مسافرها : (با هایهوی) خب آقا ، حقانیت مذهب ما بشما ثابت شد؟..
مسافر تهرانی : خواهشمندم هایهوی نكنید. یك نفرتان حرف بزند تا من جواب بدهم.
مدیر دبستان : بسیار خب تنها من حرف خواهم زد.
مسافر تهرانی : هرچه میخواهید بگویید.
مدیر دبستان : قضیهی كامیون را دانستید كه چه شده؟..
مسافر تهرانی : دانستم ، حرفهای شما را میشنیدم.
مدیر دبستان : خب ، حالا ثابت شد كه صبر از طرف خداست؟!. ثابت شد كه مذهب ما بر حقست؟!. در كتل دختر كه صبر آمد برای همین بود كه ما صبر بكنیم و نیاییم و بگیر دزدها نیفتیم. شما در آنجا ایراد میگرفتید. ما اگر بحرف شما گوش داده بودیم همهمان الان لخت بودیم.
مسافر تهرانی : یك سئوال هم من از شما دارم خواهشمندم جواب بدهید.
مسافر تهرانی : آیا خدایی كه گفته میشود تنها خدای شماست یا خدای همه است؟..
مدیر دبستان : این چه سئوالیست ، البته كه خدای همه است.
مسافر تهرانی : پس در آن صورت چطور شده كه تنها برای شما صبر آمده ، خدا تنها شما را از دزدها حفظ كرده؟!.. چطور شده كه شوفر كامیون و زن مسافر را كه همراه بوده حفظ نكرده؟.. چطور شده كه برای آنها صبر نفرستاده؟!.. مگر آنها بندگان خدا نبودند؟!. خواهشمندم جواب این را بمن بدهید.
🔅
این را كه میشنود جواب نمیتواند و خاموش میایستد. پس از چند ثانیه یكی از كنار جواب داده میگوید : «ببین آنها چه گناهی داشتند كه خدا گرفتارشان كرده!». مسافر تهرانی جواب داده میگوید :
«آنها هم مثل شمایند. شما هر گناهی كه میكنید آنها هم آن را میكنند! چه شده كه شما پاكید و بیگناه بودید و آنها گناه داشتند؟!.. آنگاه مگر هر كس گناه كرد خدا او را میگیرد و بدست دزدها میسپارد؟!. شما بسیار گستاخید و هرچه دلتان خواست بخدا نسبت میدهید. پس چرا خدا آن دزدها را نمیگیرد كه روز روشن جلو مردم را گرفته زن و مرد را میترسانند و لخت میكنند. چرا خدا چنگیزخان را نگرفت؟.. چرا صمدخان را نگرفت؟!..».
پس از این حرف همه خاموش میشوند و پراكنده شده پی كار خود میروند. مسافر شیرازی هم پس از یك رشته تشكر از تصادف آن سفر خداحافظی كرده میرود.
پایان
مسافر تهرانی : خواهشمندم هایهوی نكنید. یك نفرتان حرف بزند تا من جواب بدهم.
مدیر دبستان : بسیار خب تنها من حرف خواهم زد.
مسافر تهرانی : هرچه میخواهید بگویید.
مدیر دبستان : قضیهی كامیون را دانستید كه چه شده؟..
مسافر تهرانی : دانستم ، حرفهای شما را میشنیدم.
مدیر دبستان : خب ، حالا ثابت شد كه صبر از طرف خداست؟!. ثابت شد كه مذهب ما بر حقست؟!. در كتل دختر كه صبر آمد برای همین بود كه ما صبر بكنیم و نیاییم و بگیر دزدها نیفتیم. شما در آنجا ایراد میگرفتید. ما اگر بحرف شما گوش داده بودیم همهمان الان لخت بودیم.
مسافر تهرانی : یك سئوال هم من از شما دارم خواهشمندم جواب بدهید.
مسافر تهرانی : آیا خدایی كه گفته میشود تنها خدای شماست یا خدای همه است؟..
مدیر دبستان : این چه سئوالیست ، البته كه خدای همه است.
مسافر تهرانی : پس در آن صورت چطور شده كه تنها برای شما صبر آمده ، خدا تنها شما را از دزدها حفظ كرده؟!.. چطور شده كه شوفر كامیون و زن مسافر را كه همراه بوده حفظ نكرده؟.. چطور شده كه برای آنها صبر نفرستاده؟!.. مگر آنها بندگان خدا نبودند؟!. خواهشمندم جواب این را بمن بدهید.
🔅
این را كه میشنود جواب نمیتواند و خاموش میایستد. پس از چند ثانیه یكی از كنار جواب داده میگوید : «ببین آنها چه گناهی داشتند كه خدا گرفتارشان كرده!». مسافر تهرانی جواب داده میگوید :
«آنها هم مثل شمایند. شما هر گناهی كه میكنید آنها هم آن را میكنند! چه شده كه شما پاكید و بیگناه بودید و آنها گناه داشتند؟!.. آنگاه مگر هر كس گناه كرد خدا او را میگیرد و بدست دزدها میسپارد؟!. شما بسیار گستاخید و هرچه دلتان خواست بخدا نسبت میدهید. پس چرا خدا آن دزدها را نمیگیرد كه روز روشن جلو مردم را گرفته زن و مرد را میترسانند و لخت میكنند. چرا خدا چنگیزخان را نگرفت؟.. چرا صمدخان را نگرفت؟!..».
پس از این حرف همه خاموش میشوند و پراكنده شده پی كار خود میروند. مسافر شیرازی هم پس از یك رشته تشكر از تصادف آن سفر خداحافظی كرده میرود.
پایان
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش یکم
سرچشمهی گرفتاریهای شرقیان
كار ما چه بود!؟. گفتیم : ما نیكی جهان را میخواهیم. آن «آیین خردمندانه» كه میگوییم و بودن آن را برای جهان دربایست میشماریم ، میخواهیم آن را پدید آوریم و روان گردانیم. اینست خواست ما. ولی میبایست در گام نخست بشرق پردازیم و بگرفتاریهای آن چاره كنیم. شرق از هزار سال پیش گرفتار و پریشان بوده و سپس از دویست سال پیش چنگال سیاست اروپا به تن آن فرورفته. دولتهای اروپا ، آسیا را بپای آفریقا و اقیانوسیا برده و از هر گوشه دست بسوی آن یازیدهاند و برای آنكه شرقیان تكان نتوانند همیشه كوشیدهاند گرفتاریها و پریشانیهای آنان را فزونتر گردانند. از اینجاست كه داستان آسیا و اروپا پیدا میشود ، و از اینجاست كه ما ناگزیر میگردیم شرق را جدا از غرب گرفته و پیش از همه برهایی این بكوشیم.
اینها بود كارهای ما. اینها بود كه میبایست دنبال كنیم. ولی این كارها بیرون از توانایی یك آدمی ، بلكه بیرون از اندیشهی اوست. من این را میدانستم و كسی نبودم كه بخود مغرور باشم و ناتوانی خود را درنیابم. ولی دستی مرا بسوی این كار میراند كه از یكسو سرپیچی نمیتوانستم و ناچار از كوشش بودم و از یكسو امید و دلگرمی به یاری و پشتیبانی او میداشتم. از این گذشته ، من نمیخواستم بتنهایی كار كنم و این راه كه پیش گرفته بودم از روز نخست به همگامی مردان پاكدل و غیرتمند امید میداشتم. چنانكه در جای دیگر گفتهام نیروی «راستیپژوهی» آدمیان و راز پیشرفتِ راستیها برایم روشن گردیده نیك میدانستم كه پس از پشتیبانی خدا ، این نیرو كمك بزرگی بمن خواهد كرد ، و فیروزیای كه در نبرد با اروپاییگری رخ داده و یاوریای كه از پاكدلان و غیرتمندان در آن كشاكش به پیمان شده بود از هر باره بر امید و دلگرمیم میافزود. همهی پیشرفتها همیشه از این راه بوده.
كنون میبایست نایستاده بكار پردازیم. ولی چه كار كنیم و از كجا آغاز كنیم؟!. من دانستم كه بدترین پابندِ شرق و سرچشمهی گرفتاریها و درماندگیهای او بیش از همه اندیشههای پراكنده و بیهودهایست كه در دلها جا گرفته. از بدخوییها و بیماریهای بسیار فراوان و بسیار بیمگین ناآگاه نبودم ولی دانستم سرچشمهی همهی آنها این اندیشههاست و میباید بیش از همه باینها پرداخت.
اكنون كه شش سال از آن هنگام میگذرد و ما در این چند سال همیشه در جستجو و آزمایش هستیم ، یك جُستاری[مبحث] برای ما بسیار روشن گردیده و آن اینكه مایهی پیشرفت و پسرفت یك توده سه چیز است : ١ـ اندیشهها و باورها. ٢ـ خویهای نیك و بد. ٣ـ آیین زندگی و راه آن.
از اینها نیز بیش از همه اندیشهها و باورها اثر دارد ، و آن دو چیز دیگر نیز از اینها برخیزد. یك جمله میتوان گفت : آنچه یك توده را پیش یا پس برد اندیشه و باورهای ایشان است. راست است كه انبوهی و فزونی توده و در دست داشتن افزارهای كاریتر و بهتر بیاثر نتواند بود. لیكن اینها پس از آن سه چیز است و بیآنها هیچ اثر نتواند داشت.
ما در تاریخ ، یك تودهی سیصدوپنجاهملیون را توانیم یافت كه بزیرِ دست یك تودهی سی و چند ملیون افتاده. چنین كاری چرا رو داده و چگونه رو داده؟!. اگر نیك اندیشیم انگیزه و سرچشمهی آن را جز برتری اندیشهها و باورها نتوانیم یافت. آن تودهی زبردست جز درپی پیشرفت خود نیستند و باورهای بیهوده را كم میدارند و معنی همدستی و سود آن را میشناسند ولی این تودهی زیردست به پیشرفت زندگی خود جز پروای كمی نمینمایند و با باورهای بیهوده از پرستش گاو و مار و از جوكیبازی و نمایشهای محرم و كینههای كهن بومی و مانند اینها سرگرمند ، و معنی همدستی و سود آن اگرهم بگوشهاشان رسیده بدلهاشان اثر نكرده. از اندیشههای پست نتیجه همین باشد كه بوده.
این سخن از روی دو قاعدهی بسیار استواریست : یكی اینكه سرچشمهی همهی كارهای آدمی اندیشههای اوست. دیگری اینكه چند اندیشه در یك دل ، هر كدام از اثر دیگری كاهد. اینها را باید بیچون و چرا پذیرفت. یك كسی كه سوار هواپیما شده و بر سر خاك دشمن رفته و بیآنكه پروای جان كند در آنجا بجنگ میپردازد بیگمان او را یك اندیشهای باین كار وامیدارد و دیگری كه چنین كاری نمییارَد و نمیكند بیگمان آن اندیشه را نمیدارد و اگر میدارد از نیرو افتاده است.
این جُستار باین روشنی كه در اینجا مینویسیم آنروز نمیدانستیم ولی نیرویی كه مرا بكار وامیداشت ، راهم مینمود كه بیش از همه اندیشههای پراكنده را مایهی گرفتاری شرق شناسم و پیش از همه با آنها بنبرد برخیزم.
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 5 از بخش یکم
سرچشمهی گرفتاریهای شرقیان
كار ما چه بود!؟. گفتیم : ما نیكی جهان را میخواهیم. آن «آیین خردمندانه» كه میگوییم و بودن آن را برای جهان دربایست میشماریم ، میخواهیم آن را پدید آوریم و روان گردانیم. اینست خواست ما. ولی میبایست در گام نخست بشرق پردازیم و بگرفتاریهای آن چاره كنیم. شرق از هزار سال پیش گرفتار و پریشان بوده و سپس از دویست سال پیش چنگال سیاست اروپا به تن آن فرورفته. دولتهای اروپا ، آسیا را بپای آفریقا و اقیانوسیا برده و از هر گوشه دست بسوی آن یازیدهاند و برای آنكه شرقیان تكان نتوانند همیشه كوشیدهاند گرفتاریها و پریشانیهای آنان را فزونتر گردانند. از اینجاست كه داستان آسیا و اروپا پیدا میشود ، و از اینجاست كه ما ناگزیر میگردیم شرق را جدا از غرب گرفته و پیش از همه برهایی این بكوشیم.
اینها بود كارهای ما. اینها بود كه میبایست دنبال كنیم. ولی این كارها بیرون از توانایی یك آدمی ، بلكه بیرون از اندیشهی اوست. من این را میدانستم و كسی نبودم كه بخود مغرور باشم و ناتوانی خود را درنیابم. ولی دستی مرا بسوی این كار میراند كه از یكسو سرپیچی نمیتوانستم و ناچار از كوشش بودم و از یكسو امید و دلگرمی به یاری و پشتیبانی او میداشتم. از این گذشته ، من نمیخواستم بتنهایی كار كنم و این راه كه پیش گرفته بودم از روز نخست به همگامی مردان پاكدل و غیرتمند امید میداشتم. چنانكه در جای دیگر گفتهام نیروی «راستیپژوهی» آدمیان و راز پیشرفتِ راستیها برایم روشن گردیده نیك میدانستم كه پس از پشتیبانی خدا ، این نیرو كمك بزرگی بمن خواهد كرد ، و فیروزیای كه در نبرد با اروپاییگری رخ داده و یاوریای كه از پاكدلان و غیرتمندان در آن كشاكش به پیمان شده بود از هر باره بر امید و دلگرمیم میافزود. همهی پیشرفتها همیشه از این راه بوده.
كنون میبایست نایستاده بكار پردازیم. ولی چه كار كنیم و از كجا آغاز كنیم؟!. من دانستم كه بدترین پابندِ شرق و سرچشمهی گرفتاریها و درماندگیهای او بیش از همه اندیشههای پراكنده و بیهودهایست كه در دلها جا گرفته. از بدخوییها و بیماریهای بسیار فراوان و بسیار بیمگین ناآگاه نبودم ولی دانستم سرچشمهی همهی آنها این اندیشههاست و میباید بیش از همه باینها پرداخت.
اكنون كه شش سال از آن هنگام میگذرد و ما در این چند سال همیشه در جستجو و آزمایش هستیم ، یك جُستاری[مبحث] برای ما بسیار روشن گردیده و آن اینكه مایهی پیشرفت و پسرفت یك توده سه چیز است : ١ـ اندیشهها و باورها. ٢ـ خویهای نیك و بد. ٣ـ آیین زندگی و راه آن.
از اینها نیز بیش از همه اندیشهها و باورها اثر دارد ، و آن دو چیز دیگر نیز از اینها برخیزد. یك جمله میتوان گفت : آنچه یك توده را پیش یا پس برد اندیشه و باورهای ایشان است. راست است كه انبوهی و فزونی توده و در دست داشتن افزارهای كاریتر و بهتر بیاثر نتواند بود. لیكن اینها پس از آن سه چیز است و بیآنها هیچ اثر نتواند داشت.
ما در تاریخ ، یك تودهی سیصدوپنجاهملیون را توانیم یافت كه بزیرِ دست یك تودهی سی و چند ملیون افتاده. چنین كاری چرا رو داده و چگونه رو داده؟!. اگر نیك اندیشیم انگیزه و سرچشمهی آن را جز برتری اندیشهها و باورها نتوانیم یافت. آن تودهی زبردست جز درپی پیشرفت خود نیستند و باورهای بیهوده را كم میدارند و معنی همدستی و سود آن را میشناسند ولی این تودهی زیردست به پیشرفت زندگی خود جز پروای كمی نمینمایند و با باورهای بیهوده از پرستش گاو و مار و از جوكیبازی و نمایشهای محرم و كینههای كهن بومی و مانند اینها سرگرمند ، و معنی همدستی و سود آن اگرهم بگوشهاشان رسیده بدلهاشان اثر نكرده. از اندیشههای پست نتیجه همین باشد كه بوده.
این سخن از روی دو قاعدهی بسیار استواریست : یكی اینكه سرچشمهی همهی كارهای آدمی اندیشههای اوست. دیگری اینكه چند اندیشه در یك دل ، هر كدام از اثر دیگری كاهد. اینها را باید بیچون و چرا پذیرفت. یك كسی كه سوار هواپیما شده و بر سر خاك دشمن رفته و بیآنكه پروای جان كند در آنجا بجنگ میپردازد بیگمان او را یك اندیشهای باین كار وامیدارد و دیگری كه چنین كاری نمییارَد و نمیكند بیگمان آن اندیشه را نمیدارد و اگر میدارد از نیرو افتاده است.
این جُستار باین روشنی كه در اینجا مینویسیم آنروز نمیدانستیم ولی نیرویی كه مرا بكار وامیداشت ، راهم مینمود كه بیش از همه اندیشههای پراكنده را مایهی گرفتاری شرق شناسم و پیش از همه با آنها بنبرد برخیزم.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
انقلاب چیست؟.pdf
847.1 KB
🔸 انقلاب چیست؟
🖌 احمد کسروی
🔸 معنی راست انقلاب (شورش)
⭐️ کتابخانهی پاکدینی
📣 این دفتر از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔸 معنی راست انقلاب (شورش)
⭐️ کتابخانهی پاکدینی
📣 این دفتر از سوی «باهماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش پنجم
کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز دو داستان از صوفیان آوردیم و امروز دو داستان دیگری میآوریم تا باز هم دروغها و گزافهگوییهاشان را بهتر و ایشان را بیشتر بشناسیم.
📖 پرچم هفتگی
دو داستانی از صوفیان
ـ1ـ
در آن وقت كه سلطان شهید سنجر بن ملكشاه نورالله مضجعه[= نور به گورش بتابد] از دست غزان خلاص یافت و بدارالملك مرو آمد این دعاگوی از سرخس با جمعی از مشایخ و قضات و ائمه سرخس بمرو رفت بمبارك باد قدوم سلطان و از جهت مصالح بقعهی شیخ و از خویشان و فرزندان شیخ هیچكس با دعاگوی نبودند چـه آنچـه مانده بودند متفرق بودند و بعراق رفته بودند ، چون دعاگوی بمرو رسید رئیس میهنه[= شهرکی میان سرخس و ابیورد] رحمة الله چند روز بود كه آنجا رسیده بود از جهت مصالح ولایت و هنوز سلطان را ندیده بود. چه پیش از آن بهمه اوقات در مصالح آن ولایت جز فرزندان شیخ نتوانستندی گفت و اگر كسی گفتی مسموع نبودی و رئیس و عامل و شحنه و هر كه در آن ولایت شغلی توانستی كرد جز باشارت فرزندان شیخ نتوانستی كرد و اگر كسی ظلمی كردی بر یك كس در آن ولایت بدین قدر كه مقدم و پیر فرزندان شیخ بنوشتی كه فلان كس در خابران نمیباید و آن كاغذ درویشی بلشگرگاه بردی حالی كه بر سلطان عرضه كردندی مثال عزل آن شخص بنوشتندی القصه چون رئیس از رسیدن دعاگوی خبر یافت شاد گشت و حالی آمد و گفت چند روز است كه من منتظر یكی از شمایم اكنون چون تو رسیدی فردا سلطان را ببینم ، دیگر روز بخلوت هر دو سلطان را بدیدیم چون دعاگوی را بدید استقبال كرد چون بنشستیم دعاگوی دعایی بگفت ، سلطان سنجر نورالله مضجعه گفت كه میهنه جایی مباركست و تربت شیخ موضعی است كه از آن بزرگوارتر و شریفتر نبود و چون یكی از غزان دست بآن تربت دراز كرد و بخواست كه آن را بشورد چنانكه معهود ایشان بود كه بچند جای در خاكهای اهل دنیا ایشان را چیزی نشان داده بودند و آن خاك بشوریده بودند و نعمتها یافته این را بر آن قیاس خواست كه بشورد چون دست بدان خاك برد حالی سنگ گشت و خویشان او آن سنگ را بلشگرگاه آوردند و من آن سنگ را دیدم.
ـ2ـ
اوحدالطایفه محمد بن عبدالسلام از مولی زادگان جد این دعاگوی بوده است ، درین مدت كه حادثهی غز افتاد و بیشتر از فرزندان در آن حادثه شهید شدند چنانكه در میهنه از صلب شیخ صدوپانزده كس شكنجه كردند و بسوختند و بزخم تیغ كشته شدند برون از آنكه بعد ازین حادثه بماهی دو سه در بیماری و قحط و وبال سبب این حوادث بیشتر ایشان بودهاند كه وفات یافتند و اهل میهنه مانده بودند و متفرق و ولایت دیگر بار كشیدند. بعد از آن بسالی دو سه درویشی چند بازآمدند و حصار كه گرد میهنه بود عمارت كردند و در آنجا متوطن گشتند و از آن حصار تا بمشهد مسافتی نیك دور است.
پرچـم هفتگی : این دو داستان كه آورده شده برای نشان دادن آنست كـه صوفیان تا چـه اندازه بدروغگویـی گستاخ بودهاند. یكجا میگوید : غزان كه میخواستهاند دست بگور ابوسعید زنند سنگ شدهاند و باز معجزههای دیگری از آن گور بازمیگوید ، و در یكجا مینویسد كه غزان 115 تن از فرزندان شیخ را با شكنجه كشتند و دانسته نیست كه شیخ چرا در اینجا معجزه نكرده. چرا این كشندگان و شكنجه كنندگان را سنگ نگردانیده.
شنیدنیست كه بنیادگزار اسلام بهنگامی كه برخاسته بوده و با بت پرستان و دیگران نبرد میكرده مردم از او معجزه خواسته در فشارش میگزاردهاند و او میگفته من معجزه نتوانم. ولی ابوسعید و دیگران كه خود را از پیروان او مینامیدهاند و بهر حال بپایگاه آن مرد بزرگ نمیرسیدهاند پیاپی معجزه مینمودهاند. پس از مردنشان نیز گورهاشان تا سالیان دراز معجزه نشان میداده است.
.
بخش پنجم
کوشاد تلگرام : دیروز و پریروز دو داستان از صوفیان آوردیم و امروز دو داستان دیگری میآوریم تا باز هم دروغها و گزافهگوییهاشان را بهتر و ایشان را بیشتر بشناسیم.
📖 پرچم هفتگی
دو داستانی از صوفیان
ـ1ـ
در آن وقت كه سلطان شهید سنجر بن ملكشاه نورالله مضجعه[= نور به گورش بتابد] از دست غزان خلاص یافت و بدارالملك مرو آمد این دعاگوی از سرخس با جمعی از مشایخ و قضات و ائمه سرخس بمرو رفت بمبارك باد قدوم سلطان و از جهت مصالح بقعهی شیخ و از خویشان و فرزندان شیخ هیچكس با دعاگوی نبودند چـه آنچـه مانده بودند متفرق بودند و بعراق رفته بودند ، چون دعاگوی بمرو رسید رئیس میهنه[= شهرکی میان سرخس و ابیورد] رحمة الله چند روز بود كه آنجا رسیده بود از جهت مصالح ولایت و هنوز سلطان را ندیده بود. چه پیش از آن بهمه اوقات در مصالح آن ولایت جز فرزندان شیخ نتوانستندی گفت و اگر كسی گفتی مسموع نبودی و رئیس و عامل و شحنه و هر كه در آن ولایت شغلی توانستی كرد جز باشارت فرزندان شیخ نتوانستی كرد و اگر كسی ظلمی كردی بر یك كس در آن ولایت بدین قدر كه مقدم و پیر فرزندان شیخ بنوشتی كه فلان كس در خابران نمیباید و آن كاغذ درویشی بلشگرگاه بردی حالی كه بر سلطان عرضه كردندی مثال عزل آن شخص بنوشتندی القصه چون رئیس از رسیدن دعاگوی خبر یافت شاد گشت و حالی آمد و گفت چند روز است كه من منتظر یكی از شمایم اكنون چون تو رسیدی فردا سلطان را ببینم ، دیگر روز بخلوت هر دو سلطان را بدیدیم چون دعاگوی را بدید استقبال كرد چون بنشستیم دعاگوی دعایی بگفت ، سلطان سنجر نورالله مضجعه گفت كه میهنه جایی مباركست و تربت شیخ موضعی است كه از آن بزرگوارتر و شریفتر نبود و چون یكی از غزان دست بآن تربت دراز كرد و بخواست كه آن را بشورد چنانكه معهود ایشان بود كه بچند جای در خاكهای اهل دنیا ایشان را چیزی نشان داده بودند و آن خاك بشوریده بودند و نعمتها یافته این را بر آن قیاس خواست كه بشورد چون دست بدان خاك برد حالی سنگ گشت و خویشان او آن سنگ را بلشگرگاه آوردند و من آن سنگ را دیدم.
ـ2ـ
اوحدالطایفه محمد بن عبدالسلام از مولی زادگان جد این دعاگوی بوده است ، درین مدت كه حادثهی غز افتاد و بیشتر از فرزندان در آن حادثه شهید شدند چنانكه در میهنه از صلب شیخ صدوپانزده كس شكنجه كردند و بسوختند و بزخم تیغ كشته شدند برون از آنكه بعد ازین حادثه بماهی دو سه در بیماری و قحط و وبال سبب این حوادث بیشتر ایشان بودهاند كه وفات یافتند و اهل میهنه مانده بودند و متفرق و ولایت دیگر بار كشیدند. بعد از آن بسالی دو سه درویشی چند بازآمدند و حصار كه گرد میهنه بود عمارت كردند و در آنجا متوطن گشتند و از آن حصار تا بمشهد مسافتی نیك دور است.
پرچـم هفتگی : این دو داستان كه آورده شده برای نشان دادن آنست كـه صوفیان تا چـه اندازه بدروغگویـی گستاخ بودهاند. یكجا میگوید : غزان كه میخواستهاند دست بگور ابوسعید زنند سنگ شدهاند و باز معجزههای دیگری از آن گور بازمیگوید ، و در یكجا مینویسد كه غزان 115 تن از فرزندان شیخ را با شكنجه كشتند و دانسته نیست كه شیخ چرا در اینجا معجزه نكرده. چرا این كشندگان و شكنجه كنندگان را سنگ نگردانیده.
شنیدنیست كه بنیادگزار اسلام بهنگامی كه برخاسته بوده و با بت پرستان و دیگران نبرد میكرده مردم از او معجزه خواسته در فشارش میگزاردهاند و او میگفته من معجزه نتوانم. ولی ابوسعید و دیگران كه خود را از پیروان او مینامیدهاند و بهر حال بپایگاه آن مرد بزرگ نمیرسیدهاند پیاپی معجزه مینمودهاند. پس از مردنشان نیز گورهاشان تا سالیان دراز معجزه نشان میداده است.
.
✴️ گواهی هوادار شعر و شاعری
نگارنده قبل از اینكه به نوشتههای سودمند پیمان و پرچم آشنا گردم بنوبهی خویش یكی از طرفداران جدی شعر و شاعری بوده و گاهی هم كه برحسب تصادف میدیدم در روزنامهی پرچم نوشتههایی راجع به شعر و شاعری یا سایر خرافات بچاپ رسیده و خردهگیری از گفتهی شاعران كردهاید بدون اینكه در اطراف این نوشتههای گرانبها فكر كنم بمقام اعتراض برآمده و فكر میكردم كه چرا به گفتههای شاعران كه حقیقتاً مفاخر ملی ما بشمار میروند خردهگیری میكنند؟ ولی بعد از اینكه توسط آزادگان پاكدل با نوشتههای پیمان و پرچم از نزدیك آشنا گردیده و بحقایق آن پی بردم دانستم كه شاعران تا حالا باعث آلودگی ما بوده و حقیقتاً یك مانع بزرگی بین ما و حقایق بودهاند و بسی افسوس میخورم كه چرا عمری بیهوده با قافیهبافی شاعران و یاوهگویی صوفیان و امثال اینها بسر برده و متوجه این گمراهی خویش نگردیدهام.
راستی برای یك جوان جای بسی تأسف است كه خویشتن را با گفتههای پوچ و بیاساس شاعران مشغول كرده و عوض اینكه كتابهای سودمند علمی را مطالعه نموده و از آن استفاده نماید دیوان حافظ را جلو خود گزاشته و مغز خود را با شعرهای بیمعنی كه منظور شاعر بغیر از قافیهسازی چیز دیگر نبوده خسته نماید. مثلاً یك شعر آن را بعنوان نمونه مینویسم و میخواهم خوانندگان با من همراهی كنند كه بیندیشیم و ببینیم ما از این شعر چه سودی توانیم برد؟!
گرچه پیرم تو شبی تنگ در آغوشم گیر تا سحرگه ز كنار تو جوان برخیزم
آیا در حقیقت منظور شاعر از ساختن این شعر چه بوده؟ پیداست كه منظورش چیزی جز فساد اخلاق و بیشرمی چیز دیگر نمیباشد. یك پیرمرد پنجاه یا شصت سالهای كه به گفتن یك همچو حرف بیشرمانهای مبادرت میكند ما دیگر چطور میتوانیم از گفتههای او درس اخلاق یاد گرفته و از این آلودگیها خود را رها سازیم. آنهایی كه اینگونه اشخاص را مفاخر ملی خویش قلمداد كرده و از اینها طرفداری میكنند اگر در اشعارشان درست فكر كرده عقل خویش را قاضی قرار دهند متوجه گمراهی خویش خواهند گردید ـ دیگر برای آنها جای شك و شبههای دربارهی گفتارهای پیمان و پرچم باقی نخواهد ماند ـ
بسی از آزادگان پاكدل سپاسگزارم كه مرا با پرچم و پیمان آشنا گردانیده و افتخار دارم كه نوشتههای دارندهی پرچم را كه جز حقایق چیز دیگر نیست سرمشق زندگانی خویش قرار داده و بآزادگان پیوستهام.
تهران ـ حسین صداقهای
(پرچم روزانه شمارهی 241)
نگارنده قبل از اینكه به نوشتههای سودمند پیمان و پرچم آشنا گردم بنوبهی خویش یكی از طرفداران جدی شعر و شاعری بوده و گاهی هم كه برحسب تصادف میدیدم در روزنامهی پرچم نوشتههایی راجع به شعر و شاعری یا سایر خرافات بچاپ رسیده و خردهگیری از گفتهی شاعران كردهاید بدون اینكه در اطراف این نوشتههای گرانبها فكر كنم بمقام اعتراض برآمده و فكر میكردم كه چرا به گفتههای شاعران كه حقیقتاً مفاخر ملی ما بشمار میروند خردهگیری میكنند؟ ولی بعد از اینكه توسط آزادگان پاكدل با نوشتههای پیمان و پرچم از نزدیك آشنا گردیده و بحقایق آن پی بردم دانستم كه شاعران تا حالا باعث آلودگی ما بوده و حقیقتاً یك مانع بزرگی بین ما و حقایق بودهاند و بسی افسوس میخورم كه چرا عمری بیهوده با قافیهبافی شاعران و یاوهگویی صوفیان و امثال اینها بسر برده و متوجه این گمراهی خویش نگردیدهام.
راستی برای یك جوان جای بسی تأسف است كه خویشتن را با گفتههای پوچ و بیاساس شاعران مشغول كرده و عوض اینكه كتابهای سودمند علمی را مطالعه نموده و از آن استفاده نماید دیوان حافظ را جلو خود گزاشته و مغز خود را با شعرهای بیمعنی كه منظور شاعر بغیر از قافیهسازی چیز دیگر نبوده خسته نماید. مثلاً یك شعر آن را بعنوان نمونه مینویسم و میخواهم خوانندگان با من همراهی كنند كه بیندیشیم و ببینیم ما از این شعر چه سودی توانیم برد؟!
گرچه پیرم تو شبی تنگ در آغوشم گیر تا سحرگه ز كنار تو جوان برخیزم
آیا در حقیقت منظور شاعر از ساختن این شعر چه بوده؟ پیداست كه منظورش چیزی جز فساد اخلاق و بیشرمی چیز دیگر نمیباشد. یك پیرمرد پنجاه یا شصت سالهای كه به گفتن یك همچو حرف بیشرمانهای مبادرت میكند ما دیگر چطور میتوانیم از گفتههای او درس اخلاق یاد گرفته و از این آلودگیها خود را رها سازیم. آنهایی كه اینگونه اشخاص را مفاخر ملی خویش قلمداد كرده و از اینها طرفداری میكنند اگر در اشعارشان درست فكر كرده عقل خویش را قاضی قرار دهند متوجه گمراهی خویش خواهند گردید ـ دیگر برای آنها جای شك و شبههای دربارهی گفتارهای پیمان و پرچم باقی نخواهد ماند ـ
بسی از آزادگان پاكدل سپاسگزارم كه مرا با پرچم و پیمان آشنا گردانیده و افتخار دارم كه نوشتههای دارندهی پرچم را كه جز حقایق چیز دیگر نیست سرمشق زندگانی خویش قرار داده و بآزادگان پیوستهام.
تهران ـ حسین صداقهای
(پرچم روزانه شمارهی 241)
شادروان کسمایی از پشتیبانان پیمان
پرچم دربارهی شادروان کسمایی چنین مینویسد :
آقای کسمایی از هواداران پیشین پیمان بودهاند و اکنون از پشتیبانان پرچم بشمارند.
این نتیجهی راستیهاست که این جوانمردان را به تکان آورده و به هواداری و پشتیبانی برانگیخته. این نتیجهی ناگزیری آنهاست. اگر دیگران نیز به نوشتههای پیمان و پرچم نزدیک بیایند و آنها را با دل ساده و اندیشهی پاک فراگیرند جز گراییدن و گرویدن و پشتیبانی نمودن چارهای نخواهند داشت. مگر کسانی که فهمها و خردهاشان بیکاره گردیده است.
آقای کسمایی اکنون در بوشهر فرماندار آنجاست.
پرچم دربارهی شادروان کسمایی چنین مینویسد :
آقای کسمایی از هواداران پیشین پیمان بودهاند و اکنون از پشتیبانان پرچم بشمارند.
این نتیجهی راستیهاست که این جوانمردان را به تکان آورده و به هواداری و پشتیبانی برانگیخته. این نتیجهی ناگزیری آنهاست. اگر دیگران نیز به نوشتههای پیمان و پرچم نزدیک بیایند و آنها را با دل ساده و اندیشهی پاک فراگیرند جز گراییدن و گرویدن و پشتیبانی نمودن چارهای نخواهند داشت. مگر کسانی که فهمها و خردهاشان بیکاره گردیده است.
آقای کسمایی اکنون در بوشهر فرماندار آنجاست.
✴️ بدرالشریعه شعر سروده
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 1 از 7
بنام پاکآفرندهی جهان
سال 1314 است و هنوز در ایران رفع حجاب نشده . چند نفر از تهران برای گردش بشهریار رفتهاند و میخواهند چند روز در آنجا بمانند. در خانهی یکی از کارمندان دولت میهمان شدهاند. آخوند دِه شنیده بدیدن آنها آمده است. درمیان او با یکی از میهمانان و صاحبخانه و یک نفر از مِلکداران شهریار گفتگوهایی شده است. ما آن آخوند را بدرالشریعه ، صاحبخانه را مَلِکی ، مِلکدارِ شهریاری را ارباب ، میهمان تهرانی را خداداد نام نهادهایم و گفتگوهای آنها را در اینجا مینویسیم.
بدرالشریعه که آخوند جوانیست و رئیس محضر شهریار میباشد وارد شده با لهجهی گیلانی سلام میدهد. میهمانان بپا میخیزند و مینشینند و پس از احوال پرسیها گفتگو آغاز میشود :
⭐️
مَلکی : آقای بدرالشریعه از علمای روشنفکر است ، ادیب است ، شعر هم میگوید ، نمیدانم روزنامهی آیندهی ایران را خواندهاید؟. در شمارهی آخرش شعرهای آقای بدرالشریعه دربارهی زنها چاپ شده بود.
خداداد : آن شعرها را خواندم. یک مصرعش هم در ذهنم مانده : «زن عورت تُست کشف عورت تا کی». بزنها بسیار توهین کرده است.
بدرالشریعه : خدا زنها را ناقصالعقل خلق کرده. یک دسته جوانان لامذهب اصرار دارند که زنها روهاشان باز کنند. من با شعر بآنها جواب دادم. نباید گزاشت زنها روهاشان باز کنند. اینجا که فرنگستان نیست.
خداداد : موضوع رفع حجاب چیزی نیست که با شعرهای شما جلوگیری شود. اروپاییها که ماها را «نیمهوحشی» حساب میکنند یکی از دلیلهاشان همینست که ما زنها را خوار گرفتهایم ، بآنها در زندگانی دخالت نمیدهیم. بچادر و روبند زنهای ما ریشخند میکنند. دولت مجبور است که زنها را از حجاب بیرون آورد تا جلو ایراد آنها را بگیرد.
بدرالشریعه : ما بفرنگیها چه کار داریم؟!.. پیغمبر ما حکم فرموده که زنها باید روهاشان بگیرند ، ما هم باید اطاعت کنیم.
خداداد : شما در آن باب هم اشتباه میکنید. در زمان خود پیغمبر زنهای عرب رو نمیگرفتند.
بدرالشریعه (با تعجب و تندی) : در زمان خود پیغمبر زنها رو نمیگرفتند؟.
خداداد : بلی نمیگرفتند.
بدرالشریعه : من از قرآن دلیل میآورم که حجاب واجب است.
خداداد : هیچ احتیاجی نیست که شما از قرآن دلیل آورید و من هم جواب بدهم. من شما را آسوده میگردانم. اولاً در کتابهای فقهی در هیچ جا نوشته نشده است که زن باید روی خود را بگیرد. شرایع ، شرح لمعه ، مدارک ، تبصرهی علامه و غیر اینها ، یک بیک ببینید. در کدام یکی نوشته شده که زن باید رو بگیرد. ثانیاً شیخ مرتضا انصاری یکی از علمای بسیار بزرگ شیعه بوده. رسائل ، مکاسب و دیگر کتابهای او را در نجف و کربلا و همه جا درس میخوانند. همان شیخ مرتضا کتابی دربارهی حجاب نوشته که در پشت مکاسب چاپ شده. من بیست سال پیش آن را خواندهام.
در آنجا شیخ مرتضا تصریح میکند که در زمان خود پیغمبر زنها رو نمیگرفتند. و دلیلهایی باین موضوع میآورد. از جمله میگوید : در روایت هست که جابر همراه پیغمبر بخانهی فاطمه وارد شد و چون نگاه کرد دید رنگ دختر پیغمبر از گرسنگی زرد شده. میگوید : پس معلوم است که دختر پیغمبر رو نمیگرفته است.
روایت دیگری هست که چون پیغمبر برای حجةالوداع بمکه رفت زنی از قبیلهی خثعم بسر راه آمد و میخواست چیزهایی بپرسد. فضل پسر عباس که به تَرک پیغمبر سوار شده بود با آن زن بهمدیگر نگاه میکردند. پیغمبر با دست روی فضل را بسوی دیگر برگردانیده فرمود : یک زن جوان با یک مرد جوان ترسیدم شیطان بمیان آنها داخل شود.
بعضیها این روایت را دلیل آوردهاند که زنها باید رو بگیرند. شیخ مرتضا میگوید : همان روایت دلیلست که زنها در زمان پیغمبر روهاشان باز بوده است. زیرا اگر روی آن زن باز نبود جهت نداشت که پیغمبر روی فضل را بآن ور برگرداند.
اینها نوشتههای شیخ مرتضا است. شما اگر مکاسب دارید بروید شب در پشت آن این کتاب را باز کنید و بخوانید و بدانید. با من دلیل آوردن احتیاج نیست.
.
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 1 از 7
بنام پاکآفرندهی جهان
سال 1314 است و هنوز در ایران رفع حجاب نشده . چند نفر از تهران برای گردش بشهریار رفتهاند و میخواهند چند روز در آنجا بمانند. در خانهی یکی از کارمندان دولت میهمان شدهاند. آخوند دِه شنیده بدیدن آنها آمده است. درمیان او با یکی از میهمانان و صاحبخانه و یک نفر از مِلکداران شهریار گفتگوهایی شده است. ما آن آخوند را بدرالشریعه ، صاحبخانه را مَلِکی ، مِلکدارِ شهریاری را ارباب ، میهمان تهرانی را خداداد نام نهادهایم و گفتگوهای آنها را در اینجا مینویسیم.
بدرالشریعه که آخوند جوانیست و رئیس محضر شهریار میباشد وارد شده با لهجهی گیلانی سلام میدهد. میهمانان بپا میخیزند و مینشینند و پس از احوال پرسیها گفتگو آغاز میشود :
⭐️
مَلکی : آقای بدرالشریعه از علمای روشنفکر است ، ادیب است ، شعر هم میگوید ، نمیدانم روزنامهی آیندهی ایران را خواندهاید؟. در شمارهی آخرش شعرهای آقای بدرالشریعه دربارهی زنها چاپ شده بود.
خداداد : آن شعرها را خواندم. یک مصرعش هم در ذهنم مانده : «زن عورت تُست کشف عورت تا کی». بزنها بسیار توهین کرده است.
بدرالشریعه : خدا زنها را ناقصالعقل خلق کرده. یک دسته جوانان لامذهب اصرار دارند که زنها روهاشان باز کنند. من با شعر بآنها جواب دادم. نباید گزاشت زنها روهاشان باز کنند. اینجا که فرنگستان نیست.
خداداد : موضوع رفع حجاب چیزی نیست که با شعرهای شما جلوگیری شود. اروپاییها که ماها را «نیمهوحشی» حساب میکنند یکی از دلیلهاشان همینست که ما زنها را خوار گرفتهایم ، بآنها در زندگانی دخالت نمیدهیم. بچادر و روبند زنهای ما ریشخند میکنند. دولت مجبور است که زنها را از حجاب بیرون آورد تا جلو ایراد آنها را بگیرد.
بدرالشریعه : ما بفرنگیها چه کار داریم؟!.. پیغمبر ما حکم فرموده که زنها باید روهاشان بگیرند ، ما هم باید اطاعت کنیم.
خداداد : شما در آن باب هم اشتباه میکنید. در زمان خود پیغمبر زنهای عرب رو نمیگرفتند.
بدرالشریعه (با تعجب و تندی) : در زمان خود پیغمبر زنها رو نمیگرفتند؟.
خداداد : بلی نمیگرفتند.
بدرالشریعه : من از قرآن دلیل میآورم که حجاب واجب است.
خداداد : هیچ احتیاجی نیست که شما از قرآن دلیل آورید و من هم جواب بدهم. من شما را آسوده میگردانم. اولاً در کتابهای فقهی در هیچ جا نوشته نشده است که زن باید روی خود را بگیرد. شرایع ، شرح لمعه ، مدارک ، تبصرهی علامه و غیر اینها ، یک بیک ببینید. در کدام یکی نوشته شده که زن باید رو بگیرد. ثانیاً شیخ مرتضا انصاری یکی از علمای بسیار بزرگ شیعه بوده. رسائل ، مکاسب و دیگر کتابهای او را در نجف و کربلا و همه جا درس میخوانند. همان شیخ مرتضا کتابی دربارهی حجاب نوشته که در پشت مکاسب چاپ شده. من بیست سال پیش آن را خواندهام.
در آنجا شیخ مرتضا تصریح میکند که در زمان خود پیغمبر زنها رو نمیگرفتند. و دلیلهایی باین موضوع میآورد. از جمله میگوید : در روایت هست که جابر همراه پیغمبر بخانهی فاطمه وارد شد و چون نگاه کرد دید رنگ دختر پیغمبر از گرسنگی زرد شده. میگوید : پس معلوم است که دختر پیغمبر رو نمیگرفته است.
روایت دیگری هست که چون پیغمبر برای حجةالوداع بمکه رفت زنی از قبیلهی خثعم بسر راه آمد و میخواست چیزهایی بپرسد. فضل پسر عباس که به تَرک پیغمبر سوار شده بود با آن زن بهمدیگر نگاه میکردند. پیغمبر با دست روی فضل را بسوی دیگر برگردانیده فرمود : یک زن جوان با یک مرد جوان ترسیدم شیطان بمیان آنها داخل شود.
بعضیها این روایت را دلیل آوردهاند که زنها باید رو بگیرند. شیخ مرتضا میگوید : همان روایت دلیلست که زنها در زمان پیغمبر روهاشان باز بوده است. زیرا اگر روی آن زن باز نبود جهت نداشت که پیغمبر روی فضل را بآن ور برگرداند.
اینها نوشتههای شیخ مرتضا است. شما اگر مکاسب دارید بروید شب در پشت آن این کتاب را باز کنید و بخوانید و بدانید. با من دلیل آوردن احتیاج نیست.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 6 از بخش یکم
بیهیچ گزافه و بیهیچ گفتگو در جهان تودهای باندازهی شرقیان (بویژه ایرانیان) گرفتار اندیشههای پراكنده و باورهای بیهوده نبوده و در شرق نیز هیچگاه آلودگی تا باین اندازه نرسیده. از هزار سال باز ، آلودگی روی آلودگی آمده و نژاد به نژاد [1] در دلها ریشه دوانیده. برای آنكه خوانندگان ، هم از اندازهی گرفتاریها و هم از تاریخچهی آن آگاه شوند میباید در اینجا تاریخ را از هزار سال باز فهرستوار از دیده گذرانیم.
در ده قرن گذشته در شرق اثر دین اسلام بیش از هر چیزی بوده و ما نیز تاریخ را از آن آغاز میكنیم. اسلام چون در عربستان پیدا شد نیم قرن نگذشت كه در بخش بزرگی از آسیا رواج یافت و اثر خود را در همه جا آشكار ساخت. خوانندگان اندیشهی ما را دربارهی این دین میدانند. ما بارها گفتهایم زندگانی آدمی همیشه در پیشرفت است. آن آدمی كه روزی لخت و تهیدست در مغارها میزیست و هیچ دانشی نداشت امروز تا بآن پایه رسیده كه میبینیم و در آینده نیز بهتر از این خواهد بود. تو گویی یك راهی بروی آدمیان باز شده كه باید گام بگام آن را بپیمایند و پیدایش برانگیختگان همیشه یك گام برجستهای در این راه باشد. اینست میگوییم پیدایش اسلام برجستهتر از گامهای پیشین بوده و پیشرفت آدمیان را بسیار تندتر گردانیده.
این گواهیایست كه ما دربارهی اسلام میدهیم. لیكن كدام اسلام؟.. آن اسلام كه بوده و اكنون نیست. زیرا اسلام بیش از دویست سال بپاكی خود نماند و هنوز دو قرن بیشتر از آغاز آن نمیگذشت كه آلودگیهای پیاپی سرچشمهی آن را تیره گردانید ، و ما از این آلودگیها بارها گفتگو داشتهایم و در اینجا برای آنكه رشتهی سخن بریده نشود فهرستوار آنها را میشماریم :
کشاکش خلافت و پیدایش شیعیگری
نخستین گرفتاری در اسلام از كشاكش دربارهی خلافت برخاست. چهار خلیفه پی هم آمدند و رفتند و كشاكش درمیانه نبود و هرچه در این باره در كتابها نوشتهاند بیهوده است. نخستین كشاكش از زمان معاویه و جانشینان او برخاست. معاویه چون خلافت را با نیرنگ بدست آورد و آن را برُویهی پادشاهی انداخت از این رفتار او بسیاری رنجیدند و دستههایی بطلبیدن خلافت برخاستند كه یكی از آنها دستهی علویان و دیگری دستهی بنیعباس بودند. بدینسان سه گروه بر سر خلافت میكوشیدند و سخن ما در اینجا از علویان و هواداران ایشان است كه شیعه خوانده شدند. شیعیگری نخست یك جنبش سیاسی بود و اگر پیش رفتی نتیجهاش این شدی كه خلافت بعلویان برسد و اینان بیگمان بهتر از امویان و عباسیان میبودند و بخلافت شایستگی بیشتر داشتند. اینست شیعیگری در آغاز خود یك جنبش غیرتمندانهی بسیار بجایی بوده و ما چون در تاریخ میخوانیم كه ایرانیان نیز هواداری از ایشان مینمودند باید این را از سرفرازیهای تاریخ ایران شماریم.
ولی چون این جنبش بجایی نرسید و عباسیان پیش افتاده خلافت را از بنیامیه گرفتند و هواداران علوی از كوششهای خود جز شكست سودی نبردند ، اینزمان بود كه بشیعیگری رنگ كیش (مذهب) داده چنین گفتند : خلیفه آنست كه خدا برگزیده و او خلیفه یا امام است اگرچه خانهنشین باشد و مردم باید او را بشناسند و جز وی گردن بفرمان كسی نگزارند ، و در این اندازه نایستاده گفتند : «بنیاد دین شناختن اینان و دوستاری اینان و دشمنی با دشمنان اینانست ، و كسی كه چنین كرد رستگار است وگرنه نیست». سپس از این اندازه هم گذشته و گفتند : «خدا شیعیان را از طینت دیگر آفریده و خود یك دستهی برگزیدهی جدایی میباشند».
اسلام كه دین كوشش و جهاد بود این سخنان با آن هیچ سازشی نداشت و كسانی كه گفتههای مرا دربارهی «نساختن» در شمارهی گذشته خواندهاند میتوانند زیان اینها را نیك دریابند.[2]
[1] : نویسنده در اینجا «نژاد» را بمعنی «نسل» بکار برده است.
[2] : نک. به کتاب «دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، گفتار «پایههایی كه برای نیك و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید.».
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 6 از بخش یکم
بیهیچ گزافه و بیهیچ گفتگو در جهان تودهای باندازهی شرقیان (بویژه ایرانیان) گرفتار اندیشههای پراكنده و باورهای بیهوده نبوده و در شرق نیز هیچگاه آلودگی تا باین اندازه نرسیده. از هزار سال باز ، آلودگی روی آلودگی آمده و نژاد به نژاد [1] در دلها ریشه دوانیده. برای آنكه خوانندگان ، هم از اندازهی گرفتاریها و هم از تاریخچهی آن آگاه شوند میباید در اینجا تاریخ را از هزار سال باز فهرستوار از دیده گذرانیم.
در ده قرن گذشته در شرق اثر دین اسلام بیش از هر چیزی بوده و ما نیز تاریخ را از آن آغاز میكنیم. اسلام چون در عربستان پیدا شد نیم قرن نگذشت كه در بخش بزرگی از آسیا رواج یافت و اثر خود را در همه جا آشكار ساخت. خوانندگان اندیشهی ما را دربارهی این دین میدانند. ما بارها گفتهایم زندگانی آدمی همیشه در پیشرفت است. آن آدمی كه روزی لخت و تهیدست در مغارها میزیست و هیچ دانشی نداشت امروز تا بآن پایه رسیده كه میبینیم و در آینده نیز بهتر از این خواهد بود. تو گویی یك راهی بروی آدمیان باز شده كه باید گام بگام آن را بپیمایند و پیدایش برانگیختگان همیشه یك گام برجستهای در این راه باشد. اینست میگوییم پیدایش اسلام برجستهتر از گامهای پیشین بوده و پیشرفت آدمیان را بسیار تندتر گردانیده.
این گواهیایست كه ما دربارهی اسلام میدهیم. لیكن كدام اسلام؟.. آن اسلام كه بوده و اكنون نیست. زیرا اسلام بیش از دویست سال بپاكی خود نماند و هنوز دو قرن بیشتر از آغاز آن نمیگذشت كه آلودگیهای پیاپی سرچشمهی آن را تیره گردانید ، و ما از این آلودگیها بارها گفتگو داشتهایم و در اینجا برای آنكه رشتهی سخن بریده نشود فهرستوار آنها را میشماریم :
کشاکش خلافت و پیدایش شیعیگری
نخستین گرفتاری در اسلام از كشاكش دربارهی خلافت برخاست. چهار خلیفه پی هم آمدند و رفتند و كشاكش درمیانه نبود و هرچه در این باره در كتابها نوشتهاند بیهوده است. نخستین كشاكش از زمان معاویه و جانشینان او برخاست. معاویه چون خلافت را با نیرنگ بدست آورد و آن را برُویهی پادشاهی انداخت از این رفتار او بسیاری رنجیدند و دستههایی بطلبیدن خلافت برخاستند كه یكی از آنها دستهی علویان و دیگری دستهی بنیعباس بودند. بدینسان سه گروه بر سر خلافت میكوشیدند و سخن ما در اینجا از علویان و هواداران ایشان است كه شیعه خوانده شدند. شیعیگری نخست یك جنبش سیاسی بود و اگر پیش رفتی نتیجهاش این شدی كه خلافت بعلویان برسد و اینان بیگمان بهتر از امویان و عباسیان میبودند و بخلافت شایستگی بیشتر داشتند. اینست شیعیگری در آغاز خود یك جنبش غیرتمندانهی بسیار بجایی بوده و ما چون در تاریخ میخوانیم كه ایرانیان نیز هواداری از ایشان مینمودند باید این را از سرفرازیهای تاریخ ایران شماریم.
ولی چون این جنبش بجایی نرسید و عباسیان پیش افتاده خلافت را از بنیامیه گرفتند و هواداران علوی از كوششهای خود جز شكست سودی نبردند ، اینزمان بود كه بشیعیگری رنگ كیش (مذهب) داده چنین گفتند : خلیفه آنست كه خدا برگزیده و او خلیفه یا امام است اگرچه خانهنشین باشد و مردم باید او را بشناسند و جز وی گردن بفرمان كسی نگزارند ، و در این اندازه نایستاده گفتند : «بنیاد دین شناختن اینان و دوستاری اینان و دشمنی با دشمنان اینانست ، و كسی كه چنین كرد رستگار است وگرنه نیست». سپس از این اندازه هم گذشته و گفتند : «خدا شیعیان را از طینت دیگر آفریده و خود یك دستهی برگزیدهی جدایی میباشند».
اسلام كه دین كوشش و جهاد بود این سخنان با آن هیچ سازشی نداشت و كسانی كه گفتههای مرا دربارهی «نساختن» در شمارهی گذشته خواندهاند میتوانند زیان اینها را نیك دریابند.[2]
[1] : نویسنده در اینجا «نژاد» را بمعنی «نسل» بکار برده است.
[2] : نک. به کتاب «دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، گفتار «پایههایی كه برای نیك و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید.».
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش ششم
دو داستان دیگر از صوفیان در زیر میآوریم تا دوری بلکه بیزاری ایشان از خرد را دریابیم. صوفیان این را هنری از خود میدانستهاند که خرد را گریبانگیر خود وانمایند و از بندِ خرد رستن را آزادی. چنانکه یکی از بزرگانشان با سرفرازی چنین گفته :
آزمودم عقل دوراندیش را بعد از این دیوانه سازم خویش را
ـ1ـ
شیخ ما گفت ابوسعید قدس سره كه ما بوقت طالب علمی به سرخس بودیم بنزد بوعلی فقیه روزی بشارستان میدرشدیم لقمان سرخسی را دیدیم بر تلی خاكستر نشسته و پاره بر پوستین میدوخت و لقمان از عقلاء مجانین بوده است و در ابتدای حالت مجاهدات بسیار داشته و معاملتی با احتیاط آنگاه ناگاه كشفی ببودش كه عقلش بشد چنانكه شیخ ما گفت قدس سره كه در ابتدا لقمان مردی مجتهد و با ورع بود بعد از آن جنونی در وی پدید آمد و از آن ترتیب بیفتاد گفتند لقمان آن چه بود این چیست گفت هرچه بندگی بیش میكردم بیش میبایست كرد درماندم گفتم الهی پادشاهان را چـون بنده پیـر شود آزادش كنند تو پادشاهی عزیزی در بندگـی تو پیـر گشتم و آزادم كن گفت ندا شنیدم كه یا لقمان آزادت كردم ، و نشان آزادی این بود كه عقل از وی بازگرفت شیخ ما قدس سره بسیار گفتی كه لقمان آزاد كردهی خدایست از امر و نهی خویش ، شیخ ما گفت ما نزد وی شدیم و وی پاره بر پوستین میدوخت و ما بوی نگریستیم و شیخ ما چنان ایستاده بود كه سایهی وی بر پوستین لقمان افتاده بود چون پاره بر آن پوستین دوخت گفت یا ابا سعید ما ترا با این پاره برین پوستین دوختیم پس برخاست و دست ما بگرفت و میبرد تا بخانقاه پیر شهرستان و پیر بوالفضل حسن در این خانقاه بود.
ـ2ـ
پس چون شیخ ما قدس سره با پیش پیر ابوالفضل حسن رحمه الله علیه شد پیر ابوالفضل او را در مقابلهی صومعهی خویش خانهای داد و پیوسته مراقب احوال او میبود و آنچه شرایط تهذیب اخلاق و ریاضت بود میفرمود شیخ گفت یك شب جماعت خفته بودند و در خانقاه بسته بود و درهای شارسان بسته و ما با پیر ابوالفضل بر سر صفه نشسته و سخن میرفت در معرفت مسئله مشكل شد لقمان را دیدم كه از بالای خانقاه درپرید و در پیش ما بنشست و آن مسئله بگفت و جواب بداد چنانكه ما را روشن شد و آن اشكال برخاست و باز برپرید و ببام بیرون شد پیر ابوالفضل گفت یا باسعید منزلت این مرد میبینی بر این درگاه گفتم میبینم گفت اقتدا را نشاید گفتم چرا گفت از آنكه علم ندارد.
پرچم هفتگی : بسیار شنیدنیست كه پیغمبر اسلام كه برخاسته بود و در راه رستگاری جهانیان میكوشید و یك دسته از جهودان و دیگران در برابر او ایستاده كارشكنیها میكردند و از جمله بهانههاشان این بود كه معجزه از او میخواستند و میگفتند : تو اگر راستگو میباشی بآسمان بپر تا ما ببینیم و پیغمبریت (1) باور كنیم و او ناتوانی مینمود و میگفت من چنین كاری نتوانم كرد. خدا به یك پیغمبری توانایی پریدن بآسمان نداده ولی بیك دیوانهی خاكسترنشین هیچ كارهای از پیروان آن پیغمبر داده بوده. در اینجاست كه باید اندازهی گزافگویی و دروغسازی این گروه را بدست آورد.
(1) : و قالوا لن نؤمن لك حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا او ترقی فی السماء
.
بخش ششم
دو داستان دیگر از صوفیان در زیر میآوریم تا دوری بلکه بیزاری ایشان از خرد را دریابیم. صوفیان این را هنری از خود میدانستهاند که خرد را گریبانگیر خود وانمایند و از بندِ خرد رستن را آزادی. چنانکه یکی از بزرگانشان با سرفرازی چنین گفته :
آزمودم عقل دوراندیش را بعد از این دیوانه سازم خویش را
ـ1ـ
شیخ ما گفت ابوسعید قدس سره كه ما بوقت طالب علمی به سرخس بودیم بنزد بوعلی فقیه روزی بشارستان میدرشدیم لقمان سرخسی را دیدیم بر تلی خاكستر نشسته و پاره بر پوستین میدوخت و لقمان از عقلاء مجانین بوده است و در ابتدای حالت مجاهدات بسیار داشته و معاملتی با احتیاط آنگاه ناگاه كشفی ببودش كه عقلش بشد چنانكه شیخ ما گفت قدس سره كه در ابتدا لقمان مردی مجتهد و با ورع بود بعد از آن جنونی در وی پدید آمد و از آن ترتیب بیفتاد گفتند لقمان آن چه بود این چیست گفت هرچه بندگی بیش میكردم بیش میبایست كرد درماندم گفتم الهی پادشاهان را چـون بنده پیـر شود آزادش كنند تو پادشاهی عزیزی در بندگـی تو پیـر گشتم و آزادم كن گفت ندا شنیدم كه یا لقمان آزادت كردم ، و نشان آزادی این بود كه عقل از وی بازگرفت شیخ ما قدس سره بسیار گفتی كه لقمان آزاد كردهی خدایست از امر و نهی خویش ، شیخ ما گفت ما نزد وی شدیم و وی پاره بر پوستین میدوخت و ما بوی نگریستیم و شیخ ما چنان ایستاده بود كه سایهی وی بر پوستین لقمان افتاده بود چون پاره بر آن پوستین دوخت گفت یا ابا سعید ما ترا با این پاره برین پوستین دوختیم پس برخاست و دست ما بگرفت و میبرد تا بخانقاه پیر شهرستان و پیر بوالفضل حسن در این خانقاه بود.
ـ2ـ
پس چون شیخ ما قدس سره با پیش پیر ابوالفضل حسن رحمه الله علیه شد پیر ابوالفضل او را در مقابلهی صومعهی خویش خانهای داد و پیوسته مراقب احوال او میبود و آنچه شرایط تهذیب اخلاق و ریاضت بود میفرمود شیخ گفت یك شب جماعت خفته بودند و در خانقاه بسته بود و درهای شارسان بسته و ما با پیر ابوالفضل بر سر صفه نشسته و سخن میرفت در معرفت مسئله مشكل شد لقمان را دیدم كه از بالای خانقاه درپرید و در پیش ما بنشست و آن مسئله بگفت و جواب بداد چنانكه ما را روشن شد و آن اشكال برخاست و باز برپرید و ببام بیرون شد پیر ابوالفضل گفت یا باسعید منزلت این مرد میبینی بر این درگاه گفتم میبینم گفت اقتدا را نشاید گفتم چرا گفت از آنكه علم ندارد.
پرچم هفتگی : بسیار شنیدنیست كه پیغمبر اسلام كه برخاسته بود و در راه رستگاری جهانیان میكوشید و یك دسته از جهودان و دیگران در برابر او ایستاده كارشكنیها میكردند و از جمله بهانههاشان این بود كه معجزه از او میخواستند و میگفتند : تو اگر راستگو میباشی بآسمان بپر تا ما ببینیم و پیغمبریت (1) باور كنیم و او ناتوانی مینمود و میگفت من چنین كاری نتوانم كرد. خدا به یك پیغمبری توانایی پریدن بآسمان نداده ولی بیك دیوانهی خاكسترنشین هیچ كارهای از پیروان آن پیغمبر داده بوده. در اینجاست كه باید اندازهی گزافگویی و دروغسازی این گروه را بدست آورد.
(1) : و قالوا لن نؤمن لك حتی تفجر لنا من الارض ینبوعا او ترقی فی السماء
.
✴️ بدرالشریعه شعر سروده
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 2 از 7
بدرالشریعه قانع نشده میخواهد مجادله کند. خداداد میگوید : «من اهل مجادله نیستم. چنانکه گفتم بروید و آن کتاب را بخوانید. شما که علمتان از شیخ مرتضا بیشتر نیست». پس از این گفتگو بدرالشریعه برخاسته میرود. دیگران نشسته گفتگو میکنند :
ارباب : جواب دندانشکن بشیخ دادید.
خداداد : من نخواستم ملامت کنم. آن شعرهایش خیلی زشت است. انسان چرا شرم نکند و زن را «عورت» حساب کند. زنها کیستند؟.. زنها مادران ما ، خواهران ما ، همسران ما ، دختران ما هستند. زنها آنهایند که زندگانی ما را اداره میکنند. این آخوندها هر یکی هفت هشت تا زن میگیرند. آن وقت هم قدرناشناسی میکنند ، توهین میکنند.
ارباب : مطلب دیگر که میخواهم بگویم آنست که ماها در این دهات که هستیم زنهای ما رو نمیگیرند. اگر رو بگیرند نمیتوانند کار کنند. زنهای ما مثل زنهای شهر بیکار نیستند و از صبح تا شام در باغ ، در مزرعه ، در خانه کار میکنند. این آخوند از بس از رو گرفتن صحبت میکند ، ما را از آتش جهنم میترساند ، که ماندهایم متحیر. این صحبتی که شما کردید من خیلی خوشحال شدم. معلوم شد اینها از پیش خود میگویند.
خداداد : این آخوند اگر شعور داشت میدید که زنهای دهات که رو نمیگیرند و بکارهای شوهرانشان کمک میکنند بسیار بهتر از زنهای روگیر شهری هستند. اینها علاقهشان بشوهرانشان بسیار بیشتر از آنهاست. میدید که در دهات که زنها رو نمیگیرند فساد باندازهی دهیک ، بلکه صدیک شهر نیست. اینها نمیفهمند که آنچه زن و مرد را از راه میبرد و بفساد میاندازد رو باز بودن زنها نیست. بلکه آمیزشهای آزادانهی زن و مرد و علتهای متعدد دیگر است.
ملکی : حقیقتاً این مطالب بسیار ساده است. نمیدانم اینها چرا نمیفهمند؟!..
خداداد : اساساً اینها خیال فهمیدن ندارند. هر یکی میرود و مختصر درسی میخواند و منظورشان تنها آنست که مردم را آسوده نگزارند و در کارهای آنها دخالت کنند. زنها و مردهای سادهلوح را با آتش جهنم ترسانیده مطیع خود گردانند. برای اینکه شما بدانید اینها دین ندارند و پابند بچیزی نیستند من دلیل واضحی برایتان میآورم :
در این سی سال دورهی مشروطه هر چیزی که تازه پیدا شده اینها گفتهاند حرامست و دشمنی کردهاند و مردم را با آتش جهنم ترسانیدهاند. ولی پس از مدتی که کهنه شده خودشان آن را گرفتهاند.
مشروطه پیدا شد آن دشمنیها را کردند و کار را بخونریزی رسانیدند و اکنون خودشان و فرزندانشان وکیل میشوند و در مجلس مینشینند و قانون میگزارند.
مدرسهی طرز جدید تأسیس یافت قیامت برپا کردند. بچهها را بابی و بهائی نامیده ، الواط و اشرار را بآزار آنها واداشتند. ولی حالا دختران و پسران خودشان را به همان مدرسهها میفرستند.
ادارهها که تأسیس یافت میگفتند پولش حرامست. اعضای ادارات را تفسیق میکردند. اکنون خودشان و فرزندانشان در ادارهها هستند.
محضرهای رسمی که تازه تأسیس شد هایهوی بلند کردند که بدعت است. الان همهی محضرها در دست خود آنهاست.
ملکی : همین آقای بدرالشریعه رئیس محضر است.
.
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 2 از 7
بدرالشریعه قانع نشده میخواهد مجادله کند. خداداد میگوید : «من اهل مجادله نیستم. چنانکه گفتم بروید و آن کتاب را بخوانید. شما که علمتان از شیخ مرتضا بیشتر نیست». پس از این گفتگو بدرالشریعه برخاسته میرود. دیگران نشسته گفتگو میکنند :
ارباب : جواب دندانشکن بشیخ دادید.
خداداد : من نخواستم ملامت کنم. آن شعرهایش خیلی زشت است. انسان چرا شرم نکند و زن را «عورت» حساب کند. زنها کیستند؟.. زنها مادران ما ، خواهران ما ، همسران ما ، دختران ما هستند. زنها آنهایند که زندگانی ما را اداره میکنند. این آخوندها هر یکی هفت هشت تا زن میگیرند. آن وقت هم قدرناشناسی میکنند ، توهین میکنند.
ارباب : مطلب دیگر که میخواهم بگویم آنست که ماها در این دهات که هستیم زنهای ما رو نمیگیرند. اگر رو بگیرند نمیتوانند کار کنند. زنهای ما مثل زنهای شهر بیکار نیستند و از صبح تا شام در باغ ، در مزرعه ، در خانه کار میکنند. این آخوند از بس از رو گرفتن صحبت میکند ، ما را از آتش جهنم میترساند ، که ماندهایم متحیر. این صحبتی که شما کردید من خیلی خوشحال شدم. معلوم شد اینها از پیش خود میگویند.
خداداد : این آخوند اگر شعور داشت میدید که زنهای دهات که رو نمیگیرند و بکارهای شوهرانشان کمک میکنند بسیار بهتر از زنهای روگیر شهری هستند. اینها علاقهشان بشوهرانشان بسیار بیشتر از آنهاست. میدید که در دهات که زنها رو نمیگیرند فساد باندازهی دهیک ، بلکه صدیک شهر نیست. اینها نمیفهمند که آنچه زن و مرد را از راه میبرد و بفساد میاندازد رو باز بودن زنها نیست. بلکه آمیزشهای آزادانهی زن و مرد و علتهای متعدد دیگر است.
ملکی : حقیقتاً این مطالب بسیار ساده است. نمیدانم اینها چرا نمیفهمند؟!..
خداداد : اساساً اینها خیال فهمیدن ندارند. هر یکی میرود و مختصر درسی میخواند و منظورشان تنها آنست که مردم را آسوده نگزارند و در کارهای آنها دخالت کنند. زنها و مردهای سادهلوح را با آتش جهنم ترسانیده مطیع خود گردانند. برای اینکه شما بدانید اینها دین ندارند و پابند بچیزی نیستند من دلیل واضحی برایتان میآورم :
در این سی سال دورهی مشروطه هر چیزی که تازه پیدا شده اینها گفتهاند حرامست و دشمنی کردهاند و مردم را با آتش جهنم ترسانیدهاند. ولی پس از مدتی که کهنه شده خودشان آن را گرفتهاند.
مشروطه پیدا شد آن دشمنیها را کردند و کار را بخونریزی رسانیدند و اکنون خودشان و فرزندانشان وکیل میشوند و در مجلس مینشینند و قانون میگزارند.
مدرسهی طرز جدید تأسیس یافت قیامت برپا کردند. بچهها را بابی و بهائی نامیده ، الواط و اشرار را بآزار آنها واداشتند. ولی حالا دختران و پسران خودشان را به همان مدرسهها میفرستند.
ادارهها که تأسیس یافت میگفتند پولش حرامست. اعضای ادارات را تفسیق میکردند. اکنون خودشان و فرزندانشان در ادارهها هستند.
محضرهای رسمی که تازه تأسیس شد هایهوی بلند کردند که بدعت است. الان همهی محضرها در دست خود آنهاست.
ملکی : همین آقای بدرالشریعه رئیس محضر است.
.
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
🔸 بهائیگری
🖌 احمد کسروی
🔹 جستار : تاریخچهی بهائیگری و ایرادهای بنیادی آن کیش
📊 شمار ساتها : ۱۰۵
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
.
🖌 احمد کسروی
🔹 جستار : تاریخچهی بهائیگری و ایرادهای بنیادی آن کیش
📊 شمار ساتها : ۱۰۵
🔷 کتابخانهی پاکدینی
🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.
کتاب را میتوانید از اینجا دریافت کنید.
.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش یکم
فلسفهی یونان
دومین آلودگی پیدایش فلسفهی یونان و رواج آن بود. ما از فلسفه سخن بسیار رانده و بیپایی آن را روشن گردانیدهایم.[1] در اینجا تنها از زیانش بجهان اسلام سخن میرانیم. فلسفه چه نیك و چه بد بیگمان با اسلام سازش نداشت و اینبود رواج آن یك رخنهی دیگری در بنیادِ استواری اسلام پدید آورد. این ایرادها كه ما بفلسفه گرفتهایم و این كاهش از ارج آن كه پس از پیدایش دانشهای نوین اروپایی پیدا شده آنروز نبود ، و همگی آن را بسیار بزرگ و ارجمند میشماردند و گفتههای افلاطون و ارسطو را همه حجت میدانستند و چنین میپنداشتند كه دین برای مردم عامی و فلسفه برای دانشمندان است ، و پیداست كه رواج آن تا چه اندازه از شكوه اسلام كاست و چه اندازه نیروی آن را كم كرد.
باطنیگری
سومین گرفتاری باطنیگری بود. این بدآموزی بسیار بزرگتر از آنست كه در ایران میشناسند. اروپاییان باطنیان را «دستهی شكننده و ویرانكننده» نامیدهاند و ما دور نخواهیم رفت اگر آن را «آتش سوزان» خوانیم. این بدآموزی جز برای برانداختن ریشهی اسلام نبود و بنیادگزاران و راهبرندگان آن جز دشمنان ستیزهكار اسلام نبودند. ولی در آشكار پردهای بروی آن كشیده عنوان شیعیگری و دوستاری خاندان علوی و دشمنی با سه خلیفهی دیگر و مانند اینها را پیش میآوردند. ولی این پرده هم بسیار نازك بود و همینكه پیروی را شاینده[=لایق] مییافتند كمكم رازهای دیگر را باو آموخته سخن را تا آنجا میرسانیدند كه باید بهیچ چیزی باور نداشت. اینها تاریخ بسیار بزرگی دارند و اروپاییان نیز كتابها دربارهی اینان نوشتهاند. هیچ پیشامدی باندازهی این بدآموزی آسیب باسلام نرسانیده.[2]
صوفیگری
چهارمین گرفتاری صوفیگری بود. ما از صوفیان سخن بسیار رانده و آنچه گفتنی است گفتهایم [3] و در اینجا از زیان آن باسلام سخن میرانیم. صوفیگری نیز چه نیك و چه بد ، بیگمانست كه با اسلام نمیساخت. اسلام مردم را بكوشیدن و رنج بردن و جهاد كردن و شهر گشادن وامیداشت و از آنان آبادی جهان را میخواست. ولی صوفیگری بیك گوشهای خزیدن و از هر كوشش و تلاش چشم پوشیدن و با آبادی جهان دشمنی نمودن را میآموخت و آشكاره بجای جهاد «نبرد با خویشتن» را كه «جهاد اكبر» مینامید پیش مینهاد.
خراباتیگری
اینها در زمانهای نزدیكی ، یكی پس از دیگری پیدا شد و رواج یافت. در قرن پنجم پس از همه خراباتیگری پیدا شد. یك دسته آفرینش را دستگاه بیهودهای میشماردند و بر آفریدگار ایرادها میگرفتند و چنین میگفتند : ما نمیدانیم از كجا آمدهایم و بكجا خواهیم رفت و ما را جز این نباید كه گذشته را فراموش كرده و آینده را بیاد نیاورده و دمی را كه در آنیم غنیمت شماریم و خود را بدامن خرابات (میخانه) انداخته بخوشی كوشیم و پروای هیچ چیز نكنیم. این سخنی بود كه میگفتند و خرد و اندیشه و دانش و مردمی و غیرت همه را ریشخند میكردند و همه را فدای یك پندار كج خود میساختند ، و این بدآموزیها را با شعرهای بس شیوایی میان مردم رواج میدادند. از سرشناسان اینان یكی خیام و دیگری حافظ بوده.
[1] : نک. به کتاب «در پیرامون فلسفه».
[2] : دربارهی باطنیگری بنگرید بکتابهای «تاریخ و پندهایش» و «راه رستگاری».
[3] : نک. به کتاب «صوفیگری».
.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش یکم
فلسفهی یونان
دومین آلودگی پیدایش فلسفهی یونان و رواج آن بود. ما از فلسفه سخن بسیار رانده و بیپایی آن را روشن گردانیدهایم.[1] در اینجا تنها از زیانش بجهان اسلام سخن میرانیم. فلسفه چه نیك و چه بد بیگمان با اسلام سازش نداشت و اینبود رواج آن یك رخنهی دیگری در بنیادِ استواری اسلام پدید آورد. این ایرادها كه ما بفلسفه گرفتهایم و این كاهش از ارج آن كه پس از پیدایش دانشهای نوین اروپایی پیدا شده آنروز نبود ، و همگی آن را بسیار بزرگ و ارجمند میشماردند و گفتههای افلاطون و ارسطو را همه حجت میدانستند و چنین میپنداشتند كه دین برای مردم عامی و فلسفه برای دانشمندان است ، و پیداست كه رواج آن تا چه اندازه از شكوه اسلام كاست و چه اندازه نیروی آن را كم كرد.
باطنیگری
سومین گرفتاری باطنیگری بود. این بدآموزی بسیار بزرگتر از آنست كه در ایران میشناسند. اروپاییان باطنیان را «دستهی شكننده و ویرانكننده» نامیدهاند و ما دور نخواهیم رفت اگر آن را «آتش سوزان» خوانیم. این بدآموزی جز برای برانداختن ریشهی اسلام نبود و بنیادگزاران و راهبرندگان آن جز دشمنان ستیزهكار اسلام نبودند. ولی در آشكار پردهای بروی آن كشیده عنوان شیعیگری و دوستاری خاندان علوی و دشمنی با سه خلیفهی دیگر و مانند اینها را پیش میآوردند. ولی این پرده هم بسیار نازك بود و همینكه پیروی را شاینده[=لایق] مییافتند كمكم رازهای دیگر را باو آموخته سخن را تا آنجا میرسانیدند كه باید بهیچ چیزی باور نداشت. اینها تاریخ بسیار بزرگی دارند و اروپاییان نیز كتابها دربارهی اینان نوشتهاند. هیچ پیشامدی باندازهی این بدآموزی آسیب باسلام نرسانیده.[2]
صوفیگری
چهارمین گرفتاری صوفیگری بود. ما از صوفیان سخن بسیار رانده و آنچه گفتنی است گفتهایم [3] و در اینجا از زیان آن باسلام سخن میرانیم. صوفیگری نیز چه نیك و چه بد ، بیگمانست كه با اسلام نمیساخت. اسلام مردم را بكوشیدن و رنج بردن و جهاد كردن و شهر گشادن وامیداشت و از آنان آبادی جهان را میخواست. ولی صوفیگری بیك گوشهای خزیدن و از هر كوشش و تلاش چشم پوشیدن و با آبادی جهان دشمنی نمودن را میآموخت و آشكاره بجای جهاد «نبرد با خویشتن» را كه «جهاد اكبر» مینامید پیش مینهاد.
خراباتیگری
اینها در زمانهای نزدیكی ، یكی پس از دیگری پیدا شد و رواج یافت. در قرن پنجم پس از همه خراباتیگری پیدا شد. یك دسته آفرینش را دستگاه بیهودهای میشماردند و بر آفریدگار ایرادها میگرفتند و چنین میگفتند : ما نمیدانیم از كجا آمدهایم و بكجا خواهیم رفت و ما را جز این نباید كه گذشته را فراموش كرده و آینده را بیاد نیاورده و دمی را كه در آنیم غنیمت شماریم و خود را بدامن خرابات (میخانه) انداخته بخوشی كوشیم و پروای هیچ چیز نكنیم. این سخنی بود كه میگفتند و خرد و اندیشه و دانش و مردمی و غیرت همه را ریشخند میكردند و همه را فدای یك پندار كج خود میساختند ، و این بدآموزیها را با شعرهای بس شیوایی میان مردم رواج میدادند. از سرشناسان اینان یكی خیام و دیگری حافظ بوده.
[1] : نک. به کتاب «در پیرامون فلسفه».
[2] : دربارهی باطنیگری بنگرید بکتابهای «تاریخ و پندهایش» و «راه رستگاری».
[3] : نک. به کتاب «صوفیگری».
.
✴️ صوفیگری و عرفان
بخش هفتم
داستانی دیگر از صوفیان
هم در آنوقت كه شیخ ما ابوسعید (قدس سره) بنیشابور بود حسن مؤدب كه خادم شیخ ما بود از هر كسی چیزی فام[=وام] كرده بود و بر درویشان خرج كرده و چیزی دیرتر پدید میآمد و غنیمان تقاضا میكردند. یكروز جمله بدر خانقاه آمدند شیخ حسن مؤدب را گفت بگو تا درآیند حسن بیرون شد و ایشان را درآورد چون درآمدند در پیش شیخ خدمت كـردند و بنشستند. كودكـی طواف[= دوره گرد] بر در خانقاه بگذشت و ناطف[= حلوا] آواز میداد شیـخ گفت آن طواف را درآرید او را درآوردند ، شیخ گفت آنچه دارد جمله بركش. جمله را بركشیده و پیش شیخ و صوفیان نهاد تا بكار بردند آن كودك طواف گفت زر میباید شیخ گفت پدید آید یك ساعت بود دیگر تقاضا كرد شیخ گفت پدید آید سیوم بار تقاضا كرد شیخ همان جواب داد. آن كودك گفت استاد مرا بزند این بگفت و بگریستن ایستاد در حال كسی از در خانقاه درآمد و صرهی زر در پیش شیخ نهاد و گفت فلان كس فرستاده است و میگوید كه مرا بدعا یاد دار ، شیخ حسن مؤدب را گفت برگیر و بر غنیمان تفرقه كن و بر متقاضیان. حسن زر برگرفت و همه را بداد و زر ناطف آن كودك بداد كه هیچ چیز باقی نماند و هیچ چیز درنبایست و برابر آمد شیخ گفت این زر دربند اشک این كودك بوده است.
پرچم هفتگی : بسیار بیشرمیست كه مردی پی كاری نرود و بمفتخواری و شكم چرانی پردازد و یكدسته از مفتخواران را بسر خود گرد آورد و با نداشتن هیچ درآمدی از این و از آن وام گیرد كه راستی را كلاهبرداریست و آنگاه از بچهای كه اندك سرمایهای میداشته و حلوا (یا خوراك دیگری) میفروخته و با آن زندگی میكرده ، هرچه میداشته بنام خریدار از دستش بگیرند و بی آنكه پولی پردازند آن را بخورند و چون بچه پول خواهد بیپروایی نمایند و او را بگریه وادارند ، و چون در این میان كسی برسد و پولی آورد آن را معجزهای سازند[و گردن برافراشته به بیخردیها و بیغیرتیهای خود بنازند]. راستی را بسیار بیشرمیست. راستی [را] با خدا ببازی و ریشخند پرداختنست.
.
بخش هفتم
داستانی دیگر از صوفیان
هم در آنوقت كه شیخ ما ابوسعید (قدس سره) بنیشابور بود حسن مؤدب كه خادم شیخ ما بود از هر كسی چیزی فام[=وام] كرده بود و بر درویشان خرج كرده و چیزی دیرتر پدید میآمد و غنیمان تقاضا میكردند. یكروز جمله بدر خانقاه آمدند شیخ حسن مؤدب را گفت بگو تا درآیند حسن بیرون شد و ایشان را درآورد چون درآمدند در پیش شیخ خدمت كـردند و بنشستند. كودكـی طواف[= دوره گرد] بر در خانقاه بگذشت و ناطف[= حلوا] آواز میداد شیـخ گفت آن طواف را درآرید او را درآوردند ، شیخ گفت آنچه دارد جمله بركش. جمله را بركشیده و پیش شیخ و صوفیان نهاد تا بكار بردند آن كودك طواف گفت زر میباید شیخ گفت پدید آید یك ساعت بود دیگر تقاضا كرد شیخ گفت پدید آید سیوم بار تقاضا كرد شیخ همان جواب داد. آن كودك گفت استاد مرا بزند این بگفت و بگریستن ایستاد در حال كسی از در خانقاه درآمد و صرهی زر در پیش شیخ نهاد و گفت فلان كس فرستاده است و میگوید كه مرا بدعا یاد دار ، شیخ حسن مؤدب را گفت برگیر و بر غنیمان تفرقه كن و بر متقاضیان. حسن زر برگرفت و همه را بداد و زر ناطف آن كودك بداد كه هیچ چیز باقی نماند و هیچ چیز درنبایست و برابر آمد شیخ گفت این زر دربند اشک این كودك بوده است.
پرچم هفتگی : بسیار بیشرمیست كه مردی پی كاری نرود و بمفتخواری و شكم چرانی پردازد و یكدسته از مفتخواران را بسر خود گرد آورد و با نداشتن هیچ درآمدی از این و از آن وام گیرد كه راستی را كلاهبرداریست و آنگاه از بچهای كه اندك سرمایهای میداشته و حلوا (یا خوراك دیگری) میفروخته و با آن زندگی میكرده ، هرچه میداشته بنام خریدار از دستش بگیرند و بی آنكه پولی پردازند آن را بخورند و چون بچه پول خواهد بیپروایی نمایند و او را بگریه وادارند ، و چون در این میان كسی برسد و پولی آورد آن را معجزهای سازند[و گردن برافراشته به بیخردیها و بیغیرتیهای خود بنازند]. راستی را بسیار بیشرمیست. راستی [را] با خدا ببازی و ریشخند پرداختنست.
.
✴️ بدرالشریعه شعر سروده
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 3 از 7
خداداد : من حکایتی برای شما نقل کنم تا بدانید اینها چه مردمآزارند :
تا پنجاه سال پیش از این ، زنهای ایران رختهاشان یک تنبان بلندی بوده که بپا میکردهاند و پیراهن که از نصف بدن میگذشت از بالا میپوشیدهاند. سپس نیم تنهای یا کلَجهای از روی آنها بتن میکردهاند. این رخت الان در بسیاری از دهات مخصوصاً در دهات جنوب ، باقیست. رخت معمولی زنها این بوده. چیزی که هست در شهرها زنهای جوان کمکم تنبان و پیراهن را کوتاهتر گردانیده بودند.
پنجاه سال پیش در تبریز تازه معمول شد که زنها شلوار سیاهی هم از زیر تنبان یا شلیته بپا کنند. بدیهیست که هیچ ضرری نداشت. زیرا پاهای آنها را هم میپوشانید. از طرف دیگر اصلاً زن آزاد است که در برابر شوهرش هر گونه رختی که خواست بپوشد. شما میدانید که زنهای ایران گذشته از آنکه جز با چادر و روبند به بیرون نمیآیند در خانه هم در برابر برادر و پدر چادر نماز بسر میکنند و خود را میپوشانند. پس آن شلوار تنها برای نزد شوهرها بود و من باز میگویم هیچ زیانی نداشت.
ولی آخوندها رگ مردمآزاریشان تحریک شد و نخواستند بدبخت زنها باری در پوشیدن آن شلوار آزاد باشند ، در اینجا و آنجا زمزمه آغاز کردند : حرامست ، بدعت است ، لبهی آن از زیر چادر ظاهر میشود. خواب دیدند که زنی که مرده بود شلواری از آتش بپایش کرده بودند. با این وسوسههای شیطانی زنهای بدبخت را ناآسوده گردانیدند. مادر شوهرها دستاویز پیدا کردند که با عروسها جنگ و ستیزه آغاز کنند. پیرهزنهای حسود بهانه بدست آوردند که بزنهای جوان نیش فروبرند. زنهای جوان دودل درماندند. یکی را هوس جوانی غلبه میکرد و از شلوار که آرایشی بود و مهر شوهر را باو فزونتر توانست گردانید درنمیگذشت. ولی همیشه دلش از ترس آتش جهنم لرزان بود. دیگری را ترس غلبه کرده شلوار را میکند و دور میانداخت. ولی همیشه در حسرت بود که چرا نتوانسته شلواری پوشد و در جلو شوهرش راه رود. زنهایی که شلوار بپا میکردند اگر یکی بچهاش بیمار میشد با خود میاندیشید : «یقین شلوار پوشیدم اینطور شد». توبه میکرد و میرفت و شلوار از پایش درمیآورد. سالی گفتگو از آمدن وبا بمیان افتاده بود ، باز زبان ملاها دراز شد. باز زنها بترس و دللرزه افتادند و بسیاری از آنها از ترس وبا از شلوار پوشیدن توبه کردند.
من در آن زمان بچه بودم ـ بچهی هفت و هشت ساله که بمیان زنها میرفتم و گفتگوهای آنها را میشنیدم و میفهمیدم. مردمآزاری ملاها از آن زمان برایم روشن گردیده. آن شلواری که آنهمه حرف دربارهاش میزدند پس از مدتی در همه جا معمول شد و زنها و دخترهای خود ملاها نیز پوشیدند و همانست که اکنون از مُد افتاده است و تنها در دهات زنها میپوشند.
ارباب : مدتیست آقای ملکی توصیف شما را کرده مژدهی آمدنتان را میدادند. خدا را شکر که زنده ماندیم و بامروز رسیدیم که شما را ببینیم و این صحبتها را بشنویم. اینها قلب آدم را روشن میسازد. حقیقت اینست ما ملت ایران بدبخت شدهایم ، تکلیف خود را نمیفهمیم. ملاحظه کنید دربارهی زنها از یک طرف این آقای بدرالشریعه عرصه را بما تنگ گردانیده که زنها باید رو بگیرند ، از خانه بیرون نیایند ، آوازهاشان[صدا] کسی نشنود. از یک طرف هم من مختصر سوادی دارم ، گاهی از شهر روزنامهها که میآید میخوانم. میبینم جوانها اصرار دارند که باید زنهای ایران مثل زنهای فرنگستان باشند : باداره بروند ، وکیل بشوند ، وزیر بشوند. یک طرف بدرالشریعه زنها را عورت میکند و میگزارد آنجا ، یک طرف هم جوانها میخواهند که ما زنها را دستهگلی گردانیم و بزنیم بسرهامان. آدم نمیداند بحرف کدام یکی از اینها گوش کند.
(داستانی دربارهی «کشف حجاب»)
تکهی 3 از 7
خداداد : من حکایتی برای شما نقل کنم تا بدانید اینها چه مردمآزارند :
تا پنجاه سال پیش از این ، زنهای ایران رختهاشان یک تنبان بلندی بوده که بپا میکردهاند و پیراهن که از نصف بدن میگذشت از بالا میپوشیدهاند. سپس نیم تنهای یا کلَجهای از روی آنها بتن میکردهاند. این رخت الان در بسیاری از دهات مخصوصاً در دهات جنوب ، باقیست. رخت معمولی زنها این بوده. چیزی که هست در شهرها زنهای جوان کمکم تنبان و پیراهن را کوتاهتر گردانیده بودند.
پنجاه سال پیش در تبریز تازه معمول شد که زنها شلوار سیاهی هم از زیر تنبان یا شلیته بپا کنند. بدیهیست که هیچ ضرری نداشت. زیرا پاهای آنها را هم میپوشانید. از طرف دیگر اصلاً زن آزاد است که در برابر شوهرش هر گونه رختی که خواست بپوشد. شما میدانید که زنهای ایران گذشته از آنکه جز با چادر و روبند به بیرون نمیآیند در خانه هم در برابر برادر و پدر چادر نماز بسر میکنند و خود را میپوشانند. پس آن شلوار تنها برای نزد شوهرها بود و من باز میگویم هیچ زیانی نداشت.
ولی آخوندها رگ مردمآزاریشان تحریک شد و نخواستند بدبخت زنها باری در پوشیدن آن شلوار آزاد باشند ، در اینجا و آنجا زمزمه آغاز کردند : حرامست ، بدعت است ، لبهی آن از زیر چادر ظاهر میشود. خواب دیدند که زنی که مرده بود شلواری از آتش بپایش کرده بودند. با این وسوسههای شیطانی زنهای بدبخت را ناآسوده گردانیدند. مادر شوهرها دستاویز پیدا کردند که با عروسها جنگ و ستیزه آغاز کنند. پیرهزنهای حسود بهانه بدست آوردند که بزنهای جوان نیش فروبرند. زنهای جوان دودل درماندند. یکی را هوس جوانی غلبه میکرد و از شلوار که آرایشی بود و مهر شوهر را باو فزونتر توانست گردانید درنمیگذشت. ولی همیشه دلش از ترس آتش جهنم لرزان بود. دیگری را ترس غلبه کرده شلوار را میکند و دور میانداخت. ولی همیشه در حسرت بود که چرا نتوانسته شلواری پوشد و در جلو شوهرش راه رود. زنهایی که شلوار بپا میکردند اگر یکی بچهاش بیمار میشد با خود میاندیشید : «یقین شلوار پوشیدم اینطور شد». توبه میکرد و میرفت و شلوار از پایش درمیآورد. سالی گفتگو از آمدن وبا بمیان افتاده بود ، باز زبان ملاها دراز شد. باز زنها بترس و دللرزه افتادند و بسیاری از آنها از ترس وبا از شلوار پوشیدن توبه کردند.
من در آن زمان بچه بودم ـ بچهی هفت و هشت ساله که بمیان زنها میرفتم و گفتگوهای آنها را میشنیدم و میفهمیدم. مردمآزاری ملاها از آن زمان برایم روشن گردیده. آن شلواری که آنهمه حرف دربارهاش میزدند پس از مدتی در همه جا معمول شد و زنها و دخترهای خود ملاها نیز پوشیدند و همانست که اکنون از مُد افتاده است و تنها در دهات زنها میپوشند.
ارباب : مدتیست آقای ملکی توصیف شما را کرده مژدهی آمدنتان را میدادند. خدا را شکر که زنده ماندیم و بامروز رسیدیم که شما را ببینیم و این صحبتها را بشنویم. اینها قلب آدم را روشن میسازد. حقیقت اینست ما ملت ایران بدبخت شدهایم ، تکلیف خود را نمیفهمیم. ملاحظه کنید دربارهی زنها از یک طرف این آقای بدرالشریعه عرصه را بما تنگ گردانیده که زنها باید رو بگیرند ، از خانه بیرون نیایند ، آوازهاشان[صدا] کسی نشنود. از یک طرف هم من مختصر سوادی دارم ، گاهی از شهر روزنامهها که میآید میخوانم. میبینم جوانها اصرار دارند که باید زنهای ایران مثل زنهای فرنگستان باشند : باداره بروند ، وکیل بشوند ، وزیر بشوند. یک طرف بدرالشریعه زنها را عورت میکند و میگزارد آنجا ، یک طرف هم جوانها میخواهند که ما زنها را دستهگلی گردانیم و بزنیم بسرهامان. آدم نمیداند بحرف کدام یکی از اینها گوش کند.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش یکم
گواهی تاریخ به تأثیر گمراهیها
بدینسان بدآموزیها و آلودگیها یكی پس از دیگری پیدا میشد و از نیروی اسلام میكاست ، و برای آنكه نتیجهی ناخوش اینها و اندازهی اثری كه داشته روشن گردد یك گواهی از تاریخ یاد میكنیم :
شما میدانید جهاد یا جنگ با دشمنان دین یكی از دستورهای بزرگ اسلام بوده ، و آن پیشرفت تندی كه اسلام در قرنهای نخست خود دید بیش از همه نتیجهی این دستور بوده. هم میدانید مسلمانان در قرنهای نخست با چه دلخوشی آن دستور را بكار بستندی. پس از آنكه اسلام كشور بزرگی برای خود پیدا كرد در مرزهای آن همهساله جنگها رفتی و مسلمانان دستهدسته خانههای خود را رها كرده از راههای دور بآنجاها شتافتندی و جانبازیها نمودندی. جنگ بخودی خود كار ستودهای نیست. ولی هنگامی كه در راه پیشرفت یك آیین خدایی و آسایش جهانیان ، و یا در راه نگهداری كشور و جلوگیری از دشمن بیدادگر باشد بسیار ستوده است و خود كوشش در راه خدا میباشد و باید بسیار ارجدارش شمرد. این كار اسلام كه چنان شوری در مردم پدید آورده و آنان را بچنین جانبازیها و مردانگیها در راه پیشرفت جهان برانگیخته بود بسیار بزرگ و بسیار گرانبهاست.
تا قرن چهارم این شور در مردم پدیدار بود ، و ما چون در آنزمان تاریخ ایران را میخوانیم میبینیم ایرانیان از یكسو در ماوراءالنهر جلو تركان را نگه میداشتهاند و بگفتهی استخری همیشه سیصدهزار مردان جنگی در مرز میایستادهاند ، و از یكسو سلطانمحمود غزنوی با سپاه ایرانی هندوستان را میگشوده. با اینهمه سالانه از پنجاه تا صدهزار جنگجویان از خراسان و دیگر گوشههای ایران برخاسته و دستهدسته بآسیای كوچك كه میدانگاه جنگ با رومیان بود میشتافتهاند. این بوده حال غیرت و مردانگی ایرانیان در قرن چهارم هجری.
ولی چون دو قرن بالاتر میآییم و در آغاز قرن هفتم بداستان دلگداز مغول میرسیم مردم را بیكبار دیگر مییابیم و از آن شور و مردانگی اثری نمیبینیم. در پیشامد مغول ناتوانی و پستی بزرگتر از سلطانمحمد خوارزمشاه سر زد و او بود كه مغولان را بایران كشانید و خود در برابر ایستادگی ننمود. ولی ما را با داستان او كاری نیست. نادانی و بدكاری خوارزمشاه بجای خود ، مردم چون دیدند او كاری نكرد و جلو دشمن را نگرفت میبایست خود بنگهداری از شهرها و خاندانها كوشند و در برابر چنان دشمن بیزینهاری كه بر كودكان نیز نمیبخشود [1] بیپروا ننشینند. لیكن ما میبینیم چنگیزخان چهار سال در ماوراءالنهر نشسته و آن خونها را ریخته و در ایران و عراق جنبشی پدیدار نشده و مسلمانان نه تنها بیاری آن بیچارگان نشتافتهاند بنگهداری خود نیز نكوشیدهاند و همچون گوسفندان كه در كنار كشتارگاه آسوده ایستند و نوبت خود پایند نشستهاند و چشم براه دستههای مغول دوختهاند. میبینیم سوتای و یمه ، دو سركردهی مغول با سیهزار سوار از جیحون گذشته و از خراسان كشتاركنان و ویرانسازان تا بمازندران و ری و همدان و آذربایجان پیش آمدهاند ، و تو گویی گرگان تیزدندانی درمیان گلههای گوسفند بودهاند و جز از شهر تبریز كه كاردانی و غیرتمندی شمسالدین طُغرایی آن را رهانیده دیگر شهرها همه گزند سختی دیدهاند و از ملیونها مردان كه در این شهرها بودهاند جنبشی بنام غیرت و مردانگی پدید نگردیده ، و در چنین هنگامی كه اگر یك مرد كاردان جانبازی برخاستی و پیش افتادی صدها هزاران مردم از ترس جان و خاندان خود پیروی ازو كردندی یك تن بجانبازی برنخاسته است.
آیا این بیچارگی و درماندگی در ایران نتیجهی چه بوده؟!. آن ایرانیان كه در قرن چهارم آن مردانگی و جنگجویی از خود مینمودند در دو قرن چه شده كه باینحال افتادهاند؟!. شما اگر بپرسید كسانی بیآنكه بیندیشند و رنج اندیشیدن بخود دهند چنین پاسخ دهند : «مردم بد شده بودند دیگر ...» ولی این پاسخ بسیار عامیانه است. ما میدانیم كه هیچ كاری در جهان بیانگیزه نتواند بود.[bud] آیا انگیزهی این بدی مردم چه بوده؟!. آخر در دویست سال چه رو داده كه مردم را بد گردانیده؟!. مگر مردم از مسلمانی رو گردانیده بودند؟! مگر قرآن نمیخواندند؟!. مگر دستورهای سخت آن كتاب آسمانی را دربارهی جهاد نمیدیدند؟!. پس چه بود كه گوش نمیدادند؟!. چه بود كه دستور جهاد را بیكبار فراموش كرده بودند؟!.. 👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش یکم
گواهی تاریخ به تأثیر گمراهیها
بدینسان بدآموزیها و آلودگیها یكی پس از دیگری پیدا میشد و از نیروی اسلام میكاست ، و برای آنكه نتیجهی ناخوش اینها و اندازهی اثری كه داشته روشن گردد یك گواهی از تاریخ یاد میكنیم :
شما میدانید جهاد یا جنگ با دشمنان دین یكی از دستورهای بزرگ اسلام بوده ، و آن پیشرفت تندی كه اسلام در قرنهای نخست خود دید بیش از همه نتیجهی این دستور بوده. هم میدانید مسلمانان در قرنهای نخست با چه دلخوشی آن دستور را بكار بستندی. پس از آنكه اسلام كشور بزرگی برای خود پیدا كرد در مرزهای آن همهساله جنگها رفتی و مسلمانان دستهدسته خانههای خود را رها كرده از راههای دور بآنجاها شتافتندی و جانبازیها نمودندی. جنگ بخودی خود كار ستودهای نیست. ولی هنگامی كه در راه پیشرفت یك آیین خدایی و آسایش جهانیان ، و یا در راه نگهداری كشور و جلوگیری از دشمن بیدادگر باشد بسیار ستوده است و خود كوشش در راه خدا میباشد و باید بسیار ارجدارش شمرد. این كار اسلام كه چنان شوری در مردم پدید آورده و آنان را بچنین جانبازیها و مردانگیها در راه پیشرفت جهان برانگیخته بود بسیار بزرگ و بسیار گرانبهاست.
تا قرن چهارم این شور در مردم پدیدار بود ، و ما چون در آنزمان تاریخ ایران را میخوانیم میبینیم ایرانیان از یكسو در ماوراءالنهر جلو تركان را نگه میداشتهاند و بگفتهی استخری همیشه سیصدهزار مردان جنگی در مرز میایستادهاند ، و از یكسو سلطانمحمود غزنوی با سپاه ایرانی هندوستان را میگشوده. با اینهمه سالانه از پنجاه تا صدهزار جنگجویان از خراسان و دیگر گوشههای ایران برخاسته و دستهدسته بآسیای كوچك كه میدانگاه جنگ با رومیان بود میشتافتهاند. این بوده حال غیرت و مردانگی ایرانیان در قرن چهارم هجری.
ولی چون دو قرن بالاتر میآییم و در آغاز قرن هفتم بداستان دلگداز مغول میرسیم مردم را بیكبار دیگر مییابیم و از آن شور و مردانگی اثری نمیبینیم. در پیشامد مغول ناتوانی و پستی بزرگتر از سلطانمحمد خوارزمشاه سر زد و او بود كه مغولان را بایران كشانید و خود در برابر ایستادگی ننمود. ولی ما را با داستان او كاری نیست. نادانی و بدكاری خوارزمشاه بجای خود ، مردم چون دیدند او كاری نكرد و جلو دشمن را نگرفت میبایست خود بنگهداری از شهرها و خاندانها كوشند و در برابر چنان دشمن بیزینهاری كه بر كودكان نیز نمیبخشود [1] بیپروا ننشینند. لیكن ما میبینیم چنگیزخان چهار سال در ماوراءالنهر نشسته و آن خونها را ریخته و در ایران و عراق جنبشی پدیدار نشده و مسلمانان نه تنها بیاری آن بیچارگان نشتافتهاند بنگهداری خود نیز نكوشیدهاند و همچون گوسفندان كه در كنار كشتارگاه آسوده ایستند و نوبت خود پایند نشستهاند و چشم براه دستههای مغول دوختهاند. میبینیم سوتای و یمه ، دو سركردهی مغول با سیهزار سوار از جیحون گذشته و از خراسان كشتاركنان و ویرانسازان تا بمازندران و ری و همدان و آذربایجان پیش آمدهاند ، و تو گویی گرگان تیزدندانی درمیان گلههای گوسفند بودهاند و جز از شهر تبریز كه كاردانی و غیرتمندی شمسالدین طُغرایی آن را رهانیده دیگر شهرها همه گزند سختی دیدهاند و از ملیونها مردان كه در این شهرها بودهاند جنبشی بنام غیرت و مردانگی پدید نگردیده ، و در چنین هنگامی كه اگر یك مرد كاردان جانبازی برخاستی و پیش افتادی صدها هزاران مردم از ترس جان و خاندان خود پیروی ازو كردندی یك تن بجانبازی برنخاسته است.
آیا این بیچارگی و درماندگی در ایران نتیجهی چه بوده؟!. آن ایرانیان كه در قرن چهارم آن مردانگی و جنگجویی از خود مینمودند در دو قرن چه شده كه باینحال افتادهاند؟!. شما اگر بپرسید كسانی بیآنكه بیندیشند و رنج اندیشیدن بخود دهند چنین پاسخ دهند : «مردم بد شده بودند دیگر ...» ولی این پاسخ بسیار عامیانه است. ما میدانیم كه هیچ كاری در جهان بیانگیزه نتواند بود.[bud] آیا انگیزهی این بدی مردم چه بوده؟!. آخر در دویست سال چه رو داده كه مردم را بد گردانیده؟!. مگر مردم از مسلمانی رو گردانیده بودند؟! مگر قرآن نمیخواندند؟!. مگر دستورهای سخت آن كتاب آسمانی را دربارهی جهاد نمیدیدند؟!. پس چه بود كه گوش نمیدادند؟!. چه بود كه دستور جهاد را بیكبار فراموش كرده بودند؟!.. 👇
پیداست كه هیچ یك از اینها نبوده و تنها اثر آن بدآموزیهای پیاپی كه پیدا شده و دلها را فراگرفته بوده این نتیجه را میداده. فراموش نكنید آن قاعده را كه گفتیم : «پایههایی كه برای نیك و بد گزارده شود باید آن را سست نگردانید» ، یا آن قاعده را كه گفتیم : «دو اندیشه در یك دل هر یكی آن دیگری را از اثر اندازد» . این اندیشههای رنگارنگِ زهرآلود در دلها بیكبار اسلام و دستورهای آن را از نیرو انداخته و بسیار سست گردانیده و مغزها را چنان آشفته ساخته بود كه باندیشهی نگهداری خود و خاندان خود نمیافتادند ، و اگر میافتادند ، ناتوانی بسیار شگفتی از خود نشان میدادند. مثلاً در نیشابور كه دوملیون بیشتر مردم در آنجا بودند دروازه را بسته و در برابر تولی پسر چنگیزخان ایستادگی نشان دادند. ولی شهری كه میتوانست ماهها ایستادگی كند از ناتوانی اندیشهها و از سستی آهنگها (عزم) چند روز ایستادگی نموده و دروازهها بروی دشمن باز كردند.
[1] : بخشودن (بخشاییدن) = رحم کردن
[1] : بخشودن (بخشاییدن) = رحم کردن