در عیش و خوشگذرانیست. بچههای من هر وقت كه بچههای او را در اتومبیل شخصی پدرشان میبینند میآیند در خانه و بمن ایراد گرفته میگویند : «پس چرا شما اتومبیل نمیخرید؟.» میگویند : «او اجارهدار است شما هم كه اجارهدارید ، پس چرا او اتومبیل دارد ، باغ دارد ، شما ندارید؟!..» بدبخت بچههای من. نمیدانند كه پدر مرا استخاره درآورده است.
بارها بخدا گله كرده میگفتم : «خدایا مگر من بندهی تو نبودم؟!. مگر بتو اطاعت نمیكردم؟!. پس چرا آن معامله را برای من صلاح ندانستی؟!. چرا راضی نشدی كه بچههای من هم سوار اتومبیل بشوند و دلخوش باشند؟!» بارها این ایراد را میگرفتم.
روزی رفتم پیش همان آخوند ، این حرفها را پیش او زدم. گفت : «بكارهای خدا ایراد نباید گرفت. یقین صلاح تو نبوده كه ثروتمند شوی. شاید اگر ثروتمند شده بودی طغیان میكردی ، مرتكب معصیت میشدی. خدا در قرآن میفرماید بسیاری از بندگان من هستند كه اگر مستغنی شوند طغیان خواهند كرد».
گفتم : آیا مگر شریك من كه استخاره برایش خوب آمد طغیان نكرده؟!. مرتكب معصیت نمیشود؟!. الان او هر شب در یك باغی با رفقای خود بساط قمار و عرق میگسترد ، هر شب جندهبازی میكند. با زورِ پول دخترهای معصوم را فریفته براه فحشاء میكشد. پس چرا خدا نخواست او را از طغیان حفظ كند؟!. این چه سِرّیست؟..».
از این حرف من بدش آمد. ولی باز بنای نصیحت را گزارده گفت : «آقا مشهدی ، كارهای خدا را نمیشود فهمید. بلكه شما مقرب درگاه او هستید و خواسته است كه شما را از معاصی حفظ كند تا خانهی آخرتتان آباد باشد. ولی آن یكی را نخواسته و او را بسر خود رها كرده. این مقام بلندیست كه خدا بندهی خود را بسر خود رها نكند».
آنوقت شروع كرد برای من حدیثها خواند. دلیل آورد كه ائمهی ما همیشه دعا میكردند كه خدا آنها را بسر خود رها نكند. یك عبارت عربی هم خواند كه در یادم مانده : «ولا تكلنی الی نفسی ابداً». [1]
با این حرفها سر مرا پیچاند. ولی راستش را بگویم عقده از دل من بیرون نمیرفت. با خود میگفتم : «چه شده كه من بندهی مقرب خدا هستم و او نیست. من اگر بندهی مقرب خدا هستم خدا میخواست بمن ثروت دهد آنوقت از طغیان هم حفظ كند. مگر آدم كه ثروتمند شد مجبور است كه طغیان كند؟!. از كجا معلوم كه اگر من ثروتمند بودم دست بینوایان نمیگرفتم ، بمردم احسان نمیكردم؟!.».
اینها همیشه در قلب من بود. از شما چه پنهان ، در عالم خود از خدا رنجیده گاهی هم سخنان بیادبانه میگفتم. ولی حالا میبینم موضوع ربط بخدا نداشته. هرچه بوده از نافهمی خودم بوده. ولی من هم گناه نداشتم. خدا از تقصیر من بگذرد.
من نمیدانم امروز آفتاب از كجا درآمده. امروز بخت با من یاری كرده كه شما را پیدا كردهام. این حرفها را كه شما میگویید باید با آب طلا نوشت. تعجب من در آنست كه چرا علمای ما اینها را نفهمیدهاند!.
مسافر تهرانی : علمای شما چه چیز را فهمیدهاند كه اینها را بفهمند.
🔅
این حرفها را كه باهم میزنند دیگران نمیشنوند و یا گوش نمیدهند. آنها سرگرم كارهای خود میباشند. صلوات میكشند ، بدشمنان علی لعنت میفرستند ، هر دو نفری باهم گفتگو میكنند.
در یك جا اتومبیل نگاه میدارد كه مسافرها پایین بیایند و ناهار بخورند. مسافر شیرازی خواهش میكند كه با مسافر تهرانی ناهار را باهم بخورند. میرود از اتوبوس خربزه و خوردنیهای دیگر میآورد ، روی چمنی پتو گسترده مینشینند و بخوردن میپردازند. در آن میان باز مسافر شیرازی سئوالهایی میكند و گفتگوهایی میرود ، باین ترتیب :
[1] : هرگز مرا به خودم وامگزار.
.
(تکهی 4 از 6)
مسافر شیرازی [ادامه] : شغل من در اینجا اجارهداریست. یك ده كوچکی در نزدیكیهای كازرون اجاره كردهام. الان هم میخواهم بروم آنجا. دو سال پیش سه پارچه دهِ آباد بود. صاحبش میخواست بمن اجاره دهد. رفتیم و گفتگو كردیم و قرار شد برویم و اجارهنامه بنویسیم. یك نفر هم میخواست با من شریك شود. دور از جناب ، خرمقدسی بکلهی من زد با خود گفتم : «بهتر است با خدا هم شور كنیم». آخوندی هست مدعیست كه استخارههای او همهاش راست میآید. رفتم پیش او. از قرآن استخاره كرد و گفت :
«مشهدی آیهی عذاب آمد بسیار بد است». من مجبور شدم معامله را ویل كردم. آن شریكم طالب شد كه خودش در تنهایی اجاره كند. او هم رفت و استخاره كرد. برای او بسیار خوب آمد. رفت معامله را تمام كرد و دو سه ماه نگذشت كه غله رو بترقی گزاشت و الان آن شخص از بركت همان معامله دارای سیصدهزار تومان ثروت شده. اتومبیل خریده ، باغ خریده ، خانه ساخته ، رختهای شیك میپوشد ، شب و روز در عیش و خوشگذرانیست. بچههای من هر وقت كه بچههای او را در اتومبیل شخصی پدرشان میبینند میآیند در خانه و بمن ایراد گرفته میگویند : «پس چرا شما اتومبیل نمیخرید؟.» میگویند : «او اجارهدار است شما هم كه اجارهدارید ، پس چرا او اتومبیل دارد ، باغ دارد ، شما ندارید؟!..» بدبخت بچههای من. نمیدانند كه پدر مرا استخاره درآورده است.
بارها بخدا گله كرده میگفتم : «خدایا مگر من بندهی تو نبودم؟!. مگر بتو اطاعت نمیكردم؟!. پس چرا آن معامله را برای من صلاح ندانستی؟!. چرا راضی نشدی كه بچههای من هم سوار اتومبیل بشوند و دلخوش باشند؟!» بارها این ایراد را میگرفتم.
روزی رفتم پیش همان آخوند ، این حرفها را پیش او زدم. گفت : «بكارهای خدا ایراد نباید گرفت. یقین صلاح تو نبوده كه ثروتمند شوی. شاید اگر ثروتمند شده بودی طغیان میكردی ، مرتكب معصیت میشدی. خدا در قرآن میفرماید بسیاری از بندگان من هستند كه اگر مستغنی شوند طغیان خواهند كرد».
گفتم : آیا مگر شریك من كه استخاره برایش خوب آمد طغیان نكرده؟!. مرتكب معصیت نمیشود؟!. الان او هر شب در یك باغی با رفقای خود بساط قمار و عرق میگسترد ، هر شب جندهبازی میكند. با زورِ پول دخترهای معصوم را فریفته براه فحشاء میكشد. پس چرا خدا نخواست او را از طغیان حفظ كند؟!. این چه سِرّیست؟..».
از این حرف من بدش آمد. ولی باز بنای نصیحت را گزارده گفت : «آقا مشهدی ، كارهای خدا را نمیشود فهمید. بلكه شما مقرب درگاه او هستید و خواسته است كه شما را از معاصی حفظ كند تا خانهی آخرتتان آباد باشد. ولی آن یكی را نخواسته و او را بسر خود رها كرده. این مقام بلندیست كه خدا بندهی خود را بسر خود رها نكند».
آنوقت شروع كرد برای من حدیثها خواند. دلیل آورد كه ائمهی ما همیشه دعا میكردند كه خدا آنها را بسر خود رها نكند. یك عبارت عربی هم خواند كه در یادم مانده : «ولا تكلنی الی نفسی ابداً». [1]
با این حرفها سر مرا پیچاند. ولی راستش را بگویم عقده از دل من بیرون نمیرفت. با خود میگفتم : «چه شده كه من بندهی مقرب خدا هستم و او نیست. من اگر بندهی مقرب خدا هستم خدا میخواست بمن ثروت دهد آنوقت از طغیان هم حفظ كند. مگر آدم كه ثروتمند شد مجبور است كه طغیان كند؟!. از كجا معلوم كه اگر من ثروتمند بودم دست بینوایان نمیگرفتم ، بمردم احسان نمیكردم؟!.».
اینها همیشه در قلب من بود. از شما چه پنهان ، در عالم خود از خدا رنجیده گاهی هم سخنان بیادبانه میگفتم. ولی حالا میبینم موضوع ربط بخدا نداشته. هرچه بوده از نافهمی خودم بوده. ولی من هم گناه نداشتم. خدا از تقصیر من بگذرد.
من نمیدانم امروز آفتاب از كجا درآمده. امروز بخت با من یاری كرده كه شما را پیدا كردهام. این حرفها را كه شما میگویید باید با آب طلا نوشت. تعجب من در آنست كه چرا علمای ما اینها را نفهمیدهاند!.
مسافر تهرانی : علمای شما چه چیز را فهمیدهاند كه اینها را بفهمند.
🔅
این حرفها را كه باهم میزنند دیگران نمیشنوند و یا گوش نمیدهند. آنها سرگرم كارهای خود میباشند. صلوات میكشند ، بدشمنان علی لعنت میفرستند ، هر دو نفری باهم گفتگو میكنند.
در یك جا اتومبیل نگاه میدارد كه مسافرها پایین بیایند و ناهار بخورند. مسافر شیرازی خواهش میكند كه با مسافر تهرانی ناهار را باهم بخورند. میرود از اتوبوس خربزه و خوردنیهای دیگر میآورد ، روی چمنی پتو گسترده مینشینند و بخوردن میپردازند. در آن میان باز مسافر شیرازی سئوالهایی میكند و گفتگوهایی میرود ، باین ترتیب :
[1] : هرگز مرا به خودم وامگزار.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش یکم
در این هنگام كه بیست و چند سال از آغاز مشروطه میگذشت روزنامههای ایران در همه جا گوهر خود را از دست داده و آن شور و خروشی كه در آغاز جنبش ، بنام ایراندوستی و برانگیختن مردم بغیرت و مردانگی از روزنامهها دیده میشد از میان رفته و اینزمان همگی ستایشگر اروپا و بیرقدار اروپاییگری گردیده و بیشتر آنها كاری برای خود جز این نمیشناختند كه هر زمان ستایشهای گزافهآمیزِ دیگری از غرب پیش آورند و هیچ فرصتی را برای این كار از دست ندهند ، و پیاپی تازیانهها بر سر و روی ایرانیان نوازند ، و گاهی كار را تا اندازهی بیشرمی پیش برند.
فراموش نكردهام روزنامهای را كه در تهران پیدا شد و چند ماه بیشتر پراكنده نگردید و چون شما شمارههای آن را از دیده گذرانید كمتر یكیست كه تازیانهی نكوهش بر سر ایرانیان نمیزند و در یكی از آنها از چارلی چاپلین سخن رانده ایرانیان را نكوهش میكند كه چرا چارلی چاپلین را كه در سراسر «عالم تمدن» شناخته شده نمیشناسند و بهمین دستاویز ایرانیان را «جاهل و وحشی» میشمارد.
در آنروزها كه پیمان را تازه آغاز كرده بودیم یك داستانی رخ داد كه بهترین نمونه از این لوسكاریهای روزنامههاست. بدینسان كه یكی از روزنامههای مصر داستان گزافهآمیز شگفتی از محاكمهی یك میمون با یك كمپانی در فرانسه نوشت. این كار او كه بسیار ناستوده بود ما دیدیم یك روزنامهی ایرانی در اسپهان آن را برداشت و با پر و بالهای دیگری كه از خود بر آن افزود و بچاپ رسانید بدینسان : «یك فصل بر قانون مدنی اروپا افزوده گردید. در فرانسه برای حیوانات حقوق قایل شدهاند. یك میمون با یك كمپانی قرارداد كتبی بسته و چون كمپانی بقرارداد عمل نكرده میمون وكیل گرفته و در عدلیه عارض شده. عدلیه دعوای او را بجریان انداخته. میمون در تمام مدتِ محاكمه پهلوی وكیل خود ایستاده و بمذاكرات گوش میداد ...».
اینهاست كوتاهشدهی دو ستون نوشتههای آن روزنامه ، و شما اگر راستی را بخواهید داستان این بوده كه یكی از آنان كه به پروردن چهارپایان و آموختن آنها پردازند میمونی داشته و آن را بیك كمپانی فیلمبرداری باجاره داده برای آنكه در یك فیلمی كه درست میكردهاند میمون نیز باشد و بازیهایی كند ، ولی میمون چنانكه خواست كمپانی بوده بازی نكرده و اینست كمپانی از پرداخت پول خودداری كرده و دارندهی میمون وكیل گرفته و دادخواهی كرده و در محاكمهای كه میشده میمون نیز همراه آموزگار خود بمحكمه آمده و تا پایان محاكمه آنجا بوده. یك داستان سادهای كه در همه جا مانند آن رخ دهد و مثلاً هر كسی تواند اسب یا چهارپای دیگری كه دارد بدیگری اجاره بدهد و اگر گفتگویی پیش آمد وكیل گرفته دادخواهی نماید چنین داستان سادهای را بآن رُویه[=صورت] انداخته و بدانسان پر و بال داده و به هممیهنان خود نكوهش مینمودند كه در اروپا برای چهارپایان «حقوق مدنی» دادهاند و ما پس ماندهایم و چنان كاری نكردهایم.
اگر كسانی آنروزها را فراموش كردهاند و بروزنامهها دسترس نمیدارند پارهای كتابها هنوز در دست است و میتوانند آنها را پیدا كنند و بخوانند و ما اینك كتاب «نه سال در آمریكا» را كه آقای عبدالله دشتی نوشته و در همان روزها چاپ شده نام میبریم و خوانندگان از خواندن آن نمونههایی را از شیوهی سخن گفتن و چیز نوشتنِ آنزمان در دست خواهند داشت.
با این شور و دیوانگی بود كه ما دچار آمده و چون نگاه میكردیم راه هر گونه كوشش و پیشرفت را بروی خود بسته میدیدیم. چه میدیدیم ما هرچه گوییم چون گویندهاش شرقیست نخواهند ارج نهاد ، گذشته از آنكه آنان راهی را كه پیش گرفته و با آن شور و هیاهو دنبال میكنند راه پیشرفت و فیروزی میدانند و دیگر نیازی بشنیدن سخن دیگری نخواهند دید و پروا نخواهند نمود. از هر باره خود را ناگزیر میدیدیم كه نخست بآن هیاهو پردازیم و آن شور و دیوانگی را خاموش سازیم. اینبود كتاب «آیین» را چاپ كرده و سپس گفتارهایی در نامهی «شفق سرخ» نوشتیم ، و پس از همه «پیمان» را بنیاد نهادیم كه سال نخست آن همه در این باره میباشد.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش یکم
در این هنگام كه بیست و چند سال از آغاز مشروطه میگذشت روزنامههای ایران در همه جا گوهر خود را از دست داده و آن شور و خروشی كه در آغاز جنبش ، بنام ایراندوستی و برانگیختن مردم بغیرت و مردانگی از روزنامهها دیده میشد از میان رفته و اینزمان همگی ستایشگر اروپا و بیرقدار اروپاییگری گردیده و بیشتر آنها كاری برای خود جز این نمیشناختند كه هر زمان ستایشهای گزافهآمیزِ دیگری از غرب پیش آورند و هیچ فرصتی را برای این كار از دست ندهند ، و پیاپی تازیانهها بر سر و روی ایرانیان نوازند ، و گاهی كار را تا اندازهی بیشرمی پیش برند.
فراموش نكردهام روزنامهای را كه در تهران پیدا شد و چند ماه بیشتر پراكنده نگردید و چون شما شمارههای آن را از دیده گذرانید كمتر یكیست كه تازیانهی نكوهش بر سر ایرانیان نمیزند و در یكی از آنها از چارلی چاپلین سخن رانده ایرانیان را نكوهش میكند كه چرا چارلی چاپلین را كه در سراسر «عالم تمدن» شناخته شده نمیشناسند و بهمین دستاویز ایرانیان را «جاهل و وحشی» میشمارد.
در آنروزها كه پیمان را تازه آغاز كرده بودیم یك داستانی رخ داد كه بهترین نمونه از این لوسكاریهای روزنامههاست. بدینسان كه یكی از روزنامههای مصر داستان گزافهآمیز شگفتی از محاكمهی یك میمون با یك كمپانی در فرانسه نوشت. این كار او كه بسیار ناستوده بود ما دیدیم یك روزنامهی ایرانی در اسپهان آن را برداشت و با پر و بالهای دیگری كه از خود بر آن افزود و بچاپ رسانید بدینسان : «یك فصل بر قانون مدنی اروپا افزوده گردید. در فرانسه برای حیوانات حقوق قایل شدهاند. یك میمون با یك كمپانی قرارداد كتبی بسته و چون كمپانی بقرارداد عمل نكرده میمون وكیل گرفته و در عدلیه عارض شده. عدلیه دعوای او را بجریان انداخته. میمون در تمام مدتِ محاكمه پهلوی وكیل خود ایستاده و بمذاكرات گوش میداد ...».
اینهاست كوتاهشدهی دو ستون نوشتههای آن روزنامه ، و شما اگر راستی را بخواهید داستان این بوده كه یكی از آنان كه به پروردن چهارپایان و آموختن آنها پردازند میمونی داشته و آن را بیك كمپانی فیلمبرداری باجاره داده برای آنكه در یك فیلمی كه درست میكردهاند میمون نیز باشد و بازیهایی كند ، ولی میمون چنانكه خواست كمپانی بوده بازی نكرده و اینست كمپانی از پرداخت پول خودداری كرده و دارندهی میمون وكیل گرفته و دادخواهی كرده و در محاكمهای كه میشده میمون نیز همراه آموزگار خود بمحكمه آمده و تا پایان محاكمه آنجا بوده. یك داستان سادهای كه در همه جا مانند آن رخ دهد و مثلاً هر كسی تواند اسب یا چهارپای دیگری كه دارد بدیگری اجاره بدهد و اگر گفتگویی پیش آمد وكیل گرفته دادخواهی نماید چنین داستان سادهای را بآن رُویه[=صورت] انداخته و بدانسان پر و بال داده و به هممیهنان خود نكوهش مینمودند كه در اروپا برای چهارپایان «حقوق مدنی» دادهاند و ما پس ماندهایم و چنان كاری نكردهایم.
اگر كسانی آنروزها را فراموش كردهاند و بروزنامهها دسترس نمیدارند پارهای كتابها هنوز در دست است و میتوانند آنها را پیدا كنند و بخوانند و ما اینك كتاب «نه سال در آمریكا» را كه آقای عبدالله دشتی نوشته و در همان روزها چاپ شده نام میبریم و خوانندگان از خواندن آن نمونههایی را از شیوهی سخن گفتن و چیز نوشتنِ آنزمان در دست خواهند داشت.
با این شور و دیوانگی بود كه ما دچار آمده و چون نگاه میكردیم راه هر گونه كوشش و پیشرفت را بروی خود بسته میدیدیم. چه میدیدیم ما هرچه گوییم چون گویندهاش شرقیست نخواهند ارج نهاد ، گذشته از آنكه آنان راهی را كه پیش گرفته و با آن شور و هیاهو دنبال میكنند راه پیشرفت و فیروزی میدانند و دیگر نیازی بشنیدن سخن دیگری نخواهند دید و پروا نخواهند نمود. از هر باره خود را ناگزیر میدیدیم كه نخست بآن هیاهو پردازیم و آن شور و دیوانگی را خاموش سازیم. اینبود كتاب «آیین» را چاپ كرده و سپس گفتارهایی در نامهی «شفق سرخ» نوشتیم ، و پس از همه «پیمان» را بنیاد نهادیم كه سال نخست آن همه در این باره میباشد.
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش سوم
کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز اندکی از صوفیگری سخن رانده یادآور شدیم که دستهای از برجستگان توده با همهی زهرناکی این گمراهی برواج آن میکوشند. میخواهیم در گفتار امروز و روزهای آینده ببینیم این کسان هواداری از چه میکنند. پارهای از نوشتههای صوفیان را بیاوریم و با افسانههای (کرامات) ایشان آشنا گردیم ، ببینیم اگر این دستگاه اندیشهای چیز ارجدار و سودمندیست ما هم همراه ایشان گردیم و برواج آن بکوشیم. اگر نیست بپرسیم بهر چه هواداری از آن میکنند. این را بپرسیم تا بدانیم پاسخشان چیست.
داستان زیر دربارهی شیخ صفی و شیخ زاهد گیلانی مرشد او و دو تن از پیروان شیخ صفی میباشد.
📖 پرچم هفتگی
داستانی از صوفیان (از کتاب صفوة الصفا)
ادام الله بركته علی العالمین (شیخ صدرالدین) فرمود كه نوبتی شیخ صفی قدس سره از سیاورود عزم اردبیل فرمود و عادت چنان داشتی كه هرگز از زاویهی شیخ زاهد قدس سره چنانكه دیگران تبرك برداشتندی او برنداشتی. اتفاقاً در آن نوبت شیخ زاهد بنور ولایت احوال از پیش میدانست. اشارت فرمود تا از برای توشهی شیخ صفی گردههای نان بسیار آماده كردند چنانكه بخروار گرده نان از برای توشه در ناو نهادند حال آنكه در آن زمان مسافت ناو در آب اندك بود و از سیاورود تا كلاس كه از آب بیرون آیند یك گرده كفایت كردی. چون شیخ صفیالدین در ناو نشست و روانه شد در حال حالتی است ارباب سلوك را چون بدان رسند آتش محبت چنان بر وی مستولی شود و معدهی وی چنان آتش گیرد كه اگر طعام مجموع روی زمین بوی دهند بخورد و یك ذره بمعدهی وی نرسد بلكه در طریق محترق گردد تا بحدی كه بعضی باشند كه از این آتش ، وجود ایشان سوخته گردد چون طعام و غذا نیابد. شعر :
ذرهی آتش عشقت بدلی چون افروخت جمله اجزای وجود و عدمش پاك بسوخت
شیخ را آن حالت پیدا شد و هرچه آن توشه و گرده های نان كه در ناو بود تمام بخورد و چون از ناو بیرون آمدند اصحابی كه با وی بودند معلوم كردند كه شیخ را آنحالت رسیده است پیشتر از نزول شیخ بدیه و منزلی كه در پیش بود میرفتند و ترتیب طعامها میدادند كردن و در هر دیهی بسیاری از طعام كه جمع بسیار را كفایت باشد مرتب میگردانیدند ، چون شیخ میرسید در پیش میكشیدند و شیخ مجموع تناول میكرد و بدین طریق تمام راه تا باردبیل بیامدند.
👇
بخش سوم
کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز اندکی از صوفیگری سخن رانده یادآور شدیم که دستهای از برجستگان توده با همهی زهرناکی این گمراهی برواج آن میکوشند. میخواهیم در گفتار امروز و روزهای آینده ببینیم این کسان هواداری از چه میکنند. پارهای از نوشتههای صوفیان را بیاوریم و با افسانههای (کرامات) ایشان آشنا گردیم ، ببینیم اگر این دستگاه اندیشهای چیز ارجدار و سودمندیست ما هم همراه ایشان گردیم و برواج آن بکوشیم. اگر نیست بپرسیم بهر چه هواداری از آن میکنند. این را بپرسیم تا بدانیم پاسخشان چیست.
داستان زیر دربارهی شیخ صفی و شیخ زاهد گیلانی مرشد او و دو تن از پیروان شیخ صفی میباشد.
📖 پرچم هفتگی
داستانی از صوفیان (از کتاب صفوة الصفا)
ادام الله بركته علی العالمین (شیخ صدرالدین) فرمود كه نوبتی شیخ صفی قدس سره از سیاورود عزم اردبیل فرمود و عادت چنان داشتی كه هرگز از زاویهی شیخ زاهد قدس سره چنانكه دیگران تبرك برداشتندی او برنداشتی. اتفاقاً در آن نوبت شیخ زاهد بنور ولایت احوال از پیش میدانست. اشارت فرمود تا از برای توشهی شیخ صفی گردههای نان بسیار آماده كردند چنانكه بخروار گرده نان از برای توشه در ناو نهادند حال آنكه در آن زمان مسافت ناو در آب اندك بود و از سیاورود تا كلاس كه از آب بیرون آیند یك گرده كفایت كردی. چون شیخ صفیالدین در ناو نشست و روانه شد در حال حالتی است ارباب سلوك را چون بدان رسند آتش محبت چنان بر وی مستولی شود و معدهی وی چنان آتش گیرد كه اگر طعام مجموع روی زمین بوی دهند بخورد و یك ذره بمعدهی وی نرسد بلكه در طریق محترق گردد تا بحدی كه بعضی باشند كه از این آتش ، وجود ایشان سوخته گردد چون طعام و غذا نیابد. شعر :
ذرهی آتش عشقت بدلی چون افروخت جمله اجزای وجود و عدمش پاك بسوخت
شیخ را آن حالت پیدا شد و هرچه آن توشه و گرده های نان كه در ناو بود تمام بخورد و چون از ناو بیرون آمدند اصحابی كه با وی بودند معلوم كردند كه شیخ را آنحالت رسیده است پیشتر از نزول شیخ بدیه و منزلی كه در پیش بود میرفتند و ترتیب طعامها میدادند كردن و در هر دیهی بسیاری از طعام كه جمع بسیار را كفایت باشد مرتب میگردانیدند ، چون شیخ میرسید در پیش میكشیدند و شیخ مجموع تناول میكرد و بدین طریق تمام راه تا باردبیل بیامدند.
👇
چنانكه هر جای پنج شش گوسفند ترتیب میكردند و همچنان شیخ در عقب میرسید و میخورد تا بدیه كلخوران رسید چون در خانه رفت دید كه نان میپختند پیش تنور بنشست و هرچه پخته میشد میخورد تا تمام هرچه پختند تمام بخورد تا آن خمیر كه از برای خانه و مهمانان و كاركنان آماده بود تمامت بپختند و او تمام بخورد چون والدهاش رحمت الله علیها آن حال بدید بدانست كه شیخ را چه حالست. قوچی سخت بزرگ در خانه داشت آن را ذبح داد كردن و پختن و دیگی بزرگ از طعام با آن مرتب گردانید آن مجموع نیز بخورد پس از خانهی اقارب هرچه معد میبود از انواع اطعمه میآوردند و میخورد پس از خانهی همسایگان همچنان میآوردند تا آن نیز پرداخته شد پس آوازه در دیه افتاد و هر كس چیزی از مأكولات میآوردند و شیخ میخورد تا بحدی رسید كه اضطرار كلی در شیخ پیدا شد و باین همه اطعمه سیر نمیشد. شعر :
مرغ همت چون در آن منزل بیابد آشیان کمتر از یك داند دانه پیش خود كون و مكان
و چون سالك را این حالت پیدا شود مرشد باید كه وی را از این حالت بیرون آرد و تلقین ذكری خاص بوی كند تا از این حال بگذرد و بازآید پس چـون شیخ صفی الدین در این حالت بدان حال رسید كه بیـم هلاكت بود صفت شیخ زاهد را میدید كه بیامد و او را تلقین آن ذكر كرد و از آن حالت بیرون آورد و ساكن شد. شعر :
اندرین میكدهام ساقــی هشیاری هست كه خمار من سرمست بیـــك جرعه شكست
و مثل این حالت مریدی را از مریدان شیخ صفی قدس سره در كلخوران پیدا شد و بشب از خلوت بیرون آمد و در باغی بزرگ افتاد كه انواع بقول آنجا بود و در آن شب مجموع آن بقول چنان بخورد كه یك برگ باقی نماند بامداد باغبان بباغ رفت متحیر ماند كه آنچه در باغ بوده سوخته نشد كجا رفت شیخ این بشنید آن مرید را آن ذكر خاص تلقین كرد و از آن حالت بازآورد و هم چنان مثل این حالت دیگری را از مریدان شیخ صفی در اردبیل واقع شد و شیخ صلاح خادم را اشارت فرمود كه متعاقب از برای او نان و طعام مرتب دارد و صلاح بسیاری از اطعمه مرتب گردانید در خلوت آن حوضخانه پیش آن طالب نهاد و روز جمعه بود و بجامع رفت و مجموع را آن طالب بخورد و چون دیگر میخواست موجود نبود بباغی دررفت كه در پیش پنجره قبلی زاویه بود و هرچه در آنجا بقول بود تمام بخورد پس در اوراق اشجار افتاد و هرچه ممكن بود تمام بخورد و آنگاه در خلوت رفت و چون هیچ دیگر ممكن نبود و طاقتش برسید در خلوت وفات یافت شیخ قدس سره بنور ولایت بدانست در جامع كه او متوفـی شد چـون مـراجعت كرد و از استر فـرود آمد صلاح خادم را فرمود نه بتـو گفتـم كه لاینقطع مأكولات جهت آنكس مرتب داری بیا در خلوت او را ببین و دست صلاح گرفت و در خلوت برد آنكس را دیدند در كنج خلوت نشسته و اسناد بدیوار كرده و كف سبز بر دهان آورده و تسلیم نموده. شعر :
مردن عاشقان نكو باشد جان عاشق بهانه جو باشد
کانال : خواست ما از آوردن این داستانها دانسته گردیدن راستیها دربارهی صوفیگری ، پیشوایان ایشان و افسانههاشانست.
«میخواهیم خوانندگان از افسانههای شگفتآوری كه در كتابهای صوفیانست آگاه گردند. داستانی كه دربارهی پرخواری شیخ صفیالدین و دو تن از پیروان او آورده شده درخور آنست كه هر كسی نه بیكبار بلكه دو بار و سه بار بخواند و باندیشه سپارد. بیگمان داستان این بوده كه در سفری شیخ صفی پرخواری بسیار كرده و برای پردهكشی بعیب خود آن را برویهی «معجزهای» انداخته و این نمونهای از گستاخی آنان در دروغ بستن بخداست».
اینها را خوانده بکوشیم پاسخی برای این پرسشها پیدا کنیم : چگونه کسانی که مراتب دانشگاهی را گذرانیده و بینششان از دانش و روشهای دانشی که یاد گرفتهاند روشنی گرفته ، به دستگاهی که قطبها و مرشدهایش چنین دروغگویان گستاخی بودهاند هواداری نشان میدهند؟! آیا اینها را باور کرده هواداری نشان میدهند؟! اگر باور ندارند ، پس چگونه است که به دانش و راستیها خیانت میکنند؟!
.
مرغ همت چون در آن منزل بیابد آشیان کمتر از یك داند دانه پیش خود كون و مكان
و چون سالك را این حالت پیدا شود مرشد باید كه وی را از این حالت بیرون آرد و تلقین ذكری خاص بوی كند تا از این حال بگذرد و بازآید پس چـون شیخ صفی الدین در این حالت بدان حال رسید كه بیـم هلاكت بود صفت شیخ زاهد را میدید كه بیامد و او را تلقین آن ذكر كرد و از آن حالت بیرون آورد و ساكن شد. شعر :
اندرین میكدهام ساقــی هشیاری هست كه خمار من سرمست بیـــك جرعه شكست
و مثل این حالت مریدی را از مریدان شیخ صفی قدس سره در كلخوران پیدا شد و بشب از خلوت بیرون آمد و در باغی بزرگ افتاد كه انواع بقول آنجا بود و در آن شب مجموع آن بقول چنان بخورد كه یك برگ باقی نماند بامداد باغبان بباغ رفت متحیر ماند كه آنچه در باغ بوده سوخته نشد كجا رفت شیخ این بشنید آن مرید را آن ذكر خاص تلقین كرد و از آن حالت بازآورد و هم چنان مثل این حالت دیگری را از مریدان شیخ صفی در اردبیل واقع شد و شیخ صلاح خادم را اشارت فرمود كه متعاقب از برای او نان و طعام مرتب دارد و صلاح بسیاری از اطعمه مرتب گردانید در خلوت آن حوضخانه پیش آن طالب نهاد و روز جمعه بود و بجامع رفت و مجموع را آن طالب بخورد و چون دیگر میخواست موجود نبود بباغی دررفت كه در پیش پنجره قبلی زاویه بود و هرچه در آنجا بقول بود تمام بخورد پس در اوراق اشجار افتاد و هرچه ممكن بود تمام بخورد و آنگاه در خلوت رفت و چون هیچ دیگر ممكن نبود و طاقتش برسید در خلوت وفات یافت شیخ قدس سره بنور ولایت بدانست در جامع كه او متوفـی شد چـون مـراجعت كرد و از استر فـرود آمد صلاح خادم را فرمود نه بتـو گفتـم كه لاینقطع مأكولات جهت آنكس مرتب داری بیا در خلوت او را ببین و دست صلاح گرفت و در خلوت برد آنكس را دیدند در كنج خلوت نشسته و اسناد بدیوار كرده و كف سبز بر دهان آورده و تسلیم نموده. شعر :
مردن عاشقان نكو باشد جان عاشق بهانه جو باشد
کانال : خواست ما از آوردن این داستانها دانسته گردیدن راستیها دربارهی صوفیگری ، پیشوایان ایشان و افسانههاشانست.
«میخواهیم خوانندگان از افسانههای شگفتآوری كه در كتابهای صوفیانست آگاه گردند. داستانی كه دربارهی پرخواری شیخ صفیالدین و دو تن از پیروان او آورده شده درخور آنست كه هر كسی نه بیكبار بلكه دو بار و سه بار بخواند و باندیشه سپارد. بیگمان داستان این بوده كه در سفری شیخ صفی پرخواری بسیار كرده و برای پردهكشی بعیب خود آن را برویهی «معجزهای» انداخته و این نمونهای از گستاخی آنان در دروغ بستن بخداست».
اینها را خوانده بکوشیم پاسخی برای این پرسشها پیدا کنیم : چگونه کسانی که مراتب دانشگاهی را گذرانیده و بینششان از دانش و روشهای دانشی که یاد گرفتهاند روشنی گرفته ، به دستگاهی که قطبها و مرشدهایش چنین دروغگویان گستاخی بودهاند هواداری نشان میدهند؟! آیا اینها را باور کرده هواداری نشان میدهند؟! اگر باور ندارند ، پس چگونه است که به دانش و راستیها خیانت میکنند؟!
.
✴️ عطسه به صبر چه ربط دارد؟!.
(تکهی 5 از 6)
مسافر شیرازی : بفرمایید «آمد و نیامد» چطور است؟. آن هم راست نیست؟..
مسافر تهرانی : البته كه راست نیست. «آمدن و نیامدن» چیست؟! همهی اینها نتیجهی نافهمیست ، نتیجهی ضعف نفس است. فلان مرد عروسی كرده و دختری را بخانه آورده ، آن سال اگر كارش خوب نشد میگوید : «این بدقدم است ، این بمن آمد نكرد» مادرشوهر و خواهرشوهر و دیگران زبانشان باز میشود. مادرشوهر مینشیند و میگوید : «بدقدم بود .. از روزی كه آمده بچهام دست و بالش بسته شده!» دخترك معصوم باید خجالت كشد ، سرافكنده باشد ، اشك بریزد ، زندگی برایش تلخ باشد.
در فلان خانه در پاییز درخت گل میكند ، میبینی همهمه بمیان زنها افتاده. پیرهزنها اظهار معلومات میكنند : «میترسم نیامد داشته باشد». آن یكی میگوید : «باید یك گوسفندی نذر حضرت عباس كرد و سر برید». این یكی پیشنهاد میكند : «این درخت را ببرید و بدهید به سید!». در آن سال اگر در آن خانه كسی بمیرد گناهش بگردن آن درخت خواهد افتاد.
جغد مرغیست شبگرد. برای خود زندگی میكند و میگردد و گاهی هم آوازی درمیآورد. همانكه آوازش بلند میشود میبینی رنگها از روها پرید ، دلها بلرزش افتاد ، حواسها پریشان گردید.
باز میگویم : همهی اینها از نافهمیست. یك كلمه برای شما بگویم : در كارها باید باسباب ظاهری آنها نگاه كرد ، خیالات بیهوده را بخود راه نداد. مثلاً كسی كه ناخوش شد باید برود پیش حكیم ، تا او رسیدگی كند و تشخیص دهد كه علت ناخوشی چیست؟.. هر بیماری علتی دارد ، درمانش هم هست. تمام اینها را خود خدا قرار داده ، ما هم باید پیروی كنیم. نمیتوانیم بنشینیم و از خود چیزهایی درآوریم. بنشینیم و بگوییم : «آمد و نیامدی» هم هست ، «نظر زدن» هم هست ، آواز جغد هم هست ، باینها نیز تأثیری قائل شویم.
دیدید آن مدیر مدرسه میگفت : «شش قل هوالله بخوانید و به شش طرف خود پف كنید ، از آسمان بمب هم بیاید صدمه نخواهد زد». این نافهم اگر راست میگوید بیاید قل هواللههایش را بخواند و پف كند ، نمیگویم گلوله یا بمب ، من یك جوالدوز باو فروخواهم برد ، ببینیم آیا تحمل خواهد كرد؟.
من تعجب میکنم چنین مرد نافهمی را میفرستند که برود و بچههای مردم را تربیت کند.
اینها چیزهای كوچکی نیست. من یك مثلی میزنم تا شما ببینید اینها چه اندازه ضرر دارد. همین شوفر اتوبوس ما ، بجای آنكه برود و فن شوفری را تكمیل كند ، و راه جلوگیری از خطرها را یاد بگیرد ، بدبخت دعا و مهرههای كبود از اتومبیل خود آویزان گردانیده. قدیم این مهرهها را از گردن قاطرها میآویختند حالا از اتومبیلها میآویزند. شما میبینید بسرِ پیچی كه میرسد ، بجای آنكه میدانِ بزرگتری گیرد و اتومبیل را بآسانی پیچاند ، میدان كوچکی میگیرد و مجبور میشود اتومبیل را چند بار پس و پیش راند تا از پیچ رد شود. آنوقت زور را بصلوات میزند و پیاپی بمسافرها میگوید :
«یك صلوات بفرستید». اینها همه نتیجهی آن عقیدههای غلطست كه دارند.
🔅
ناهار را كه میخورند دوباره اتوبوس راه میافتد. ایندفعه مسافرها همهشان چرت میزنند و اتوبوس خاموشست. در راهها ژاندارم گزارده شده و امن است. ولی میسپارند كه شب را در بیرون نمانند. پس از غروب دزدها فراوان میشوند.
پس از دو سه ساعت به كُتل دختر میرسند. در آنجا اتوبوس میایستد كه مسافرها نماز بخوانند و چایی خورند. یك ساعت معطل میشوند و چون میخواهند راه افتند باز حكایت عطسه تكرار میشود. یكی عطسه میزند و اتومبیل میایستد. مسافر تهرانی خودداری نتوانسته میگوید : «مگر نشنیدی كه میگویند شب در بیرون نباشید. الان یك ساعت بغروب است و ما سه ساعت راه داریم. تازه تو میخواهی نیم ساعت هم بخاطر عطسه بایستی؟!» باز شوفر همان را جواب میدهد و هایهوی میشود و باز مسافر شیرازی مسافرها را ساكت میگرداند و اتوبوس راه میافتد.
.
(تکهی 5 از 6)
مسافر شیرازی : بفرمایید «آمد و نیامد» چطور است؟. آن هم راست نیست؟..
مسافر تهرانی : البته كه راست نیست. «آمدن و نیامدن» چیست؟! همهی اینها نتیجهی نافهمیست ، نتیجهی ضعف نفس است. فلان مرد عروسی كرده و دختری را بخانه آورده ، آن سال اگر كارش خوب نشد میگوید : «این بدقدم است ، این بمن آمد نكرد» مادرشوهر و خواهرشوهر و دیگران زبانشان باز میشود. مادرشوهر مینشیند و میگوید : «بدقدم بود .. از روزی كه آمده بچهام دست و بالش بسته شده!» دخترك معصوم باید خجالت كشد ، سرافكنده باشد ، اشك بریزد ، زندگی برایش تلخ باشد.
در فلان خانه در پاییز درخت گل میكند ، میبینی همهمه بمیان زنها افتاده. پیرهزنها اظهار معلومات میكنند : «میترسم نیامد داشته باشد». آن یكی میگوید : «باید یك گوسفندی نذر حضرت عباس كرد و سر برید». این یكی پیشنهاد میكند : «این درخت را ببرید و بدهید به سید!». در آن سال اگر در آن خانه كسی بمیرد گناهش بگردن آن درخت خواهد افتاد.
جغد مرغیست شبگرد. برای خود زندگی میكند و میگردد و گاهی هم آوازی درمیآورد. همانكه آوازش بلند میشود میبینی رنگها از روها پرید ، دلها بلرزش افتاد ، حواسها پریشان گردید.
باز میگویم : همهی اینها از نافهمیست. یك كلمه برای شما بگویم : در كارها باید باسباب ظاهری آنها نگاه كرد ، خیالات بیهوده را بخود راه نداد. مثلاً كسی كه ناخوش شد باید برود پیش حكیم ، تا او رسیدگی كند و تشخیص دهد كه علت ناخوشی چیست؟.. هر بیماری علتی دارد ، درمانش هم هست. تمام اینها را خود خدا قرار داده ، ما هم باید پیروی كنیم. نمیتوانیم بنشینیم و از خود چیزهایی درآوریم. بنشینیم و بگوییم : «آمد و نیامدی» هم هست ، «نظر زدن» هم هست ، آواز جغد هم هست ، باینها نیز تأثیری قائل شویم.
دیدید آن مدیر مدرسه میگفت : «شش قل هوالله بخوانید و به شش طرف خود پف كنید ، از آسمان بمب هم بیاید صدمه نخواهد زد». این نافهم اگر راست میگوید بیاید قل هواللههایش را بخواند و پف كند ، نمیگویم گلوله یا بمب ، من یك جوالدوز باو فروخواهم برد ، ببینیم آیا تحمل خواهد كرد؟.
من تعجب میکنم چنین مرد نافهمی را میفرستند که برود و بچههای مردم را تربیت کند.
اینها چیزهای كوچکی نیست. من یك مثلی میزنم تا شما ببینید اینها چه اندازه ضرر دارد. همین شوفر اتوبوس ما ، بجای آنكه برود و فن شوفری را تكمیل كند ، و راه جلوگیری از خطرها را یاد بگیرد ، بدبخت دعا و مهرههای كبود از اتومبیل خود آویزان گردانیده. قدیم این مهرهها را از گردن قاطرها میآویختند حالا از اتومبیلها میآویزند. شما میبینید بسرِ پیچی كه میرسد ، بجای آنكه میدانِ بزرگتری گیرد و اتومبیل را بآسانی پیچاند ، میدان كوچکی میگیرد و مجبور میشود اتومبیل را چند بار پس و پیش راند تا از پیچ رد شود. آنوقت زور را بصلوات میزند و پیاپی بمسافرها میگوید :
«یك صلوات بفرستید». اینها همه نتیجهی آن عقیدههای غلطست كه دارند.
🔅
ناهار را كه میخورند دوباره اتوبوس راه میافتد. ایندفعه مسافرها همهشان چرت میزنند و اتوبوس خاموشست. در راهها ژاندارم گزارده شده و امن است. ولی میسپارند كه شب را در بیرون نمانند. پس از غروب دزدها فراوان میشوند.
پس از دو سه ساعت به كُتل دختر میرسند. در آنجا اتوبوس میایستد كه مسافرها نماز بخوانند و چایی خورند. یك ساعت معطل میشوند و چون میخواهند راه افتند باز حكایت عطسه تكرار میشود. یكی عطسه میزند و اتومبیل میایستد. مسافر تهرانی خودداری نتوانسته میگوید : «مگر نشنیدی كه میگویند شب در بیرون نباشید. الان یك ساعت بغروب است و ما سه ساعت راه داریم. تازه تو میخواهی نیم ساعت هم بخاطر عطسه بایستی؟!» باز شوفر همان را جواب میدهد و هایهوی میشود و باز مسافر شیرازی مسافرها را ساكت میگرداند و اتوبوس راه میافتد.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش یکم
پیداست كه انبوهی سخت تكان خوردند و رنجیدگیهای بسیار نمودند ، و چون معنی گفتههای ما را نیك نمیفهمیدند ما را «دشمن تمدن» مینامیدند و در اینجا و آنجا نشسته گله مینمودند كه ما بجلوگیری از پیشرفت (كه همان پیروی اروپا باشد) میكوشیم. و سپس كسانی گفتارها نوشتند ولی بیش از این نتوانستند كه اختراعها و دانشهای اروپا را برُخ ما كشند و از جنبشی كه از دویست سال پیش در اروپا پیدا شده ستایشها سرایند ، و اینها چیزی بود كه ما خود میدانستیم و از یاد نبرده بودیم. شگفتتر آنكه یكی از اسپهان بنام «نور شرق» برخاست و گفتارهایی نوشت در این زمینه كه خود اروپاییان اینها را كه شما مینویسید میدانند ولی چاره نمیتوانند. زیرا «جلوگیری از علوم و صنایع محال است».
نوشتههای او خواندنیست و اینست تكهای را از آن در اینجا میآورم : مینویسد : «اینها و هزارها مقابل از آلام اجتماعی كه میبینیم و میبینید آثار علم است و علاجی نیست. یك روز چنگیزها و تیمورها بلای جامعه میشوند. یك روز زلزله و امراض بسراغ بشر آمده و ملیونها نفوس را دستخوش فنا و زوال میكنند. یك روز علم و دانش بعوض آنكه دستی از انسان بیچاره گرفته و در سختیها و بلایا معین و مددكارش باشد ـ بجای آنكه او را براه راست در زندگی برساند و بفضایل و خصال نیكو رهبر شود ـ بعوض اینها بیشتر غریزهی حرص و طمع و تفنن را در وجودش بیدار نموده و آتش درونی را تیزتر كرده و بجان یكدیگر میاندازد ـ عجب است از كسانی كه عقل و هوش خود را مافوق سایرین دانسته و وجود خود را مانند روحالقدس شفای امراض میدانند و از این نكتهی واضحه غفلت كرده و در مقام اندرز میگویند : «از علوم اروپا بهرهمند شوید ولی از عادات و قوانین آنها زینهار پرهیز نمایید!». مگر اینها نمیدانند كه همین آداب و رسوم اجتماع آنها متولد از علوم آنهاست. پس چگونه میشود علت را فراگرفت و از معلول و آثار اجتناب نمود؟! تاریخ اجتماعی بشری حاكی از آنست كه رفاهیت انسان و سعادت و آسایش او نسبت بترقی و پیشرفت علوم و توسعهی افكار تناسب معكوس است. یعنی هرچه بر درجات این افزاید از درجات و مراتب سعادت و خوشی كاسته میشود ...».
پیداست كه سخن مرا نفهمیده و این پاسخ از روی اندیشه نبوده. مگر پیشرفت دانشها و هنرها مردم را ناگزیر میسازد كه همیشه باهم در نبرد باشند ، و یا جلوگیری از داشتن یك آیین خردمندانه برای زندگی میكند؟!. چنین سخن را چگونه توان گفتن؟!.. شما چنین انگارید كه مردی در شمشیرسازی استاد است و شمشیرهای بُرنده و تیز میسازد. آیا این استادی او و شمشیرهایی كه میسازد مردم را ناگزیر میگرداند كه همیشه با یكدیگر در زد و خورد باشند و سر یكدیگر را شكافند؟!. آیا او نتواند بجای شمشیر افزارهای سودمند دیگر سازد؟!.. نتواند از استادی و هنر خود نتیجهی دیگری گیرد؟!. وآنگاه آیا نتوان شمشیرها را جز بر سر دزدان و راهزنان فرود نیاورد؟!. هرگز پذیرفتنی نیست كه هنر شمشیرسازی مردم را ناگزیر از جنگ و كشتار گرداند. آری اگر گروهی بنیاد زندگانی خود را بروی دشمنی و بدخواهی گزاردهاند و همیشه باهم در كشاكش و زد و خورد میباشند شمشیر در دست آنان زیانآور خواهد بود. زیرا جنگ و خونریزی را سختتر خواهد گردانید. ولی سرچشمهی این زیان بیش از همه آن رفتار بدیست كه این گروه باهم داشتهاند و از روی آیین همدستی و همدوشی زیست نكردهاند. دانسته نیست چه چیزها را دانش میپندارد كه آن را تیزکنندهی آتش آز (یا بگفتهی خود او غریزهی حرص و طمع) میشمارد. اگر خواست او دانشهای طبیعی است اینها چه كار با آز دارد؟! آز و كینه و رشك و تنگدیدگی و دیگر خویهای ناستوده در نهاد آدمی نهاده و آنچه كه در اروپا بفزونی اینها كمك میكند بدآموزیهای مادیگری و دیگر بدآموزیهاست و ما آیین زندگانی كه میگوییم برای آنست كه جلوگیری از اینها كند.
این نویسنده پیشنهاد میكرد كه من سفری باروپا كنم و با آن «عظمت» روبرو شوم و «روحیاتم» سراسر عوض گردد. كسی نمیگفت : شما خودتان باروپا نرفته و با آن عظمت روبرو نشده چگونه روحیاتتان عوض گردیده ، وآنگاه گرفتم كه من باروپا رفتمی آیا در آنجا چه توانستمی یاد گرفت؟!.. مگر من از آبادی و شكوه شهرهای اروپا و از قشنگی و آراستگی آنها و از بودن دانشگاههای فراوان و كارخانههای بسیار بزرگ كه با دیده توان دید ناآگاه بودم؟!. این سخن را دیگران نیز میگفتند و در آنجا و اینجا نشسته و گفتگو از نوشتههای من بمیان آورده و سری تكان داده چنین میگفتند : «عیب اینجاست كه اروپا را ندیده»!
در جایی كه کسانی از خود اروپاییان گفتهی مرا براست میداشتند و نوشتههای مرا بزبانهای خود ترجمه میكردند اینان در ایران چنین پاسخ میدادند و چنین رنجیدگی مینمودند. 👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش یکم
پیداست كه انبوهی سخت تكان خوردند و رنجیدگیهای بسیار نمودند ، و چون معنی گفتههای ما را نیك نمیفهمیدند ما را «دشمن تمدن» مینامیدند و در اینجا و آنجا نشسته گله مینمودند كه ما بجلوگیری از پیشرفت (كه همان پیروی اروپا باشد) میكوشیم. و سپس كسانی گفتارها نوشتند ولی بیش از این نتوانستند كه اختراعها و دانشهای اروپا را برُخ ما كشند و از جنبشی كه از دویست سال پیش در اروپا پیدا شده ستایشها سرایند ، و اینها چیزی بود كه ما خود میدانستیم و از یاد نبرده بودیم. شگفتتر آنكه یكی از اسپهان بنام «نور شرق» برخاست و گفتارهایی نوشت در این زمینه كه خود اروپاییان اینها را كه شما مینویسید میدانند ولی چاره نمیتوانند. زیرا «جلوگیری از علوم و صنایع محال است».
نوشتههای او خواندنیست و اینست تكهای را از آن در اینجا میآورم : مینویسد : «اینها و هزارها مقابل از آلام اجتماعی كه میبینیم و میبینید آثار علم است و علاجی نیست. یك روز چنگیزها و تیمورها بلای جامعه میشوند. یك روز زلزله و امراض بسراغ بشر آمده و ملیونها نفوس را دستخوش فنا و زوال میكنند. یك روز علم و دانش بعوض آنكه دستی از انسان بیچاره گرفته و در سختیها و بلایا معین و مددكارش باشد ـ بجای آنكه او را براه راست در زندگی برساند و بفضایل و خصال نیكو رهبر شود ـ بعوض اینها بیشتر غریزهی حرص و طمع و تفنن را در وجودش بیدار نموده و آتش درونی را تیزتر كرده و بجان یكدیگر میاندازد ـ عجب است از كسانی كه عقل و هوش خود را مافوق سایرین دانسته و وجود خود را مانند روحالقدس شفای امراض میدانند و از این نكتهی واضحه غفلت كرده و در مقام اندرز میگویند : «از علوم اروپا بهرهمند شوید ولی از عادات و قوانین آنها زینهار پرهیز نمایید!». مگر اینها نمیدانند كه همین آداب و رسوم اجتماع آنها متولد از علوم آنهاست. پس چگونه میشود علت را فراگرفت و از معلول و آثار اجتناب نمود؟! تاریخ اجتماعی بشری حاكی از آنست كه رفاهیت انسان و سعادت و آسایش او نسبت بترقی و پیشرفت علوم و توسعهی افكار تناسب معكوس است. یعنی هرچه بر درجات این افزاید از درجات و مراتب سعادت و خوشی كاسته میشود ...».
پیداست كه سخن مرا نفهمیده و این پاسخ از روی اندیشه نبوده. مگر پیشرفت دانشها و هنرها مردم را ناگزیر میسازد كه همیشه باهم در نبرد باشند ، و یا جلوگیری از داشتن یك آیین خردمندانه برای زندگی میكند؟!. چنین سخن را چگونه توان گفتن؟!.. شما چنین انگارید كه مردی در شمشیرسازی استاد است و شمشیرهای بُرنده و تیز میسازد. آیا این استادی او و شمشیرهایی كه میسازد مردم را ناگزیر میگرداند كه همیشه با یكدیگر در زد و خورد باشند و سر یكدیگر را شكافند؟!. آیا او نتواند بجای شمشیر افزارهای سودمند دیگر سازد؟!.. نتواند از استادی و هنر خود نتیجهی دیگری گیرد؟!. وآنگاه آیا نتوان شمشیرها را جز بر سر دزدان و راهزنان فرود نیاورد؟!. هرگز پذیرفتنی نیست كه هنر شمشیرسازی مردم را ناگزیر از جنگ و كشتار گرداند. آری اگر گروهی بنیاد زندگانی خود را بروی دشمنی و بدخواهی گزاردهاند و همیشه باهم در كشاكش و زد و خورد میباشند شمشیر در دست آنان زیانآور خواهد بود. زیرا جنگ و خونریزی را سختتر خواهد گردانید. ولی سرچشمهی این زیان بیش از همه آن رفتار بدیست كه این گروه باهم داشتهاند و از روی آیین همدستی و همدوشی زیست نكردهاند. دانسته نیست چه چیزها را دانش میپندارد كه آن را تیزکنندهی آتش آز (یا بگفتهی خود او غریزهی حرص و طمع) میشمارد. اگر خواست او دانشهای طبیعی است اینها چه كار با آز دارد؟! آز و كینه و رشك و تنگدیدگی و دیگر خویهای ناستوده در نهاد آدمی نهاده و آنچه كه در اروپا بفزونی اینها كمك میكند بدآموزیهای مادیگری و دیگر بدآموزیهاست و ما آیین زندگانی كه میگوییم برای آنست كه جلوگیری از اینها كند.
این نویسنده پیشنهاد میكرد كه من سفری باروپا كنم و با آن «عظمت» روبرو شوم و «روحیاتم» سراسر عوض گردد. كسی نمیگفت : شما خودتان باروپا نرفته و با آن عظمت روبرو نشده چگونه روحیاتتان عوض گردیده ، وآنگاه گرفتم كه من باروپا رفتمی آیا در آنجا چه توانستمی یاد گرفت؟!.. مگر من از آبادی و شكوه شهرهای اروپا و از قشنگی و آراستگی آنها و از بودن دانشگاههای فراوان و كارخانههای بسیار بزرگ كه با دیده توان دید ناآگاه بودم؟!. این سخن را دیگران نیز میگفتند و در آنجا و اینجا نشسته و گفتگو از نوشتههای من بمیان آورده و سری تكان داده چنین میگفتند : «عیب اینجاست كه اروپا را ندیده»!
در جایی كه کسانی از خود اروپاییان گفتهی مرا براست میداشتند و نوشتههای مرا بزبانهای خود ترجمه میكردند اینان در ایران چنین پاسخ میدادند و چنین رنجیدگی مینمودند. 👇
ولی این رنجیدگیها و پاسخگوییها دیر نپایید و هنوز سال نخست پیمان بپایان نرسیده بود كه آن شور و هیاهو فروخوابید و یك سنگ بزرگی از سر راه ما برخاست. كنون ما میتوانستیم كار خود را دنبال كنیم.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش چهارم
کوشاد تلگرام : دیروز داستانی از صوفیان آوردیم و امروز داستان دیگری که این هم از شیخ زاهد گیلانی و شیخصفیالدین اردبیلی است. از این داستان نیز حقایق دیگری دانسته میگردد.
📖 پرچم هفتگی
داستانی از صوفیان
ادام الله بركته (شیخ صدرالدین) گفت شیخ صفیالدین قدس سره را یكجفت زراعت بود كه زراعت غله میكرد و انواع نعمت بصادر و وارد میداد از آنجا دادی و خدمتهای شایسته كه از آن شیـخ زاهد قدس سره میكرد و از آن مردم خانهی شیخ و مجموع خادم و خادمه و مواشی و بطاین شیخ همه از اینجا بودی تا بحدی كه از سر افراط خدمت كه میدیدند میگفتند مگـر شیخ صفیالدین گنـج دارد از برای آنكـه هـر سال جهـت شیخ زاهد دو دست جامه مرتب از هر نوع ملبوسات سراپای هم زمستانی و هم تابستانی تمام میساختی و هم از آن جماعت خانهی شیخ بقدر لایق ایشان بساختی تا یك نوبت چنان اتفاق افتاد كه بر عادت جامهها ساخته بود و خروارها از میوهها معد[=آماده] گردانید متوجه حضرت شیخ زاهد شد و شیخ زاهد به سیاورود بود و چون اشتیاق غالب داشت مجموع بار و رخت در راه بگذاشت و پیشتر بشتافت و حضرت شیخ را دریافت و تمام آن بارها در ناو رها كرد كه ساحل آب بود كه ناو و كشتی آنجا بیرون آمدندی لكن گفت چون بحضرت شیخ میروم دست تهی نتوان رفتن مقدار یك من نبات در میان آورد و چون بدستبوس زیارت شیخ زاهد رسید آن نبات از میان بگشاد و در میان نهاد. چون شیخ را نظر بر آن نبات آمد در حدت رفت و حدت بس قوی آغاز كرد كه پیش پیران چنین آیند و چنین چیزی آرند من طفلم كه از برای من شیرینی آرند و شیخ صفیالدین همچنان ایستاده بود و نطق نمیزد و هیچ نمیگفت شعر :
ناز و جنگ دلبران را جان سپر كردن خوش است صاف درد آمیز از جام صفا خوردن خوش است
چون شیخ زاهد قدس سره بعد از مبالغه خاموش شده و اثر پشیمانی از این مبالغه فرمودن در بشرهی مباركش ظاهر شد شیخ صفیالدین قدس سره بیرون آمد و بیرون خلوت بایستاد و باخی سلیمان خادم گفت كه چهار پای چند بناو راه فرستد تا بارها و تبركها بیاورند شیخ زاهد چون این بشنید عظیم از آن حدت که كرده بود خجل شد و چهار پای بفرستادند و آن بارها بیاوردند و شیخ صفیالدین هرچه از برای هر یكی آورده بود بوی رسانید مگر آنچه از برای شیخ زاهد آورده بود كه حالی در میان نیاورد شیخ زاهد را این فكر در خاطر میگردید كه چون از برای همه هدیه آورده است چونست كه از برای من نیاورده و آن روز روز سه شنبه بود تا با روز جمعه صبر كرد و از آنچه از برای شیخ آورده بود هیچ اظهار نكرد تا روز جمعه پس كفش مبارك شیخ زاهد بنهاد و گفت شیخ یك لحظه بخلوت من تشریف فرمای شیخ زاهد اجابت فرمود و بخلوت شیخ صفیالدین تشریف داد. شعر:
خورشید كه در عرصهی آفاق نگنجد تابان ز در خلوت ما دوش درآمد
چون بنشست شیخ صفیالدین میوه و فواكه[=میوهها] كه آورده بود در میان آورده و نقل خاصی كه از برای شیخ زاهد آورده بود در پیش آورد شعر :
الصبوح ایدل كه آن دلبر بمهمان آمده است خوان جان را ماحضر[=خوراک ساده و آماده] سازم كه جانان آمده است
👇
بخش چهارم
کوشاد تلگرام : دیروز داستانی از صوفیان آوردیم و امروز داستان دیگری که این هم از شیخ زاهد گیلانی و شیخصفیالدین اردبیلی است. از این داستان نیز حقایق دیگری دانسته میگردد.
📖 پرچم هفتگی
داستانی از صوفیان
ادام الله بركته (شیخ صدرالدین) گفت شیخ صفیالدین قدس سره را یكجفت زراعت بود كه زراعت غله میكرد و انواع نعمت بصادر و وارد میداد از آنجا دادی و خدمتهای شایسته كه از آن شیـخ زاهد قدس سره میكرد و از آن مردم خانهی شیخ و مجموع خادم و خادمه و مواشی و بطاین شیخ همه از اینجا بودی تا بحدی كه از سر افراط خدمت كه میدیدند میگفتند مگـر شیخ صفیالدین گنـج دارد از برای آنكـه هـر سال جهـت شیخ زاهد دو دست جامه مرتب از هر نوع ملبوسات سراپای هم زمستانی و هم تابستانی تمام میساختی و هم از آن جماعت خانهی شیخ بقدر لایق ایشان بساختی تا یك نوبت چنان اتفاق افتاد كه بر عادت جامهها ساخته بود و خروارها از میوهها معد[=آماده] گردانید متوجه حضرت شیخ زاهد شد و شیخ زاهد به سیاورود بود و چون اشتیاق غالب داشت مجموع بار و رخت در راه بگذاشت و پیشتر بشتافت و حضرت شیخ را دریافت و تمام آن بارها در ناو رها كرد كه ساحل آب بود كه ناو و كشتی آنجا بیرون آمدندی لكن گفت چون بحضرت شیخ میروم دست تهی نتوان رفتن مقدار یك من نبات در میان آورد و چون بدستبوس زیارت شیخ زاهد رسید آن نبات از میان بگشاد و در میان نهاد. چون شیخ را نظر بر آن نبات آمد در حدت رفت و حدت بس قوی آغاز كرد كه پیش پیران چنین آیند و چنین چیزی آرند من طفلم كه از برای من شیرینی آرند و شیخ صفیالدین همچنان ایستاده بود و نطق نمیزد و هیچ نمیگفت شعر :
ناز و جنگ دلبران را جان سپر كردن خوش است صاف درد آمیز از جام صفا خوردن خوش است
چون شیخ زاهد قدس سره بعد از مبالغه خاموش شده و اثر پشیمانی از این مبالغه فرمودن در بشرهی مباركش ظاهر شد شیخ صفیالدین قدس سره بیرون آمد و بیرون خلوت بایستاد و باخی سلیمان خادم گفت كه چهار پای چند بناو راه فرستد تا بارها و تبركها بیاورند شیخ زاهد چون این بشنید عظیم از آن حدت که كرده بود خجل شد و چهار پای بفرستادند و آن بارها بیاوردند و شیخ صفیالدین هرچه از برای هر یكی آورده بود بوی رسانید مگر آنچه از برای شیخ زاهد آورده بود كه حالی در میان نیاورد شیخ زاهد را این فكر در خاطر میگردید كه چون از برای همه هدیه آورده است چونست كه از برای من نیاورده و آن روز روز سه شنبه بود تا با روز جمعه صبر كرد و از آنچه از برای شیخ آورده بود هیچ اظهار نكرد تا روز جمعه پس كفش مبارك شیخ زاهد بنهاد و گفت شیخ یك لحظه بخلوت من تشریف فرمای شیخ زاهد اجابت فرمود و بخلوت شیخ صفیالدین تشریف داد. شعر:
خورشید كه در عرصهی آفاق نگنجد تابان ز در خلوت ما دوش درآمد
چون بنشست شیخ صفیالدین میوه و فواكه[=میوهها] كه آورده بود در میان آورده و نقل خاصی كه از برای شیخ زاهد آورده بود در پیش آورد شعر :
الصبوح ایدل كه آن دلبر بمهمان آمده است خوان جان را ماحضر[=خوراک ساده و آماده] سازم كه جانان آمده است
👇
و گفت شیخ این قدر تناول فرماید و این قدر بخانه برند و چون شیخ زاهد از آن چیزها تناول میفرمود شیخ صفیالدین بوقچه جامهها را در میان آورد در نظر شیخ زاهد نهاد و آنچه در این جا بود بعرض میرسانید و از آن جمله یك دستار شاش و كرنباس و دو كلاه یك مزوجه و یكی تنك و دو فرجی و دو جبه و دو نیمتنه و دو پیراهن و موزه و سرموزه و كفش. پس شیخ زاهد را یك دست جامه از اینها درپوشانید و یك دست دربست و بنهاد پس شیخ زاهد فرمود بزبانی گیلانی كه صفی (لیاله دله كچ توی) یعنی بزرگ دلا كه از آن تست این همه آورده بودی و نمیگفتی و چندین روز صبر كردی دیگران اگر دو درم میآرند چندین بار عرضه میكنند. شعر :
ما بروی تو جهان و دل و جان دربازیم بر سر كوی وصالت دو جهان دربازیــم
پس در خاطر مبارك شیخ زاهد قدس سره درآمد كه چه بودی كه از برای اهل من چیزی آورده بودی خاصه سربند نقرهدوزی كه در آنزمان مستعمل بود و اهل شیخ زاهد را خاطر سخت متعلق چنان سربندی بودی شیخ قدس سره دریافت كه خاطر شیخ زاهد متعلق این معنی است یك بوقچه بندی در میان آورد و در آنجا چنان سربندی و مقنعه و كفش و دستی جامه بود جهت اهل شیخ. شیخ زاهد چون آن بدید خاطر مباركش از آن فكر خلاصی یافت و دل مباركش برخواست و آن جامه ها را برداشت و بر دست مبارك خود گرفت و تا ساعتی سر مباركش برداشت و روی سوی آسمان كرد و بتن و سر مبارك در حركت میبود و بخشایشی در حق شیخ صفیالدین از دل فرمود شیخ قدس سره گفت آنچه یافتم از آن نظر یافتم . شعر :
چون گدای كوی این سلطان درویشان شدم تخت بخت پادشاهی زان گدایی یافتم
طایران قدس صید دام اقبال منند زان نظر كز سایهی فر همایی یافتــــم
پرچم : «میخواهیم اندازهی چشمپوشی پیران صوفی از جهان و دارایی جهان نیك دانسته شود. داستانی كه در این شماره است نیك میرساند كه چگونه شیخ زاهد چشمش بدست پیروان باز میبوده و از آنان ارمغان میبیوسیده[انتظار داشتن] كه اگر نمیآوردهاند رنجیدگی نشان میداده.
میخواهیم اندازهی غیبدانی درویشان و پیران ایشان دانسته گردد. همین داستان میرساند كه غیبدانیها كه در حكایت دیروزی و در دیگر جاها از شیخ زاهد نوشتهاند بیكبار دروغ میبوده و او از ارمغانی كه شیخ صفی برایش آورده بوده آگاهی نمیداشته».
.
ما بروی تو جهان و دل و جان دربازیم بر سر كوی وصالت دو جهان دربازیــم
پس در خاطر مبارك شیخ زاهد قدس سره درآمد كه چه بودی كه از برای اهل من چیزی آورده بودی خاصه سربند نقرهدوزی كه در آنزمان مستعمل بود و اهل شیخ زاهد را خاطر سخت متعلق چنان سربندی بودی شیخ قدس سره دریافت كه خاطر شیخ زاهد متعلق این معنی است یك بوقچه بندی در میان آورد و در آنجا چنان سربندی و مقنعه و كفش و دستی جامه بود جهت اهل شیخ. شیخ زاهد چون آن بدید خاطر مباركش از آن فكر خلاصی یافت و دل مباركش برخواست و آن جامه ها را برداشت و بر دست مبارك خود گرفت و تا ساعتی سر مباركش برداشت و روی سوی آسمان كرد و بتن و سر مبارك در حركت میبود و بخشایشی در حق شیخ صفیالدین از دل فرمود شیخ قدس سره گفت آنچه یافتم از آن نظر یافتم . شعر :
چون گدای كوی این سلطان درویشان شدم تخت بخت پادشاهی زان گدایی یافتم
طایران قدس صید دام اقبال منند زان نظر كز سایهی فر همایی یافتــــم
پرچم : «میخواهیم اندازهی چشمپوشی پیران صوفی از جهان و دارایی جهان نیك دانسته شود. داستانی كه در این شماره است نیك میرساند كه چگونه شیخ زاهد چشمش بدست پیروان باز میبوده و از آنان ارمغان میبیوسیده[انتظار داشتن] كه اگر نمیآوردهاند رنجیدگی نشان میداده.
میخواهیم اندازهی غیبدانی درویشان و پیران ایشان دانسته گردد. همین داستان میرساند كه غیبدانیها كه در حكایت دیروزی و در دیگر جاها از شیخ زاهد نوشتهاند بیكبار دروغ میبوده و او از ارمغانی كه شیخ صفی برایش آورده بوده آگاهی نمیداشته».
.